ਅਥਾਤ ਉਨ੍ਮਾਦਨਿਦਾਨਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
अथात उन्मादनिदानं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ਔਤ੍ਪਾਦਿਕਂ ਸ਼ੋਸਮਭਿਧਾਯ ਦਕ੍ਸਯਜ੍ਞੇ ਕੁਸ੍ਠਾਨਨ੍ਤਰੋਤ੍ਪਨ੍ਨਮੁਨ੍ਮਾਦਂ ਬ੍ਰੂਤੇ| ਵਚਨਂ ਹਿ- “ਭਯਤ੍ਰਾਸਸ਼ੋਕੈਰੁਨ੍ਮਾਦਾਪਸ੍ਮਾਰਾਣਾਮ੍” (ਨਿ.ਅ.੮) ਇਤਿ||੧-੨||
ਇਹ ਖਲੁ ਪਞ੍ਚੋਨ੍ਮਾਦਾ ਭਵਨ੍ਤਿ; ਤਦ੍ਯਥਾ- ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾਗਨ੍ਤੁਨਿਮਿਤ੍ਤਾਃ||੩|| ਤਤ੍ਰ ਦੋਸਨਿਮਿਤ੍ਤਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਪੁਰੁਸਾਣਾਮੇਵਂਵਿਧਾਨਾਂ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਮਭਿਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ; ਤਦ੍ਯਥਾ- ਭੀਰੂਣਾਮੁਪਕ੍ਲਿਸ੍ਟਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਮੁਤ੍ਸਨ੍ਨਦੋਸਾਣਾਂ ਸਮਲਵਿਕਤੋਪਹਿਤਾਨ੍ਯਨੁਚਿਤਾਨ੍ਯਾਹਾਰਜਾਤਾਨਿ ਵੈਸਮ੍ਯਯੁਕ੍ਤੇਨੋਪਯੋਗਵਿਧਿਨੋਪਯੁਞ੍ਜਾਨਾਨਾਂ ਤਨ੍ਤ੍ਰਪ੍ਰਯੋਗਮਪਿ ਵਿਸਮਮਾਚਰਤਾਮਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਰੀਰਚੇਸ੍ਟਾ ਵਿਸਮਾਃ ਸਮਾਚਰਤਾਮਤ੍ਯੁਪਕ੍ਸੀਣਦੇਹਾਨਾਂ ਵ੍ਯਾਧਿਵੇਗਸਮੁਦ੍ਭ੍ਰਮਿਤਾਨਾਮੁਪਹਤਮਨਸਾਂ ਵਾ ਕਾਮਕ੍ਰੋਧਲੋਭਹਰ੍ਸਭਯਮੋਹਾਯਾਸਸ਼ੋਕਚਿਨ੍ਤੋਦ੍ਵੇਗਾਦਿਭਿਰ੍ਭੂਯੋਭਿਘਾਤਾਭ੍ਯਾਹਤਾਨਾਂ ਵਾ ਮਨਸ੍ਯੁਪਹਤੇ ਬੁਦ੍ਧੌ ਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤਾਯਾਮਭ੍ਯੁਦੀਰ੍ਣਾ ਦੋਸਾਃ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤਾ ਹਦਯਮੁਪਸਤ੍ਯ ਮਨੋਵਹਾਨਿ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸ੍ਯਾਵਤ੍ਯ ਜਨਯਨ੍ਤ੍ਯੁਨ੍ਮਾਦਮ੍||੪||
इह खलु पञ्चोन्मादा भवन्ति; तद्यथा- वातपित्तकफसन्निपातागन्तुनिमित्ताः||३|| तत्र दोषनिमित्ताश्चत्वारः पुरुषाणामेवंविधानां क्षिप्रमभिनिर्वर्तन्ते; तद्यथा- भीरूणामुपक्लिष्टसत्त्वानामुत्सन्नदोषाणां समलविकृतोपहितान्यनुचितान्याहारजातानि वैषम्ययुक्तेनोपयोगविधिनोपयुञ्जानानां तन्त्रप्रयोगमपि विषममाचरतामन्याश्च शरीरचेष्टा विषमाः समाचरतामत्युपक्षीणदेहानां व्याधिवेगसमुद्भ्रमितानामुपहतमनसां वा कामक्रोधलोभहर्षभयमोहायासशोकचिन्तोद्वेगादिभिर्भूयोऽभिघाताभ्याहतानां वा मनस्युपहते बुद्धौ च प्रचलितायामभ्युदीर्णा दोषाः प्रकुपिता हृदयमुपसृत्य मनोवहानि स्रोतांस्यावृत्य जनयन्त्युन्मादम्||४||
🔊 Audio coming soon
ਉਪਕ੍ਲਿਸ੍ਟਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਮਿਤਿ ਰਜਸ੍ਤਮੋਭ੍ਯਾਮੁਪਹਤੇਚੇਤਸਾਮ੍| ਉਤ੍ਸਨ੍ਨਦੋਸਾਣਾਮਿਤਿ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧੋਦ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਦੋਸਾਣਾਮ੍| ਸਮਲੈਃ ਅਸ਼ੁਚਿਭਿਃ, ਵਿਕਤੈਃ ਵੈਰੋਧਿਕੈਃ, ਉਪਹਿਤਾਨਿ ਮਿਸ਼੍ਰੀਕਤਾਨੀਤਿ ਸਮਲਵਿਕਤੋਪਹਿਤਾਨਿ; ਕਿਂਵਾ ਸਮਲੈਃ ਮਲਿਨੈਃ, ਵਿਕਤੈਃ ਕੁਸ੍ਠਿਵ੍ਯਙ੍ਗਾਦਿਭਿਃ ਪਰਿਜਨੈਃ, ਉਪਹਿਤਾਨਿ ਉਪਢੌਕਿਤਾਨੀਤਿ ਸਮਲਵਿਕਤੋਪਹਿਤਾਨਿ| ਵੈਸਮ੍ਯਯੁਕ੍ਤੇਨੋਪਯੋਗਵਿਧਿਨੇਤਿ ਯਃ ਪ੍ਰਕਤਿਕਰਣਾਦਿਰਾਹਾਰੋਪਯੋਗਵਿਧਿਰ੍ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਃ, ਤੇਨ ਵੈਸਮ੍ਯਯੁਕ੍ਤੇਨ; ਵੈਸਮ੍ਯਂ ਚ ਪ੍ਰਕਤ੍ਯਾਦੀਨਾਮਸ਼ਸ੍ਤਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਕਤਿਗੁਰੁਤ੍ਵਾਦਿਭਿਃ ਕਤਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਤਨ੍ਤ੍ਰਂ ਸ਼ਰੀਰਂ, ਤਸ੍ਯ ਪਰਿਪਾਲਨਾਰ੍ਥਂ ਸਦ੍ਵਤ੍ਤੋਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਯੋਗਃ; ਸ਼ਰੀਰਚੇਸ੍ਟਾਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਤੁ ਗਮਨਾਦਿ ਗਹ੍ਯਤੇ, ਤੇਨ ਨ ਪੌਨਰੁਕ੍ਤ੍ਯਮ੍| ਤਨ੍ਤ੍ਰਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸ਼ਰੀਰੇ ਵਰ੍ਤਤੇ; ਯਦੁਕ੍ਤਂ- “ਤਨ੍ਤ੍ਰਯਨ੍ਤ੍ਰੇਸੁ ਭਿਨ੍ਨੇਸੁ ਤਮੋਨ੍ਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਵਿਵਿਕ੍ਸਤਾਮ੍” (ਇ.ਅ.੧੨) ਇਤਿ| ਵ੍ਯਾਧਿਵੇਗਸਮੁਦ੍ਭ੍ਰਮਿਤਾਨਾਮਿਤਿ ਵ੍ਯਾਧਿਬਲੇਨਾਪ੍ਰਕਤਿਸ੍ਥਿਤਾਨਾਮ੍| ਉਪਹਤਮਨਸਾਮਿਤਿ ਕਾਮਾਦਿਭਿਃ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਭੂਯ ਇਤਿ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ| ਉਪਸਤ੍ਯੇਤਿ ਵ੍ਯਾਪ੍ਯ||੩-੪||
ਉਨ੍ਮਾਦਂ ਪੁਨਰ੍ਮਨੋਬੁਦ੍ਧਿਸਞ੍ਜ੍ਞਾਜ੍ਞਾਨਸ੍ਮਤਿਭਕ੍ਤਿਸ਼ੀਲਚੇਸ੍ਟਾਚਾਰਵਿਭ੍ਰਮਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍||੫||
उन्मादं पुनर्मनोबुद्धिसञ्ज्ञाज्ञानस्मृतिभक्तिशीलचेष्टाचारविभ्रमं विद्यात्||५||
🔊 Audio coming soon
ਉਨ੍ਮਾਦਪ੍ਰਤ੍ਯਾਤ੍ਮਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਉਨ੍ਮਾਦਂ ਪੁਨਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਭ੍ਰਮਮਿਤਿ ਮਨਃਪ੍ਰਭਤਿਭਿਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਅਤ੍ਰ ਮਨੋਵਿਭ੍ਰਮਾਚ੍ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਾਨਰ੍ਥਾਨ੍ਨ ਚਿਨ੍ਤਯਤੇ, ਅਚਿਨ੍ਤ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਚਿਨ੍ਤਯਤੇ; ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ- “ਮਨਸਸ਼੍ਚ ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਮਰ੍ਥਃ” (ਸੂ.ਅ.੮) ਇਤਿ| ਬੁਦ੍ਧਿਵਿਭ੍ਰਮਾਤ੍ਤੁ ਨਿਤ੍ਯਮਨਿਤ੍ਯਮਿਤਿ, ਪ੍ਰਿਯਂ ਚਾਪ੍ਰਿਯਮਿਤਿ ਪਸ਼੍ਯਤਿ; ਵਚਨਂ ਹਿ- “ਵਿਸਮਾਭਿਨਿਵੇਸ਼ੋ ਯੋ ਨਿਤ੍ਯਾਨਿਤ੍ਯੇ ਪ੍ਰਿਯਾਪ੍ਰਿਯੇ| ਜ੍ਞੇਯਃ ਸ ਬੁਦ੍ਧਿਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ਃ, ਸਮਂ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਹਿ ਪਸ਼੍ਯਤਿ” (ਸ਼ਾ.ਅ.੧) ਇਤਿ| ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਂ ਜ੍ਞਾਨਂ, ਤਦ੍ਵਿਭ੍ਰਮਾਦਗ੍ਨ੍ਯਾਦਿਦਾਹਂ ਨ ਬੁਧ੍ਯਤੇ; ਕਿਂਵਾ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾ ਨਾਮੋਲ੍ਲੇਖੇਨ ਜ੍ਞਾਨਮ੍| ਸ੍ਮਤਿਵਿਭ੍ਰਮਾਤ੍ਤੁ ਨ ਸ੍ਮਰਤਿ, ਅਯਥਾਵਦ੍ਵਾ ਸ੍ਮਰਤਿ| ਭਕ੍ਤਿਰਿਚ੍ਛਾ, ਤਦ੍ਵਿਭ੍ਰਮਾਚ੍ਚ ਯਤ੍ਰੇਚ੍ਛਾ ਪੂਰ੍ਵਮਾਸੀਤ੍ਤਤ੍ਰਾਨਿਚ੍ਛਾ ਭਵਤਿ| ਸ਼ੀਲਵਿਭ੍ਰਮਾਦਕ੍ਰੋਧਨਃ ਕ੍ਰੋਧਨੋ ਭਵਤਿ| ਚੇਸ੍ਟਾਵਿਭ੍ਰਮਾਦਨੁਚਿਤਚੇਸ੍ਟੋ ਭਵਤਿ| ਆਚਾਰਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਸ਼ਿਕ੍ਸਾਕਤੋ ਵ੍ਯਵਹਾਰਃ; ਤਦ੍ਵਿਭ੍ਰਮਾਦਸ਼ੌਚਾਦ੍ਯਾਚਰਤਿ||੫||
ਤਸ੍ਯੇਮਾਨਿ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਣਿ; ਤਦ੍ਯਥਾ- ਸ਼ਿਰਸਃ ਸ਼ੂਨ੍ਯਤਾ, ਚਕ੍ਸੁਸੋਰਾਕੁਲਤਾ, ਸ੍ਵਨਃ ਕਰ੍ਣਯੋਃ, ਉਚ੍ਛ੍ਵਾਸਸ੍ਯਾਧਿਕ੍ਯਮ੍, ਆਸ੍ਯਸਂਸ੍ਰਵਣਮ੍, ਅਨਨ੍ਨਾਭਿਲਾਸਾਰੋਚਕਾਵਿਪਾਕਾਃ, ਹਦ੍ਗ੍ਰਹਃ, ਧ੍ਯਾਨਾਯਾਸਸਮ੍ਮੋਹੋਦ੍ਵੇਗਾਸ਼੍ਚਾਸ੍ਥਾਨੇ, ਸਤਤਂ ਲੋਮਹਰ੍ਸਃ, ਜ੍ਵਰਸ਼੍ਚਾਭੀਕ੍ਸ੍ਣਮ੍, ਉਨ੍ਮਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤਤ੍ਵਮ੍, ਉਦਰ੍ਦਿਤ੍ਵਮ੍ , ਅਰ੍ਦਿਤਾਕਤਿਕਰਣਂ ਚ ਵ੍ਯਾਧੇਃ, ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਚਾਭੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਚਲਿਤਾਨਵਸ੍ਥਿਤਾਨਾਂ ਰੂਪਾਣਾਮਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾਨਾਂ ਚ ਤਿਲਪੀਡਕਚਕ੍ਰਾਧਿਰੋਹਣਂ ਵਾਤਕੁਣ੍ਡਲਿਕਾਭਿਸ਼੍ਚੋਨ੍ਮਥਨਂ ਨਿਮਜ੍ਜਨਂ ਚ ਕਲੁਸਾਣਾਮਮ੍ਭਸਾਮਾਵਰ੍ਤੇ ਚਕ੍ਸੁਸੋਸ਼੍ਚਾਪਸਰ੍ਪਣਮਿਤਿ (ਦੋਸਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਾਮੁਨ੍ਮਾਦਾਨਾਂ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਣਿ ਭਵਨ੍ਤਿ)||੬||
तस्येमानि पूर्वरूपाणि; तद्यथा- शिरसः शून्यता, चक्षुषोराकुलता, स्वनः कर्णयोः, उच्छ्वासस्याधिक्यम्, आस्यसंस्रवणम्, अनन्नाभिलाषारोचकाविपाकाः, हृद्ग्रहः, ध्यानायाससम्मोहोद्वेगाश्चास्थाने, सततं लोमहर्षः, ज्वरश्चाभीक्ष्णम्, उन्मत्तचित्तत्वम्, उदर्दित्वम् , अर्दिताकृतिकरणं च व्याधेः, स्वप्ने चाभीक्ष्णं दर्शनं भ्रान्तचलितानवस्थितानां रूपाणामप्रशस्तानां च तिलपीडकचक्राधिरोहणं वातकुण्डलिकाभिश्चोन्मथनं निमज्जनं च कलुषाणामम्भसामावर्ते चक्षुषोश्चापसर्पणमिति (दोषनिमित्तानामुन्मादानां पूर्वरूपाणि भवन्ति)||६||
🔊 Audio coming soon
ਅਸ੍ਥਾਨੇ ਇਤ੍ਯਵਿਸਯੇ; ਤੇਨ ਅਧ੍ਯਾਨਵਿਸਯੇ ਧ੍ਯਾਨਮ੍, ਅਸਮ੍ਮੋਹਵਿਸਯੇ ਚ ਮੋਹ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਉਨ੍ਮਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤਤ੍ਵਮਿਤਿ ਉਦ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਚਿਤ੍ਤਤ੍ਵਮ੍| ਉਦਰ੍ਦਿਤਤ੍ਵਮਿਤਿ ਊਰ੍ਧ੍ਵਕਾਯੇ ਪੀਡਿਤਤ੍ਵਮ੍| ਅਰ੍ਦਿਤਾਕਤਿਕਰਣਂ ਚ ਵ੍ਯਾਧੇਰਿਤਿ ਅਰ੍ਦਿਤਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਧੇਰਾਕਤਿਕਰਣਂ; ਤੇਨਾਰ੍ਧਵਕ੍ਤ੍ਰਭ੍ਰਮਣਾਦਿਕਰਣਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਿਂਵਾ ਵ੍ਯਾਧੇਰਿਤਿ ਪ੍ਰਥਮੋਕ੍ਤੇਨ ਤਸ੍ਯੇਤ੍ਯਨੇਨ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ, ਤੇਨ ਤਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਧੇਰ੍ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦਿਭ੍ਰਮਰੂਪਸ੍ਯੋਨ੍ਮਾਦਸ੍ਯ ਯਥੋਕ੍ਤਾਨਿ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਣੀਤਿ ਯੋਜਨਾ| ਚਕ੍ਸੁਸੋਸ਼੍ਚਾਪਸਰ੍ਪਣਮਿਤਿ ਚਕ੍ਸੁਰ੍ਵ੍ਯਪਗਮ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੬||
ਤਤੋਨਨ੍ਤਰਮੇਵਮੁਨ੍ਮਾਦਾਭਿਨਿਰ੍ਵਤ੍ਤਿਰੇਵ| ਤਤ੍ਰੇਦਮੁਨ੍ਮਾਦਵਿਸ਼ੇਸਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਭਵਤਿ; ਤਦ੍ਯਥਾ- ਪਰਿਸਰਣਮਜਸ੍ਰਮ੍, ਅਕ੍ਸਿਭ੍ਰੁਵੌਸ੍ਠਾਂਸਹਨ੍ਵਗ੍ਰਹਸ੍ਤਪਾਦਾਙ੍ਗਵਿਕ੍ਸੇਪਣਮਕਸ੍ਮਾਤ੍ , ਸਤਤਮਨਿਯਤਾਨਾਂ ਚ ਗਿਰਾਮੁਤ੍ਸਰ੍ਗਃ, ਫੇਨਾਗਮਨਮਾਸ੍ਯਾਤ੍, ਅਭੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਸ੍ਮਿਤਹਸਿਤਨਤ੍ਯਗੀਤਵਾਦਿਤ੍ਰਸਮ੍ਪ੍ਰਯੋਗਾਸ਼੍ਚਾਸ੍ਥਾਨੇ, ਵੀਣਾਵਂਸ਼ਸ਼ਙ੍ਖਸ਼ਮ੍ਯਾਤਾਲਸ਼ਬ੍ਦਾਨੁਕਰਣਮਸਾਮ੍ਨਾ, ਯਾਨਮਯਾਨੈਃ, ਅਲਙ੍ਕਰਣਮਨਲਙ੍ਕਾਰਿਕੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ, ਲੋਭਸ਼੍ਚਾਭ੍ਯਵਹਾਰ੍ਯੇਸ੍ਵਲਬ੍ਧੇਸੁ, ਲਬ੍ਧੇਸੁ ਚਾਵਮਾਨਸ੍ਤੀਵ੍ਰਮਾਤ੍ਸਰ੍ਯਂ ਚ, ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਂ, ਪਾਰੁਸ੍ਯਮ੍, ਉਤ੍ਪਿਣ੍ਡਿਤਾਰੁਣਾਕ੍ਸਤਾ, ਵਾਤੋਪਸ਼ਯਵਿਪਰ੍ਯਾਸਾਦਨੁਪਸ਼ਯਤਾ ਚ; ਇਤਿ ਵਾਤੋਨ੍ਮਾਦਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ(੧); ਅਮਰ੍ਸਃ, ਕ੍ਰੋਧਃ, ਸਂਰਮ੍ਭਸ਼੍ਚਾਸ੍ਥਾਨੇ, ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਲੋਸ੍ਟ੍ਰਕਸ਼ਾਕਾਸ੍ਠਮੁਸ੍ਟਿਭਿਰਭਿਹਨਨਂ ਸ੍ਵੇਸਾਂ ਪਰੇਸਾਂ ਵਾ, ਅਭਿਦ੍ਰਵਣਂ, ਪ੍ਰਚ੍ਛਾਯਸ਼ੀਤੋਦਕਾਨ੍ਨਾਭਿਲਾਸਃ, ਸਨ੍ਤਾਪਸ਼੍ਚਾਤਿਵੇਲਂ, ਤਾਮ੍ਰਹਰਿਤਹਾਰਿਦ੍ਰਸਂਰਬ੍ਧਾਕ੍ਸਤਾ, ਪਿਤ੍ਤੋਪਸ਼ਯਵਿਪਰ੍ਯਾਸਾਦਨੁਪਸ਼ਯਤਾ ਚ; ਇਤਿ ਪਿਤ੍ਤੋਨ੍ਮਾਦਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ(੨); ਸ੍ਥਾਨਮੇਕਦੇਸ਼ੇ, ਤੂਸ੍ਣੀਮ੍ਭਾਵਃ, ਅਲ੍ਪਸ਼ਸ਼੍ਚਙ੍ਕ੍ਰਮਣਂ, ਲਾਲਾਸ਼ਿਙ੍ਘਾਣਕਸ੍ਰਵਣਮ੍, ਅਨਨ੍ਨਾਭਿਲਾਸਃ, ਰਹਸ੍ਕਾਮਤਾ, ਬੀਭਤ੍ਸਤ੍ਵਂ, ਸ਼ੌਚਦ੍ਵੇਸਃ, ਸ੍ਵਪ੍ਨਨਿਤ੍ਯਤਾ, ਸ਼੍ਵਯਥੁਰਾਨਨੇ, ਸ਼ੁਕ੍ਲਸ੍ਤਿਮਿਤਮਲੋਪਦਿਗ੍ਧਾਕ੍ਸਤ੍ਵਂ, ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਪਸ਼ਯਵਿਪਰ੍ਯਾਸਾਦਨੁਪਸ਼ਯਤਾ ਚ; ਇਤਿ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਨ੍ਮਾਦਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ(੩); ਤ੍ਰਿਦੋਸਲਿਙ੍ਗਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਤੁ ਸਾਨ੍ਨਿਪਾਤਿਕਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍; ਤਮਸਾਧ੍ਯਮਾਚਕ੍ਸਤੇ ਕੁਸ਼ਲਾਃ||੭||
ततोऽनन्तरमेवमुन्मादाभिनिर्वृत्तिरेव| तत्रेदमुन्मादविशेषविज्ञानं भवति; तद्यथा- परिसरणमजस्रम्, अक्षिभ्रुवौष्ठांसहन्वग्रहस्तपादाङ्गविक्षेपणमकस्मात् , सततमनियतानां च गिरामुत्सर्गः, फेनागमनमास्यात्, अभीक्ष्णं स्मितहसितनृत्यगीतवादित्रसम्प्रयोगाश्चास्थाने, वीणावंशशङ्खशम्यातालशब्दानुकरणमसाम्ना, यानमयानैः, अलङ्करणमनलङ्कारिकैर्द्रव्यैः, लोभश्चाभ्यवहार्येष्वलब्धेषु, लब्धेषु चावमानस्तीव्रमात्सर्यं च, कार्श्यं, पारुष्यम्, उत्पिण्डितारुणाक्षता, वातोपशयविपर्यासादनुपशयता च; इति वातोन्मादलिङ्गानि भवन्ति(१); अमर्षः, क्रोधः, संरम्भश्चास्थाने, शस्त्रलोष्ट्रकशाकाष्ठमुष्टिभिरभिहननं स्वेषां परेषां वा, अभिद्रवणं, प्रच्छायशीतोदकान्नाभिलाषः, सन्तापश्चातिवेलं, ताम्रहरितहारिद्रसंरब्धाक्षता, पित्तोपशयविपर्यासादनुपशयता च; इति पित्तोन्मादलिङ्गानि भवन्ति(२); स्थानमेकदेशे, तूष्णीम्भावः, अल्पशश्चङ्क्रमणं, लालाशिङ्घाणकस्रवणम्, अनन्नाभिलाषः, रहस्कामता, बीभत्सत्वं, शौचद्वेषः, स्वप्ननित्यता, श्वयथुरानने, शुक्लस्तिमितमलोपदिग्धाक्षत्वं, श्लेष्मोपशयविपर्यासादनुपशयता च; इति श्लेष्मोन्मादलिङ्गानि भवन्ति(३); त्रिदोषलिङ्गसन्निपाते तु सान्निपातिकं विद्यात्; तमसाध्यमाचक्षते कुशलाः||७||
🔊 Audio coming soon
ਤਤੋਨਨ੍ਤਰਮੇਵੇਤਿਵਚਨਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਨਨ੍ਤਰਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮੇਵੋਨ੍ਮਾਦੋ ਭਵਤੀਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ; ਅਨ੍ਯੇ ਰੋਗਾ ਯਥਾ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪੇ ਭੂਤੇਪਿ ਚਿਰੇਣ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਨ ਤਥੋਨ੍ਮਾਦ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਉਨ੍ਮਾਦਵਿਸ਼ੇਸਵਿਜ੍ਞਾਨਮਿਤਿ ਵਾਤਾਦ੍ਯੁਨ੍ਮਾਦਲਿਙ੍ਗਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪਰਿਸਰਣਂ ਭ੍ਰਮਣਮ੍| ਸ਼ਮ੍ਯਾ ਦਕ੍ਸਿਣਹਸ੍ਤੇਨ ਵਾਦਨਂ, ਤਾਲਸ੍ਤੁ ਵਾਮਹਸ੍ਤੇਨ ਵਾਦਨਂ; ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਵਿਸ਼ਾਖਿਨਾ- “ਸ਼ਮ੍ਯਾ ਦਕ੍ਸਿਣਹਸ੍ਤੇਨ, ਵਾਮਹਸ੍ਤੇਨ ਤਾਲਕਃ| ਉਭਾਭ੍ਯਾਂ ਵਾਦਨਂ ਯਤ੍ਤੁ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਃ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ” ਇਤਿ| ਅਸਾਮ੍ਨੇਤਿ ਉਚ੍ਚੈਃ| ਅਯਾਨੈਰਿਤਿ ਹਸ੍ਤ੍ਯਾਦਿਯਾਨਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤੈਃ| ਲਬ੍ਧੇਸੁ ਚਾਵਮਾਨ ਇਤਿ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇਸ੍ਵਭ੍ਯਵਹਾਰ੍ਯੇਸ੍ਵਾਹਾਰ੍ਯੇਸ੍ਵਨੁਪਯੋਗੋਵਧੀਰਣਂ ਚ; ਨ ਕੇਵਲਮਵਮਾਨਃ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਤੀਵ੍ਰਂ ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਯਂ ਚ; ਅਭ੍ਯਵਹਾਰ੍ਯਂ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਨ ਕਸ੍ਯਚਿਦ੍ਦਾਤੁਮਿਚ੍ਛਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵਾਤੇ ਉਪਸ਼ਯ ਉਪਸ਼ਯਹੇਤੁਃ ਸ੍ਨੇਹਾਦਿਰ੍ਵਾਤੋਪਸ਼ਯਃ, ਤਸ੍ਯ ਵਿਪਰ੍ਯਾਸੋ ਰੂਕ੍ਸਾਦਿਃ, ਤੇਨਾਨੁਪਸ਼ਯਿਤਾ ਅਸੁਖਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਚਕਾਰਾਦ੍ਵਾਤਾਨੁਗੁਣਸ੍ਨੇਹਾਦ੍ਯੁਪਸ਼ਯਤਾ ਚ ਗਹ੍ਯਤੇ| ਅਮਰ੍ਸ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਪਿਤ੍ਤੋਨ੍ਮਾਦਲਿਙ੍ਗਮ੍| ਸਂਰਮ੍ਭ ਆਰਭਟੀ| ਸ੍ਵੇਸਾਮਿਤਿ ਆਤ੍ਮੀਯਾਨਾਮ੍| ਕਫੋਨ੍ਮਾਦਲਿਙ੍ਗੇ ਰਹੋ ਵਿਜਨਮ੍||੭||
ਸਾਧ੍ਯਾਨਾਂ ਤੁ ਤ੍ਰਯਾਣਾਂ ਸਾਧਨਾਨਿ- ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਵਮਨਵਿਰੇਚਨਾਸ੍ਥਾਪਨਾਨੁਵਾਸਨੋਪਸ਼ਮਨ ਨਸ੍ਤਃਕਰ੍ਮਧੂਮਧੂਪਨਾਞ੍ਜਨਾਵਪੀਡਪ੍ਰਧਮਨਾਭ੍ਯਙ੍ਗਪ੍ਰਦੇਹਪਰਿਸੇਕਾਨੁਲੇਪਨਵਧਬਨ੍ਧਨਾਵਰੋਧਨ- ਵਿਤ੍ਰਾਸਨਵਿਸ੍ਮਾਪਨਵਿਸ੍ਮਾਰਣਾਪਤਰ੍ਪਣਸਿਰਾਵ੍ਯਧਨਾਨਿ, ਭੋਜਨਵਿਧਾਨਂ ਚ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ, ਯਚ੍ਚਾਨ੍ਯਦਪਿ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਨਿਦਾਨਵਿਪਰੀਤਮੌਸਧਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਤਦਪਿ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ||੮|| ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਉਨ੍ਮਾਦਾਨ੍ ਦੋਸਜਾਨ੍ ਸਾਧ੍ਯਾਨ੍ ਸਾਧਯੇਦ੍ਭਿਸਗੁਤ੍ਤਮਃ| ਅਨੇਨ ਵਿਧਿਯੁਕ੍ਤੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ ਯਤ੍ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍||੯||
साध्यानां तु त्रयाणां साधनानि- स्नेहस्वेदवमनविरेचनास्थापनानुवासनोपशमन नस्तःकर्मधूमधूपनाञ्जनावपीडप्रधमनाभ्यङ्गप्रदेहपरिषेकानुलेपनवधबन्धनावरोधन- वित्रासनविस्मापनविस्मारणापतर्पणसिराव्यधनानि, भोजनविधानं च यथास्वं युक्त्या, यच्चान्यदपि किञ्चिन्निदानविपरीतमौषधं कार्यं तदपि स्यादिति||८|| भवति चात्र- उन्मादान् दोषजान् साध्यान् साधयेद्भिषगुत्तमः| अनेन विधियुक्तेन कर्मणा यत् प्रकीर्तितम्||९||
🔊 Audio coming soon
ਅਵਰੋਧਨਂ ਤਮੋਗ੍ਰਹਾਵਰੋਧਨਾਦਿ| ਵਿਧਿਯੁਕ੍ਤੇਨੇਤਿ ਉਨ੍ਮਾਦਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ ਪ੍ਰਪਞ੍ਚਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਵਿਧਿਯੁਕ੍ਤੇਨੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੮-੯||
ਯਸ੍ਤੁ ਦੋਸਨਿਮਿਤ੍ਤੇਭ੍ਯ ਉਨ੍ਮਾਦੇਭ੍ਯਃ ਸਮੁਤ੍ਥਾਨਪੂਰ੍ਵਰੂਪਲਿਙ੍ਗਵੇਦਨੋਪਸ਼ਯਵਿਸ਼ੇਸਸਮਨ੍ਵਿਤੋ ਭਵਤ੍ਯੁਨ੍ਮਾਦਸ੍ਤਮਾਗਨ੍ਤੁਕਮਾਚਕ੍ਸਤੇ| ਕੇਚਿਤ੍ ਪੁਨਃ ਪੂਰ੍ਵਕਤਂ ਕਰ੍ਮਾਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਯ ਨਿਮਿਤ੍ਤਮ੍| ਤਸ੍ਯ ਚ ਹੇਤੁਃ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਪਰਾਧ ਏਵੇਤਿ ਭਗਵਾਨ੍ ਪੁਨਰ੍ਵਸੁਰਾਤ੍ਰੇਯਃ| ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਪਰਾਧਾਦ੍ਧ੍ਯਯਂ ਦੇਵਰ੍ਸਿਪਿਤਗਨ੍ਧਰ੍ਵਯਕ੍ਸਰਾਕ੍ਸਸਪਿਸ਼ਾਚਗੁਰੁਵਦ੍ਧਸਿਦ੍ਧਾਚਾਰ੍ਯਪੂਜ੍ਯਾਨਵਮਤ੍ਯਾਹਿਤਾਨ੍ਯਾਚਰਤਿ, ਅਨ੍ਯਦ੍ਵਾ ਕਿਞ੍ਚਿਦੇਵਂਵਿਧਂ ਕਰ੍ਮਾਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਮਾਰਭਤੇ; ਤਮਾਤ੍ਮਨਾ ਹਤਮੁਪਘ੍ਨਨ੍ਤੋ ਦੇਵਾਦਯਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤ੍ਯੁਨ੍ਮਤ੍ਤਮ੍||੧੦||
यस्तु दोषनिमित्तेभ्य उन्मादेभ्यः समुत्थानपूर्वरूपलिङ्गवेदनोपशयविशेषसमन्वितो भवत्युन्मादस्तमागन्तुकमाचक्षते| केचित् पुनः पूर्वकृतं कर्माप्रशस्तमिच्छन्ति तस्य निमित्तम्| तस्य च हेतुः प्रज्ञापराध एवेति भगवान् पुनर्वसुरात्रेयः| प्रज्ञापराधाद्ध्ययं देवर्षिपितृगन्धर्वयक्षराक्षसपिशाचगुरुवृद्धसिद्धाचार्यपूज्यानवमत्याहितान्याचरति, अन्यद्वा किञ्चिदेवंविधं कर्माप्रशस्तमारभते; तमात्मना हतमुपघ्नन्तो देवादयः कुर्वन्त्युन्मत्तम्||१०||
🔊 Audio coming soon
ਕੇਚਿਤ੍ ਪੁਨਰਿਤ੍ਯਾਦੌ ‘ਤਸ੍ਯ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ’ ਇਤਿਪਦਮਾਵਤ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵੇਣ ਪਰੇਣ ਚ ਯੋਜਨੀਯਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਪਰਾਧ ਏਵ ਤਸ੍ਯ ਨਿਮਿਤ੍ਤਮਿਤਿ ਬ੍ਰੁਵਤਾ ਅਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਕਰ੍ਮਜਨ੍ਯਤ੍ਵਂ ਨ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਸਿਪ੍ਯਤੇ, ਯਤਃ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਮਪਿ ਹਿ ਕਰ੍ਮ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਪਰਾਧਜਮੇਵ| ਕਿਂਵਾ, ਤਸ੍ਯ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਪਰਾਧ ਏਵੇਤ੍ਯਨੇਨ ਤਸ੍ਯੇਤ੍ਯਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਕਰ੍ਮਣੋਪਿ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਪਰਾਧ ਏਵ ਕਾਰਣਮਿਤਿ ਦਰ੍ਸ਼੍ਯਤੇ; ਤੇਨ ਕਰ੍ਮਜਸ੍ਯ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਪਰਾਧਾਨ੍ਤਰ੍ਨਿਵਿਸ੍ਟਤ੍ਵਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਆਤ੍ਮਨਾ ਹਤਮਿਤਿ ਆਤ੍ਮਨਾ ਕਤੇਨਾਸ਼ੁਭਕਰ੍ਮਣਾ ਹਤਮ੍| ਉਪਘ੍ਨਨ੍ਤ ਇਤ੍ਯਾਵੇਸ਼ਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਃ||੧੦||
ਤਤ੍ਰ ਦੇਵਾਦਿਪ੍ਰਕੋਪਨਿਮਿਤ੍ਤੇਨਾਗਨ੍ਤੁਕੋਨ੍ਮਾਦੇਨ ਪੁਰਸ੍ਕਤਸ੍ਯੇਮਾਨਿ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਣਿ ਭਵਨ੍ਤਿ; ਤਦ੍ਯਥਾ- ਦੇਵਗੋਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਤਪਸ੍ਵਿਨਾਂ ਹਿਂਸਾਰੁਚਿਤ੍ਵਂ, ਕੋਪਨਤ੍ਵਂ, ਨਸ਼ਂਸਾਭਿਪ੍ਰਾਯਤਾ, ਅਰਤਿਃ, ਓਜੋਵਰ੍ਣਚ੍ਛਾਯਾਬਲਵਪੁਸਾਮੁਪਤਪ੍ਤਿਃ, ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਚ ਦੇਵਾਦਿਭਿਰਭਿਭਰ੍ਤ੍ਸਨਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਂ ਚੇਤਿ; ਤਤੋਨਨ੍ਤਰਮੁਨ੍ਮਾਦਾਭਿਨਿਰ੍ਵਤ੍ਤਿਃ||੧੧||
तत्र देवादिप्रकोपनिमित्तेनागन्तुकोन्मादेन पुरस्कृतस्येमानि पूर्वरूपाणि भवन्ति; तद्यथा- देवगोब्राह्मणतपस्विनां हिंसारुचित्वं, कोपनत्वं, नृशंसाभिप्रायता, अरतिः, ओजोवर्णच्छायाबलवपुषामुपतप्तिः, स्वप्ने च देवादिभिरभिभर्त्सनं प्रवर्तनं चेति; ततोऽनन्तरमुन्मादाभिनिर्वृत्तिः||११||
🔊 Audio coming soon
ਪੁਰਸ੍ਕਤਸ੍ਯੇਤਿ ਅਭਿਸ਼ਪਨੀਯਤਯਾ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾਪਿਤਸ੍ਯ| ਨਸ਼ਂਸਾਭਿਪ੍ਰਾਯਤਾ ਪਰਾਪਕਾਰਰੁਚਿਤ੍ਵਮ੍| ਓਜਸ ਉਪਤਪ੍ਤ੍ਯਾ ਓਜਃਕਾਰ੍ਯਬਲਾਦਿਰਹਿਤਃ| ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਂ ਪ੍ਰੇਰਣਮ੍||੧੧||
ਤਤ੍ਰਾਯਮੁਨ੍ਮਾਦਕਰਾਣਾਂ ਭੂਤਾਨਾਮੁਨ੍ਮਾਦਯਿਸ੍ਯਤਾਮਾਰਮ੍ਭਵਿਸ਼ੇਸੋ ਭਵਤਿ; ਤਦ੍ਯਥਾ- ਅਵਲੋਕਯਨ੍ਤੋ ਦੇਵਾ ਜਨਯਨ੍ਤ੍ਯੁਨ੍ਮਾਦਂ, ਗੁਰੁਵਦ੍ਧਸਿਦ੍ਧਮਹਰ੍ਸਯੋਭਿਸ਼ਪਨ੍ਤਃ, ਪਿਤਰੋ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਤਃ , ਸ੍ਪਸ਼ਨ੍ਤੋ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾਃ, ਸਮਾਵਿਸ਼ਨ੍ਤੋ ਯਕ੍ਸਾਃ, ਰਾਕ੍ਸਸਾਸ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ਮਗਨ੍ਧਮਾਘ੍ਰਾਪਯਨ੍ਤਃ, ਪਿਸ਼ਾਚਾਃ ਪੁਨਰਾਰੁਹ੍ਯ ਵਾਹਯਨ੍ਤਃ||੧੨||
तत्रायमुन्मादकराणां भूतानामुन्मादयिष्यतामारम्भविशेषो भवति; तद्यथा- अवलोकयन्तो देवा जनयन्त्युन्मादं, गुरुवृद्धसिद्धमहर्षयोऽभिशपन्तः, पितरो दर्शयन्तः , स्पृशन्तो गन्धर्वाः, समाविशन्तो यक्षाः, राक्षसास्त्वात्मगन्धमाघ्रापयन्तः, पिशाचाः पुनरारुह्य वाहयन्तः||१२||
🔊 Audio coming soon
ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਤ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਆਤ੍ਮਾਨਮ੍’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ||੧੨||
ਤਸ੍ਯੇਮਾਨਿ ਰੂਪਾਣਿ ਭਵਨ੍ਤਿ; ਤਦ੍ਯਥਾ- ਅਤ੍ਯਾਤ੍ਮਬਲਵੀਰ੍ਯਪੌਰੁਸਪਰਾਕ੍ਰਮਗ੍ਰਹਣਧਾਰਣਸ੍ਮਰਣਜ੍ਞਾਨਵਚਨਵਿਜ੍ਞਾਨਾਨਿ , ਅਨਿਯਤਸ਼੍ਚੋਨ੍ਮਾਦਕਾਲਃ||੧੩||
तस्येमानि रूपाणि भवन्ति; तद्यथा- अत्यात्मबलवीर्यपौरुषपराक्रमग्रहणधारणस्मरणज्ञानवचनविज्ञानानि , अनियतश्चोन्मादकालः||१३||
🔊 Audio coming soon
ਅਤ੍ਯਾਤ੍ਮਸ਼ਬ੍ਦੋ ਬਲਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮਭਿਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਆਤ੍ਮਾਨਮਤਿਰਿਚ੍ਯੇਤਿ ਅਤ੍ਯਾਤ੍ਮ; ਤੇਨਾਤ੍ਮਾਨਨੁਰੂਪਬਲਾਦਿਯੋਗੋ ਭਵਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੩||
ਉਨ੍ਮਾਦਯਿਸ੍ਯਤਾਮਪਿ ਖਲੁ ਦੇਵਰ੍ਸਿਪਿਤਗਨ੍ਧਰ੍ਵਯਕ੍ਸਰਾਕ੍ਸਸਪਿਸ਼ਾਚਾਨਾਂ ਗੁਰੁਵਦ੍ਧਸਿਦ੍ਧਾਨਾਂ ਵਾ ਏਸ੍ਵਨ੍ਤਰੇਸ੍ਵਭਿਗਮਨੀਯਾਃ ਪੁਰੁਸਾ ਭਵਨ੍ਤਿ; ਤਦ੍ਯਥਾ- ਪਾਪਸ੍ਯ ਕਰ੍ਮਣਃ ਸਮਾਰਮ੍ਭੇ, ਪੂਰ੍ਵਕਤਸ੍ਯ ਵਾ ਕਰ੍ਮਣਃ ਪਰਿਣਾਮਕਾਲੇ, ਏਕਸ੍ਯ ਵਾ ਸ਼ੂਨ੍ਯਗਹਵਾਸੇ ਚਤੁਸ੍ਪਥਾਧਿਸ੍ਠਾਨੇ ਵਾ, ਸਨ੍ਧ੍ਯਾਵੇਲਾਯਾਮਪ੍ਰਯਤਭਾਵੇ ਵਾ ਪਰ੍ਵਸਨ੍ਧਿਸੁ ਵਾ ਮਿਥੁਨੀਭਾਵੇ, ਰਜਸ੍ਵਲਾਭਿਗਮਨੇ ਵਾ, ਵਿਗੁਣੇ ਵਾਧ੍ਯਯਨਬਲਿਮਙ੍ਗਲਹੋਮਪ੍ਰਯੋਗੇ, ਨਿਯਮਵ੍ਰਤਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯਭਙ੍ਗੇ ਵਾ, ਮਹਾਹਵੇ ਵਾ, ਦੇਸ਼ਕੁਲਪੁਰਵਿਨਾਸ਼ੇ ਵਾ, ਮਹਾਗ੍ਰਹੋਪਗਮਨੇ ਵਾ, ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾ ਵਾ ਪ੍ਰਜਨਨਕਾਲੇ, ਵਿਵਿਧਭੂਤਾਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਚਿਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨੇ ਵਾ, ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਰੁਧਿਰਸ੍ਰਾਵੇ, ਅਸ਼ੁਚੇਰਪ੍ਰਯਤਸ੍ਯ ਵਾ ਚੈਤ੍ਯਦੇਵਾਯਤਨਾਭਿਗਮਨੇ ਵਾ, ਮਾਂਸਮਧੁਤਿਲਗੁਡਮਦ੍ਯੋਚ੍ਛਿਸ੍ਟੇ ਵਾ, ਦਿਗ੍ਵਾਸਸਿ ਵਾ, ਨਿਸ਼ਿ ਨਗਰਨਿਗਮਚਤੁਸ੍ਪਥੋਪਵਨਸ਼੍ਮਸ਼ਾਨਾਘਾਤਨਾਭਿਗਮਨੇ ਵਾ, ਦ੍ਵਿਜਗੁਰੁਸੁਰਯਤਿਪੂਜ੍ਯਾਭਿਧਰ੍ਸਣੇ ਵਾ, ਧਰ੍ਮਾਖ੍ਯਾਨਵ੍ਯਤਿਕ੍ਰਮੇ ਵਾ, ਅਨ੍ਯਸ੍ਯ ਵਾ ਕਰ੍ਮਣੋਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਸ੍ਯਾਰਮ੍ਭੇ, ਇਤ੍ਯਭਿਘਾਤਕਾਲਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ||੧੪||
उन्मादयिष्यतामपि खलु देवर्षिपितृगन्धर्वयक्षराक्षसपिशाचानां गुरुवृद्धसिद्धानां वा एष्वन्तरेष्वभिगमनीयाः पुरुषा भवन्ति; तद्यथा- पापस्य कर्मणः समारम्भे, पूर्वकृतस्य वा कर्मणः परिणामकाले, एकस्य वा शून्यगृहवासे चतुष्पथाधिष्ठाने वा, सन्ध्यावेलायामप्रयतभावे वा पर्वसन्धिषु वा मिथुनीभावे, रजस्वलाभिगमने वा, विगुणे वाऽध्ययनबलिमङ्गलहोमप्रयोगे, नियमव्रतब्रह्मचर्यभङ्गे वा, महाहवे वा, देशकुलपुरविनाशे वा, महाग्रहोपगमने वा, स्त्रिया वा प्रजननकाले, विविधभूताशुभाशुचिस्पर्शने वा, वमनविरेचनरुधिरस्रावे, अशुचेरप्रयतस्य वा चैत्यदेवायतनाभिगमने वा, मांसमधुतिलगुडमद्योच्छिष्टे वा, दिग्वाससि वा, निशि नगरनिगमचतुष्पथोपवनश्मशानाघातनाभिगमने वा, द्विजगुरुसुरयतिपूज्याभिधर्षणे वा, धर्माख्यानव्यतिक्रमे वा, अन्यस्य वा कर्मणोऽप्रशस्तस्यारम्भे, इत्यभिघातकाला व्याख्याता भवन्ति||१४||
🔊 Audio coming soon
ਪਰ੍ਵਸਨ੍ਧਿਃ ਅਮਾਵਾਸ੍ਯਾ ਪੌਰ੍ਣਮਾਸੀ ਚ| ਦਿਗ੍ਵਾਸਸੀਤਿ ਨਗ੍ਨੇ| ਨਿਸ਼ੀਤ੍ਯਾਦੌ ਪੁਨਸ਼੍ਚਤੁਸ੍ਪਥਵਚਨਂ ਨਿਸ਼ਿ ਪੁਨਰਨ੍ਯੇਨ ਸਹਾਪਿ ਚਤੁਸ੍ਪਥਗਮਨਪ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਮ੍ ; ਏਕਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦੌ ਤੁ ਦਿਵਾਪ੍ਯੇਕਸ੍ਯ ਚਤੁਸ੍ਪਥਗਮਨਂ ਬ੍ਰੁਵਤੇ| ਧਰ੍ਮਾਖ੍ਯਾਨਵ੍ਯਤਿਕ੍ਰਮ ਇਤਿ ਅਵਿਧਿਨਾ ਧਰ੍ਮਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨੇ||੧੪||
ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਤੁ ਖਲੂਨ੍ਮਾਦਕਰਾਣਾਂ ਭੂਤਾਨਾਮੁਨ੍ਮਾਦਨੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨਂ ਭਵਤਿ; ਤਦ੍ਯਥਾ- ਹਿਂਸਾ, ਰਤਿਃ, ਅਭ੍ਯਰ੍ਚਨਂ ਚੇਤਿ| ਤੇਸਾਂ ਤਂ ਪ੍ਰਯੋਜਨਵਿਸ਼ੇਸਮੁਨ੍ਮਤ੍ਤਾਚਾਰਵਿਸ਼ੇਸਲਕ੍ਸਣੈਰ੍ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍| ਤਤ੍ਰ ਹਿਂਸਾਰ੍ਥਿਨੋਨ੍ਮਾਦ੍ਯਮਾਨੋਗ੍ਨਿਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਤਿ, ਅਪ੍ਸੁ ਨਿਮਜ੍ਜਤਿ, ਸ੍ਥਲਾਚ੍ਛ੍ਵਭ੍ਰੇ ਵਾ ਪਤਤਿ, ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਸ਼ਾਕਾਸ੍ਠਲੋਸ੍ਟਮੁਸ੍ਟਿਭਿਰ੍ਹਨ੍ਤ੍ਯਾਤ੍ਮਾਨਮ੍, ਅਨ੍ਯਚ੍ਚ ਪ੍ਰਾਣਵਧਾਰ੍ਥਮਾਰਭਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍, ਤਮਸਾਧ੍ਯਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍; ਸਾਧ੍ਯੌ ਪੁਨਰ੍ਦ੍ਵਾਵਿਤਰੌ||੧੫||
त्रिविधं तु खलून्मादकराणां भूतानामुन्मादने प्रयोजनं भवति; तद्यथा- हिंसा, रतिः, अभ्यर्चनं चेति| तेषां तं प्रयोजनविशेषमुन्मत्ताचारविशेषलक्षणैर्विद्यात्| तत्र हिंसार्थिनोन्माद्यमानोऽग्निं प्रविशति, अप्सु निमज्जति, स्थलाच्छ्वभ्रे वा पतति, शस्त्रकशाकाष्ठलोष्टमुष्टिभिर्हन्त्यात्मानम्, अन्यच्च प्राणवधार्थमारभते किञ्चित्, तमसाध्यं विद्यात्; साध्यौ पुनर्द्वावितरौ||१५||
🔊 Audio coming soon
ਰਤਿਃ ਕ੍ਰੀਡਾ| ਅਭ੍ਯਰ੍ਚਨਂ ਪੂਜਾ| ਉਨ੍ਮਤ੍ਤਾਚਾਰਵਿਸ਼ੇਸਲਕ੍ਸਣੈਰ੍ਵਿਦ੍ਯਾਦਿਤਿ ਉਨ੍ਮਤ੍ਤਸ੍ਯਾਚਾਰਵਿਸ਼ੇਸਰੂਪੈਰ੍ਲਕ੍ਸਣੈਰ੍ਹਿਂਸਾਰ੍ਥਾਦ੍ਯੁਨ੍ਮਾਦਿਤਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍| ਤਤ੍ਰ ਹਿਂਸਾਰ੍ਥਿਨੋਨ੍ਮਾਦਿਤੋ ਹਿਂਸਾਨੁਗੁਣਮਗ੍ਨਿਪ੍ਰਵੇਸ਼ਾਦ੍ਯਾਚਰਤਿ, ਰਤ੍ਯਰ੍ਥਿਨਾ ਚੋਨ੍ਮਾਦਿਤਃ ਕ੍ਰੀਡਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਚਰਤਿ, ਪੂਜਾਰ੍ਥਿਨਾ ਗਹੀਤੋ ਪੂਜਾਂ ਚੇਸ੍ਟਤੇ| ਇਹ ਚ ਦੇਵਾਦਿਵਚਨੇਨ ਦੇਵਾਦ੍ਯਨੁਚਰਾ ਦੇਵਾਦਿਸਧਰ੍ਮਾਣੋ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾਃ, ਦੇਵਾਦਯਸ੍ਤੁ ਨ ਮਾਨੁਸਾਨਾਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ| ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ- “ਨ ਤੇ ਮਨੁਸ੍ਯੈਃ ਸਹ ਸਂਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਨਵਾ ਮਨੁਸ੍ਯਾਨ੍ ਕ੍ਵਚਿਦਾਵਿਸ਼ਨ੍ਤਿ| ਯੇ ਤ੍ਵਾਵਿਸ਼ਨ੍ਤੀਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ ਮੋਹਾਤ੍ਤੇ ਭੂਤਵਿਦ੍ਯਾਵਿਸਯਾਦਪੋਹ੍ਯਾਃ” (ਸੁ.ਉ.ਤਂ.ਅ.੬੧) ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਹਿਂਸਾਰ੍ਥਿਗਹੀਤਸ੍ਯਾਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵੇਨ ਤਦ੍ਵਿਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯੋਕ੍ਤਾਨ੍ਯਪਿ ਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ਸ਼ਙ੍ਗਗ੍ਰਾਹਿਕਯਾ ਬ੍ਰੂਤੇ||੧੫||
ਤਯੋਃ ਸਾਧਨਾਨਿ- ਮਨ੍ਤ੍ਰੌਸਧਿਮਣਿਮਙ੍ਗਲਬਲ੍ਯੁਪਹਾਰਹੋਮਨਿਯਮਵ੍ਰਤਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤੋਪਵਾਸ ਸ੍ਵਸ੍ਤ੍ਯਯਨਪ੍ਰਣਿਪਾਤਗਮਨਾਦੀਨਿ||੧੬|| ਏਵਮੇਤੇ ਪਞ੍ਚੋਨ੍ਮਾਦਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ||੧੭||
तयोः साधनानि- मन्त्रौषधिमणिमङ्गलबल्युपहारहोमनियमव्रतप्रायश्चित्तोपवास स्वस्त्ययनप्रणिपातगमनादीनि||१६|| एवमेते पञ्चोन्मादा व्याख्याता भवन्ति||१७||
🔊 Audio coming soon
ਤਯੋਰਿਤ੍ਯਾਦੌ ਗਮਨਂ ਦੇਵਤੀਰ੍ਥਾਦਿਗਮਨਮ੍||੧੬-੧੭||
ਤੇ ਤੁ ਖਲੁ ਨਿਜਾਗਨ੍ਤੁਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਸਾਧ੍ਯਾਸਾਧ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਚ ਪ੍ਰਵਿਭਜ੍ਯਮਾਨਾਃ ਪਞ੍ਚ ਸਨ੍ਤੋ ਦ੍ਵਾਵੇਵ ਭਵਤਃ| ਤੌ ਚ ਪਰਸ੍ਪਰਮਨੁਬਧ੍ਨੀਤਃ ਕਦਾਚਿਦ੍ਯਥੋਕ੍ਤਹੇਤੁਸਂਸਰ੍ਗਾਤ੍| ਤਯੋਃ ਸਂਸਸ੍ਟਮੇਵ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਂ ਭਵਤਿ, ਸਂਸਸ੍ਟਮੇਵ ਚ ਲਿਙ੍ਗਮ੍| ਤਤ੍ਰਾਸਾਧ੍ਯਸਂਯੋਗਂ ਸਾਧ੍ਯਾਸਾਧ੍ਯਸਂਯੋਗਂ ਚਾਸਾਧ੍ਯਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍, ਸਾਧ੍ਯਂ ਤੁ ਸਾਧ੍ਯਸਂਯੋਗਮ੍| ਤਸ੍ਯ ਸਾਧਨਂ ਸਾਧਨਸਂਯੋਗਮੇਵ ਵਿਦ੍ਯਾਦਿਤਿ||੧੮||
ते तु खलु निजागन्तुविशेषेण साध्यासाध्यविशेषेण च प्रविभज्यमानाः पञ्च सन्तो द्वावेव भवतः| तौ च परस्परमनुबध्नीतः कदाचिद्यथोक्तहेतुसंसर्गात्| तयोः संसृष्टमेव पूर्वरूपं भवति, संसृष्टमेव च लिङ्गम्| तत्रासाध्यसंयोगं साध्यासाध्यसंयोगं चासाध्यं विद्यात्, साध्यं तु साध्यसंयोगम्| तस्य साधनं साधनसंयोगमेव विद्यादिति||१८||
🔊 Audio coming soon
ਤਾਵਿਤਿ ਤੌ ਨਿਜਾਗਨ੍ਤੂ| ਪਰਸ੍ਪਰਮਨੁਬਧ੍ਨੀਤਃ ਕਦਾਚਿਦਿਤਿ ਨ ਸਰ੍ਵਦਾ| ਯਥੋਕ੍ਤਹੇਤੁਸਂਸਰ੍ਗਾਦਿਤਿ ਨਿਜਾਗਨ੍ਤੁਹੇਤੁਮੇਲਕਾਤ੍| ਤਤ੍ਰੇਤਿ ਨਿਜਾਗਨ੍ਤੁਹੇਤੁਸਂਸਰ੍ਗੇ| ਅਸਾਧ੍ਯਸਂਯੋਗਮਿਤਿ ਯਦਾ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜੋਨ੍ਮਾਦੇ ਹਿਂਸਾਰ੍ਥਿਨਾ ਦੇਵਾਦਿਨਾਨੁਬਨ੍ਧੋ ਭਵਤਿ, ਤਦਾਸਾਧ੍ਯਯੋਃ ਸਂਯੋਗੋ ਭਵਤਿ| ਸਾਧ੍ਯਾਸਾਧ੍ਯਸਂਯੋਗਸ੍ਤੁ ਏਕਦੋਸਜੇ ਉਨ੍ਮਾਦੇ ਹਿਂਸਾਰ੍ਥ੍ਯੁਨ੍ਮਾਦਯੋਗਾਤ੍ਤਥਾ ਰਤ੍ਯਰ੍ਥੋਨ੍ਮਾਦੇ ਤ੍ਰਿਦੋਸੋਨ੍ਮਾਦਾਨੁਬਨ੍ਧਾਚ੍ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਸਾਧ੍ਯਸਂਯੋਗਸ੍ਯ ਸਾਧ੍ਯਰੂਪਤਯੈਵ ਸਾਧ੍ਯਤਾਯਾਂ ਸਿਦ੍ਧਾਯਾਂ ਪੁਨਃ ਸਾਧ੍ਯਮਿਤਿਵਚਨਂ ਸਾਧ੍ਯਰੂਪਵਿਕਾਰਾਨ੍ਤਰਸਮ੍ਬਨ੍ਧੇ ਵਿਕਾਰਭੂਯਸ੍ਤ੍ਵੇਨਾਸਾਧ੍ਯਸ਼ਙ੍ਕਾਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਰ੍ਥਮ੍| ਸਾਧਨਸਂਯੋਗਮੇਵੇਤਿ ਨਿਜਾਗਨ੍ਤੁਸਾਧਨਮੇਲਕਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੮||
ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਨੈਵ ਦੇਵਾ ਨ ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਾ ਨ ਪਿਸ਼ਾਚਾ ਨ ਰਾਕ੍ਸਸਾਃ| ਨ ਚਾਨ੍ਯੇ ਸ੍ਵਯਮਕ੍ਲਿਸ੍ਟਮੁਪਕ੍ਲਿਸ਼੍ਨਨ੍ਤਿ ਮਾਨਵਮ੍||੧੯|| ਯੇ ਤ੍ਵੇਨਮਨੁਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਕ੍ਲਿਸ਼੍ਯਮਾਨਂ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਣਾ| ਨ ਸ ਤਦ੍ਧੇਤੁਕਃ ਕ੍ਲੇਸ਼ੋ ਨ ਹ੍ਯਸ੍ਤਿ ਕਤਕਤ੍ਯਤਾ||੨੦||
भवन्ति चात्र- नैव देवा न गन्धर्वा न पिशाचा न राक्षसाः| न चान्ये स्वयमक्लिष्टमुपक्लिश्नन्ति मानवम्||१९|| ये त्वेनमनुवर्तन्ते क्लिश्यमानं स्वकर्मणा| न स तद्धेतुकः क्लेशो न ह्यस्ति कृतकृत्यता||२०||
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਦੇਵਾਦ੍ਯੁਨ੍ਮਾਦਹੇਤੁਪਰਿਹਾਰਾਰ੍ਥਂ ਦੇਵਾਦ੍ਯੁਨ੍ਮਾਦੇਪਿ ਪ੍ਰਕਤਮੇਵ ਕਰ੍ਮ ਕਾਰਣਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ- ਨੈਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨੁਵਰ੍ਤਨ੍ਤ ਇਤਿਵਚਨਾਦ੍ਦੁਸ੍ਕਤਕਰ੍ਮਪ੍ਰੇਰਿਤਾ ਏਵ ਦੇਵਾਦਯੋਸ਼ੁਭਕਰ੍ਮਾਣਮਭਿਨਿਵਿਸ਼ਨ੍ਤੀਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ; ਯਦਿ ਹ੍ਯੇਵਮੇਵ ਦੇਵਾਦਯਃ ਕਰ੍ਮਨਿਰਪੇਕ੍ਸਾ ਉਨ੍ਮਤ੍ਤਂ ਕੁਰ੍ਯੁਸ੍ਤਦਾ ਸਰ੍ਵਾਨੇਵ ਕੁਰ੍ਯੁਰਿਤਿ ਭਾਵਃ| ਨ ਸ ਤਦ੍ਧੇਤੁਕਃ ਕ੍ਲੇਸ਼ ਇਤਿ ਨਾਸੌ ਦੇਵਾਦਿਕਤ ਉਨ੍ਮਾਦ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਥ ਕਥਂ ਦੇਵਾਦ੍ਯਾਵੇਸ਼ਜਨਿਤੋਪ੍ਯਯਂ ਨ ਦੇਵਾਦਿਕਤ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਨਹ੍ਯਸ੍ਤਿ ਕਤਕਤ੍ਯਤੇਤਿ; ਨ ਯਸ੍ਮਾਦਸ਼ੁਭਕਰ੍ਮਣਾ ਕਤੇ ਉਨ੍ਮਾਦੇ ਪੁਨਰ੍ਦੇਵਾਦਿਕਤ੍ਯਤ੍ਵਮਸ੍ਤਿ, ਨ ਹਿ ਕਤਂ ਪੁਨਃ ਕ੍ਰਿਯਤੇ, ਦੇਵਾਦਯਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਮਪਰਾਧੀਨਾ ਏਵੇਤਿ ਭਾਵਃ| ਕਿਂਵਾ, ‘ਨਹ੍ਯਸ੍ਯ ਕਤਕਤ੍ਯਤਾ’ ਇਤਿ ਪਾਠਃ| ਤਤ੍ਰ ਕਤੇਨੈਵ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਕਰ੍ਮਣਾ ਉਨ੍ਮਾਦਿਤੋ ਨ ਕਤ੍ਯਃ ਕਰਣੀਯਃ ਪੁਰੁਸੋ ਭਵਤਿ; ਅਨ੍ਯਥਾ, ਸਰ੍ਵੇਸਾਮੇਵਾਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਦੇਵਾਦ੍ਯੁਨ੍ਮਾਦਃ ਸ੍ਯਾਤ੍; ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯੇਨੈਵੋਨ੍ਮਾਦਫਲਜਨਕਂ ਕਰ੍ਮ ਕਤਂ, ਸ ਏਵ ਦੇਵਾਦਿਭਿਃ ਕਰ੍ਮਪਰਾਧੀਨੈਰਭਿਗਮ੍ਯਤੇ; ਅਨੇਨਾਭਿਪ੍ਰਾਯੇਣਾਹ- ਨਹ੍ਯਸ੍ਯ ਕਤਕਤ੍ਯਤੇਤਿ|- ਅਕਤਪਾਪਕਰ੍ਮਣੋ ਨ ਦੇਵਾਦ੍ਯਭਿਗਮਨੀਯਤਾਸ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਦੇਵਾਦਯੋਤ੍ਰ ਕਰ੍ਮਪਰਾਧੀਨਾਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦੇਵਾਦਯੋ ਨੋਪਾਲਮ੍ਭ੍ਯਾਃ||੧੯-੨੦||
ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਪਰਾਧਾਤ੍ ਸਮ੍ਭੂਤੇ ਵ੍ਯਾਧੌ ਕਰ੍ਮਜ ਆਤ੍ਮਨਃ| ਨਾਭਿਸ਼ਂਸੇਦ੍ਬੁਧੋ ਦੇਵਾਨ੍ਨ ਪਿਤਨ੍ਨਾਪਿ ਰਾਕ੍ਸਸਾਨ੍||੨੧|| ਆਤ੍ਮਾਨਮੇਵ ਮਨ੍ਯੇਤ ਕਰ੍ਤਾਰਂ ਸੁਖਦੁਃਖਯੋਃ| ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛ੍ਰੇਯਸ੍ਕਰਂ ਮਾਰ੍ਗਂ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯੇਤ ਨੋ ਤ੍ਰਸੇਤ੍||੨੨|| ਦੇਵਾਦੀਨਾਮਪਚਿਤਿਰ੍ਹਿਤਾਨਾਂ ਚੋਪਸੇਵਨਮ੍| ਤੇ ਚ ਤੇਭ੍ਯੋ ਵਿਰੋਧਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਮਾਯਤ੍ਤਮਾਤ੍ਮਨਿ||੨੩|| ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕਃ- ਸਙ੍ਖ੍ਯਾ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਾਗ੍ਰੂਪਂ ਲਕ੍ਸਣਂ ਸਾਧ੍ਯਤਾ ਨ ਚ| ਉਨ੍ਮਾਦਾਨਾਂ ਨਿਦਾਨੇਸ੍ਮਿਨ੍ ਕ੍ਰਿਯਾਸੂਤ੍ਰਂ ਚ ਭਾਸਿਤਮ੍||੨੪||
प्रज्ञापराधात् सम्भूते व्याधौ कर्मज आत्मनः| नाभिशंसेद्बुधो देवान्न पितॄन्नापि राक्षसान्||२१|| आत्मानमेव मन्येत कर्तारं सुखदुःखयोः| तस्माच्छ्रेयस्करं मार्गं प्रतिपद्येत नो त्रसेत्||२२|| देवादीनामपचितिर्हितानां चोपसेवनम्| ते च तेभ्यो विरोधश्च सर्वमायत्तमात्मनि||२३|| तत्र श्लोकः- सङ्ख्या निमित्तं प्राग्रूपं लक्षणं साध्यता न च| उन्मादानां निदानेऽस्मिन् क्रियासूत्रं च भाषितम्||२४||
🔊 Audio coming soon
ਨ ਚ ਦੇਵਾਦਿਭ੍ਯੋ ਭੇਤਵ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਹ- ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਪਰਾਧਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਾਭਿਸ਼ਂਸੇਦਿਤਿ ਨੋਪਾਲਭੇਤ| ਆਤ੍ਮਾਨਮਿਤ੍ਯਾਦੌ ਆਤ੍ਮੈਵ ਸ਼ੁਭਾਸ਼ੁਭਕਰ੍ਮਕਰਣਾਤ੍ ਸੁਖਦੁਃਖਯੋਰ੍ਯਥਾਸਙ੍ਖ੍ਯਂ ਕਾਰਣਂ ਭਵਤੀਤਿ ਵਾਕ੍ਯਾਰ੍ਥਃ| ਨੋ ਤ੍ਰਸੇਦਿਤਿ ਦੇਵਾਦਿਭ੍ਯਃ, ਏਵਮੇਵਾਮੀ ਸ਼ੁਭਕਰ੍ਮਾਣਮਪਿ ਗਹ੍ਣਨ੍ਤੀਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਨੋ ਤ੍ਰਸੇਤ੍| ਅਪਚਿਤਿਃ ਪੂਜਾ| ਤੇ ਚੇਤ੍ਯਾਦੌ ਤੇ ਚੇਤਿ ਦੇਵਾਪਚਿਤਿਹਿਤੋਪਸੇਵਨੇ| ਤੇਭ੍ਯੋ ਵਿਰੋਧਸ਼੍ਚੇਤਿ ਤੇਭ੍ਯੋ ਦੇਵਾਦਿਭ੍ਯੋ ਵਿਰੋਧੋ ਯਤੋ ਭਵਤ੍ਯਸ਼ੁਭਕਰ੍ਮਭ੍ਯਃ, ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਮਾਤ੍ਮਨ੍ਯਾਯਤ੍ਤਮ੍| ਏਤੇਨ, ਆਤ੍ਮਾਧੀਨਮੇਵੇਦਮੁਨ੍ਮਾਦਕਾਰਣਸ੍ਯ ਪਰਿਵਰ੍ਜਨਂ ਪਰਿਸੇਵਨਂ ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ||੨੧-੨੪||
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨੇ ਉਨ੍ਮਾਦਨਿਦਾਨਂ ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੭||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते निदानस्थाने उन्मादनिदानं नाम सप्तमोऽध्यायः||७||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਚਕ੍ਰਪਾਣਿਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਚਰਕਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਟੀਕਾਯਾਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਦੀਪਿਕਾਯਾਂ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨੇ ਉਨ੍ਮਾਦਨਿਦਾਨਂ ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੭||