Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋ ਜਾਤਿਸੂਤ੍ਰੀਯਂ ਸ਼ਾਰੀਰਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
View original
अथातो जातिसूत्रीयं शारीरं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
8. jātisūtrīyaśārīram
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਂਸਯੋਰਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼ੋਣਿਤਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਯੋਃ ਸ਼੍ਰੇਯਸੀਂ ਪ੍ਰਜਾਮਿਚ੍ਛਤੋਸ੍ਤਦਰ੍ਥਾਭਿਨਿਰ੍ਵਤ੍ਤਿਕਰਂ ਕਰ੍ਮੋਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ||੩||
View original
स्त्रीपुंसयोरव्यापन्नशुक्रशोणितगर्भाशययोः श्रेयसीं प्रजामिच्छतोस्तदर्थाभिनिर्वृत्तिकरं कर्मोपदेक्ष्यामः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਅਥਾਪ੍ਯੇਤੌ ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਂਸੌ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਾਭ੍ਯਾਮੁਪਪਾਦ੍ਯ, ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਾਭ੍ਯਾਂ ਸਂਸ਼ੋਧ੍ਯ, ਕ੍ਰਮੇਣ ਪ੍ਰਕਤਿਮਾਪਾਦਯੇਤ੍| ਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧੌ ਚਾਸ੍ਥਾਪਨਾਨੁਵਾਸਨਾਭ੍ਯਾਮੁਪਾਚਰੇਤ੍; ਉਪਾਚਰੇਚ੍ਚ ਮਧੁਰੌਸਧਸਂਸ੍ਕਤਾਭ੍ਯਾਂ ਘਤਕ੍ਸੀਰਾਭ੍ਯਾਂ ਪੁਰੁਸਂ, ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ ਤੁ ਤੈਲਮਾਸਾਭ੍ਯਾਮ੍||੪||
View original
अथाप्येतौ स्त्रीपुंसौ स्नेहस्वेदाभ्यामुपपाद्य, वमनविरेचनाभ्यां संशोध्य, क्रमेण प्रकृतिमापादयेत्| संशुद्धौ चास्थापनानुवासनाभ्यामुपाचरेत्; उपाचरेच्च मधुरौषधसंस्कृताभ्यां घृतक्षीराभ्यां पुरुषं, स्त्रियं तु तैलमाषाभ्याम्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5-8) · Śloka 8
ਤਤਃ ਪੁਸ੍ਪਾਤ੍ ਪ੍ਰਭਤਿ ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਮਾਸੀਤ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣ੍ਯਧਃਸ਼ਾਯਿਨੀ, ਪਾਣਿਭ੍ਯਾਮਨ੍ਨਮਜਰ੍ਜਰਪਾਤ੍ਰਾਦ੍ਭੁਞ੍ਜਾਨਾ , ਨ ਚ ਕਾਞ੍ਚਿਨ੍ਮਜਾਮਾਪਦ੍ਯੇਤ| ਤਤਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥੇਹਨ੍ਯੇਨਾਮੁਤ੍ਸਾਦ੍ਯ ਸਸ਼ਿਰਸ੍ਕਂ ਸ੍ਨਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਨਿ ਵਾਸਾਂਸ੍ਯਾਚ੍ਛਾਦਯੇਤ੍ ਪੁਰੁਸਂ ਚ| ਤਤਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਵਾਸਸੌ ਸ੍ਰਗ੍ਵਿਣੌ ਸੁਮਨਸਾਵਨ੍ਯੋਨ੍ਯਮਭਿਕਾਮੌ ਸਂਵਸੇਯਾਤਾਂ ਸ੍ਨਾਨਾਤ੍ ਪ੍ਰਭਤਿ ਯੁਗ੍ਮੇਸ੍ਵਹਃਸੁ ਪੁਤ੍ਰਕਾਮੌ, ਅਯੁਗ੍ਮੇਸੁ ਦੁਹਿਤਕਾਮੌ||੫|| ਨ ਚ ਨ੍ਯੁਬ੍ਜਾਂ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਗਤਾਂ ਵਾ ਸਂਸੇਵੇਤ| ਨ੍ਯੁਬ੍ਜਾਯਾ ਵਾਤੋ ਬਲਵਾਨ੍ ਸ ਯੋਨਿਂ ਪੀਡਯਤਿ, ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਗਤਾਯਾ ਦਕ੍ਸਿਣੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਸ ਚ੍ਯੁਤਃ ਪਿਦਧਾਤਿ ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਂ, ਵਾਮੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਪਿਤ੍ਤਂ ਤਦਸ੍ਯਾਃ ਪੀਡਿਤਂ ਵਿਦਹਤਿ ਰਕ੍ਤਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਚ, ਤਸ੍ਮਾਦੁਤ੍ਤਾਨਾ ਬੀਜਂ ਗਹ੍ਣੀਯਾਤ੍; ਤਥਾਹਿ ਯਥਾਸ੍ਥਾਨਮਵਤਿਸ੍ਠਨ੍ਤੇ ਦੋਸਾਃ| ਪਰ੍ਯਾਪ੍ਤੇ ਚੈਨਾਂ ਸ਼ੀਤੋਦਕੇਨ ਪਰਿਸਿਞ੍ਚੇਤ੍| ਤਤ੍ਰਾਤ੍ਯਸ਼ਿਤਾ ਕ੍ਸੁਧਿਤਾ ਪਿਪਾਸਿਤਾ ਭੀਤਾ ਵਿਮਨਾਃ ਸ਼ੋਕਾਰ੍ਤਾ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਾਨ੍ਯਂ ਚ ਪੁਮਾਂਸਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤੀ ਮੈਥੁਨੇ ਚਾਤਿਕਾਮਾ ਵਾ ਨ ਗਰ੍ਭਂ ਧਤ੍ਤੇ, ਵਿਗੁਣਾਂ ਵਾ ਪ੍ਰਜਾਂ ਜਨਯਤਿ| ਅਤਿਬਾਲਾਮਤਿਵਦ੍ਧਾਂ ਦੀਰ੍ਘਰੋਗਿਣੀਮਨ੍ਯੇਨ ਵਾ ਵਿਕਾਰੇਣੋਪਸਸ੍ਟਾਂ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਪੁਰੁਸੇਪ੍ਯੇਤ ਏਵ ਦੋਸਾਃ| ਅਤਃ ਸਰ੍ਵਦੋਸਵਰ੍ਜਿਤੌ ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਰੁਸੌ ਸਂਸਜ੍ਯੇਯਾਤਾਮ੍||੬|| ਸਞ੍ਜਾਤਹਰ੍ਸੌ ਮੈਥੁਨੇ ਚਾਨੁਕੂਲਾਵਿਸ੍ਟਗਨ੍ਧਂ ਸ੍ਵਾਸ੍ਤੀਰ੍ਣਂ ਸੁਖਂ ਸ਼ਯਨਮੁਪਕਲ੍ਪ੍ਯ ਮਨੋਜ੍ਞਂ ਹਿਤਮਸ਼ਨਮਸ਼ਿਤ੍ਵਾ ਨਾਤ੍ਯਸ਼ਿਤੌ ਦਕ੍ਸਿਣਪਾਦੇਨ ਪੁਮਾਨਾਰੋਹੇਤ੍ ਵਾਮਪਾਦੇਨ ਸ੍ਤ੍ਰੀ||੭|| ਤਤ੍ਰ ਮਨ੍ਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ- “ਅਹਿਰਸਿ ਆਯੁਰਸਿ ਸਰ੍ਵਤਃ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਠਾਸਿ ਧਾਤਾ ਤ੍ਵਾ ਦਦਤੁ ਵਿਧਾਤਾ ਤ੍ਵਾ ਦਧਾਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਰ੍ਚਸਾ ਭਵ” ਇਤਿ| “ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਬਹਸ੍ਪਤਿਰ੍ਵਿਸ੍ਣੁਃਸੋਮਃਸੂਰ੍ਯਸ੍ਤਥਾਸ਼੍ਵਿਨੌ| ਭਗੋਥ ਮਿਤ੍ਰਾਵਰੁਣੌ ਵੀਰਂ ਦਦਤੁ ਮੇ ਸੁਤਮ੍” ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਂਵਸੇਯਾਤਾਮ੍||੮||
View original
ततः पुष्पात् प्रभृति त्रिरात्रमासीत ब्रह्मचारिण्यधःशायिनी, पाणिभ्यामन्नमजर्जरपात्राद्भुञ्जाना , न च काञ्चिन्मृजामापद्येत| ततश्चतुर्थेऽहन्येनामुत्साद्य सशिरस्कं स्नापयित्वा शुक्लानि वासांस्याच्छादयेत् पुरुषं च| ततः शुक्लवाससौ स्रग्विणौ सुमनसावन्योन्यमभिकामौ संवसेयातां स्नानात् प्रभृति युग्मेष्वहःसु पुत्रकामौ, अयुग्मेषु दुहितृकामौ||५|| न च न्युब्जां पार्श्वगतां वा संसेवेत| न्युब्जाया वातो बलवान् स योनिं पीडयति, पार्श्वगताया दक्षिणे पार्श्वे श्लेष्मा स च्युतः पिदधाति गर्भाशयं, वामे पार्श्वे पित्तं तदस्याः पीडितं विदहति रक्तं शुक्रं च, तस्मादुत्ताना बीजं गृह्णीयात्; तथाहि यथास्थानमवतिष्ठन्ते दोषाः| पर्याप्ते चैनां शीतोदकेन परिषिञ्चेत्| तत्रात्यशिता क्षुधिता पिपासिता भीता विमनाः शोकार्ता क्रुद्धाऽन्यं च पुमांसमिच्छन्ती मैथुने चातिकामा वा न गर्भं धत्ते, विगुणां वा प्रजां जनयति| अतिबालामतिवृद्धां दीर्घरोगिणीमन्येन वा विकारेणोपसृष्टां वर्जयेत्| पुरुषेऽप्येत एव दोषाः| अतः सर्वदोषवर्जितौ स्त्रीपुरुषौ संसृज्येयाताम्||६|| सञ्जातहर्षौ मैथुने चानुकूलाविष्टगन्धं स्वास्तीर्णं सुखं शयनमुपकल्प्य मनोज्ञं हितमशनमशित्वा नात्यशितौ दक्षिणपादेन पुमानारोहेत् वामपादेन स्त्री||७|| तत्र मन्त्रं प्रयुञ्जीत- “अहिरसि आयुरसि सर्वतः प्रतिष्ठाऽसि धाता त्वा ददतु विधाता त्वा दधातु ब्रह्मवर्चसा भव” इति| “ब्रह्मा बृहस्पतिर्विष्णुःसोमःसूर्यस्तथाऽश्विनौ| भगोऽथ मित्रावरुणौ वीरं ददतु मे सुतम्” इत्युक्त्वा संवसेयाताम्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (9) · Śloka 9
ਸਾ ਚੇਦੇਵਮਾਸ਼ਾਸੀਤ- ਬਹਨ੍ਤਮਵਦਾਤਂ ਹਰ੍ਯਕ੍ਸਮੋਜਸ੍ਵਿਨਂ ਸ਼ੁਚਿਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਪੁਤ੍ਰਮਿਚ੍ਛੇਯਮਿਤਿ, ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਨਾਨਾਤ੍ ਪ੍ਰਭਤ੍ਯਸ੍ਯੈ ਮਨ੍ਥਮਵਦਾਤਯਵਾਨਾਂ ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭ੍ਯਾਂ ਸਂਸਜ੍ਯ ਸ਼੍ਵੇਤਾਯਾ ਗੋਃ ਸਰੂਪਵਤ੍ਸਾਯਾਃ ਪਯਸਾਲੋਡ੍ਯ ਰਾਜਤੇ ਕਾਂਸ੍ਯੇ ਵਾ ਪਾਤ੍ਰੇ ਕਾਲੇ ਕਾਲੇ ਸਪ੍ਤਾਹਂ ਸਤਤਂ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛੇਤ੍ ਪਾਨਾਯ| ਪ੍ਰਾਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ਾਲਿਯਵਾਨ੍ਨਵਿਕਾਰਾਨ੍ ਦਧਿਮਧੁਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭਿਃ ਪਯੋਭਿਰ੍ਵਾ ਸਂਸਜ੍ਯ ਭੁਞ੍ਜੀਤ, ਤਥਾ ਸਾਯਮਵਦਾਤਸ਼ਰਣਸ਼ਯਨਾਸਨਪਾਨਵਸਨਭੂਸਣਾ ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸਾਯਂ ਪ੍ਰਾਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ਸ਼੍ਵਚ੍ਛ੍ਵੇਤਂ ਮਹਾਨ੍ਤਂ ਵਸਭਮਾਜਾਨੇਯਂ ਵਾ ਹਰਿਚਨ੍ਦਨਾਙ੍ਗਦਂ ਪਸ਼੍ਯੇਤ੍| ਸੌਮ੍ਯਾਭਿਸ਼੍ਚੈਨਾਂ ਕਥਾਭਿਰ੍ਮਨੋਨੁਕੂਲਾਭਿਰੁਪਾਸੀਤ| ਸੌਮ੍ਯਾਕਤਿਵਚਨੋਪਚਾਰਚੇਸ੍ਟਾਂਸ਼੍ਚ ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਰੁਸਾਨਿਤਰਾਨਪਿ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਾਨਵਦਾਤਾਨ੍ ਪਸ਼੍ਯੇਤ੍| ਸਹਚਰ੍ਯਸ਼੍ਚੈਨਾਂ ਪ੍ਰਿਯਹਿਤਾਭ੍ਯਾਂ ਸਤਤਮੁਪਚਰੇਯੁਸ੍ਤਥਾ ਭਰ੍ਤਾ| ਨ ਚ ਮਿਸ਼੍ਰੀਭਾਵਮਾਪਦ੍ਯੇਯਾਤਾਮਿਤਿ| ਅਨੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਂ ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾਸ੍ਟਮੇਹਨ੍ਯਾਪ੍ਲੁਤ੍ਯਾਦ੍ਭਿਃ ਸਸ਼ਿਰਸ੍ਕਂ ਸਹ ਭਰ੍ਤ੍ਰਾ ਅਹਤਾਨਿ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਣ੍ਯਾਚ੍ਛਾਦਯੇਦਵਦਾਤਾਨਿ, ਅਵਦਾਤਾਸ਼੍ਚ ਸ੍ਰਜੋ ਭੂਸਣਾਨਿ ਚ ਬਿਭਯਾਤ੍||੯||
View original
सा चेदेवमाशासीत- बृहन्तमवदातं हर्यक्षमोजस्विनं शुचिं सत्त्वसम्पन्नं पुत्रमिच्छेयमिति, शुद्धस्नानात् प्रभृत्यस्यै मन्थमवदातयवानां मधुसर्पिर्भ्यां संसृज्य श्वेताया गोः सरूपवत्सायाः पयसाऽऽलोड्य राजते कांस्ये वा पात्रे काले काले सप्ताहं सततं प्रयच्छेत् पानाय| प्रातश्च शालियवान्नविकारान् दधिमधुसर्पिर्भिः पयोभिर्वा संसृज्य भुञ्जीत, तथा सायमवदातशरणशयनासनपानवसनभूषणा च स्यात्| सायं प्रातश्च शश्वच्छ्वेतं महान्तं वृषभमाजानेयं वा हरिचन्दनाङ्गदं पश्येत्| सौम्याभिश्चैनां कथाभिर्मनोनुकूलाभिरुपासीत| सौम्याकृतिवचनोपचारचेष्टांश्च स्त्रीपुरुषानितरानपि चेन्द्रियार्थानवदातान् पश्येत्| सहचर्यश्चैनां प्रियहिताभ्यां सततमुपचरेयुस्तथा भर्ता| न च मिश्रीभावमापद्येयातामिति| अनेन विधिना सप्तरात्रं स्थित्वाऽष्टमेऽहन्याप्लुत्याद्भिः सशिरस्कं सह भर्त्रा अहतानि वस्त्राण्याच्छादयेदवदातानि, अवदाताश्च स्रजो भूषणानि च बिभृयात्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (10-14) · Śloka 14
ਤਤ ਤ੍ਵਿਕ੍ ਪ੍ਰਾਗੁਤ੍ਤਰਸ੍ਯਾਂ ਦਿਸ਼੍ਯਗਾਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਗ੍ਪ੍ਰਵਣਮੁਦਕ੍ਪ੍ਰਵਣਂ ਵਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਮਭਿਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ, ਗੋਮਯੋਦਕਾਭ੍ਯਾਂ ਸ੍ਥਣ੍ਡਿਲਮੁਪਲਿਪ੍ਯ, ਪ੍ਰੋਕ੍ਸ੍ਯ ਚੋਦਕੇਨ, ਵੇਦੀਮਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍| ਤਾਂ ਪਸ਼੍ਚਿਮੇਨਾਹਤਵਸ੍ਤ੍ਰਸਞ੍ਚਯੇ ਸ਼੍ਵੇਤਾਰ੍ਸਭੇ ਵਾਪ੍ਯਜਿਨ ਉਪਵਿਸ਼ੇਦ੍ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਃ, ਰਾਜਨ੍ਯਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਵੈਯਾਘ੍ਰੇ ਚਰ੍ਮਣ੍ਯਾਨਡੁਹੇ ਵਾ, ਵੈਸ਼੍ਯਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਸ੍ਤੁ ਰੌਰਵੇ ਬਾਸ੍ਤੇ ਵਾ| ਤਤ੍ਰੋਪਵਿਸ੍ਟਃ ਪਾਲਾਸ਼ੀਭਿਰੈਙ੍ਗੁਦੀਭਿਰੌਦੁਮ੍ਬਰੀਭਿਰ੍ਮਾਧੂਕੀਭਿਰ੍ਵਾ ਸਮਿਦ੍ਭਿਰਗ੍ਨਿਮੁਪਸਮਾਧਾਯ, ਕੁਸ਼ੈਃ ਪਰਿਸ੍ਤੀਰ੍ਯ, ਪਰਿਧਿਭਿਸ਼੍ਚ ਪਰਿਧਾਯ, ਲਾਜੈਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਭਿਸ਼੍ਚ ਗਨ੍ਧਵਤੀਭਿਃ ਸੁਮਨੋਭਿਰੁਪਕਿਰੇਤ੍| ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਣੀਯੋਦਪਾਤ੍ਰਂ ਪਵਿਤ੍ਰਪੂਤਮੁਪਸਂਸ੍ਕਤ੍ਯ ਸਰ੍ਪਿਰਾਜ੍ਯਾਰ੍ਥਂ ਯਥੋਕ੍ਤਵਰ੍ਣਾਨਾਜਾਨੇਯਾਦੀਨ੍ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍||੧੦|| ਤਤਃ ਪੁਤ੍ਰਕਾਮਾ ਪਸ਼੍ਚਿਮਤੋਗ੍ਨਿਂ ਦਕ੍ਸਿਣਤੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਮੁਪਵਿਸ਼੍ਯਾਨ੍ਵਾਲਭੇਤ ਸਹ ਭਰ੍ਤ੍ਰਾ ਯਥੇਸ੍ਟਂ ਪੁਤ੍ਰਮਾਸ਼ਾਸਾਨਾ| ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਯਾ ਆਸ਼ਾਸਾਨਾਯਾ ਤ੍ਵਿਕ੍ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਮਭਿਨਿਰ੍ਦਿਸ਼੍ਯ ਯੋਨੌ ਤਸ੍ਯਾਃ ਕਾਮਪਰਿਪੂਰਣਾਰ੍ਥਂ ਕਾਮ੍ਯਾਮਿਸ੍ਟਿਂ ਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਯੇਦ੍ ‘ਵਿਸ੍ਣੁਰ੍ਯੋਨਿਂ ਕਲ੍ਪਯਤੁ’ ਇਤ੍ਯਨਯਰ੍ਚਾ| ਤਤਸ਼੍ਚੈਵਾਜ੍ਯੇਨ ਸ੍ਥਾਲੀਪਾਕਮਭਿਘਾਰ੍ਯ ਤ੍ਰਿਰ੍ਜੁਹੁਯਾਦ੍ਯਥਾਮ੍ਨਾਯਮ੍| ਮਨ੍ਤ੍ਰੋਪਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤਮੁਦਪਾਤ੍ਰਂ ਤਸ੍ਯੈ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਸਰ੍ਵੋਦਕਾਰ੍ਥਾਨ੍ ਕੁਰੁਸ੍ਵੇਤਿ| ਤਤਃ ਸਮਾਪ੍ਤੇ ਕਰ੍ਮਣਿ ਪੂਰ੍ਵਂ ਦਕ੍ਸਿਣਪਾਦਮਭਿਹਰਨ੍ਤੀ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸਿਣਮਗ੍ਨਿਮਨੁਪਰਿਕ੍ਰਾਮੇਤ੍ ਸਹ ਭਰ੍ਤ੍ਰਾ| ਤਤੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿ ਵਾਚਯਿਤ੍ਵਾਜ੍ਯਸ਼ੇਸਂ ਪ੍ਰਾਸ਼੍ਨੀਯਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪੁਮਾਨ੍, ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਸ੍ਤ੍ਰੀ; ਨ ਚੋਚ੍ਛਿਸ੍ਟਮਵਸ਼ੇਸਯੇਤ੍| ਤਤਸ੍ਤੌ ਸਹ ਸਂਵਸੇਯਾਤਾਮਸ੍ਟਰਾਤ੍ਰਂ, ਤਥਾਵਿਧਪਰਿਚ੍ਛਦਾਵੇਵ ਚ ਸ੍ਯਾਤਾਂ , ਤਥੇਸ੍ਟਪੁਤ੍ਰਂ ਜਨਯੇਤਾਮ੍||੧੧|| ਯਾ ਤੁ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਸ਼੍ਯਾਮਂ ਲੋਹਿਤਾਕ੍ਸਂ ਵ੍ਯੂਢੋਰਸ੍ਕਂ ਮਹਾਬਾਹੁਂ ਚ ਪੁਤ੍ਰਮਾਸ਼ਾਸੀਤ, ਯਾ ਵਾ ਕਸ੍ਣਂ ਕਸ੍ਣਮਦੁਦੀਰ੍ਘਕੇਸ਼ਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਕ੍ਸਂ ਸ਼ੁਕ੍ਲਦਨ੍ਤਂ ਤੇਜਸ੍ਵਿਨਮਾਤ੍ਮਵਨ੍ਤਮ੍; ਏਸ ਏਵਾਨਯੋਰਪਿ ਹੋਮਵਿਧਿਃ| ਕਿਨ੍ਤੁ ਪਰਿਬਰ੍ਹੋ ਵਰ੍ਣਵਰ੍ਜਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਪੁਤ੍ਰਵਰ੍ਣਾਨੁਰੂਪਸ੍ਤੁ ਯਥਾਸ਼ੀਰੇਵ ਤਯੋਃ ਪਰਿਬਰ੍ਹੋਨ੍ਯਃ ਕਾਰ੍ਯਃ ਸ੍ਯਾਤ੍||੧੨|| ਸ਼ੂਦ੍ਰਾ ਤੁ ਨਮਸ੍ਕਾਰਮੇਵ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ (ਦੇਵਾਗ੍ਨਿਦ੍ਵਿਜਗੁਰੁਤਪਸ੍ਵਿਸਿਦ੍ਧੇਭ੍ਯਃ )||੧੩|| ਯਾ ਯਾ ਚ ਯਥਾਵਿਧਂ ਪੁਤ੍ਰਮਾਸ਼ਾਸੀਤ ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤਾਂ ਤਾਂ ਪੁਤ੍ਰਾਸ਼ਿਸਮਨੁਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਤਾਂਸ੍ਤਾਞ੍ਜਨਪਦਾਨ੍ਮਨਸਾਨੁਪਰਿਕ੍ਰਾਮਯੇਤ੍| ਤਤੋ ਯਾ ਯਾ ਯੇਸਾਂ ਯੇਸਾਂ ਜਨਪਦਾਨਾਂ ਮਨੁਸ੍ਯਾਣਾਮਨੁਰੂਪਂ ਪੁਤ੍ਰਮਾਸ਼ਾਸੀਤ ਸਾ ਸਾ ਤੇਸਾਂ ਤੇਸਾਂ ਜਨਪਦਾਨਾਂ ਮਨੁਸ੍ਯਾਣਾਮਾਹਾਰਵਿਹਾਰੋਪਚਾਰਪਰਿਚ੍ਛਦਾਨਨੁਵਿਧਤ੍ਸ੍ਵੇਤਿ ਵਾਚ੍ਯਾ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਇਤ੍ਯੇਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਪੁਤ੍ਰਾਸ਼ਿਸਾਂ ਸਮਦ੍ਧਿਕਰਂ ਕਰ੍ਮ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਂ ਭਵਤਿ||੧੪||
View original
तत ऋत्विक् प्रागुत्तरस्यां दिश्यगारस्य प्राग्प्रवणमुदक्प्रवणं वा प्रदेशमभिसमीक्ष्य, गोमयोदकाभ्यां स्थण्डिलमुपलिप्य, प्रोक्ष्य चोदकेन, वेदीमस्मिन् स्थापयेत्| तां पश्चिमेनाहतवस्त्रसञ्चये श्वेतार्षभे वाऽप्यजिन उपविशेद् ब्राह्मणप्रयुक्तः, राजन्यप्रयुक्तस्तु वैयाघ्रे चर्मण्यानडुहे वा, वैश्यप्रयुक्तस्तु रौरवे बास्ते वा| तत्रोपविष्टः पालाशीभिरैङ्गुदीभिरौदुम्बरीभिर्माधूकीभिर्वा समिद्भिरग्निमुपसमाधाय, कुशैः परिस्तीर्य, परिधिभिश्च परिधाय, लाजैः शुक्लाभिश्च गन्धवतीभिः सुमनोभिरुपकिरेत्| तत्र प्रणीयोदपात्रं पवित्रपूतमुपसंस्कृत्य सर्पिराज्यार्थं यथोक्तवर्णानाजानेयादीन् समन्ततः स्थापयेत्||१०|| ततः पुत्रकामा पश्चिमतोऽग्निं दक्षिणतो ब्राह्मणमुपविश्यान्वालभेत सह भर्त्रा यथेष्टं पुत्रमाशासाना| ततस्तस्या आशासानाया ऋत्विक् प्रजापतिमभिनिर्दिश्य योनौ तस्याः कामपरिपूरणार्थं काम्यामिष्टिं निर्वर्तयेद् ‘विष्णुर्योनिं कल्पयतु’ इत्यनयर्चा| ततश्चैवाज्येन स्थालीपाकमभिघार्य त्रिर्जुहुयाद्यथाम्नायम्| मन्त्रोपमन्त्रितमुदपात्रं तस्यै दद्यात् सर्वोदकार्थान् कुरुष्वेति| ततः समाप्ते कर्मणि पूर्वं दक्षिणपादमभिहरन्ती प्रदक्षिणमग्निमनुपरिक्रामेत् सह भर्त्रा| ततो ब्राह्मणान् स्वस्ति वाचयित्वाऽऽज्यशेषं प्राश्नीयात् पूर्वं पुमान्, पश्चात् स्त्री; न चोच्छिष्टमवशेषयेत्| ततस्तौ सह संवसेयातामष्टरात्रं, तथाविधपरिच्छदावेव च स्यातां , तथेष्टपुत्रं जनयेताम्||११|| या तु स्त्री श्यामं लोहिताक्षं व्यूढोरस्कं महाबाहुं च पुत्रमाशासीत, या वा कृष्णं कृष्णमृदुदीर्घकेशं शुक्लाक्षं शुक्लदन्तं तेजस्विनमात्मवन्तम्; एष एवानयोरपि होमविधिः| किन्तु परिबर्हो वर्णवर्जं स्यात्| पुत्रवर्णानुरूपस्तु यथाशीरेव तयोः परिबर्होऽन्यः कार्यः स्यात्||१२|| शूद्रा तु नमस्कारमेव कुर्यात् (देवाग्निद्विजगुरुतपस्विसिद्धेभ्यः )||१३|| या या च यथाविधं पुत्रमाशासीत तस्यास्तस्यास्तां तां पुत्राशिषमनुनिशम्य तांस्ताञ्जनपदान्मनसाऽनुपरिक्रामयेत्| ततो या या येषां येषां जनपदानां मनुष्याणामनुरूपं पुत्रमाशासीत सा सा तेषां तेषां जनपदानां मनुष्याणामाहारविहारोपचारपरिच्छदाननुविधत्स्वेति वाच्या स्यात्| इत्येतत् सर्वं पुत्राशिषां समृद्धिकरं कर्म व्याख्यातं भवति||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (15) · Śloka 15
ਨ ਖਲੁ ਕੇਵਲਮੇਤਦੇਵ ਕਰ੍ਮ ਵਰ੍ਣਵੈਸ਼ੇਸ੍ਯਕਰਂ ਭਵਤਿ| ਅਪਿ ਤੁ ਤੇਜੋਧਾਤੁਰਪ੍ਯੁਦਕਾਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸਧਾਤੁਪ੍ਰਾਯੋਵਦਾਤਵਰ੍ਣਕਰੋ ਭਵਤਿ, ਪਥਿਵੀਵਾਯੁਧਾਤੁਪ੍ਰਾਯਃ ਕਸ੍ਣਵਰ੍ਣਕਰਃ, ਸਮਸਰ੍ਵਧਾਤੁਪ੍ਰਾਯਃ ਸ਼੍ਯਾਮਵਰ੍ਣਕਰਃ||੧੫||
View original
न खलु केवलमेतदेव कर्म वर्णवैशेष्यकरं भवति| अपि तु तेजोधातुरप्युदकान्तरिक्षधातुप्रायोऽवदातवर्णकरो भवति, पृथिवीवायुधातुप्रायः कृष्णवर्णकरः, समसर्वधातुप्रायः श्यामवर्णकरः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (16) · Śloka 16
ਸਤ੍ਤ੍ਵਵੈਸ਼ੇਸ੍ਯਕਰਾਣਿ ਪੁਨਸ੍ਤੇਸਾਂ ਤੇਸਾਂ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਮਾਤਾਪਿਤਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ਯਨ੍ਤਰ੍ਵਤ੍ਨ੍ਯਾਃ ਸ਼੍ਰੁਤਯਸ਼੍ਚਾਭੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਸ੍ਵੋਚਿਤਂ ਚ ਕਰ੍ਮ ਸਤ੍ਤ੍ਵਵਿਸ਼ੇਸਾਭ੍ਯਾਸਸ਼੍ਚੇਤਿ||੧੬||
View original
सत्त्ववैशेष्यकराणि पुनस्तेषां तेषां प्राणिनां मातापितृसत्त्वान्यन्तर्वत्न्याः श्रुतयश्चाभीक्ष्णं स्वोचितं च कर्म सत्त्वविशेषाभ्यासश्चेति||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (17) · Śloka 17
ਯਥੋਕ੍ਤੇਨ ਵਿਧਿਨੋਪਸਂਸ੍ਕਤਸ਼ਰੀਰਯੋਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਰੁਸਯੋਰ੍ਮਿਸ਼੍ਰੀਭਾਵਮਾਪਨ੍ਨਯੋਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਸ਼ੋਣਿਤੇਨ ਸਹ ਸਂਯੋਗਂ ਸਮੇਤ੍ਯਾਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨਮਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨੇਨ ਯੋਨਾਵਨੁਪਹਤਾਯਾਮਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟੇ ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯੇ ਗਰ੍ਭਮਭਿਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਯਤ੍ਯੇਕਾਨ੍ਤੇਨ| ਯਥਾ- ਨਿਰ੍ਮਲੇ ਵਾਸਸਿ ਸੁਪਰਿਕਲ੍ਪਿਤੇ ਰਞ੍ਜਨਂ ਸਮੁਦਿਤਗੁਣਮੁਪਨਿਪਾਤਾਦੇਵ ਰਾਗਮਭਿਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਯਤਿ, ਤਦ੍ਵਤ੍; ਯਥਾ ਵਾ ਕ੍ਸੀਰਂ ਦਧ੍ਨਾਭਿਸੁਤਮਭਿਸਵਣਾਦ੍ਵਿਹਾਯ ਸ੍ਵਭਾਵਮਾਪਦ੍ਯਤੇ ਦਧਿਭਾਵਂ, ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਤਦ੍ਵਤ੍||੧੭||
View original
यथोक्तेन विधिनोपसंस्कृतशरीरयोः स्त्रीपुरुषयोर्मिश्रीभावमापन्नयोः शुक्रं शोणितेन सह संयोगं समेत्याव्यापन्नमव्यापन्नेन योनावनुपहतायामप्रदुष्टे गर्भाशये गर्भमभिनिर्वर्तयत्येकान्तेन| यथा- निर्मले वाससि सुपरिकल्पिते रञ्जनं समुदितगुणमुपनिपातादेव रागमभिनिर्वर्तयति, तद्वत्; यथा वा क्षीरं दध्नाऽभिषुतमभिषवणाद्विहाय स्वभावमापद्यते दधिभावं, शुक्रं तद्वत्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (18) · Śloka 18
ਏਵਮਭਿਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਮਾਨਸ੍ਯ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਰੁਸਤ੍ਵੇ ਹੇਤੁਃ ਪੂਰ੍ਵਮੁਕ੍ਤਃ| ਯਥਾ ਹਿ ਬੀਜਮਨੁਪਤਪ੍ਤਮੁਪ੍ਤਂ ਸ੍ਵਾਂ ਸ੍ਵਾਂ ਪ੍ਰਕਤਿਮਨੁਵਿਧੀਯਤੇ ਵ੍ਰੀਹਿਰ੍ਵਾ ਵ੍ਰੀਹਿਤ੍ਵਂ ਯਵੋ ਵਾ ਯਵਤ੍ਵਂ ਤਥਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਰੁਸਾਵਪਿ ਯਥੋਕ੍ਤਂ ਹੇਤੁਵਿਭਾਗਮਨੁਵਿਧੀਯੇਤੇ||੧੮||
View original
एवमभिनिर्वर्तमानस्य गर्भस्य स्त्रीपुरुषत्वे हेतुः पूर्वमुक्तः| यथा हि बीजमनुपतप्तमुप्तं स्वां स्वां प्रकृतिमनुविधीयते व्रीहिर्वा व्रीहित्वं यवो वा यवत्वं तथा स्त्रीपुरुषावपि यथोक्तं हेतुविभागमनुविधीयेते||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (19) · Śloka 19
ਤਯੋਃ ਕਰ੍ਮਣਾ ਵੇਦੋਕ੍ਤੇਨ ਵਿਵਰ੍ਤਨਮੁਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ ਪ੍ਰਾਗ੍ਵ੍ਯਕ੍ਤੀਭਾਵਾਤ੍ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੇਨ ਸਮ੍ਯਕ੍| ਕਰ੍ਮਣਾਂ ਹਿ ਦੇਸ਼ਕਾਲਸਮ੍ਪਦੁਪੇਤਾਨਾਂ ਨਿਯਤਮਿਸ੍ਟਫਲਤ੍ਵਂ, ਤਥੇਤਰੇਸਾਮਿਤਰਤ੍ਵਮ੍| ਤਸ੍ਮਾਦਾਪਨ੍ਨਗਰ੍ਭਾਂ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਮਭਿਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਗ੍ਵ੍ਯਕ੍ਤੀਭਾਵਾਦ੍ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਪੁਂਸਵਨਮਸ੍ਯੈ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਗੋਸ੍ਠੇ ਜਾਤਸ੍ਯ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਗੁਤ੍ਤਰਾਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ਾਖਾਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ੁਙ੍ਗੇ ਅਨੁਪਹਤੇ ਆਦਾਯ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਧਾਨ੍ਯਮਾਸਾਭ੍ਯਾਂ ਸਮ੍ਪਦੁਪੇਤਾਭ੍ਯਾਂ ਗੌਰਸਰ੍ਸਪਾਭ੍ਯਾਂ ਵਾ ਸਹ ਦਧ੍ਨਿ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਪੁਸ੍ਯੇਣ ਪਿਬੇਤ੍, ਤਥੈਵਾਪਰਾਞ੍ਜੀਵਕਰ੍ਸਭਕਾਪਾਮਾਰ੍ਗਸਹਚਰਕਲ੍ਕਾਂਸ਼੍ਚ ਯੁਗਪਦੇਕੈਕਸ਼ੋ ਯਥੇਸ੍ਟਂ ਵਾਪ੍ਯੁਪਸਂਸ੍ਕਤ੍ਯ ਪਯਸਾ, ਕੁਡ੍ਯਕੀਟਕਂ ਮਤ੍ਸ੍ਯਕਂ ਵੋਦਕਾਞ੍ਜਲੌ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਪੁਸ੍ਯੇਣ ਪਿਬੇਤ੍, ਤਥਾ ਕਨਕਮਯਾਨ੍ ਰਾਜਤਾਨਾਯਸਾਂਸ਼੍ਚ ਪੁਰੁਸਕਾਨਗ੍ਨਿਵਰ੍ਣਾਨਣੁਪ੍ਰਮਾਣਾਨ੍ ਦਧ੍ਨਿ ਪਯਸ੍ਯੁਦਕਾਞ੍ਜਲੌ ਵਾ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਪਿਬੇਦਨਵਸ਼ੇਸਤਃ ਪੁਸ੍ਯੇਣ, ਪੁਸ੍ਯੇਣੈਵ ਚ ਸ਼ਾਲਿਪਿਸ੍ਟਸ੍ਯ ਪਚ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯੋਸ੍ਮਾਣਮੁਪਾਘ੍ਰਾਯ ਤਸ੍ਯੈਵ ਚ ਪਿਸ੍ਟਸ੍ਯੋਦਕਸਂਸਸ੍ਟਸ੍ਯ ਰਸਂ ਦੇਹਲ੍ਯਾਮੁਪਨਿਧਾਯ ਦਕ੍ਸਿਣੇ ਨਾਸਾਪੁਟੇ ਸ੍ਵਯਮਾਸਿਞ੍ਚੇਤ੍ ਪਿਚੁਨਾ| ਯਚ੍ਚਾਨ੍ਯਦਪਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਬ੍ਰੂਯੁਰਾਪ੍ਤਾ ਵਾ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ਪੁਂਸਵਨਮਿਸ੍ਟਂ ਤਚ੍ਚਾਨੁਸ੍ਠੇਯਮ੍| ਇਤਿ ਪੁਂਸਵਨਾਨਿ||੧੯||
View original
तयोः कर्मणा वेदोक्तेन विवर्तनमुपदिश्यते प्राग्व्यक्तीभावात् प्रयुक्तेन सम्यक्| कर्मणां हि देशकालसम्पदुपेतानां नियतमिष्टफलत्वं, तथेतरेषामितरत्वम्| तस्मादापन्नगर्भां स्त्रियमभिसमीक्ष्य प्राग्व्यक्तीभावाद्गर्भस्य पुंसवनमस्यै दद्यात्| गोष्ठे जातस्य न्यग्रोधस्य प्रागुत्तराभ्यां शाखाभ्यां शुङ्गे अनुपहते आदाय द्वाभ्यां धान्यमाषाभ्यां सम्पदुपेताभ्यां गौरसर्षपाभ्यां वा सह दध्नि प्रक्षिप्य पुष्येण पिबेत्, तथैवापराञ्जीवकर्षभकापामार्गसहचरकल्कांश्च युगपदेकैकशो यथेष्टं वाऽप्युपसंस्कृत्य पयसा, कुड्यकीटकं मत्स्यकं वोदकाञ्जलौ प्रक्षिप्य पुष्येण पिबेत्, तथा कनकमयान् राजतानायसांश्च पुरुषकानग्निवर्णानणुप्रमाणान् दध्नि पयस्युदकाञ्जलौ वा प्रक्षिप्य पिबेदनवशेषतः पुष्येण, पुष्येणैव च शालिपिष्टस्य पच्यमानस्योष्माणमुपाघ्राय तस्यैव च पिष्टस्योदकसंसृष्टस्य रसं देहल्यामुपनिधाय दक्षिणे नासापुटे स्वयमासिञ्चेत् पिचुना| यच्चान्यदपि ब्राह्मणा ब्रूयुराप्ता वा स्त्रियः पुंसवनमिष्टं तच्चानुष्ठेयम्| इति पुंसवनानि||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (20) · Śloka 20
ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਗਰ੍ਭਸ੍ਥਾਪਨਾਨਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ- ਐਨ੍ਦ੍ਰੀ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀ ਸ਼ਤਵੀਰ੍ਯਾ ਸਹਸ੍ਰਵੀਰ੍ਯਾਮੋਘਾਵ੍ਯਥਾ ਸ਼ਿਵਾਰਿਸ੍ਟਾ ਵਾਟ੍ਯਪੁਸ੍ਪੀ ਵਿਸ੍ਵਕ੍ਸੇਨਕਾਨ੍ਤਾ ਚੇਤ੍ਯਾਸਾਮੋਸਧੀਨਾਂ ਸ਼ਿਰਸਾ ਦਕ੍ਸਿਣੇਨ ਵਾ ਪਾਣਿਨਾ ਧਾਰਣਂ, ਏਤਾਭਿਸ਼੍ਚੈਵ ਸਿਦ੍ਧਸ੍ਯ ਪਯਸਃ ਸਰ੍ਪਿਸੋ ਵਾ ਪਾਨਮ੍, ਏਤਾਭਿਸ਼੍ਚੈਵ ਪੁਸ੍ਯੇ ਪੁਸ੍ਯੇ ਸ੍ਨਾਨਂ, ਸਦਾ ਚ ਤਾਃ ਸਮਾਲਭੇਤ| ਤਥਾ ਸਰ੍ਵਾਸਾਂ ਜੀਵਨੀਯੋਕ੍ਤਾਨਾਮੋਸਧੀਨਾਂ ਸਦੋਪਯੋਗਸ੍ਤੈਸ੍ਤੈਰੁਪਯੋਗਵਿਧਿਭਿਃ| ਇਤਿ ਗਰ੍ਭਸ੍ਥਾਪਨਾਨਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ||੨੦||
View original
अत ऊर्ध्वं गर्भस्थापनानि व्याख्यास्यामः- ऐन्द्री ब्राह्मी शतवीर्या सहस्रवीर्याऽमोघाऽव्यथा शिवाऽरिष्टा वाट्यपुष्पी विष्वक्सेनकान्ता चेत्यासामोषधीनां शिरसा दक्षिणेन वा पाणिना धारणं, एताभिश्चैव सिद्धस्य पयसः सर्पिषो वा पानम्, एताभिश्चैव पुष्ये पुष्ये स्नानं, सदा च ताः समालभेत| तथा सर्वासां जीवनीयोक्तानामोषधीनां सदोपयोगस्तैस्तैरुपयोगविधिभिः| इति गर्भस्थापनानि व्याख्यातानि भवन्ति||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (21) · Śloka 21
ਗਰ੍ਭੋਪਘਾਤਕਰਾਸ੍ਤ੍ਵਿਮੇ ਭਾਵਾ ਭਵਨ੍ਤਿ; ਤਦ੍ਯਥਾ- ਉਤ੍ਕਟਵਿਸਮਕਠਿਨਾਸਨਸੇਵਿਨ੍ਯਾ ਵਾਤਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਵੇਗਾਨੁਪਰੁਨ੍ਧਤ੍ਯਾ ਦਾਰੁਣਾਨੁਚਿਤਵ੍ਯਾਯਾਮਸੇਵਿਨ੍ਯਾਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਾਤਿਮਾਤ੍ਰਸੇਵਿਨ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਮਿਤਾਸ਼ਨਸੇਵਿਨ੍ਯਾ ਗਰ੍ਭੋ ਮ੍ਰਿਯਤੇਨ੍ਤਃ ਕੁਕ੍ਸੇਃ, ਅਕਾਲੇ ਵਾ ਸ੍ਰਂਸਤੇ, ਸ਼ੋਸੀ ਵਾ ਭਵਤਿ; ਤਥਾਭਿਘਾਤਪ੍ਰਪੀਡਨੈਃ ਸ਼੍ਵਭ੍ਰਕੂਪਪ੍ਰਪਾਤਦੇਸ਼ਾਵਲੋਕਨੈਰ੍ਵਾਭੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਮਾਤੁਃ ਪ੍ਰਪਤਤ੍ਯਕਾਲੇਗਰ੍ਭਃ, ਤਥਾਤਿਮਾਤ੍ਰਸਙ੍ਕ੍ਸੋਭਿਭਿਰ੍ਯਾਨੈਰ੍ਯਾਨੇਨ, ਅਪ੍ਰਿਯਾਤਿਮਾਤ੍ਰਸ਼੍ਰਵਣੈਰ੍ਵਾ| ਪ੍ਰਤਤੋਤ੍ਤਾਨਸ਼ਾਯਿਨ੍ਯਾਃ ਪੁਨਰ੍ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਨਾਭ੍ਯਾਸ਼੍ਰਯਾ ਨਾਡੀ ਕਣ੍ਠਮਨੁਵੇਸ੍ਟਯਤਿ, ਵਿਵਤਸ਼ਾਯਿਨੀ ਨਕ੍ਤਞ੍ਚਾਰਿਣੀ ਚੋਨ੍ਮਤ੍ਤਂ ਜਨਯਤਿ, ਅਪਸ੍ਮਾਰਿਣਂ ਪੁਨਃ ਕਲਿਕਲਹਸ਼ੀਲਾ, ਵ੍ਯਵਾਯਸ਼ੀਲਾ ਦੁਰ੍ਵਪੁਸਮਹ੍ਰੀਕਂ ਸ੍ਤ੍ਰੈਣਂ ਵਾ, ਸ਼ੋਕਨਿਤ੍ਯਾ ਭੀਤਮਪਚਿਤਮਲ੍ਪਾਯੁਸਂ ਵਾ, ਅਭਿਧ੍ਯਾਤ੍ਰੀ ਪਰੋਪਤਾਪਿਨਮੀਰ੍ਸ੍ਯੁਂ ਸ੍ਤ੍ਰੈਣਂ ਵਾ, ਸ੍ਤੇਨਾ ਤ੍ਵਾਯਾਸਬਹੁਲਮਤਿਦ੍ਰੋਹਿਣਮਕਰ੍ਮਸ਼ੀਲਂ ਵਾ, ਅਮਰ੍ਸਿਣੀ ਚਣ੍ਡਮੌਪਧਿਕਮਸੂਯਕਂ ਵਾ ਸ੍ਵਪ੍ਨਨਿਤ੍ਯਾ ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਲੁਮਬੁਧਮਲ੍ਪਾਗ੍ਨਿਂ ਵਾ, ਮਦ੍ਯਨਿਤ੍ਯਾ ਪਿਪਾਸਾਲੁਮਲ੍ਪਸ੍ਮਤਿਮਨਵਸ੍ਥਿਤਚਿਤ੍ਤਂ ਵਾ, ਗੋਧਾਮਾਂਸਪ੍ਰਾਯਾ ਸ਼ਾਰ੍ਕਰਿਣਮਸ਼੍ਮਰਿਣਂ ਸ਼ਨੈਰ੍ਮੇਹਿਣਂ ਵਾ, ਵਰਾਹਮਾਂਸਪ੍ਰਾਯਾ ਰਕ੍ਤਾਕ੍ਸਂ ਕ੍ਰਥਨਮਤਿਪਰੁਸਰੋਮਾਣਂ ਵਾ, ਮਤ੍ਸ੍ਯਮਾਂਸਨਿਤ੍ਯਾ ਚਿਰਨਿਮੇਸਂ ਸ੍ਤਬ੍ਧਾਕ੍ਸਂ ਵਾ, ਮਧੁਰਨਿਤ੍ਯਾ ਪ੍ਰਮੇਹਿਣਂ ਮੂਕਮਤਿਸ੍ਥੂਲਂ ਵਾ, ਅਮ੍ਲਨਿਤ੍ਯਾ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਿਨਂ ਤ੍ਵਗਕ੍ਸਿਰੋਗਿਣਂ ਵਾ, ਲਵਣਨਿਤ੍ਯਾ ਸ਼ੀਘ੍ਰਵਲੀਪਲਿਤਂ ਖਾਲਿਤ੍ਯਰੋਗਿਣਂ ਵਾ, ਕਟੁਕਨਿਤ੍ਯਾ ਦੁਰ੍ਬਲਮਲ੍ਪਸ਼ੁਕ੍ਰਮਨਪਤ੍ਯਂ ਵਾ, ਤਿਕ੍ਤਨਿਤ੍ਯਾ ਸ਼ੋਸਿਣਮਬਲਮਨੁਪਚਿਤਂ ਵਾ, ਕਸਾਯਨਿਤ੍ਯਾ ਸ਼੍ਯਾਵਮਾਨਾਹਿਨਮੁਦਾਵਰ੍ਤਿਨਂ ਵਾ, ਯਦ੍ਯਚ੍ਚ ਯਸ੍ਯ ਯਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਧੇਰ੍ਨਿਦਾਨਮੁਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ਤਦਾਸੇਵਮਾਨਾਨ੍ਤਰ੍ਵਤ੍ਨੀ ਤਨ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਵਿਕਾਰਬਹੁਲਮਪਤ੍ਯਂ ਜਨਯਤਿ| ਪਿਤਜਾਸ੍ਤੁ ਸ਼ੁਕ੍ਰਦੋਸਾ ਮਾਤਜੈਰਪਚਾਰੈਰ੍ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾਃ| ਇਤਿ ਗਰ੍ਭੋਪਘਾਤਕਰਾ ਭਾਵਾ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯੁਕ੍ਤਾਃ | ਤਸ੍ਮਾਦਹਿਤਾਨਾਹਾਰਵਿਹਾਰਾਨ੍ ਪ੍ਰਜਾਸਮ੍ਪਦਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤੀ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਸਾਧ੍ਵਾਚਾਰਾ ਚਾਤ੍ਮਾਨਮੁਪਚਰੇਦ੍ਧਿਤਾਭ੍ਯਾਮਾਹਾਰਵਿਹਾਰਾਭ੍ਯਾਮਿਤਿ||੨੧||
View original
गर्भोपघातकरास्त्विमे भावा भवन्ति; तद्यथा- उत्कटविषमकठिनासनसेविन्या वातमूत्रपुरीषवेगानुपरुन्धत्या दारुणानुचितव्यायामसेविन्यास्तीक्ष्णोष्णातिमात्रसेविन्याः प्रमिताशनसेविन्या गर्भो म्रियतेऽन्तः कुक्षेः, अकाले वा स्रंसते, शोषी वा भवति; तथाऽभिघातप्रपीडनैः श्वभ्रकूपप्रपातदेशावलोकनैर्वाऽभीक्ष्णं मातुः प्रपतत्यकालेगर्भः, तथाऽतिमात्रसङ्क्षोभिभिर्यानैर्यानेन, अप्रियातिमात्रश्रवणैर्वा| प्रततोत्तानशायिन्याः पुनर्गर्भस्य नाभ्याश्रया नाडी कण्ठमनुवेष्टयति, विवृतशायिनी नक्तञ्चारिणी चोन्मत्तं जनयति, अपस्मारिणं पुनः कलिकलहशीला, व्यवायशीला दुर्वपुषमह्रीकं स्त्रैणं वा, शोकनित्या भीतमपचितमल्पायुषं वा, अभिध्यात्री परोपतापिनमीर्ष्युं स्त्रैणं वा, स्तेना त्वायासबहुलमतिद्रोहिणमकर्मशीलं वा, अमर्षिणी चण्डमौपधिकमसूयकं वा स्वप्ननित्या तन्द्रालुमबुधमल्पाग्निं वा, मद्यनित्या पिपासालुमल्पस्मृतिमनवस्थितचित्तं वा, गोधामांसप्राया शार्करिणमश्मरिणं शनैर्मेहिणं वा, वराहमांसप्राया रक्ताक्षं क्रथनमतिपरुषरोमाणं वा, मत्स्यमांसनित्या चिरनिमेषं स्तब्धाक्षं वा, मधुरनित्या प्रमेहिणं मूकमतिस्थूलं वा, अम्लनित्या रक्तपित्तिनं त्वगक्षिरोगिणं वा, लवणनित्या शीघ्रवलीपलितं खालित्यरोगिणं वा, कटुकनित्या दुर्बलमल्पशुक्रमनपत्यं वा, तिक्तनित्या शोषिणमबलमनुपचितं वा, कषायनित्या श्यावमानाहिनमुदावर्तिनं वा, यद्यच्च यस्य यस्य व्याधेर्निदानमुक्तं तत्तदासेवमानाऽन्तर्वत्नी तन्निमित्तविकारबहुलमपत्यं जनयति| पितृजास्तु शुक्रदोषा मातृजैरपचारैर्व्याख्याताः| इति गर्भोपघातकरा भावा भवन्त्युक्ताः | तस्मादहितानाहारविहारान् प्रजासम्पदमिच्छन्ती स्त्री विशेषेण वर्जयेत्| साध्वाचारा चात्मानमुपचरेद्धिताभ्यामाहारविहाराभ्यामिति||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (22-24) · Śloka 24
ਵ੍ਯਾਧੀਂਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯਾ ਮਦੁਮਧੁਰਸ਼ਿਸ਼ਿਰਸੁਖਸੁਕੁਮਾਰਪ੍ਰਾਯੈਰੌਸਧਾਹਾਰੋਪਚਾਰੈਰੁਪਚਰੇਤ੍, ਨ ਚਾਸ੍ਯਾ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਚਨਾਨਿ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍, ਨ ਰਕ੍ਤਮਵਸੇਚਯੇਤ੍, ਸਰ੍ਵਕਾਲਂ ਚ ਨਾਸ੍ਥਾਪਨਮਨੁਵਾਸਨਂ ਵਾ ਕੁਰ੍ਯਾਦਨ੍ਯਤ੍ਰਾਤ੍ਯਯਿਕਾਦ੍ਵ੍ਯਾਧੇਃ| ਅਸ੍ਟਮਂ ਮਾਸਮੁਪਾਦਾਯ ਵਮਨਾਦਿਸਾਧ੍ਯੇਸੁ ਪੁਨਰ੍ਵਿਕਾਰੇਸ੍ਵਾਤ੍ਯਯਿਕੇਸੁ ਮਦੁਭਿਰ੍ਵਮਨਾਦਿਭਿਸ੍ਤਦਰ੍ਥਕਾਰਿਭਿਰ੍ਵੋਪਚਾਰਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਪੂਰ੍ਣਮਿਵ ਤੈਲਪਾਤ੍ਰਮਸਙ੍ਕ੍ਸੋਭਯਤਾਨ੍ਤਰ੍ਵਤ੍ਨੀ ਭਵਤ੍ਯੁਪਚਰ੍ਯਾ||੨੨|| ਸਾ ਚੇਦਪਚਾਰਾਦ੍ ਦ੍ਵਯੋਸ੍ਤ੍ਰਿਸੁ ਵਾ ਮਾਸੇਸੁ ਪੁਸ੍ਪਂ ਪਸ਼੍ਯੇਨ੍ਨਾਸ੍ਯਾ ਗਰ੍ਭਃ ਸ੍ਥਾਸ੍ਯਤੀਤਿ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍; ਅਜਾਤਸਾਰੋ ਹਿ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਲੇ ਭਵਤਿ ਗਰ੍ਭਃ||੨੩|| ਸਾ ਚੇਚ੍ਚਤੁਸ੍ਪ੍ਰਭਤਿਸੁ ਮਾਸੇਸੁ ਕ੍ਰੋਧਸ਼ੋਕਾਸੂਯੇਰ੍ਸ੍ਯਾਭਯਤ੍ਰਾਸਵ੍ਯਵਾਯਵ੍ਯਾਯਾਮਸਙ੍ਕ੍ਸੋਭਸਨ੍ਧਾਰਣਵਿਸਮਾਸ਼ਨਸ਼ਯਨਸ੍ਥਾਨਕ੍ਸੁਤ੍ਪਿਪਾਸਾਤਿਯੋਗਾਤ੍ ਕਦਾਹਾਰਾਦ੍ਵਾ ਪੁਸ੍ਪਂ ਪਸ਼੍ਯੇਤ੍, ਤਸ੍ਯਾ ਗਰ੍ਭਸ੍ਥਾਪਨਵਿਧਿਮੁਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ| ਪੁਸ੍ਪਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦੇਵੈਨਾਂ ਬ੍ਰੂਯਾਤ੍- ਸ਼ਯਨਂ ਤਾਵਨ੍ਮਦੁਸੁਖਸ਼ਿਸ਼ਿਰਾਸ੍ਤਰਣਸਂਸ੍ਤੀਰ੍ਣਮੀਸਦਵਨਤਸ਼ਿਰਸ੍ਕਂ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਸ੍ਵੇਤਿ| ਤਤੋ ਯਸ੍ਟੀਮਧੁਕਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭ੍ਯਾਂ ਪਰਮਸ਼ਿਸ਼ਿਰਵਾਰਿਣੀ ਸਂਸ੍ਥਿਤਾਭ੍ਯਾਂ ਪਿਚੁਮਾਪ੍ਲਾਵ੍ਯੋਪਸ੍ਥਸਮੀਪੇ ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍ਤਸ੍ਯਾਃ, ਤਥਾ ਸ਼ਤਧੌਤਸਹਸ੍ਰਧੌਤਾਭ੍ਯਾਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭ੍ਯਾਮਧੋਨਾਭੇਃ ਸਰ੍ਵਤਃ ਪ੍ਰਦਿਹ੍ਯਾਤ੍, ਸਰ੍ਵਤਸ਼੍ਚ ਗਵ੍ਯੇਨ ਚੈਨਾਂ ਪਯਸਾ ਸੁਸ਼ੀਤੇਨ ਮਧੁਕਾਮ੍ਬੁਨਾ ਵਾ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਿਕਸਾਯੇਣ ਵਾ ਪਰਿਸੇਚਯੇਦਧੋ ਨਾਭੇਃ, ਉਦਕਂ ਵਾ ਸੁਸ਼ੀਤਮਵਗਾਹਯੇਤ੍, ਕ੍ਸੀਰਿਣਾਂ ਕਸਾਯਦ੍ਰੁਮਾਣਾਂ ਚ ਸ੍ਵਰਸਪਰਿਪੀਤਾਨਿ ਚੇਲਾਨਿ ਗ੍ਰਾਹਯੇਤ੍, ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਦਿਸ਼ੁਙ੍ਗਾਸਿਦ੍ਧਯੋਰ੍ਵਾਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪਿਸੋਃ ਪਿਚੁਂ ਗ੍ਰਾਹਯੇਤ੍, ਅਤਸ਼੍ਚੈਵਾਕ੍ਸਮਾਤ੍ਰਂ ਪ੍ਰਾਸ਼ਯੇਤ੍, ਪ੍ਰਾਸ਼ਯੇਦ੍ਵਾ ਕੇਵਲਂ ਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪਿਃ, ਪਦ੍ਮੋਤ੍ਪਲਕੁਮੁਦਕਿਞ੍ਜਲ੍ਕਾਂਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯੈ ਸਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕਰਾਨ੍ ਲੇਹਾਰ੍ਥਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍, ਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕਪੁਸ੍ਕਰਬੀਜਕਸ਼ੇਰੁਕਾਨ੍ ਭਕ੍ਸ੍ਣਾਰ੍ਥਂ, ਗਨ੍ਧਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗ੍ਵਸਿਤੋਤ੍ਪਲਸ਼ਾਲੂਕੋਦੁਮ੍ਬਰਸ਼ਲਾਟੁਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਸ਼ੁਙ੍ਗਾਨਿ ਵਾ ਪਾਯਯੇਦੇਨਾਮਾਜੇਨ ਪਯਸਾ, ਪਯਸਾ ਚੈਨਾਂ ਬਲਾਤਿਬਲਾਸ਼ਾਲਿਸਸ੍ਟਿਕੇਕ੍ਸੁਮੂਲਕਾਕੋਲੀਸ਼ਤੇਨ ਸਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕਰਂ ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲੀਨਾਮੋਦਨਂ ਮਦੁਸੁਰਭਿਸ਼ੀਤਲਂ ਭੋਜਯੇਤ੍, ਲਾਵਕਪਿਞ੍ਜਲਕੁਰਙ੍ਗਸ਼ਮ੍ਬਰਸ਼ਸ਼ਹਰਿਣੈਣਕਾਲਪੁਚ੍ਛਕਰਸੇਨ ਵਾ ਘਤਸੁਸਂਸ੍ਕਤੇਨ ਸੁਖਸ਼ਿਸ਼ਿਰੋਪਵਾਤਦੇਸ਼ਸ੍ਥਾਂ ਭੋਜਯੇਤ੍, ਕ੍ਰੋਧਸ਼ੋਕਾਯਾਸਵ੍ਯਵਾਯਵ੍ਯਾਯਾਮੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚਾਭਿਰਕ੍ਸੇਤ੍, ਸੌਮ੍ਯਾਭਿਸ਼੍ਚੈਨਾਂ ਕਥਾਭਿਰ੍ਮਨੋਨੁਕੂਲਾਭਿਰੁਪਾਸੀਤ; ਤਥਾਸ੍ਯਾ ਗਰ੍ਭਸ੍ਤਿਸ੍ਠਤਿ||੨੪||
View original
व्याधींश्चास्या मृदुमधुरशिशिरसुखसुकुमारप्रायैरौषधाहारोपचारैरुपचरेत्, न चास्या वमनविरेचनशिरोविरेचनानि प्रयोजयेत्, न रक्तमवसेचयेत्, सर्वकालं च नास्थापनमनुवासनं वा कुर्यादन्यत्रात्ययिकाद्व्याधेः| अष्टमं मासमुपादाय वमनादिसाध्येषु पुनर्विकारेष्वात्ययिकेषु मृदुभिर्वमनादिभिस्तदर्थकारिभिर्वोपचारः स्यात्| पूर्णमिव तैलपात्रमसङ्क्षोभयताऽन्तर्वत्नी भवत्युपचर्या||२२|| सा चेदपचाराद् द्वयोस्त्रिषु वा मासेषु पुष्पं पश्येन्नास्या गर्भः स्थास्यतीति विद्यात्; अजातसारो हि तस्मिन् काले भवति गर्भः||२३|| सा चेच्चतुष्प्रभृतिषु मासेषु क्रोधशोकासूयेर्ष्याभयत्रासव्यवायव्यायामसङ्क्षोभसन्धारणविषमाशनशयनस्थानक्षुत्पिपासातियोगात् कदाहाराद्वा पुष्पं पश्येत्, तस्या गर्भस्थापनविधिमुपदेक्ष्यामः| पुष्पदर्शनादेवैनां ब्रूयात्- शयनं तावन्मृदुसुखशिशिरास्तरणसंस्तीर्णमीषदवनतशिरस्कं प्रतिपद्यस्वेति| ततो यष्टीमधुकसर्पिर्भ्यां परमशिशिरवारिणी संस्थिताभ्यां पिचुमाप्लाव्योपस्थसमीपे स्थापयेत्तस्याः, तथा शतधौतसहस्रधौताभ्यां सर्पिर्भ्यामधोनाभेः सर्वतः प्रदिह्यात्, सर्वतश्च गव्येन चैनां पयसा सुशीतेन मधुकाम्बुना वा न्यग्रोधादिकषायेण वा परिषेचयेदधो नाभेः, उदकं वा सुशीतमवगाहयेत्, क्षीरिणां कषायद्रुमाणां च स्वरसपरिपीतानि चेलानि ग्राहयेत्, न्यग्रोधादिशुङ्गासिद्धयोर्वाक्षीरसर्पिषोः पिचुं ग्राहयेत्, अतश्चैवाक्षमात्रं प्राशयेत्, प्राशयेद्वा केवलं क्षीरसर्पिः, पद्मोत्पलकुमुदकिञ्जल्कांश्चास्यै समधुशर्करान् लेहार्थं दद्यात्, शृङ्गाटकपुष्करबीजकशेरुकान् भक्ष्णार्थं, गन्धप्रियङ्ग्वसितोत्पलशालूकोदुम्बरशलाटुन्यग्रोधशुङ्गानि वा पाययेदेनामाजेन पयसा, पयसा चैनां बलातिबलाशालिषष्टिकेक्षुमूलकाकोलीशृतेन समधुशर्करं रक्तशालीनामोदनं मृदुसुरभिशीतलं भोजयेत्, लावकपिञ्जलकुरङ्गशम्बरशशहरिणैणकालपुच्छकरसेन वा घृतसुसंस्कृतेन सुखशिशिरोपवातदेशस्थां भोजयेत्, क्रोधशोकायासव्यवायव्यायामेभ्यश्चाभिरक्षेत्, सौम्याभिश्चैनां कथाभिर्मनोनुकूलाभिरुपासीत; तथाऽस्या गर्भस्तिष्ठति||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (25-26) · Śloka 26
ਯਸ੍ਯਾਃ ਪੁਨਰਾਮਾਨ੍ਵਯਾਤ੍ ਪੁਸ੍ਪਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਪ੍ਰਾਯਸ੍ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤਦ੍ਗਰ੍ਭੋਪਘਾਤਕਰਂ ਭਵਤਿ, ਵਿਰੁਦ੍ਧੋਪਕ੍ਰਮਤ੍ਵਾਤ੍ਤਯੋਃ||੨੫|| ਯਸ੍ਯਾਃ ਪੁਨਰੁਸ੍ਣਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਪਯੋਗਾਦ੍ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾ ਮਹਤਿ ਸਞ੍ਜਾਤਸਾਰੇ ਗਰ੍ਭੇ ਪੁਸ੍ਪਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਸ੍ਯਾਦਨ੍ਯੋ ਵਾ ਯੋਨਿਸ੍ਰਾਵਸ੍ਤਸ੍ਯਾ ਗਰ੍ਭੋ ਵਦ੍ਧਿਂ ਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਨਿਃਸ੍ਰੁਤਤ੍ਵਾਤ੍; ਸ ਕਾਲਮਵਤਿਸ੍ਠਤੇਤਿਮਾਤ੍ਰਂ, ਤਮੁਪਵਿਸ੍ਟਕਮਿਤ੍ਯਾਚਕ੍ਸਤੇ ਕੇਚਿਤ੍| ਉਪਵਾਸਵ੍ਰਤਕਰ੍ਮਪਰਾਯਾਃ ਪੁਨਃ ਕਦਾਹਾਰਾਯਾਃ ਸ੍ਨੇਹਦ੍ਵੇਸਿਣ੍ਯਾ ਵਾਤਪ੍ਰਕੋਪਣੋਕ੍ਤਾਨ੍ਯਾਸੇਵਮਾਨਾਯਾ ਗਰ੍ਭੋ ਵਦ੍ਧਿਂ ਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਪਰਿਸ਼ੁਸ੍ਕਤ੍ਵਾਤ੍; ਸ ਚਾਪਿ ਕਾਲਮਵਤਿਸ੍ਠਤੇਤਿਮਾਤ੍ਰਮ੍ , ਅਸ੍ਪਨ੍ਦਨਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ, ਤਂ ਤੁ ਨਾਗੋਦਰਮਿਤ੍ਯਾਚਕ੍ਸਤੇ||੨੬||
View original
यस्याः पुनरामान्वयात् पुष्पदर्शनं स्यात्, प्रायस्तस्यास्तद्गर्भोपघातकरं भवति, विरुद्धोपक्रमत्वात्तयोः||२५|| यस्याः पुनरुष्णतीक्ष्णोपयोगाद्गर्भिण्या महति सञ्जातसारे गर्भे पुष्पदर्शनं स्यादन्यो वा योनिस्रावस्तस्या गर्भो वृद्धिं न प्राप्नोति निःस्रुतत्वात्; स कालमवतिष्ठतेऽतिमात्रं, तमुपविष्टकमित्याचक्षते केचित्| उपवासव्रतकर्मपरायाः पुनः कदाहारायाः स्नेहद्वेषिण्या वातप्रकोपणोक्तान्यासेवमानाया गर्भो वृद्धिं न प्राप्नोति परिशुष्कत्वात्; स चापि कालमवतिष्ठतेऽतिमात्रम् , अस्पन्दनश्च भवति, तं तु नागोदरमित्याचक्षते||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (27-29) · Śloka 29
ਨਾਰ੍ਯੋਸ੍ਤਯੋਰੁਭਯੋਰਪਿ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਵਿਸ਼ੇਸਮੁਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ- ਭੌਤਿਕਜੀਵਨੀਯਬਂਹਣੀਯਮਧੁਰਵਾਤਹਰਸਿਦ੍ਧਾਨਾਂ ਸਰ੍ਪਿਸਾਂ ਪਯਸਾਮਾਮਗਰ੍ਭਾਣਾਂ ਚੋਪਯੋਗੋ ਗਰ੍ਭਵਦ੍ਧਿਕਰਃ; ਤਥਾ ਸਮ੍ਭੋਜਨਮੇਤੈਰੇਵ ਸਿਦ੍ਧੈਸ਼੍ਚ ਘਤਾਦਿਭਿਃ ਸੁਭਿਕ੍ਸਾਯਾਃ , ਅਭੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਯਾਨਵਾਹਨਾਪਮਾਰ੍ਜਨਾਵਜਮ੍ਭਣੈਰੁਪਪਾਦਨਮਿਤਿ||੨੭|| ਯਸ੍ਯਾਃ ਪੁਨਰ੍ਗਰ੍ਭਃ ਪ੍ਰਸੁਪ੍ਤੋ ਨ ਸ੍ਪਨ੍ਦਤੇ ਤਾਂ ਸ਼੍ਯੇਨਮਤ੍ਸ੍ਯਗਵਯਸ਼ਿਖਿਤਾਮ੍ਰਚੂਡਤਿਤ੍ਤਿਰੀਣਾਮਨ੍ਯਤਮਸ੍ਯ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਮਤਾ ਰਸੇਨ ਮਾਸਯੂਸੇਣ ਵਾ ਪ੍ਰਭੂਤਸਰ੍ਪਿਸਾ ਮੂਲਕਯੂਸੇਣ ਵਾ ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲੀਨਾਮੋਦਨਂ ਮਦੁਮਧੁਰਸ਼ੀਤਲਂ ਭੋਜਯੇਤ੍| ਤੈਲਾਭ੍ਯਙ੍ਗੇਨ ਚਾਸ੍ਯਾ ਅਭੀਕ੍ਸ੍ਣਮੁਦਰਬਸ੍ਤਿਵਙ੍ਕ੍ਸਣੋਰੁਕਟੀਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਪਸ੍ਠਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਨੀਸਦੁਸ੍ਣੇਨੋਪਚਰੇਤ੍||੨੮|| ਯਸ੍ਯਾਃ ਪੁਨਰੁਦਾਵਰ੍ਤਵਿਬਨ੍ਧਃ ਸ੍ਯਾਦਸ੍ਟਮੇ ਮਾਸੇ ਨ ਚਾਨੁਵਾਸਨਸਾਧ੍ਯਂ ਮਨ੍ਯੇਤ ਤਤਸ੍ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤਦ੍ਵਿਕਾਰਪ੍ਰਸ਼ਮਨਮੁਪਕਲ੍ਪਯੇਨ੍ਨਿਰੂਹਮ੍| ਉਦਾਵਰ੍ਤੋ ਹ੍ਯੁਪੇਕ੍ਸਿਤਃ ਸਹਸਾ ਸਗਰ੍ਭਾਂ ਗਰ੍ਭਿਣੀਂ ਗਰ੍ਭਮਥਵਾਤਿਪਾਤਯੇਤ੍| ਤਤ੍ਰ ਵੀਰਣਸ਼ਾਲਿਸਸ੍ਟਿਕਕੁਸ਼ਕਾਸ਼ੇਕ੍ਸੁਵਾਲਿਕਾਵੇਤਸਪਰਿਵ੍ਯਾਧਮੂਲਾਨਾਂ ਭੂਤੀਕਾਨਨ੍ਤਾਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਪਰੂਸਕਮਧੁਕਮਦ੍ਵੀਕਾਨਾਂ ਚ ਪਯਸਾਰ੍ਧੋਦਕੇਨੋਦ੍ਗਮਯ੍ਯ ਰਸਂ ਪ੍ਰਿਯਾਲਬਿਭੀਤਕਮਜ੍ਜਤਿਲਕਲ੍ਕਸਮ੍ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਮੀਸਲ੍ਲਵਣਮਨਤ੍ਯੁਸ੍ਣਂ ਚ ਨਿਰੂਹਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਵ੍ਯਪਗਤਵਿਬਨ੍ਧਾਂ ਚੈਨਾਂ ਸੁਖਸਲਿਲਪਰਿਸਿਕ੍ਤਾਙ੍ਗੀਂ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਕਰਮਵਿਦਾਹਿਨਮਾਹਾਰਂ ਭੁਕ੍ਤਵਤੀਂ ਸਾਯਂ ਮਧੁਰਕਸਿਦ੍ਧੇਨ ਤੈਲੇਨਾਨੁਵਾਸਯੇਤ੍| ਨ੍ਯੁਬ੍ਜਾਂ ਤ੍ਵੇਨਾਮਾਸ੍ਥਾਪਨਾਨੁਵਾਸਨਾਭ੍ਯਾਮੁਪਚਰੇਤ੍||੨੯||
View original
नार्योस्तयोरुभयोरपि चिकित्सितविशेषमुपदेक्ष्यामः- भौतिकजीवनीयबृंहणीयमधुरवातहरसिद्धानां सर्पिषां पयसामामगर्भाणां चोपयोगो गर्भवृद्धिकरः; तथा सम्भोजनमेतैरेव सिद्धैश्च घृतादिभिः सुभिक्षायाः , अभीक्ष्णं यानवाहनापमार्जनावजृम्भणैरुपपादनमिति||२७|| यस्याः पुनर्गर्भः प्रसुप्तो न स्पन्दते तां श्येनमत्स्यगवयशिखिताम्रचूडतित्तिरीणामन्यतमस्य सर्पिष्मता रसेन माषयूषेण वा प्रभूतसर्पिषा मूलकयूषेण वा रक्तशालीनामोदनं मृदुमधुरशीतलं भोजयेत्| तैलाभ्यङ्गेन चास्या अभीक्ष्णमुदरबस्तिवङ्क्षणोरुकटीपार्श्वपृष्ठप्रदेशानीषदुष्णेनोपचरेत्||२८|| यस्याः पुनरुदावर्तविबन्धः स्यादष्टमे मासे न चानुवासनसाध्यं मन्येत ततस्तस्यास्तद्विकारप्रशमनमुपकल्पयेन्निरूहम्| उदावर्तो ह्युपेक्षितः सहसा सगर्भां गर्भिणीं गर्भमथवाऽतिपातयेत्| तत्र वीरणशालिषष्टिककुशकाशेक्षुवालिकावेतसपरिव्याधमूलानां भूतीकानन्ताकाश्मर्यपरूषकमधुकमृद्वीकानां च पयसाऽर्धोदकेनोद्गमय्य रसं प्रियालबिभीतकमज्जतिलकल्कसम्प्रयुक्तमीषल्लवणमनत्युष्णं च निरूहं दद्यात्| व्यपगतविबन्धां चैनां सुखसलिलपरिषिक्ताङ्गीं स्थैर्यकरमविदाहिनमाहारं भुक्तवतीं सायं मधुरकसिद्धेन तैलेनानुवासयेत्| न्युब्जां त्वेनामास्थापनानुवासनाभ्यामुपचरेत्||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (30) · Śloka 30
ਯਸ੍ਯਾਃ ਪੁਨਰਤਿਮਾਤ੍ਰਦੋਸੋਪਚਯਾਦ੍ਵਾ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਾਤਿਮਾਤ੍ਰਸੇਵਨਾਦ੍ਵਾ ਵਾਤਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਵੇਗਵਿਧਾਰਣੈਰ੍ਵਾ ਵਿਸਮਾਸ਼(ਸ)ਨਸ਼ਯਨਸ੍ਥਾਨਸਮ੍ਪੀਡਨਾਭਿਘਾਤੈਰ੍ਵਾ ਕ੍ਰੋਧਸ਼ੋਕੇਰ੍ਸ੍ਯਾਭਯਤ੍ਰਾਸਾਦਿਭਿਰ੍ਵਾ ਸਾਹਸੈਰ੍ਵਾਪਰੈਃ ਕਰ੍ਮਭਿਰਨ੍ਤਃਕੁਕ੍ਸੇਰ੍ਗਰ੍ਭੋ ਮ੍ਰਿਯਤੇ, ਤਸ੍ਯਾਃ ਸ੍ਤਿਮਿਤਂ ਸ੍ਤਬ੍ਧਮੁਦਰਮਾਤਤਂ ਸ਼ੀਤਮਸ਼੍ਮਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤਮਿਵ ਭਵਤ੍ਯਸ੍ਪਨ੍ਦਨੋ ਗਰ੍ਭਃ, ਸ਼ੂਲਮਧਿਕਮੁਪਜਾਯਤੇ, ਨ ਚਾਵ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਵਨ੍ਤਿ, ਯੋਨਿਰ੍ਨ ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਤਿ, ਅਕ੍ਸਿਣੀ ਚਾਸ੍ਯਾਃ ਸ੍ਰਸ੍ਤੇ ਭਵਤਃ, ਤਾਮ੍ਯਤਿ, ਵ੍ਯਥਤੇ, ਭ੍ਰਮਤੇ, ਸ਼੍ਵਸਿਤਿ, ਅਰਤਿਬਹੁਲਾ ਚ ਭਵਤਿ, ਨ ਚਾਸ੍ਯਾ ਵੇਗਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵੋ ਯਥਾਵਦੁਪਲਭ੍ਯਤੇ; ਇਤ੍ਯੇਵਂਲਕ੍ਸਣਾਂ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ ਮਤਗਰ੍ਭੇਯਮਿਤਿ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍||੩੦||
View original
यस्याः पुनरतिमात्रदोषोपचयाद्वा तीक्ष्णोष्णातिमात्रसेवनाद्वा वातमूत्रपुरीषवेगविधारणैर्वा विषमाश(स)नशयनस्थानसम्पीडनाभिघातैर्वा क्रोधशोकेर्ष्याभयत्रासादिभिर्वा साहसैर्वाऽपरैः कर्मभिरन्तःकुक्षेर्गर्भो म्रियते, तस्याः स्तिमितं स्तब्धमुदरमाततं शीतमश्मान्तर्गतमिव भवत्यस्पन्दनो गर्भः, शूलमधिकमुपजायते, न चाव्यः प्रादुर्भवन्ति, योनिर्न प्रस्रवति, अक्षिणी चास्याः स्रस्ते भवतः, ताम्यति, व्यथते, भ्रमते, श्वसिति, अरतिबहुला च भवति, न चास्या वेगप्रादुर्भावो यथावदुपलभ्यते; इत्येवंलक्षणां स्त्रियं मृतगर्भेयमिति विद्यात्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (31) · Śloka 31
ਤਸ੍ਯ ਗਰ੍ਭਸ਼ਲ੍ਯਸ੍ਯ ਜਰਾਯੁਪ੍ਰਪਾਤਨਂ ਕਰ੍ਮ ਸਂਸ਼ਮਨਮਿਤ੍ਯਾਹੁਰੇਕੇ, ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਦਿਕਮਥਰ੍ਵਵੇਦਵਿਹਿਤਮਿਤ੍ਯੇਕੇ, ਪਰਿਦਸ੍ਟਕਰ੍ਮਣਾ ਸ਼ਲ੍ਯਹਰ੍ਤ੍ਰਾ ਹਰਣਮਿਤ੍ਯੇਕੇ| ਵ੍ਯਪਗਤਗਰ੍ਭਸ਼ਲ੍ਯਾਂ ਤੁ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਮਾਮਗਰ੍ਭਾਂ ਸੁਰਾਸੀਧ੍ਵਰਿਸ੍ਟਮਧੁਮਦਿਰਾਸਵਾਨਾਮਨ੍ਯਤਮਮਗ੍ਰੇ ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਤਃ ਪਾਯਯੇਦ੍ਗਰ੍ਭਕੋਸ੍ਠਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਮਰ੍ਤਿਵਿਸ੍ਮਰਣਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਹਰ੍ਸਣਾਰ੍ਥਂ ਚ, ਅਤਃ ਪਰਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰੀਣਨੈਰ੍ਬਲਾਨੁਰਕ੍ਸਿਭਿਰਸ੍ਨੇਹਸਮ੍ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੈਰ੍ਯਵਾਗ੍ਵਾਦਿਭਿਰ੍ਵਾ ਤਤ੍ਕਾਲਯੋਗਿਭਿਰਾਹਾਰੈਰੁਪਚਰੇਦ੍ਦੋਸਧਾਤੁਕ੍ਲੇਦਵਿਸ਼ੋਸਣਮਾਤ੍ਰਂ ਕਾਲਮ੍| ਅਤਃ ਪਰਂ ਸ੍ਨੇਹਪਾਨੈਰ੍ਬਸ੍ਤਿਭਿਰਾਹਾਰਵਿਧਿਭਿਸ਼੍ਚ ਦੀਪਨੀਯਜੀਵਨੀਯਬਂਹਣੀਯਮਧੁਰਵਾਤਹਰਸਮਾਖ੍ਯਾਤੈਰੁਪਚਰੇਤ੍| ਪਰਿਪਕ੍ਵਗਰ੍ਭਸ਼ਲ੍ਯਾਯਾਃ ਪੁਨਰ੍ਵਿਮੁਕ੍ਤਗਰ੍ਭਸ਼ਲ੍ਯਾਯਾਸ੍ਤਦਹਰੇਵ ਸ੍ਨੇਹੋਪਚਾਰਃ ਸ੍ਯਾਤ੍||੩੧||
View original
तस्य गर्भशल्यस्य जरायुप्रपातनं कर्म संशमनमित्याहुरेके, मन्त्रादिकमथर्ववेदविहितमित्येके, परिदृष्टकर्मणा शल्यहर्त्रा हरणमित्येके| व्यपगतगर्भशल्यां तु स्त्रियमामगर्भां सुरासीध्वरिष्टमधुमदिरासवानामन्यतममग्रे सामर्थ्यतः पाययेद्गर्भकोष्ठशुद्ध्यर्थमर्तिविस्मरणार्थं प्रहर्षणार्थं च, अतः परं सम्प्रीणनैर्बलानुरक्षिभिरस्नेहसम्प्रयुक्तैर्यवाग्वादिभिर्वा तत्कालयोगिभिराहारैरुपचरेद्दोषधातुक्लेदविशोषणमात्रं कालम्| अतः परं स्नेहपानैर्बस्तिभिराहारविधिभिश्च दीपनीयजीवनीयबृंहणीयमधुरवातहरसमाख्यातैरुपचरेत्| परिपक्वगर्भशल्यायाः पुनर्विमुक्तगर्भशल्यायास्तदहरेव स्नेहोपचारः स्यात्||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (32) · Śloka 32
ਪਰਮਤੋ ਨਿਰ੍ਵਿਕਾਰਮਾਪ੍ਯਾਯ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਮਾਸੇ ਮਾਸੇ ਕਰ੍ਮੋਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ| ਪ੍ਰਥਮੇ ਮਾਸੇ ਸ਼ਙ੍ਕਿਤਾ ਚੇਦ੍ਗਰ੍ਭਮਾਪਨ੍ਨਾ ਕ੍ਸੀਰਮਨੁਪਸ੍ਕਤਂ ਮਾਤ੍ਰਾਵਚ੍ਛੀਤਂ ਕਾਲੇ ਕਾਲੇ ਪਿਬੇਤ੍, ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮੇਵ ਚ ਭੋਜਨਂ ਸਾਯਂ ਪ੍ਰਾਤਸ਼੍ਚ ਭੁਞ੍ਜੀਤ; ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਮਾਸੇ ਕ੍ਸੀਰਮੇਵ ਚ ਮਧੁਰੌਸਧਸਿਦ੍ਧਂ; ਤਤੀਯੇ ਮਾਸੇ ਕ੍ਸੀਰਂ ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭ੍ਯਾਮੁਪਸਂਸਜ੍ਯ; ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਮਾਸੇ ਕ੍ਸੀਰਨਵਨੀਤਮਕ੍ਸਮਾਤ੍ਰਮਸ਼੍ਨੀਯਾਤ੍; ਪਞ੍ਚਮੇ ਮਾਸੇ ਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪਿਃ; ਸਸ੍ਠੇ ਮਾਸੇ ਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਧੁਰੌਸਧਸਿਦ੍ਧਂ; ਤਦੇਵ ਸਪ੍ਤਮੇ ਮਾਸੇ| ਤਤ੍ਰ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਕੇਸ਼ਾ ਜਾਯਮਾਨਾ ਮਾਤੁਰ੍ਵਿਦਾਹਂ ਜਨਯਨ੍ਤੀਤਿ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋ ਭਾਸਨ੍ਤੇ; ਤਨ੍ਨੇਤਿ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਗਰ੍ਭੋਤ੍ਪੀਡਨਾਦ੍ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣ ਉਰਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਵਿਦਾਹਂ ਜਨਯਨ੍ਤਿ, ਤਤਃ ਕਣ੍ਡੂਰੁਪਜਾਯਤੇ, ਕਣ੍ਡੂਮੂਲਾ ਚ ਕਿਕ੍ਕਿਸਾਵਾਪ੍ਤਿਰ੍ਭਵਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਕੋਲੋਦਕੇਨ ਨਵਨੀਤਸ੍ਯ ਮਧੁਰੌਸਧਸਿਦ੍ਧਸ੍ਯ ਪਾਣਿਤਲਮਾਤ੍ਰਂ ਕਾਲੇ ਕਾਲੇਸ੍ਯੈ ਪਾਨਾਰ੍ਥਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍, ਚਨ੍ਦਨਮਣਾਲਕਲ੍ਕੈਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯਾਃ ਸ੍ਤਨੋਦਰਂ ਵਿਮਦ੍ਗੀਯਾਤ੍, ਸ਼ਿਰੀਸਧਾਤਕੀਸਰ੍ਸਪਮਧੁਕਚੂਰ੍ਣੈਰ੍ਵਾ, ਕੁਟਜਾਰ੍ਜਕਬੀਜਮੁਸ੍ਤਹਰਿਦ੍ਰਾਕਲ੍ਕੈਰ੍ਵਾ, ਨਿਮ੍ਬਕੋਲਸੁਰਸਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਕਲ੍ਕੈਰ੍ਵਾ, ਪਸਤਹਰਿਣਸ਼ਸ਼ਰੁਧਿਰਯੁਤਯਾ ਤ੍ਰਿਫਲਯਾ ਵਾ; ਕਰਵੀਰਪਤ੍ਰਸਿਦ੍ਧੇਨ ਤੈਲੇਨਾਭ੍ਯਙ੍ਗਃ; ਪਰਿਸੇਕਃ ਪੁਨਰ੍ਮਾਲਤੀਮਧੁਕਸਿਦ੍ਧੇਨਾਮ੍ਭਸਾ; ਜਾਤਕਣ੍ਡੂਸ਼੍ਚ ਕਣ੍ਡੂਯਨਂ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ਤ੍ਵਗ੍ਭੇਦਵੈਰੂਪ੍ਯਪਰਿਹਾਰਾਰ੍ਥਮ੍, ਅਸਹ੍ਯਾਯਾਂ ਤੁ ਕਣ੍ਡ੍ਵਾਮੁਨ੍ਮਰ੍ਦਨੋਦ੍ਧਰ੍ਸਣਾਭ੍ਯਾਂ ਪਰਿਹਾਰਃ ਸ੍ਯਾਤ੍; ਮਧੁਰਮਾਹਾਰਜਾਤਂ ਵਾਤਹਰਮਲ੍ਪਮਸ੍ਨੇਹਲਵਣਮਲ੍ਪੋਦਕਾਨੁਪਾਨਂ ਚ ਭੁਞ੍ਜੀਤ| ਅਸ੍ਟਮੇ ਤੁ ਮਾਸੇ ਕ੍ਸੀਰਯਵਾਗੂਂ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਮਤੀਂ ਕਾਲੇ ਕਾਲੇ ਪਿਬੇਤ੍; ਤਨ੍ਨੇਤਿ ਭਦ੍ਰਕਾਪ੍ਯਃ, ਪੈਙ੍ਗਲ੍ਯਾਬਾਧੋ ਹ੍ਯਸ੍ਯਾ ਗਰ੍ਭਮਾਗਚ੍ਛੇਦਿਤਿ; ਅਸ੍ਤ੍ਵਤ੍ਰ ਪੈਙ੍ਗਲ੍ਯਾਬਾਧ ਇਤ੍ਯਾਹ ਭਗਵਾਨ੍ ਪੁਨਰ੍ਵਸੁਰਾਤ੍ਰੇਯਃ, ਨ ਤ੍ਵੇਵੈਤਨ੍ਨ ਕਾਰ੍ਯਮ੍; ਏਵਂ ਕੁਰ੍ਵਤੀ ਹ੍ਯਰੋਗਾਰੋਗ੍ਯਬਲਵਰ੍ਣਸ੍ਵਰਸਂਹਨਨਸਮ੍ਪਦੁਪੇਤਂ ਜ੍ਞਾਤੀਨਾਮਪਿ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਮਪਤ੍ਯਂ ਜਨਯਤਿ| ਨਵਮੇ ਤੁ ਖਲ੍ਵੇਨਾਂ ਮਾਸੇ ਮਧੁਰੌਸਧਸਿਦ੍ਧੇਨ ਤੈਲੇਨਾਨੁਵਾਸਯੇਤ੍| ਅਤਸ਼੍ਚੈਵਾਸ੍ਯਾਸ੍ਤੈਲਾਤ੍ ਪਿਚੁਂ ਯੋਨੌ ਪ੍ਰਣਯੇਦ੍ਗਰ੍ਭਸ੍ਥਾਨਮਾਰ੍ਗਸ੍ਨੇਹਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਯਦਿਦਂ ਕਰ੍ਮ ਪ੍ਰਥਮਂ ਮਾਸਂ ਸਮੁਪਾਦਾਯੋਪਦਿਸ੍ਟਮਾਨਵਮਾਨ੍ਮਾਸਾਤ੍ਤੇਨ ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾ ਗਰ੍ਭਸਮਯੇ ਗਰ੍ਭਧਾਰਿਣੀਕੁਕ੍ਸਿਕਟੀਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਪਸ੍ਠਂ ਮਦੂਭਵਤਿ, ਵਾਤਸ਼੍ਚਾਨੁਲੋਮਃ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ, ਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸੇ ਚ ਪ੍ਰਕਤਿਭੂਤੇ ਸੁਖੇਨ ਮਾਰ੍ਗਮਨੁਪਦ੍ਯੇਤੇ, ਚਰ੍ਮਨਖਾਨਿ ਚ ਮਾਰ੍ਦਵਮੁਪਯਾਨ੍ਤਿ, ਬਲਵਰ੍ਣੌ ਚੋਪਚੀਯੇਤੇ; ਪੁਤ੍ਰਂ ਚੇਸ੍ਟਂ ਸਮ੍ਪਦੁਪੇਤਂ ਸੁਖਿਨਂ ਸੁਖੇਨੈਸਾ ਕਾਲੇ ਪ੍ਰਜਾਯਤ ਇਤਿ||੩੨||
View original
परमतो निर्विकारमाप्याय्यमानस्य गर्भस्य मासे मासे कर्मोपदेक्ष्यामः| प्रथमे मासे शङ्किता चेद्गर्भमापन्ना क्षीरमनुपस्कृतं मात्रावच्छीतं काले काले पिबेत्, सात्म्यमेव च भोजनं सायं प्रातश्च भुञ्जीत; द्वितीये मासे क्षीरमेव च मधुरौषधसिद्धं; तृतीये मासे क्षीरं मधुसर्पिर्भ्यामुपसंसृज्य; चतुर्थे मासे क्षीरनवनीतमक्षमात्रमश्नीयात्; पञ्चमे मासे क्षीरसर्पिः; षष्ठे मासे क्षीरसर्पिर्मधुरौषधसिद्धं; तदेव सप्तमे मासे| तत्र गर्भस्य केशा जायमाना मातुर्विदाहं जनयन्तीति स्त्रियो भाषन्ते; तन्नेति भगवानात्रेयः, किन्तु गर्भोत्पीडनाद्वातपित्तश्लेष्माण उरः प्राप्य विदाहं जनयन्ति, ततः कण्डूरुपजायते, कण्डूमूला च किक्किसावाप्तिर्भवति| तत्र कोलोदकेन नवनीतस्य मधुरौषधसिद्धस्य पाणितलमात्रं काले कालेऽस्यै पानार्थं दद्यात्, चन्दनमृणालकल्कैश्चास्याः स्तनोदरं विमृद्गीयात्, शिरीषधातकीसर्षपमधुकचूर्णैर्वा, कुटजार्जकबीजमुस्तहरिद्राकल्कैर्वा, निम्बकोलसुरसमञ्जिष्ठाकल्कैर्वा, पृषतहरिणशशरुधिरयुतया त्रिफलया वा; करवीरपत्रसिद्धेन तैलेनाभ्यङ्गः; परिषेकः पुनर्मालतीमधुकसिद्धेनाम्भसा; जातकण्डूश्च कण्डूयनं वर्जयेत्त्वग्भेदवैरूप्यपरिहारार्थम्, असह्यायां तु कण्ड्वामुन्मर्दनोद्धर्षणाभ्यां परिहारः स्यात्; मधुरमाहारजातं वातहरमल्पमस्नेहलवणमल्पोदकानुपानं च भुञ्जीत| अष्टमे तु मासे क्षीरयवागूं सर्पिष्मतीं काले काले पिबेत्; तन्नेति भद्रकाप्यः, पैङ्गल्याबाधो ह्यस्या गर्भमागच्छेदिति; अस्त्वत्र पैङ्गल्याबाध इत्याह भगवान् पुनर्वसुरात्रेयः, न त्वेवैतन्न कार्यम्; एवं कुर्वती ह्यरोगाऽऽरोग्यबलवर्णस्वरसंहननसम्पदुपेतं ज्ञातीनामपि श्रेष्ठमपत्यं जनयति| नवमे तु खल्वेनां मासे मधुरौषधसिद्धेन तैलेनानुवासयेत्| अतश्चैवास्यास्तैलात् पिचुं योनौ प्रणयेद्गर्भस्थानमार्गस्नेहनार्थम्| यदिदं कर्म प्रथमं मासं समुपादायोपदिष्टमानवमान्मासात्तेन गर्भिण्या गर्भसमये गर्भधारिणीकुक्षिकटीपार्श्वपृष्ठं मृदूभवति, वातश्चानुलोमः सम्पद्यते, मूत्रपुरीषे च प्रकृतिभूते सुखेन मार्गमनुपद्येते, चर्मनखानि च मार्दवमुपयान्ति, बलवर्णौ चोपचीयेते; पुत्रं चेष्टं सम्पदुपेतं सुखिनं सुखेनैषा काले प्रजायत इति||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (33) · Śloka 33
ਪ੍ਰਾਕ੍ ਚੈਵਾਸ੍ਯਾ ਨਵਮਾਨ੍ਮਾਸਾਤ੍ ਸੂਤਿਕਾਗਾਰਂ ਕਾਰਯੇਦਪਹਤਾਸ੍ਥਿਸ਼ਰ੍ਕਰਾਕਪਾਲੇ ਦੇਸ਼ੇ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਰੂਪਰਸਗਨ੍ਧਾਯਾਂ ਭੂਮੌ ਪ੍ਰਾਗ੍ਦ੍ਵਾਰਮੁਦਗ੍ਦ੍ਵਾਰਂ ਵਾ ਬੈਲ੍ਵਾਨਾਂ ਕਾਸ੍ਠਾਨਾਂ ਤੈਨ੍ਦੁਕੈਙ੍ਗੁਦਕਾਨਾਂ ਭਾਲ੍ਲਾਤਕਾਨਾਂ ਵਾਰ(ਰੁ)ਣਾਨਾਂ ਖਾਦਿਰਾਣਾਂ ਵਾ; ਯਾਨਿ ਚਾਨ੍ਯਾਨ੍ਯਪਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਃ ਸ਼ਂਸੇਯੁਰਥਰ੍ਵਵੇਦਵਿਦਸ੍ਤੇਸਾਂ; ਵਸਨਾਲੇਪਨਾਚ੍ਛਾਦਨਾਪਿਧਾਨਸਮ੍ਪਦੁਪੇਤਂ ਵਾਸ੍ਤੁਵਿਦ੍ਯਾਹਦਯਯੋਗਾਗ੍ਨਿਸਲਿਲੋਦੂਖਲਵਰ੍ਚਃਸ੍ਥਾਨਸ੍ਨਾਨਭੂਮਿਮਹਾਨਸਮਤੁਸੁਖਂ ਚ||੩੩||
View original
प्राक् चैवास्या नवमान्मासात् सूतिकागारं कारयेदपहृतास्थिशर्कराकपाले देशे प्रशस्तरूपरसगन्धायां भूमौ प्राग्द्वारमुदग्द्वारं वा बैल्वानां काष्ठानां तैन्दुकैङ्गुदकानां भाल्लातकानां वार(रु)णानां खादिराणां वा; यानि चान्यान्यपि ब्राह्मणाः शंसेयुरथर्ववेदविदस्तेषां; वसनालेपनाच्छादनापिधानसम्पदुपेतं वास्तुविद्याहृदययोगाग्निसलिलोदूखलवर्चःस्थानस्नानभूमिमहानसमृतुसुखं च||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (34) · Śloka 34
ਤਤ੍ਰ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤੈਲਮਧੁਸੈਨ੍ਧਵਸੌਵਰ੍ਚਲਕਾਲਵਿਡ੍ਲਵਣਵਿਡਙ੍ਗਕੁਸ੍ਠਕਿਲਿਮਨਾਗਰ- ਪਿਪ੍ਪਲੀਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਹਸ੍ਤਿਪਿਪ੍ਪਲੀਮਣ੍ਡੂਕਪਰ੍ਣ੍ਯੇਲਾਲਾਙ੍ਗਲੀਵਚਾਚਵ੍ਯਚਿਤ੍ਰਕਚਿਰਬਿਲ੍ਵ- ਹਿਙ੍ਗੁਸਰ੍ਸਪਲਸ਼ੁਨਕਤਕਕਣਕਣਿਕਾਨੀਪਾਤਸੀਬਲ੍ਵਜਭੂਰ੍ਜਕੁਲਤ੍ਥਮੈਰੇਯਸੁਰਾਸਵਾਃ ਸਨ੍ਨਿਹਿਤਾਃ ਸ੍ਯੁਃ; ਤਥਾਸ਼੍ਮਾਨੌ ਦ੍ਵੌ, ਦ੍ਵੇ ਕੁ(ਚ)ਣ੍ਡਮੁਸਲੇ, ਦ੍ਵੇ ਉਦੂਖਲੇ, ਖਰਵਸਭਸ਼੍ਚ , ਦ੍ਵੌ ਚ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੌ ਸੂਚੀਪਿਪ੍ਪਲਕੌ ਸੌਵਰ੍ਣਰਾਜਤੌ, ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਚ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਯਸਾਨਿ, ਦ੍ਵੌ ਚ ਬਿਲ੍ਵਮਯੌ ਪਰ੍ਯਙ੍ਕੌ, ਤੈਨ੍ਦੁਕੈਙ੍ਗੁਦਾਨਿ ਚ ਕਾਸ੍ਠਾਨ੍ਯਗ੍ਨਿਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸਣਾਨਿ, ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਸ਼੍ਚ ਬਹ੍ਵ੍ਯੋ ਬਹੁਸ਼ਃ ਪ੍ਰਜਾਤਾਃ ਸੌਹਾਰ੍ਦਯੁਕ੍ਤਾਃ ਸਤਤਮਨੁਰਕ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸਿਣਾਚਾਰਾਃ ਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤਿਕੁਸ਼ਲਾਃ ਪ੍ਰਕਤਿਵਤ੍ਸਲਾਸ੍ਤ੍ਯਕ੍ਤਵਿਸਾਦਾਃ ਕ੍ਲੇਸ਼ਸਹਿਨ੍ਯੋਭਿਮਤਾਃ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਸ਼੍ਚਾਥਰ੍ਵਵੇਦਵਿਦਃ; ਯਚ੍ਚਾਨ੍ਯਦਪਿ ਤਤ੍ਰ ਸਮਰ੍ਥਂ ਮਨ੍ਯੇਤ, ਯਚ੍ਚਾਨ੍ਯਚ੍ਚ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਬ੍ਰੂਯੁਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਸ਼੍ਚ ਵਦ੍ਧਾਸ੍ਤਤ੍ ਕਾਰ੍ਯਮ੍||੩੪||
View original
तत्र सर्पिस्तैलमधुसैन्धवसौवर्चलकालविड्लवणविडङ्गकुष्ठकिलिमनागर- पिप्पलीपिप्पलीमूलहस्तिपिप्पलीमण्डूकपर्ण्येलालाङ्गलीवचाचव्यचित्रकचिरबिल्व- हिङ्गुसर्षपलशुनकतककणकणिकानीपातसीबल्वजभूर्जकुलत्थमैरेयसुरासवाः सन्निहिताः स्युः; तथाऽश्मानौ द्वौ, द्वे कु(च)ण्डमुसले, द्वे उदूखले, खरवृषभश्च , द्वौ च तीक्ष्णौ सूचीपिप्पलकौ सौवर्णराजतौ, शस्त्राणि च तीक्ष्णायसानि, द्वौ च बिल्वमयौ पर्यङ्कौ, तैन्दुकैङ्गुदानि च काष्ठान्यग्निसन्धुक्षणानि, स्त्रियश्च बह्व्यो बहुशः प्रजाताः सौहार्दयुक्ताः सततमनुरक्ताः प्रदक्षिणाचाराः प्रतिपत्तिकुशलाः प्रकृतिवत्सलास्त्यक्तविषादाः क्लेशसहिन्योऽभिमताः, ब्राह्मणाश्चाथर्ववेदविदः; यच्चान्यदपि तत्र समर्थं मन्येत, यच्चान्यच्च ब्राह्मणा ब्रूयुः स्त्रियश्च वृद्धास्तत् कार्यम्||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (35) · Śloka 35
ਤਤਃ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤੇ ਨਵਮੇ ਮਾਸੇ ਪੁਣ੍ਯੇਹਨਿ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਨਕ੍ਸਤ੍ਰਯੋਗਮੁਪਗਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤੇ ਭਗਵਤਿ ਸ਼ਸ਼ਿਨਿ ਕਲ੍ਯਾਣੇ ਕਲ੍ਯਾਣੇ ਚ ਕਰਣੇ ਮੈਤ੍ਰੇ ਮੁਹੂਰ੍ਤੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਂ ਹੁਤ੍ਵਾ ਗੋਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਮਗ੍ਨਿਮੁਦਕਂ ਚਾਦੌ ਪ੍ਰਵੇਸ਼੍ਯ ਗੋਭ੍ਯਸ੍ਤਣੋਦਕਂ ਮਧੁਲਾਜਾਂਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਦਾਯ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਭ੍ਯੋਕ੍ਸਤਾਨ੍ ਸੁਮਨਸੋ ਨਾਨ੍ਦੀਮੁਖਾਨਿ ਚ ਫਲਾਨੀਸ੍ਟਾਨਿ ਦਤ੍ਤ੍ਵੋਦਕਪੂਰ੍ਵਮਾਸਨਸ੍ਥੇਭ੍ਯੋਭਿਵਾਦ੍ਯ ਪੁਨਰਾਚਮ੍ਯ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿ ਵਾਚਯੇਤ੍| ਤਤਃ ਪੁਣ੍ਯਾਹਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਗੋਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਸਮਨੁਵਰ੍ਤਮਾਨਾ ਪ੍ਰਦਕ੍ਸਿਣਂ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ੇਤ੍ ਸੂਤਿਕਾਗਾਰਮ੍| ਤਤ੍ਰਸ੍ਥਾ ਚ ਪ੍ਰਸਵਕਾਲਂ ਪ੍ਰਤੀਕ੍ਸੇਤ||੩੫||
View original
ततः प्रवृत्ते नवमे मासे पुण्येऽहनि प्रशस्तनक्षत्रयोगमुपगते प्रशस्ते भगवति शशिनि कल्याणे कल्याणे च करणे मैत्रे मुहूर्ते शान्तिं हुत्वा गोब्राह्मणमग्निमुदकं चादौ प्रवेश्य गोभ्यस्तृणोदकं मधुलाजांश्च प्रदाय ब्राह्मणेभ्योऽक्षतान् सुमनसो नान्दीमुखानि च फलानीष्टानि दत्त्वोदकपूर्वमासनस्थेभ्योऽभिवाद्य पुनराचम्य स्वस्ति वाचयेत्| ततः पुण्याहशब्देन गोब्राह्मणं समनुवर्तमाना प्रदक्षिणं प्रविशेत् सूतिकागारम्| तत्रस्था च प्रसवकालं प्रतीक्षेत||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (36-40) · Śloka 40
ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਖਲ੍ਵਿਮਾਨਿ ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਪ੍ਰਜਨਨਕਾਲਮਭਿਤੋ ਭਵਨ੍ਤਿ; ਤਦ੍ਯਥਾ- ਕ੍ਲਮੋ ਗਾਤ੍ਰਾਣਾਂ, ਗ੍ਲਾਨਿਰਾਨਨਸ੍ਯ, ਅਕ੍ਸ੍ਣੋਃ ਸ਼ੈਥਿਲ੍ਯਂ, ਵਿਮੁਕ੍ਤਬਨ੍ਧਨਤ੍ਵਮਿਵ ਵਕ੍ਸਸਃ, ਕੁਕ੍ਸੇਰਵਸ੍ਰਂਸਨਮ੍, ਅਧੋਗੁਰੁਤ੍ਵਂ, ਵਙ੍ਕ੍ਸਣਬਸ੍ਤਿਕਟੀਕੁਕ੍ਸਿਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਪਸ੍ਠਨਿਸ੍ਤੋਦਃ, ਯੋਨੇਃ ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਣਮ੍, ਅਨਨ੍ਨਾਭਿਲਾਸਸ਼੍ਚੇਤਿ; ਤਤੋਨਨ੍ਤਰਮਾਵੀਨਾਂ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵਃ, ਪ੍ਰਸੇਕਸ਼੍ਚ ਗਰ੍ਭੋਦਕਸ੍ਯ||੩੬|| ਆਵੀਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵੇ ਤੁ ਭੂਮੌ ਸ਼ਯਨਂ ਵਿਦਧ੍ਯਾਨ੍ਮਦ੍ਵਾਸ੍ਤਰਣੋਪਪਨ੍ਨਮ੍| ਤਦਧ੍ਯਾਸੀਤ ਸਾ| ਤਾਂ ਤਤਃ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ਪਰਿਵਾਰ੍ਯ ਯਥੋਕ੍ਤਗੁਣਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ਪਰ੍ਯੁਪਾਸੀਰਨ੍ਨਾਸ਼੍ਵਾਸਯਨ੍ਤ੍ਯੋ ਵਾਗ੍ਭਿਰ੍ਗ੍ਰਾਹਿਣੀਯਾਭਿਃ ਸਾਨ੍ਤ੍ਵਨੀਯਾਭਿਸ਼੍ਚ||੩੭|| ਸਾ ਚੇਦਾਵੀਭਿਃ ਸਙ੍ਕ੍ਲਿਸ਼੍ਯਮਾਨਾ ਨ ਪ੍ਰਜਾਯੇਤਾਥੈਨਾਂ ਬ੍ਰੂਯਾਤ੍- ਉਤ੍ਤਿਸ੍ਠ, ਮੁਸਲਮਨ੍ਯਤਰਂ ਗਹੀਸ੍ਵ, ਅਨੇਨੈਤਦੁਲੂਖਲਂ ਧਾਨ੍ਯਪੂਰ੍ਣਂ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਰਭਿਜਹਿ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਰਵਜਮ੍ਭਸ੍ਵ ਚਙ੍ਕ੍ਰਮਸ੍ਵ ਚਾਨ੍ਤਰਾਨ੍ਤਰੇਤਿ; ਏਵਮੁਪਦਿਸ਼ਨ੍ਤ੍ਯੇਕੇ| ਤਨ੍ਨੇਤ੍ਯਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ| ਦਾਰੁਣਵ੍ਯਾਯਾਮਵਰ੍ਜਨਂ ਹਿ ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾਃ ਸਤਤਮੁਪਦਿਸ਼੍ਯਤੇ, ਵਿਸ਼ੇਸਤਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਜਨਨਕਾਲੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤਸਰ੍ਵਧਾਤੁਦੋਸਾਯਾਃ ਸੁਕੁਮਾਰ੍ਯਾ ਨਾਰ੍ਯਾ ਮੁਸਲਵ੍ਯਾਯਾਮਸਮੀਰਿਤੋ ਵਾਯੁਰਨ੍ਤਰਂ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ ਹਿਂਸ੍ਯਾਤ੍, ਦੁਸ੍ਪ੍ਰਤੀਕਾਰਤਮਾ ਹਿ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਲੇ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਭਵਤਿ ਗਰ੍ਭਿਣੀ; ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮੁਸਲਗ੍ਰਹਣਂ ਪਰਿਹਾਰ੍ਯਮਸਯੋ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਜਮ੍ਭਣਂ ਚਙ੍ਕ੍ਰਮਣਂ ਚ ਪੁਨਰਨੁਸ੍ਠੇਯਮਿਤਿ| ਅਥਾਸ੍ਯੈ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਕੁਸ੍ਠੈਲਾਲਾਙ੍ਗਲਿਕੀਵਚਾਚਿਤ੍ਰਕਚਿਰਬਿਲ੍ਵਚਵ੍ਯਚੂਰ੍ਣਮੁਪਘ੍ਰਾਤੁਂ, ਸਾ ਤਨ੍ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਰੁਪਜਿਘ੍ਰੇਤ੍, ਤਥਾ ਭੂਰ੍ਜਪਤ੍ਰਧੂਮਂ ਸ਼ਿਂਸ਼ਪਾਸਾਰਧੂਮਂ ਵਾ| ਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚਾਨ੍ਤਰਾਨ੍ਤਰਾ ਕਟੀਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਪਸ੍ਠਸਕ੍ਥਿਦੇਸ਼ਾਨੀਸਦੁਸ੍ਣੇਨ ਤੈਲੇਨਾਭ੍ਯਜ੍ਯਾਨੁਸੁਖਮਵਮਦ੍ਨੀਯਾਤ੍ | ਅਨੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾ ਗਰ੍ਭੋਵਾਕ੍ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਤੇ||੩੮|| ਸ ਯਦਾ ਜਾਨੀਯਾਦ੍ਵਿਮੁਚ੍ਯ ਹਦਯਮੁਦਰਮਸ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਵਾਵਿਸ਼ਤਿ, ਬਸ੍ਤਿਸ਼ਿਰੋਵਗਹ੍ਣਾਤਿ, ਤ੍ਵਰਯਨ੍ਤ੍ਯੇਨਾਮਾਵ੍ਯਃ, ਪਰਿਵਰ੍ਤਤੇਧੋ ਗਰ੍ਭ ਇਤਿ; ਅਸ੍ਯਾਮਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਪਰ੍ਯਙ੍ਕਮੇਨਾਮਾਰੋਪ੍ਯ ਪ੍ਰਵਾਹਯਿਤੁਮੁਪਕ੍ਰਮੇਤ| ਕਰ੍ਣੇ ਚਾਸ੍ਯਾ ਮਨ੍ਤ੍ਰਮਿਮਮਨੁਕੂਲਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਜਪੇਤ੍- ‘ਕ੍ਸਿਤਿਰ੍ਜਲਂ ਵਿਯਤ੍ਤੇਜੋ ਵਾਯੁਰ੍ਵਿਸ੍ਣੁਃ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ| ਸਗਰ੍ਭਾਂ ਤ੍ਵਾਂ ਸਦਾ ਪਾਨ੍ਤੁ ਵੈਸ਼ਲ੍ਯਂ ਚ ਦਿਸ਼ਨ੍ਤੁ ਤੇ| ਪ੍ਰਸੂਸ੍ਵ ਤ੍ਵਮਵਿਕ੍ਲਿਸ੍ਟਮਵਿਕ੍ਲਿਸ੍ਟਾ ਸ਼ੁਭਾਨਨੇ!| ਕਾਰ੍ਤਿਕੇਯਦ੍ਯੁਤਿਂ ਪੁਤ੍ਰਂ ਕਾਰ੍ਤਿਕੇਯਾਭਿਰਕ੍ਸਿਤਮ੍’ ਇਤਿ||੩੯|| ਤਾਸ਼੍ਚੈਨਾਂ ਯਥੋਕ੍ਤਗੁਣਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯੋਨੁਸ਼ਿਸ੍ਯੁਃ- ਅਨਾਗਤਾਵੀਰ੍ਮਾ ਪ੍ਰਵਾਹਿਸ੍ਠਾਃ; ਯਾ ਹ੍ਯਨਾਗਤਾਵੀਃ ਪ੍ਰਵਾਹਤੇ ਵ੍ਯਰ੍ਥਮੇਵਾਸ੍ਯਾਸ੍ਤਤ੍ ਕਰ੍ਮ ਭਵਤਿ, ਪ੍ਰਜਾ ਚਾਸ੍ਯਾ ਵਿਕਤਾ ਵਿਕਤਿਮਾਪਨ੍ਨਾ ਚ, ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਸ਼ੋਸਪ੍ਲੀਹਪ੍ਰਸਕ੍ਤਾ ਵਾ ਭਵਤਿ| ਯਥਾ ਹਿ ਕ੍ਸਵਥੂਦ੍ਗਾਰਵਾਤਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਵੇਗਾਨ੍ ਪ੍ਰਯਤਮਾਨੋਪ੍ਯਪ੍ਰਾਪ੍ਤਕਾਲਾਨ੍ਨ ਲਭਤੇ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਵਾਪ੍ਯਵਾਪ੍ਨੋਤਿ , ਤਥਾਨਾਗਤਕਾਲਂ ਗਰ੍ਭਮਪਿ ਪ੍ਰਵਾਹਮਾਣਾ; ਯਥਾ ਚੈਸਾਮੇਵ ਕ੍ਸਵਥ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਸਨ੍ਧਾਰਣਮੁਪਘਾਤਾਯੋਪਪਦ੍ਯਤੇ, ਤਥਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਕਾਲਸ੍ਯ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯਾਪ੍ਰਵਾਹਣਮਿਤਿ| ਸਾ ਯਥਾਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਂ ਕੁਰੁਸ੍ਵੇਤਿ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਾ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਤਥਾ ਚ ਕੁਰ੍ਵਤੀ ਸ਼ਨੈਃ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਾਹੇਤ, ਤਤੋਨਨ੍ਤਰਂ ਬਲਵਤ੍ਤਰਮ੍| ਤਸ੍ਯਾਂ ਚ ਪ੍ਰਵਾਹਮਾਣਾਯਾਂ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ਸ਼ਬ੍ਦਂ ਕੁਰ੍ਯੁਃ- ‘ਪ੍ਰਜਾਤਾ ਪ੍ਰਜਾਤਾ ਧਨ੍ਯਂ ਧਨ੍ਯਂ ਪੁਤ੍ਰਮ੍’ ਇਤਿ| ਤਥਾਸ੍ਯਾ ਹਰ੍ਸੇਣਾਪ੍ਯਾਯ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾਃ||੪੦||
View original
तस्यास्तु खल्विमानि लिङ्गानि प्रजननकालमभितो भवन्ति; तद्यथा- क्लमो गात्राणां, ग्लानिराननस्य, अक्ष्णोः शैथिल्यं, विमुक्तबन्धनत्वमिव वक्षसः, कुक्षेरवस्रंसनम्, अधोगुरुत्वं, वङ्क्षणबस्तिकटीकुक्षिपार्श्वपृष्ठनिस्तोदः, योनेः प्रस्रवणम्, अनन्नाभिलाषश्चेति; ततोऽनन्तरमावीनां प्रादुर्भावः, प्रसेकश्च गर्भोदकस्य||३६|| आवीप्रादुर्भावे तु भूमौ शयनं विदध्यान्मृद्वास्तरणोपपन्नम्| तदध्यासीत सा| तां ततः समन्ततः परिवार्य यथोक्तगुणाः स्त्रियः पर्युपासीरन्नाश्वासयन्त्यो वाग्भिर्ग्राहिणीयाभिः सान्त्वनीयाभिश्च||३७|| सा चेदावीभिः सङ्क्लिश्यमाना न प्रजायेताथैनां ब्रूयात्- उत्तिष्ठ, मुसलमन्यतरं गृहीष्व, अनेनैतदुलूखलं धान्यपूर्णं मुहुर्मुहुरभिजहि मुहुर्मुहुरवजृम्भस्व चङ्क्रमस्व चान्तराऽन्तरेति; एवमुपदिशन्त्येके| तन्नेत्याह भगवानात्रेयः| दारुणव्यायामवर्जनं हि गर्भिण्याः सततमुपदिश्यते, विशेषतश्च प्रजननकाले प्रचलितसर्वधातुदोषायाः सुकुमार्या नार्या मुसलव्यायामसमीरितो वायुरन्तरं लब्ध्वा प्राणान् हिंस्यात्, दुष्प्रतीकारतमा हि तस्मिन् काले विशेषेण भवति गर्भिणी; तस्मान्मुसलग्रहणं परिहार्यमृषयो मन्यन्ते, जृम्भणं चङ्क्रमणं च पुनरनुष्ठेयमिति| अथास्यै दद्यात् कुष्ठैलालाङ्गलिकीवचाचित्रकचिरबिल्वचव्यचूर्णमुपघ्रातुं, सा तन्मुहुर्मुहुरुपजिघ्रेत्, तथा भूर्जपत्रधूमं शिंशपासारधूमं वा| तस्याश्चान्तराऽन्तरा कटीपार्श्वपृष्ठसक्थिदेशानीषदुष्णेन तैलेनाभ्यज्यानुसुखमवमृद्नीयात् | अनेन कर्मणा गर्भोऽवाक् प्रतिपद्यते||३८|| स यदा जानीयाद्विमुच्य हृदयमुदरमस्यास्त्वाविशति, बस्तिशिरोऽवगृह्णाति, त्वरयन्त्येनामाव्यः, परिवर्ततेऽधो गर्भ इति; अस्यामवस्थायां पर्यङ्कमेनामारोप्य प्रवाहयितुमुपक्रमेत| कर्णे चास्या मन्त्रमिममनुकूला स्त्री जपेत्- ‘क्षितिर्जलं वियत्तेजो वायुर्विष्णुः प्रजापतिः| सगर्भां त्वां सदा पान्तु वैशल्यं च दिशन्तु ते| प्रसूष्व त्वमविक्लिष्टमविक्लिष्टा शुभानने!| कार्तिकेयद्युतिं पुत्रं कार्तिकेयाभिरक्षितम्’ इति||३९|| ताश्चैनां यथोक्तगुणाः स्त्रियोऽनुशिष्युः- अनागतावीर्मा प्रवाहिष्ठाः; या ह्यनागतावीः प्रवाहते व्यर्थमेवास्यास्तत् कर्म भवति, प्रजा चास्या विकृता विकृतिमापन्ना च, श्वासकासशोषप्लीहप्रसक्ता वा भवति| यथा हि क्षवथूद्गारवातमूत्रपुरीषवेगान् प्रयतमानोऽप्यप्राप्तकालान्न लभते कृच्छ्रेण वाऽप्यवाप्नोति , तथाऽनागतकालं गर्भमपि प्रवाहमाणा; यथा चैषामेव क्षवथ्वादीनां सन्धारणमुपघातायोपपद्यते, तथा प्राप्तकालस्य गर्भस्याप्रवाहणमिति| सा यथानिर्देशं कुरुष्वेति वक्तव्या स्यात्| तथा च कुर्वती शनैः पूर्वं प्रवाहेत, ततोऽनन्तरं बलवत्तरम्| तस्यां च प्रवाहमाणायां स्त्रियः शब्दं कुर्युः- ‘प्रजाता प्रजाता धन्यं धन्यं पुत्रम्’ इति| तथाऽस्या हर्षेणाप्याय्यन्ते प्राणाः||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (41) · Śloka 41
ਯਦਾ ਚ ਪ੍ਰਜਾਤਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਦੈਵੈਨਾਮਵੇਕ੍ਸੇਤ- ਕਾਚਿਦਸ੍ਯਾ ਅਪਰਾ ਪ੍ਰਪਨ੍ਨਾ ਨ ਵੇਤਿ| ਤਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚੇਦਪਰਾ ਨ ਪ੍ਰਪਨ੍ਨਾ ਸ੍ਯਾਦਥੈਨਾਮਨ੍ਯਤਮਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਦਕ੍ਸਿਣੇਨ ਪਾਣਿਨਾ ਨਾਭੇਰੁਪਰਿਸ੍ਟਾਦ੍ਬਲਵਨ੍ਨਿਪੀਡ੍ਯ ਸਵ੍ਯੇਨ ਪਾਣਿਨਾ ਪਸ੍ਠਤ ਉਪਸਙ੍ਗਹ੍ਯ ਤਾਂ ਸੁਨਿਰ੍ਧੂਤਂ ਨਿਰ੍ਧੁਨੁਯਾਤ੍| ਅਥਾਸ੍ਯਾਃ ਪਾਰ੍ਸ੍ਣ੍ਯਾ ਸ਼੍ਰੋਣੀਮਾਕੋਟਯੇਤ੍| ਅਸ੍ਯਾਃ ਸ੍ਫਿਚਾਵੁਪਸਙ੍ਗਹ੍ਯ ਸੁਪੀਡਿਤਂ ਪੀਡਯੇਤ੍| ਅਥਾਸ੍ਯਾ ਬਾਲਵੇਣ੍ਯਾ ਕਣ੍ਠਤਾਲੁ ਪਰਿਮਸ਼ੇਤ੍| ਭੂਰ੍ਜਪਤ੍ਰਕਾਚਮਣਿਸਰ੍ਪਨਿਰ੍ਮੋਕੈਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯਾ ਯੋਨਿਂ ਧੂਪਯੇਤ੍| ਕੁਸ੍ਠਤਾਲੀਸਕਲ੍ਕਂ ਬਲ੍ਵਜਯੂਸੇ ਮੈਰੇਯਸੁਰਾਮਣ੍ਡੇ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੇ ਕੌਲਤ੍ਥੇ ਵ ਯੂਸੇ ਮਣ੍ਡੂਕਪਰ੍ਣੀਪਿਪ੍ਪਲੀਸਮ੍ਪਾਕੇ ਵਾ ਸਮ੍ਪ੍ਲਾਵ੍ਯ ਪਾਯਯੇਦੇਨਾਮ੍| ਤਥਾ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮੈਲਾਕਿਲਿਮਕੁਸ੍ਠਨਾਗਰ ਵਿਡਙ੍ਗਪਿਪ੍ਪਲੀਕਾਲਾਗੁਰੁਚਵ੍ਯਚਿਤ੍ਰਕੋਪਕੁਞ੍ਚਿਕਾਕਲ੍ਕਂ ਖਰਵਸਭਸ੍ਯ ਵਾ ਜੀਵਤੋ ਦਕ੍ਸਿਣਂ ਕਰ੍ਣਮੁਤ੍ਕਤ੍ਯ ਦਸਦਿ ਜਰ੍ਜਰੀਕਤ੍ਯ ਬਲ੍ਵਜਕ੍ਵਾਥਾਦੀਨਾਮਾਪ੍ਲਾਵਨਾਨਾਮਨ੍ਯਤਮੇ ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਯਾਪ੍ਲਾਵ੍ਯ ਮੁਹੂਰ੍ਤਸ੍ਥਿਤਮੁਦ੍ਧਤ੍ਯ ਤਦਾਪ੍ਲਾਵਨਂ ਪਾਯਯੇਦੇਨਾਮ੍| ਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾਕੁਸ੍ਠਮਦਨਹਿਙ੍ਗੁਸਿਦ੍ਧਸ੍ਯ ਚੈਨਾਂ ਤੈਲਸ੍ਯ ਪਿਚੁਂ ਗ੍ਰਾਹਯੇਤ੍| ਅਤਸ਼੍ਚੈਵਾਨੁਵਾਸਯੇਤ੍| ਏਤੈਰੇਵ ਚਾਪ੍ਲਾਵਨੈਃ ਫਲਜੀਮੂਤੇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁਧਾਮਾਰ੍ਗਵਕੁਟਜਕਤਵੇਧਨਹਸ੍ਤਿਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯੁਪਹਿਤੈਰਾਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍| ਤਦਾਸ੍ਥਾਪਨਮਸ੍ਯਾਃ ਸਹ ਵਾਤਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸੈਰ੍ਨਿਰ੍ਹਰਤ੍ਯਪਰਾਮਾਸਕ੍ਤਾਂ ਵਾਯੋਰੇਵਾਪ੍ਰਤਿਲੋਮਗਤ੍ਵਾਤ੍ | ਅਪਰਾਂ ਹਿ ਵਾਤਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਣ੍ਯਨ੍ਯਾਨਿ ਚਾਨ੍ਤਰ੍ਬਹਿਰ੍ਮਾਰ੍ਗਾਣਿ ਸਜ੍ਜਨ੍ਤਿ||੪੧||
View original
यदा च प्रजाता स्यात्तदैवैनामवेक्षेत- काचिदस्या अपरा प्रपन्ना न वेति| तस्याश्चेदपरा न प्रपन्ना स्यादथैनामन्यतमा स्त्री दक्षिणेन पाणिना नाभेरुपरिष्टाद्बलवन्निपीड्य सव्येन पाणिना पृष्ठत उपसङ्गृह्य तां सुनिर्धूतं निर्धुनुयात्| अथास्याः पार्ष्ण्या श्रोणीमाकोटयेत्| अस्याः स्फिचावुपसङ्गृह्य सुपीडितं पीडयेत्| अथास्या बालवेण्या कण्ठतालु परिमृशेत्| भूर्जपत्रकाचमणिसर्पनिर्मोकैश्चास्या योनिं धूपयेत्| कुष्ठतालीसकल्कं बल्वजयूषे मैरेयसुरामण्डे तीक्ष्णे कौलत्थे व यूषे मण्डूकपर्णीपिप्पलीसम्पाके वा सम्प्लाव्य पाययेदेनाम्| तथा सूक्ष्मैलाकिलिमकुष्ठनागर विडङ्गपिप्पलीकालागुरुचव्यचित्रकोपकुञ्चिकाकल्कं खरवृषभस्य वा जीवतो दक्षिणं कर्णमुत्कृत्य दृषदि जर्जरीकृत्य बल्वजक्वाथादीनामाप्लावनानामन्यतमे प्रक्षिप्याप्लाव्य मुहूर्तस्थितमुद्धृत्य तदाप्लावनं पाययेदेनाम्| शतपुष्पाकुष्ठमदनहिङ्गुसिद्धस्य चैनां तैलस्य पिचुं ग्राहयेत्| अतश्चैवानुवासयेत्| एतैरेव चाप्लावनैः फलजीमूतेक्ष्वाकुधामार्गवकुटजकृतवेधनहस्तिपिप्पल्युपहितैरास्थापयेत्| तदास्थापनमस्याः सह वातमूत्रपुरीषैर्निर्हरत्यपरामासक्तां वायोरेवाप्रतिलोमगत्वात् | अपरां हि वातमूत्रपुरीषाण्यन्यानि चान्तर्बहिर्मार्गाणि सज्जन्ति||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (42-43) · Śloka 43
ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਖਲ੍ਵਪਰਾਯਾਃ ਪ੍ਰਪਤਨਾਰ੍ਥੇ ਕਰ੍ਮਣਿ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣੇ ਜਾਤਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯੈਵ ਕੁਮਾਰਸ੍ਯ ਕਾਰ੍ਯਾਣ੍ਯੇਤਾਨਿ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਭਵਨ੍ਤਿ; ਤਦ੍ਯਥਾ- ਅਸ਼੍ਮਨੋਃ ਸਙ੍ਘਟ੍ਟਨਂ ਕਰ੍ਣਯੋਰ੍ਮੂਲੇ, ਸ਼ੀਤੋਦਕੇਨੋਸ੍ਣੋਦਕੇਨ ਵਾ ਮੁਖਪਰਿਸੇਕਃ , ਤਥਾ ਸ ਕ੍ਲੇਸ਼ਵਿਹਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ ਪੁਨਰ੍ਲਭੇਤ| ਕਸ੍ਣਕਪਾਲਿਕਾਸ਼ੂਰ੍ਪੇਣ ਚੈਨਮਭਿਨਿਸ੍ਪੁਣੀਯੁਰ੍ਯਦ੍ਯਚੇਸ੍ਟਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ ਯਾਵਤ੍ ਪ੍ਰਾਣਾਨਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਗਮਨਮ੍ (ਤਤ੍ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਮੇਵ ਕਾਰ੍ਯਮ੍)| ਤਤਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਗਤਪ੍ਰਾਣਂ ਪ੍ਰਕਤਿਭੂਤਮਭਿਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਸ੍ਨਾਨੋਦਕਗ੍ਰਹਣਾਭ੍ਯਾਮੁਪਪਾਦਯੇਤ੍||੪੨|| ਅਥਾਸ੍ਯ ਤਾਲ੍ਵੋਸ੍ਠਕਣ੍ਠਜਿਹ੍ਵਾਪ੍ਰਮਾਰ੍ਜਨਮਾਰਭੇਤਾਙ੍ਗੁਲ੍ਯਾ ਸੁਪਰਿਲਿਖਿਤਨਖਯਾ ਸੁਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਿਤੋਪਧਾਨਕਾਰ੍ਪਾਸਸਪਿਚੁਮਤ੍ਯਾ| ਪ੍ਰਥਮਂ ਪ੍ਰਮਾਰ੍ਜਿਤਾਸ੍ਯਸ੍ਯ ਚਾਸ੍ਯ ਸ਼ਿਰਸ੍ਤਾਲੁ ਕਾਰ੍ਪਾਸਪਿਚੁਨਾ ਸ੍ਨੇਹਗਰ੍ਭੇਣ ਪ੍ਰਤਿਸਞ੍ਛਾਦਯੇਤ੍| ਤਤੋਸ੍ਯਾਨਨ੍ਤਰਂ ਸੈਨ੍ਧਵੋਪਹਿਤੇਨ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਕਾਰ੍ਯਂ ਪ੍ਰਚ੍ਛਰ੍ਦਨਮ੍||੪੩||
View original
तस्यास्तु खल्वपरायाः प्रपतनार्थे कर्मणि क्रियमाणे जातमात्रस्यैव कुमारस्य कार्याण्येतानि कर्माणि भवन्ति; तद्यथा- अश्मनोः सङ्घट्टनं कर्णयोर्मूले, शीतोदकेनोष्णोदकेन वा मुखपरिषेकः , तथा स क्लेशविहतान् प्राणान् पुनर्लभेत| कृष्णकपालिकाशूर्पेण चैनमभिनिष्पुणीयुर्यद्यचेष्टः स्याद् यावत् प्राणानां प्रत्यागमनम् (तत्तत् सर्वमेव कार्यम्)| ततः प्रत्यागतप्राणं प्रकृतिभूतमभिसमीक्ष्य स्नानोदकग्रहणाभ्यामुपपादयेत्||४२|| अथास्य ताल्वोष्ठकण्ठजिह्वाप्रमार्जनमारभेताङ्गुल्या सुपरिलिखितनखया सुप्रक्षालितोपधानकार्पाससपिचुमत्या| प्रथमं प्रमार्जितास्यस्य चास्य शिरस्तालु कार्पासपिचुना स्नेहगर्भेण प्रतिसञ्छादयेत्| ततोऽस्यानन्तरं सैन्धवोपहितेन सर्पिषा कार्यं प्रच्छर्दनम्||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (44) · Śloka 44
ਤਤਃ ਕਲ੍ਪਨਂ ਨਾਡ੍ਯਾਃ| ਅਤਸ੍ਤਸ੍ਯਾਃ ਕਲ੍ਪਨਵਿਧਿਮੁਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ- ਨਾਭਿਬਨ੍ਧਨਾਤ੍ ਪ੍ਰਭਤ੍ਯਸ੍ਟਾਙ੍ਗੁਲਮਭਿਜ੍ਞਾਨਂ ਕਤ੍ਵਾ ਛੇਦਨਾਵਕਾਸ਼ਸ੍ਯ ਦ੍ਵਯੋਰਨ੍ਤਰਯੋਃ ਸ਼ਨੈਰ੍ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੇਨ ਰੌਕ੍ਮਰਾਜਤਾਯਸਾਨਾਂ ਛੇਦਨਾਨਾਮਨ੍ਯਤਮੇਨਾਰ੍ਧਧਾਰੇਣ ਛੇਦਯੇਤ੍| ਤਾਮਗ੍ਰੇ ਸੂਤ੍ਰੇਣੋਪਨਿਬਧ੍ਯ ਕਣ੍ਠੇਸ੍ਯ ਸ਼ਿਥਿਲਮਵਸਜੇਤ੍| ਤਸ੍ਯ ਚੇਨ੍ਨਾਭਿਃ ਪਚ੍ਯੇਤ, ਤਾਂ ਲੋਧ੍ਰਮਧੁਕਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਸੁਰਦਾਰੁਹਰਿਦ੍ਰਾਕਲ੍ਕਸਿਦ੍ਧੇਨ ਤੈਲੇਨਾਭ੍ਯਜ੍ਯਾਤ੍, ਏਸਾਮੇਵ ਤੈਲੌਸਧਾਨਾਂ ਚੂਰ੍ਣੇਨਾਵਚੂਰ੍ਣਯੇਤ੍| ਇਤਿ ਨਾਡੀਕਲ੍ਪਨਵਿਧਿਰੁਕ੍ਤਃ ਸਮ੍ਯਕ੍||੪੪||
View original
ततः कल्पनं नाड्याः| अतस्तस्याः कल्पनविधिमुपदेक्ष्यामः- नाभिबन्धनात् प्रभृत्यष्टाङ्गुलमभिज्ञानं कृत्वा छेदनावकाशस्य द्वयोरन्तरयोः शनैर्गृहीत्वा तीक्ष्णेन रौक्मराजतायसानां छेदनानामन्यतमेनार्धधारेण छेदयेत्| तामग्रे सूत्रेणोपनिबध्य कण्ठेऽस्य शिथिलमवसृजेत्| तस्य चेन्नाभिः पच्येत, तां लोध्रमधुकप्रियङ्गुसुरदारुहरिद्राकल्कसिद्धेन तैलेनाभ्यज्यात्, एषामेव तैलौषधानां चूर्णेनावचूर्णयेत्| इति नाडीकल्पनविधिरुक्तः सम्यक्||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (45) · Śloka 45
ਅਸਮ੍ਯਕ੍ਕਲ੍ਪਨੇ ਹਿ ਨਾਡ੍ਯਾ ਆਯਾਮਵ੍ਯਾਯਾਮੋਤ੍ਤੁਣ੍ਡਿਤਾ-ਪਿਣ੍ਡਲਿਕਾ-ਵਿਨਾਮਿਕਾ-ਵਿਜਮ੍ਭਿਕਾਬਾਧੇਭ੍ਯੋ ਭਯਮ੍| ਤਤ੍ਰਾਵਿਦਾਹਿਭਿਰ੍ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਸ਼ਮਨੈਰਭ੍ਯਙ੍ਗੋਤ੍ਸਾਦਨਪਰਿਸੇਕੈਃ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭਿਸ਼੍ਚੋਪਕ੍ਰਮੇਤ ਗੁਰੁਲਾਘਵਮਭਿਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ||੪੫||
View original
असम्यक्कल्पने हि नाड्या आयामव्यायामोत्तुण्डिता-पिण्डलिका-विनामिका-विजृम्भिकाबाधेभ्यो भयम्| तत्राविदाहिभिर्वातपित्तप्रशमनैरभ्यङ्गोत्सादनपरिषेकैः सर्पिर्भिश्चोपक्रमेत गुरुलाघवमभिसमीक्ष्य||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (46) · Śloka 46
ਅਤੋਨਨ੍ਤਰਂ ਜਾਤਕਰ੍ਮ ਕੁਮਾਰਸ੍ਯ ਕਾਰ੍ਯਮ੍| ਤਦ੍ਯਥਾ- ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਸੀ ਮਨ੍ਤ੍ਰੋਪਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤੇ ਯਥਾਮ੍ਨਾਯਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਪ੍ਰਾਸ਼ਿਤੁਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍| ਸ੍ਤਨਮਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮੇਤੇਨੈਵ ਵਿਧਿਨਾ ਦਕ੍ਸਿਣਂ ਪਾਤੁਂ ਪੁਰਸ੍ਤਾਤ੍ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛੇਤ੍| ਅਥਾਤਃ ਸ਼ੀਰ੍ਸਤਃ ਸ੍ਥਾਪਯੇਦੁਦਕੁਮ੍ਭਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰੋਪਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤਮ੍||੪੬||
View original
अतोऽनन्तरं जातकर्म कुमारस्य कार्यम्| तद्यथा- मधुसर्पिषी मन्त्रोपमन्त्रिते यथाम्नायं प्रथमं प्राशितुं दद्यात्| स्तनमत ऊर्ध्वमेतेनैव विधिना दक्षिणं पातुं पुरस्तात् प्रयच्छेत्| अथातः शीर्षतः स्थापयेदुदकुम्भं मन्त्रोपमन्त्रितम्||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (47) · Śloka 47
ਅਥਾਸ੍ਯ ਰਕ੍ਸਾਂ ਵਿਦਧ੍ਯਾਤ੍- ਆਦਾਨੀਖਦਿਰਕਰ੍ਕਨ੍ਧੁਪੀਲੁਪਰੂਸਕਸ਼ਾਖਾਭਿਰਸ੍ਯਾ ਗਹਂ ਸਮਨ੍ਤਤਃ ਪਰਿਵਾਰਯੇਤ੍| ਸਰ੍ਵਤਸ਼੍ਚ ਸੂਤਿਕਾਗਾਰਸ੍ਯ ਸਰ੍ਸਪਾਤਸੀਤਣ੍ਡੁਲਕਣਕਣਿਕਾਃ ਪ੍ਰਕਿਰੇਯੁਃ| ਤਥਾ ਤਣ੍ਡੁਲਬਲਿਹੋਮਃ ਸਤਤਮੁਭਯਕਾਲਂ ਕ੍ਰਿਯੇਤਾਨਾਮਕਰ੍ਮਣਃ | ਦ੍ਵਾਰੇ ਚ ਮੁਸਲਂ ਦੇਹਲੀਮਨੁ ਤਿਰਸ਼੍ਚੀਨਂ ਨ੍ਯਸੇਤ੍| ਵਚਾਕੁਸ੍ਠਕ੍ਸੌਮਕਹਿਙ੍ਗੁਸਰ੍ਸਪਾਤਸੀਲਸ਼ੁਨਕਣਕਣਿਕਾਨਾਂ ਰਕ੍ਸੋਘ੍ਨਸਮਾਖ੍ਯਾਤਾਨਾਂ ਚੌਸਧੀਨਾਂ ਪੋਟ੍ਟਲਿਕਾਂ ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਸੂਤਿਕਾਗਾਰਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰਦੇਹਲ੍ਯਾਮਵਸਜੇਤ੍, ਤਥਾ ਸੂਤਿਕਾਯਾਃ ਕਣ੍ਠੇ ਸਪੁਤ੍ਰਾਯਾਃ, ਸ੍ਥਾਲ੍ਯੁਦਕਕੁਮ੍ਭਪਰ੍ਯਙ੍ਕੇਸ੍ਵਪਿ, ਤਥੈਵ ਚ ਦ੍ਵਯੋਰ੍ਦ੍ਵਾਰਪਕ੍ਸਯੋਃ| ਕਣਕਕਣ੍ਟਕੇਨ੍ਧਨਵਾਨਗ੍ਨਿਸ੍ਤਿਨ੍ਦੁਕਕਾਸ੍ਠੇਨ੍ਧਨਸ਼੍ਚਾਗ੍ਨਿਃ ਸੂਤਿਕਾਗਾਰਸ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਤੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਸ਼੍ਚੈਨਾਂ ਯਥੋਕ੍ਤਗੁਣਾਃ ਸੁਹਦਸ਼੍ਚਾਨੁਸ਼੍ਚਾਨੁਜਾਗਯੁਰ੍ਦਸ਼ਾਹਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਹਂ ਵਾ| ਅਨੁਪਰਤਪ੍ਰਦਾਨਮਙ੍ਗਲਾਸ਼ੀਃਸ੍ਤੁਤਿਗੀਤਵਾਦਿਤ੍ਰਮਨ੍ਨਪਾਨਵਿਸ਼ਦਮਨੁਰਕ੍ਤਪ੍ਰਹਸ੍ਟਜਨਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਂ ਚ ਤਦ੍ਵੇਸ਼੍ਮ ਕਾਰ੍ਯਮ੍| ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ਼੍ਚਾਥਰ੍ਵਵੇਦਵਿਤ੍ ਸਤਤਮੁਭਯਕਾਲਂ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਂ ਜੁਹੁਯਾਤ੍ ਸ੍ਵਸ੍ਤ੍ਯਯਨਾਰ੍ਥਂ ਕੁਮਾਰਸ੍ਯ ਤਥਾ ਸੂਤਿਕਾਯਾਃ| ਇਤ੍ਯੇਤਦ੍ਰਕ੍ਸਾਵਿਧਾਨਮੁਕ੍ਤਮ੍||੪੭||
View original
अथास्य रक्षां विदध्यात्- आदानीखदिरकर्कन्धुपीलुपरूषकशाखाभिरस्या गृहं समन्ततः परिवारयेत्| सर्वतश्च सूतिकागारस्य सर्षपातसीतण्डुलकणकणिकाः प्रकिरेयुः| तथा तण्डुलबलिहोमः सततमुभयकालं क्रियेतानामकर्मणः | द्वारे च मुसलं देहलीमनु तिरश्चीनं न्यसेत्| वचाकुष्ठक्षौमकहिङ्गुसर्षपातसीलशुनकणकणिकानां रक्षोघ्नसमाख्यातानां चौषधीनां पोट्टलिकां बद्ध्वा सूतिकागारस्योत्तरदेहल्यामवसृजेत्, तथा सूतिकायाः कण्ठे सपुत्रायाः, स्थाल्युदककुम्भपर्यङ्केष्वपि, तथैव च द्वयोर्द्वारपक्षयोः| कणककण्टकेन्धनवानग्निस्तिन्दुककाष्ठेन्धनश्चाग्निः सूतिकागारस्याभ्यन्तरतो नित्यं स्यात्| स्त्रियश्चैनां यथोक्तगुणाः सुहृदश्चानुश्चानुजागृयुर्दशाहं द्वादशाहं वा| अनुपरतप्रदानमङ्गलाशीःस्तुतिगीतवादित्रमन्नपानविशदमनुरक्तप्रहृष्टजनसम्पूर्णं च तद्वेश्म कार्यम्| ब्राह्मणश्चाथर्ववेदवित् सततमुभयकालं शान्तिं जुहुयात् स्वस्त्ययनार्थं कुमारस्य तथा सूतिकायाः| इत्येतद्रक्षाविधानमुक्तम्||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (48) · Śloka 48
ਸੂਤਿਕਾਂ ਤੁ ਖਲੁ ਬੁਭੁਕ੍ਸਿਤਾਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ਸ੍ਨੇਹਂ ਪਾਯਯੇਤ ਪਰਮਯਾ ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤੈਲਂ ਵਸਾਂ ਮਜ੍ਜਾਨਂ ਵਾ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯੀਭਾਵਮਭਿਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਪਿਪ੍ਪਲੀਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਚਵ੍ਯਚਿਤ੍ਰਕਸ਼ਙ੍ਗਵੇਰਚੂਰ੍ਣਸਹਿਤਮ੍| ਸ੍ਨੇਹਂ ਪੀਤਵਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤੈਲਾਭ੍ਯਾਮਭ੍ਯਜ੍ਯ ਵੇਸ੍ਟਯੇਦੁਦਰਂ ਮਹਤਾਚ੍ਛੇਨ ਵਾਸਸਾ; ਤਥਾ ਤਸ੍ਯਾ ਨ ਵਾਯੁਰੁਦਰੇ ਵਿਕਤਿਮੁਤ੍ਪਾਦਯਤ੍ਯਨਵਕਾਸ਼ਤ੍ਵਾਤ੍| ਜੀਰ੍ਣੇ ਤੁ ਸ੍ਨੇਹੇ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦਿਭਿਰੇਵ ਸਿਦ੍ਧਾਂ ਯਵਾਗੂਂ ਸੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਂ ਦ੍ਰਵਾਂ ਮਾਤ੍ਰਸ਼ਃ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਉਭਯਤਃਕਾਲਂ ਚੋਸ੍ਣੋਦਕੇਨ ਚ ਪਰਿਸੇਚਯੇਤ੍ ਪ੍ਰਾਕ੍ ਸ੍ਨੇਹਯਵਾਗੂਪਾਨਾਭ੍ਯਾਮ੍| ਏਵਂ ਪਞ੍ਚਰਾਤ੍ਰਂ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਂ ਵਾਨੁਪਾਲ੍ਯ ਕ੍ਰਮੇਣਾਪ੍ਯਾਯਯੇਤ੍| ਸ੍ਵਸ੍ਥਵਤ੍ਤਮੇਤਾਵਤ੍ ਸੂਤਿਕਾਯਾਃ||੪੮||
View original
सूतिकां तु खलु बुभुक्षितां विदित्वा स्नेहं पाययेत परमया शक्त्या सर्पिस्तैलं वसां मज्जानं वा सात्म्यीभावमभिसमीक्ष्य पिप्पलीपिप्पलीमूलचव्यचित्रकशृङ्गवेरचूर्णसहितम्| स्नेहं पीतवत्याश्च सर्पिस्तैलाभ्यामभ्यज्य वेष्टयेदुदरं महताऽच्छेन वाससा; तथा तस्या न वायुरुदरे विकृतिमुत्पादयत्यनवकाशत्वात्| जीर्णे तु स्नेहे पिप्पल्यादिभिरेव सिद्धां यवागूं सुस्निग्धां द्रवां मात्रशः पाययेत्| उभयतःकालं चोष्णोदकेन च परिषेचयेत् प्राक् स्नेहयवागूपानाभ्याम्| एवं पञ्चरात्रं सप्तरात्रं वाऽनुपाल्य क्रमेणाप्याययेत्| स्वस्थवृत्तमेतावत् सूतिकायाः||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (49) · Śloka 49
ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਖਲੁ ਯੋ ਵ੍ਯਾਧਿਰੁਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਸ ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯੋ ਭਵਤ੍ਯਸਾਧ੍ਯੋ ਵਾ, ਗਰ੍ਭਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯਿਤਸ਼ਿਥਿਲਸਰ੍ਵਧਾਤੁਤ੍ਵਾਤ੍, ਪ੍ਰਵਾਹਣਵੇਦਨਾਕ੍ਲੇਦਨਰਕ੍ਤਨਿਃਸ੍ਰੁਤਿਵਿਸ਼ੇਸਸ਼ੂਨ੍ਯਸ਼ਰੀਰਤ੍ਵਾਚ੍ਚ; ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਾਂ ਯਥੋਕ੍ਤੇਨ ਵਿਧਿਨੋਪਚਰੇਤ੍; ਭੌਤਿਕਜੀਵਨੀਯਬਂਹਣੀਯਮਧੁਰਵਾਤਹਰਸਿਦ੍ਧੈਰਭ੍ਯਙ੍ਗੋਤ੍ਸਾਦਨਪਰਿਸੇਕਾਵਗਾਹਨਾਨ੍ਨਪਾਨਵਿਧਿਭਿਰ੍ਵਿਸ਼ੇਸਤਸ਼੍ਚੋਪਚਰੇਤ੍; ਵਿਸ਼ੇਸਤੋ ਹਿ ਸ਼ੂਨ੍ਯਸ਼ਰੀਰਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ ਪ੍ਰਜਾਤਾ ਭਵਨ੍ਤਿ||੪੯||
View original
तस्यास्तु खलु यो व्याधिरुत्पद्यते स कृच्छ्रसाध्यो भवत्यसाध्यो वा, गर्भवृद्धिक्षयितशिथिलसर्वधातुत्वात्, प्रवाहणवेदनाक्लेदनरक्तनिःस्रुतिविशेषशून्यशरीरत्वाच्च; तस्मात्तां यथोक्तेन विधिनोपचरेत्; भौतिकजीवनीयबृंहणीयमधुरवातहरसिद्धैरभ्यङ्गोत्सादनपरिषेकावगाहनान्नपानविधिभिर्विशेषतश्चोपचरेत्; विशेषतो हि शून्यशरीराः स्त्रियः प्रजाता भवन्ति||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (50) · Śloka 50
ਦਸ਼ਮੇ ਤ੍ਵਹਨਿ ਸਪੁਤ੍ਰਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਸਰ੍ਵਗਨ੍ਧੌਸਧੈਰ੍ਗੌਰਸਰ੍ਸਪਲੋਧ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਸ੍ਨਾਤਾ ਲਘ੍ਵਹਤਸ਼ੁਚਿਵਸ੍ਤ੍ਰਂ ਪਰਿਧਾਯ ਪਵਿਤ੍ਰੇਸ੍ਟਲਘੁਵਿਚਿਤ੍ਰਭੂਸਣਵਤੀ ਚ ਸਂਸ੍ਪਸ਼੍ਯ ਮਙ੍ਗਲਾਨ੍ਯੁਚਿਤਾਮਰ੍ਚਯਿਤ੍ਵਾ ਚ ਦੇਵਤਾਂ ਸ਼ਿਖਿਨਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਵਾਸਸੋਵ੍ਯਙ੍ਗਾਂਸ਼੍ਚ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨ੍ ਸ੍ਵਸ੍ਤਿ ਵਾਚਯਿਤ੍ਵਾ ਕੁਮਾਰਮਹਤਾਨਾਂ ਚ ਵਾਸਸਾਂ ਸਞ੍ਚਯੇ ਪ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਿਰਸਮੁਦਕ੍ਸ਼ਿਰਸਂ ਵਾ ਸਂਵੇਸ਼੍ਯ ਦੇਵਤਾਪੂਰ੍ਵਂ ਦ੍ਵਿਜਾਤਿਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਣਮਤੀਤ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕੁਮਾਰਸ੍ਯ ਪਿਤਾ ਦ੍ਵੇ ਨਾਮਨੀ ਕਾਰਯੇਨ੍ਨਾਕ੍ਸਤ੍ਰਿਕਂ ਨਾਮਾਭਿਪ੍ਰਾਯਿਕਂ ਚ| ਤਤ੍ਰਾਭਿਪ੍ਰਾਯਿਕਂ ਘੋਸਵਦਾਦ੍ਯਨ੍ਤਸ੍ਥਾਨ੍ਤਮੂਸ੍ਮਾਨ੍ਤਂ ਵਾਵਦ੍ਧਂ ਤ੍ਰਿਪੁਰੁਸਾਨੂਕਮਨਵਪ੍ਰਤਿਸ੍ਠਿਤਂ, ਨਾਕ੍ਸਾਤ੍ਰਿਕਂ ਤੁ ਨਕ੍ਸਤ੍ਰਦੇਵਤਾਸਮਾਨਾਖ੍ਯਂ ਦ੍ਵ੍ਯਕ੍ਸਰਂ ਚਤੁਰਕ੍ਸਰਂ ਵਾ||੫੦||
View original
दशमे त्वहनि सपुत्रा स्त्री सर्वगन्धौषधैर्गौरसर्षपलोध्रैश्च स्नाता लघ्वहतशुचिवस्त्रं परिधाय पवित्रेष्टलघुविचित्रभूषणवती च संस्पृश्य मङ्गलान्युचितामर्चयित्वा च देवतां शिखिनः शुक्लवाससोऽव्यङ्गांश्च ब्राह्मणान् स्वस्ति वाचयित्वा कुमारमहतानां च वाससां सञ्चये प्राक्शिरसमुदक्शिरसं वा संवेश्य देवतापूर्वं द्विजातिभ्यः प्रणमतीत्युक्त्वा कुमारस्य पिता द्वे नामनी कारयेन्नाक्षत्रिकं नामाभिप्रायिकं च| तत्राभिप्रायिकं घोषवदाद्यन्तस्थान्तमूष्मान्तं वाऽवृद्धं त्रिपुरुषानूकमनवप्रतिष्ठितं, नाक्षात्रिकं तु नक्षत्रदेवतासमानाख्यं द्व्यक्षरं चतुरक्षरं वा||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (51) · Śloka 51
ਵਤ੍ਤੇ ਚ ਨਾਮਕਰ੍ਮਣਿ ਕੁਮਾਰਂ ਪਰੀਕ੍ਸਿਤੁਮੁਪਕ੍ਰਮੇਤਾਯੁਸਃ ਪ੍ਰਮਾਣਜ੍ਞਾਨਹੇਤੋਃ| ਤਤ੍ਰੇਮਾਨ੍ਯਾਯੁਸ੍ਮਤਾਂ ਕੁਮਾਰਾਣਾਂ ਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤਦ੍ਯਥਾ- ਏਕੈਕਜਾ ਮਦਵੋਲ੍ਪਾਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਃ ਸੁਬਦ੍ਧਮੂਲਾਃ ਕਸ੍ਣਾਃ ਕੇਸ਼ਾਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਸ੍ਥਿਰਾ ਬਹਲਾ ਤ੍ਵਕ੍, ਪ੍ਰਕਤ੍ਯਾਤਿਸਮ੍ਪਨ੍ਨਮੀਸਤ੍ਪ੍ਰਮਾਣਾਤਿਵਤ੍ਤਮਨੁਰੂਪਮਾਤਪਤ੍ਰੋਪਮਂ ਸ਼ਿਰਃ, ਵ੍ਯੂਢਂ ਦਢਂ ਸਮਂ ਸੁਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟਸ਼ਙ੍ਖਸਨ੍ਧ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਵ੍ਯਞ੍ਜਨਸਮ੍ਪਨ੍ਨਮੁਪਚਿਤਂ ਵਲਿਭਮਰ੍ਧਚਨ੍ਦ੍ਰਾਕਤਿ ਲਲਾਟਂ, ਬਹਲੌ ਵਿਪੁਲਸਮਪੀਠੌ ਸਮੌ ਨੀਚੈਰ੍ਵਦ੍ਧੌ ਪਸ੍ਠਤੋਵਨਤੌ ਸੁਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟਕਰ੍ਣਪੁਤ੍ਰਕੌ ਮਹਾਚ੍ਛਿਦ੍ਰੌ ਕਰ੍ਣੌ, ਈਸਤ੍ਪ੍ਰਲਮ੍ਬਿਨ੍ਯਾਵਸਙ੍ਗਤੇ ਸਮੇ ਸਂਹਤੇ ਮਹਤ੍ਯੌ ਭ੍ਰੁਵੌ, ਸਮੇ ਸਮਾਹਿਤਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਵ੍ਯਕ੍ਤਭਾਗਵਿਭਾਗੇ ਬਲਵਤੀ ਤੇਜਸੋਪਪਨ੍ਨੇ ਸ੍ਵਙ੍ਗਾਪਾਙ੍ਗੇ ਚਕ੍ਸੁਸੀ, ਜ੍ਵੀ ਮਹੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸਾ ਵਂਸ਼ਸਮ੍ਪਨ੍ਨੇਸਦਵਨਤਾਗ੍ਰਾ ਨਾਸਿਕਾ, ਮਹਦਜੁਸੁਨਿਵਿਸ੍ਟਦਨ੍ਤਮਾਸ੍ਯਮ੍, ਆਯਾਮਵਿਸ੍ਤਾਰੋਪਪਨ੍ਨਾ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਾ ਤਨ੍ਵੀ ਪ੍ਰਕਤਿਵਰ੍ਣਯੁਕ੍ਤਾ ਜਿਹ੍ਵਾ, ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਂ ਯੁਕ੍ਤੋਪਚਯਮੂਸ੍ਮੋਪਪਨ੍ਨਂ ਰਕ੍ਤਂ ਤਾਲੁ, ਮਹਾਨਦੀਨਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਨੁਨਾਦੀ ਗਮ੍ਭੀਰਸਮੁਤ੍ਥੋ ਧੀਰਃ ਸ੍ਵਰਃ, ਨਾਤਿਸ੍ਥੂਲੌ ਨਾਤਿਕਸ਼ੌ ਵਿਸ੍ਤਾਰੋਪਪਨ੍ਨਾਵਾਸ੍ਯਪ੍ਰਚ੍ਛਾਦਨੌ ਰਕ੍ਤਾਵੋਸ੍ਠੌ, ਮਹਤ੍ਯੌ ਹਨੂ, ਵਤ੍ਤਾ ਨਾਤਿਮਹਤੀ ਗ੍ਰੀਵਾ, ਵ੍ਯੂਢਮੁਪਚਿਤਮੁਰਃ, ਗੂਢਂ ਜਤ੍ਰੁ ਪਸ੍ਠਵਂਸ਼ਸ਼੍ਚ, ਵਿਪ੍ਰਕਸ੍ਟਾਨ੍ਤਰੌ ਸ੍ਤਨੌ, ਅਸਮ੍ਪਾਤਿਨੀ ਸ੍ਥਿਰੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ, ਵਤ੍ਤਪਰਿਪੂਰ੍ਣਾਯਤੌ ਬਾਹੂ ਸਕ੍ਥਿਨੀ ਅਙ੍ਗੁਲਯਸ਼੍ਚ, ਮਹਦੁਪਚਿਤਂ ਪਾਣਿਪਾਦਂ, ਸ੍ਥਿਰਾ ਵਤ੍ਤਾਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਸ੍ਤਾਮ੍ਰਾਸ੍ਤੁਙ੍ਗਾਃ ਕੂਰ੍ਮਾਕਾਰਾਃ ਕਰਜਾਃ, ਪ੍ਰਦਕ੍ਸਿਣਾਵਰ੍ਤਾ ਸੋਤ੍ਸਙ੍ਗਾ ਚ ਨਾਭਿਃ, ਉਰਸ੍ਤ੍ਰਿਭਾਗਹੀਨਾ ਸਮਾ ਸਮੁਪਚਿਤਮਾਂਸਾ ਕਟੀ, ਵਤ੍ਤੌ ਸ੍ਥਿਰੋਪਚਿਤਮਾਂਸੌ ਨਾਤ੍ਯੁਨ੍ਨਤੌ ਨਾਤ੍ਯਵਨਤੌ ਸ੍ਫਿਚੌ, ਅਨੁਪੂਰ੍ਵਂ ਵਤ੍ਤਾਵੁਪਚਯਯੁਕ੍ਤਾਵੂਰੂ, ਨਾਤ੍ਯੁਪਚਿਤੇ ਨਾਤ੍ਯਪਚਿਤੇ ਏਣੀਪਦੇ ਪ੍ਰਗੂਢਸਿਰਾਸ੍ਥਿਸਨ੍ਧੀ ਜਙ੍ਘੇ, ਨਾਤ੍ਯੁਪਚਿਤੌ ਨਾਤ੍ਯਪਚਿਤੌ ਗੁਲ੍ਫੌ, ਪੂਰ੍ਵੋਪਦਿਸ੍ਟਗੁਣੌ ਪਾਦੌ ਕੂਰ੍ਮਾਕਾਰੌ, ਪ੍ਰਕਤਿਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਵਾਤਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਗੁਹ੍ਯਾਨਿ ਤਥਾ ਸ੍ਵਪ੍ਰਜਾਗਰਣਾਯਾਸਸ੍ਮਿਤਰੁਦਿਤਸ੍ਤਨਗ੍ਰਹਣਾਨਿ, ਯਚ੍ਚ ਕਿਞ੍ਚਿਦਨ੍ਯਦਪ੍ਯਨੁਕ੍ਤਮਸ੍ਤਿ ਤਦਪਿ ਸਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਕਤਿਸਮ੍ਪਨ੍ਨਮਿਸ੍ਟਂ, ਵਿਪਰੀਤਂ ਪੁਨਰਨਿਸ੍ਟਮ੍| ਇਤਿ ਦੀਰ੍ਘਾਯੁਰ੍ਲਕ੍ਸਣਾਨਿ||੫੧||
View original
वृत्ते च नामकर्मणि कुमारं परीक्षितुमुपक्रमेतायुषः प्रमाणज्ञानहेतोः| तत्रेमान्यायुष्मतां कुमाराणां लक्षणानि भवन्ति| तद्यथा- एकैकजा मृदवोऽल्पाः स्निग्धाः सुबद्धमूलाः कृष्णाः केशाः प्रशस्यन्ते, स्थिरा बहला त्वक्, प्रकृत्याऽतिसम्पन्नमीषत्प्रमाणातिवृत्तमनुरूपमातपत्रोपमं शिरः, व्यूढं दृढं समं सुश्लिष्टशङ्खसन्ध्यूर्ध्वव्यञ्जनसम्पन्नमुपचितं वलिभमर्धचन्द्राकृति ललाटं, बहलौ विपुलसमपीठौ समौ नीचैर्वृद्धौ पृष्ठतोऽवनतौ सुश्लिष्टकर्णपुत्रकौ महाच्छिद्रौ कर्णौ, ईषत्प्रलम्बिन्यावसङ्गते समे संहते महत्यौ भ्रुवौ, समे समाहितदर्शने व्यक्तभागविभागे बलवती तेजसोपपन्ने स्वङ्गापाङ्गे चक्षुषी, ऋज्वी महोच्छ्वासा वंशसम्पन्नेषदवनताग्रा नासिका, महदृजुसुनिविष्टदन्तमास्यम्, आयामविस्तारोपपन्ना श्लक्ष्णा तन्वी प्रकृतिवर्णयुक्ता जिह्वा, श्लक्ष्णं युक्तोपचयमूष्मोपपन्नं रक्तं तालु, महानदीनः स्निग्धोऽनुनादी गम्भीरसमुत्थो धीरः स्वरः, नातिस्थूलौ नातिकृशौ विस्तारोपपन्नावास्यप्रच्छादनौ रक्तावोष्ठौ, महत्यौ हनू, वृत्ता नातिमहती ग्रीवा, व्यूढमुपचितमुरः, गूढं जत्रु पृष्ठवंशश्च, विप्रकृष्टान्तरौ स्तनौ, असम्पातिनी स्थिरे पार्श्वे, वृत्तपरिपूर्णायतौ बाहू सक्थिनी अङ्गुलयश्च, महदुपचितं पाणिपादं, स्थिरा वृत्ताः स्निग्धास्ताम्रास्तुङ्गाः कूर्माकाराः करजाः, प्रदक्षिणावर्ता सोत्सङ्गा च नाभिः, उरस्त्रिभागहीना समा समुपचितमांसा कटी, वृत्तौ स्थिरोपचितमांसौ नात्युन्नतौ नात्यवनतौ स्फिचौ, अनुपूर्वं वृत्तावुपचययुक्तावूरू, नात्युपचिते नात्यपचिते एणीपदे प्रगूढसिरास्थिसन्धी जङ्घे, नात्युपचितौ नात्यपचितौ गुल्फौ, पूर्वोपदिष्टगुणौ पादौ कूर्माकारौ, प्रकृतियुक्तानि वातमूत्रपुरीषगुह्यानि तथा स्वप्रजागरणायासस्मितरुदितस्तनग्रहणानि, यच्च किञ्चिदन्यदप्यनुक्तमस्ति तदपि सर्वं प्रकृतिसम्पन्नमिष्टं, विपरीतं पुनरनिष्टम्| इति दीर्घायुर्लक्षणानि||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (52) · Śloka 52
ਅਤੋ ਧਾਤ੍ਰੀਪਰੀਕ੍ਸਾਮੁਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ| ਅਥ ਬ੍ਰੂਯਾਤ੍- ਧਾਤ੍ਰੀਮਾਨਯ ਸਮਾਨਵਰ੍ਣਾਂ ਯੌਵਨਸ੍ਥਾਂ ਨਿਭਤਾਮਨਾਤੁਰਾਮਵ੍ਯਙ੍ਗਾਮਵ੍ਯਸਨਾਮਵਿਰੂਪਾਮਜੁਗੁਪ੍ਸਿਤਾਂ ਦੇਸ਼ਜਾਤੀਯਾਮਕ੍ਸੁਦ੍ਰਾਮਕ੍ਸੁਦ੍ਰਕਰ੍ਮਿਣੀਂ ਕੁਲੇ ਜਾਤਾਂ ਵਤ੍ਸਲਾਮਰੋਗਾਂ ਜੀਵਦ੍ਵਤ੍ਸਾਂ ਪੁਂਵਤ੍ਸਾਂ ਦੋਗ੍ਧ੍ਰੀਮਪ੍ਰਮਤ੍ਤਾਮਨੁਚ੍ਚਾਰਸ਼ਾਯਿਨੀਮਨਨ੍ਤ੍ਯਾਵਸਾਯਿਨੀਂ ਕੁਸ਼ਲੋਪਚਾਰਾਂ ਸ਼ੁਚਿਮਸ਼ੁਚਿਦ੍ਵੇਸਿਣੀਂ ਸ੍ਤਨਸ੍ਤਨ੍ਯਸਮ੍ਪਦੁਪੇਤਾਮਿਤਿ||੫੨||
View original
अतो धात्रीपरीक्षामुपदेक्ष्यामः| अथ ब्रूयात्- धात्रीमानय समानवर्णां यौवनस्थां निभृतामनातुरामव्यङ्गामव्यसनामविरूपामजुगुप्सितां देशजातीयामक्षुद्रामक्षुद्रकर्मिणीं कुले जातां वत्सलामरोगां जीवद्वत्सां पुंवत्सां दोग्ध्रीमप्रमत्तामनुच्चारशायिनीमनन्त्यावसायिनीं कुशलोपचारां शुचिमशुचिद्वेषिणीं स्तनस्तन्यसम्पदुपेतामिति||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (53) · Śloka 53
ਤਤ੍ਰੇਯਂ ਸ੍ਤਨਸਮ੍ਪਤ੍- ਨਾਤ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵੌ ਨਾਤਿਲਮ੍ਬਾਵਨਤਿਕਸ਼ਾਵਨਤਿਪੀਨੌ ਯੁਕ੍ਤਪਿਪ੍ਪਲਕੌ ਸੁਖਪ੍ਰਪਾਨੌ ਚੇਤਿ (ਸ੍ਤਨਸਮ੍ਪਤ੍)||੫੩||
View original
तत्रेयं स्तनसम्पत्- नात्यूर्ध्वौ नातिलम्बावनतिकृशावनतिपीनौ युक्तपिप्पलकौ सुखप्रपानौ चेति (स्तनसम्पत्)||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (54-55) · Śloka 55
ਸ੍ਤਨ੍ਯਸਮ੍ਪਤ੍ਤੁ ਪ੍ਰਕਤਿਵਰ੍ਣਗਨ੍ਧਰਸਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਮ੍, ਉਦਪਾਤ੍ਰੇ ਚ ਦੁਹ੍ਯਮਾਨਮੁਦਕਂ ਵ੍ਯੇਤਿ ਪ੍ਰਕਤਿਭੂਤਤ੍ਵਾਤ੍; ਤਤ੍ ਪੁਸ੍ਟਿਕਰਮਾਰੋਗ੍ਯਕਰਂ ਚੇਤਿ (ਸ੍ਤਨ੍ਯਸਮ੍ਪਤ੍)||੫੪|| ਅਤੋਨ੍ਯਥਾ ਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਤਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸਾਃ- ਸ਼੍ਯਾਵਾਰੁਣਵਰ੍ਣਂ ਕਸਾਯਾਨੁਰਸਂ ਵਿਸ਼ਦਮਨਾਲਕ੍ਸ੍ਯਗਨ੍ਧਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਦ੍ਰਵਂ ਫੇਨਿਲਂ ਲਘ੍ਵਤਪ੍ਤਿਕਰਂ ਕਰ੍ਸ਼ਨਂ ਵਾਤਵਿਕਾਰਾਣਾਂ ਕਰ੍ਤ ਵਾਤੋਪਸਸ੍ਟਂ ਕ੍ਸੀਰਮਭਿਜ੍ਞੇਯਂ ; ਕਸ੍ਣਨੀਲਪੀਤਤਾਮ੍ਰਾਵਭਾਸਂ ਤਿਕ੍ਤਾਮ੍ਲਕਟੁਕਾਨੁਰਸਂ ਕੁਣਪਰੁਧਿਰਗਨ੍ਧਿ ਭਸ਼ੋਸ੍ਣਂ ਪਿਤ੍ਤਵਿਕਾਰਾਣਾਂ ਕਰ੍ਤ ਚ ਪਿਤ੍ਤੋਪਸਸ੍ਟਂ ਕ੍ਸੀਰਮਭਿਜ੍ਞੇਯਮ੍, ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਸ਼ੁਕ੍ਲਮਤਿਮਾਧੁਰ੍ਯੋਪਪਨ੍ਨਂ ਲਵਣਾਨੁਰਸਂ ਘਤਤੈਲਵਸਾਮਜ੍ਜਗਨ੍ਧਿ ਪਿਚ੍ਛਿਲਂ ਤਨ੍ਤੁਮਦੁਕਪਾਤ੍ਰੇਵਸੀਦਛ੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਕਾਰਾਣਾਂ ਕਰ੍ਤ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਪਸਸ੍ਟਂ ਕ੍ਸੀਰਮਭਿਜ੍ਞੇਯਮ੍||੫੫||
View original
स्तन्यसम्पत्तु प्रकृतिवर्णगन्धरसस्पर्शम्, उदपात्रे च दुह्यमानमुदकं व्येति प्रकृतिभूतत्वात्; तत् पुष्टिकरमारोग्यकरं चेति (स्तन्यसम्पत्)||५४|| अतोऽन्यथा व्यापन्नं ज्ञेयम्| तस्य विशेषाः- श्यावारुणवर्णं कषायानुरसं विशदमनालक्ष्यगन्धं रूक्षं द्रवं फेनिलं लघ्वतृप्तिकरं कर्शनं वातविकाराणां कर्तृ वातोपसृष्टं क्षीरमभिज्ञेयं ; कृष्णनीलपीतताम्रावभासं तिक्ताम्लकटुकानुरसं कुणपरुधिरगन्धि भृशोष्णं पित्तविकाराणां कर्तृ च पित्तोपसृष्टं क्षीरमभिज्ञेयम्, अत्यर्थशुक्लमतिमाधुर्योपपन्नं लवणानुरसं घृततैलवसामज्जगन्धि पिच्छिलं तन्तुमदुकपात्रेऽवसीदछ्लेष्मविकाराणां कर्तृ श्लेष्मोपसृष्टं क्षीरमभिज्ञेयम्||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (56) · Śloka 56
ਤੇਸਾਂ ਤੁ ਤ੍ਰਯਾਣਾਮਪਿ ਕ੍ਸੀਰਦੋਸਾਣਾਂ ਪ੍ਰਤਿਵਿਸ਼ੇਸਮਭਿਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਯਥਾਦੋਸਂ ਚ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਾਸ੍ਥਾਪਨਾਨੁਵਾਸਨਾਨਿ ਵਿਭਜ੍ਯ ਕਤਾਨਿ ਪ੍ਰਸ਼ਮਨਾਯ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਪਾਨਾਸ਼ਨਵਿਧਿਸ੍ਤੁ ਦੁਸ੍ਟਕ੍ਸੀਰਾਯਾ ਯਵਗੋਧੂਮਸ਼ਾਲਿਸਸ੍ਟਿਕਮੁਦ੍ਗਹਰੇਣੁਕਕੁਲਤ੍ਥਸੁਰਾਸੌਵੀਰਕਮੈਰੇਯਮੇਦਕਲਸ਼ੁਨਕਰਞ੍ਜਪ੍ਰਾਯਃ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਕ੍ਸੀਰਦੋਸਵਿਸ਼ੇਸਾਂਸ਼੍ਚਾਵੇਕ੍ਸ੍ਯਾਵੇਕ੍ਸ੍ਯ ਤਤ੍ਤਦ੍ਵਿਧਾਨਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਪਾਠਾਮਹੌਸਧਸੁਰਦਾਰੁਮੁਸ੍ਤਮੂਰ੍ਵਾਗੁਡੂਚੀਵਤ੍ਸਕਫਲਕਿਰਾਤਤਿਕ੍ਤਕਕਟੁਕਰੋਹਿਣੀਸਾਰਿਵਾਕਸਾਯਾਣਾਂ ਚ ਪਾਨਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ, ਤਥਾਨ੍ਯੇਸਾਂ ਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯਕਟੁਕਮਧੁਰਾਣਾਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗਃ ਕ੍ਸੀਰਵਿਕਾਰਵਿਸ਼ੇਸਾਨਭਿਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਕਾਲਂ ਚ| ਇਤਿ ਕ੍ਸੀਰਵਿਸ਼ੋਧਨਾਨਿ||੫੬||
View original
तेषां तु त्रयाणामपि क्षीरदोषाणां प्रतिविशेषमभिसमीक्ष्य यथास्वं यथादोषं च वमनविरेचनास्थापनानुवासनानि विभज्य कृतानि प्रशमनाय भवन्ति| पानाशनविधिस्तु दुष्टक्षीराया यवगोधूमशालिषष्टिकमुद्गहरेणुककुलत्थसुरासौवीरकमैरेयमेदकलशुनकरञ्जप्रायः स्यात्| क्षीरदोषविशेषांश्चावेक्ष्यावेक्ष्य तत्तद्विधानं कार्यं स्यात्| पाठामहौषधसुरदारुमुस्तमूर्वागुडूचीवत्सकफलकिराततिक्तककटुकरोहिणीसारिवाकषायाणां च पानं प्रशस्यते, तथाऽन्येषां तिक्तकषायकटुकमधुराणां द्रव्याणां प्रयोगः क्षीरविकारविशेषानभिसमीक्ष्य मात्रां कालं च| इति क्षीरविशोधनानि||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 38 (57) · Śloka 57
ਕ੍ਸੀਰਜਨਨਾਨਿ ਤੁ ਮਦ੍ਯਾਨਿ ਸੀਧੁਵਰ੍ਜ੍ਯਾਨਿ, ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਨੂਪੌਦਕਾਨਿ ਚ ਸ਼ਾਕਧਾਨ੍ਯਮਾਂਸਾਨਿ, ਦ੍ਰਵਮਧੁਰਾਮ੍ਲਲਵਣਭੂਯਿਸ੍ਠਾਸ਼੍ਚਾਹਾਰਾਃ, ਕ੍ਸੀਰਿਣ੍ਯਸ਼੍ਚੌਸਧਯਃ, ਕ੍ਸੀਰਪਾਨਮਨਾਯਾਸਸ਼੍ਚ, ਵੀਰਣਸਸ੍ਟਿਕਸ਼ਾਲੀਕ੍ਸੁਵਾਲਿਕਾਦਰ੍ਭਕੁਸ਼ਕਾਸ਼ਗੁਨ੍ਦ੍ਰੇਤ੍ਕਟਮੂਲਕਸਾਯਾਣਾਂ ਚ ਪਾਨਮਿਤਿ (ਕ੍ਸੀਰਜਨਨਾਨਿ)||੫੭||
View original
क्षीरजननानि तु मद्यानि सीधुवर्ज्यानि, ग्राम्यानूपौदकानि च शाकधान्यमांसानि, द्रवमधुराम्ललवणभूयिष्ठाश्चाहाराः, क्षीरिण्यश्चौषधयः, क्षीरपानमनायासश्च, वीरणषष्टिकशालीक्षुवालिकादर्भकुशकाशगुन्द्रेत्कटमूलकषायाणां च पानमिति (क्षीरजननानि)||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 39 (58) · Śloka 58
ਧਾਤ੍ਰੀ ਤੁ ਯਦਾ ਸ੍ਵਾਦੁਬਹੁਲਸ਼ੁਦ੍ਧਦੁਗ੍ਧਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਦਾਸ੍ਨਾਤਾਨੁਲਿਪ੍ਤਾ ਸ਼ੁਕ੍ਲਵਸ੍ਤ੍ਰਂ ਪਰਿਧਾਯੈਨ੍ਦ੍ਰੀਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀਂ ਸ਼ਤਵੀਰ੍ਯਾਂ ਸਹਸ੍ਰਵੀਰ੍ਯਾਮਮੋਘਾਮਵ੍ਯਥਾਂ ਸ਼ਿਵਾਮਰਿਸ੍ਟਾਂ ਵਾਟ੍ਯਪੁਸ੍ਪੀਂ ਵਿਸ੍ਵਕ੍ਸੇਨਕਾਨ੍ਤਾਂ ਵਾ ਬਿਭ੍ਰਤ੍ਯੋਸਧਿਂ ਕੁਮਾਰਂ ਪ੍ਰਾਙ੍ਮੁਖਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਦਕ੍ਸਿਣਂ ਸ੍ਤਨਂ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਇਤਿ ਧਾਤ੍ਰੀਕਰ੍ਮ||੫੮||
View original
धात्री तु यदा स्वादुबहुलशुद्धदुग्धा स्यात्तदास्नातानुलिप्ता शुक्लवस्त्रं परिधायैन्द्रीं ब्राह्मीं शतवीर्यां सहस्रवीर्याममोघामव्यथां शिवामरिष्टां वाट्यपुष्पीं विष्वक्सेनकान्तां वा बिभ्रत्योषधिं कुमारं प्राङ्मुखं प्रथमं दक्षिणं स्तनं पाययेत्| इति धात्रीकर्म||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 40 (59-60) · Śloka 60
ਅਤੋਨਨ੍ਤਰਂ ਕੁਮਾਰਾਗਾਰਵਿਧਿਮਨੁਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ- ਵਾਸ੍ਤੁਵਿਦ੍ਯਾਕੁਸ਼ਲਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਂ ਰਮ੍ਯਮਤਮਸ੍ਕਂ ਨਿਵਾਤਂ ਪ੍ਰਵਾਤੈਕਦੇਸ਼ਂ ਦਢਮਪਗਤਸ਼੍ਵਾਪਦਪਸ਼ੁਦਂਸ੍ਟ੍ਰਿਮੂਸਿਕਪਤਙ੍ਗਂ ਸੁਵਿਭਕ੍ਤਸਲਿਲੋਲੂਖਲਮੂਤ੍ਰਵਰ੍ਚਃਸ੍ਥਾਨਸ੍ਨਾਨਭੂਮਿਮਹਾਨਸਮਤੁਸੁਖਂ ਯਥਰ੍ਤੁਸ਼ਯਨਾਸਨਾਸ੍ਤਰਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍; ਤਥਾ ਸੁਵਿਹਿਤਰਕ੍ਸਾਵਿਧਾਨਬਲਿਮਙ੍ਗਲਹੋਮਪ੍ਰਾਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਸ਼ੁਚਿਵਦ੍ਧਵੈਦ੍ਯਾਨੁਰਕ੍ਤਜਨਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਮ੍| ਇਤਿ ਕੁਮਾਰਾਗਾਰਵਿਧਿਃ||੫੯|| ਸ਼ਯਨਾਸਨਾਸ੍ਤਰਣਪ੍ਰਾਵਰਣਾਨਿ ਕੁਮਾਰਸ੍ਯ ਮਦੁਲਘੁਸ਼ੁਚਿਸੁਗਨ੍ਧੀਨਿ ਸ੍ਯੁਃ; ਸ੍ਵੇਦਮਲਜਨ੍ਤੁਮਨ੍ਤਿ ਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸੋਪਸਸ੍ਟਾਨਿ ਚ ਵਰ੍ਜ੍ਯਾਨਿ ਸ੍ਯੁਃ; ਅਸਤਿ ਸਮ੍ਭਵੇਨ੍ਯੇਸਾਂ ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਚ ਸੁਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਿਤੋਪਧਾਨਾਨਿ ਸੁਧੂਪਿਤਾਨਿ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ਼ੁਸ੍ਕਾਣ੍ਯੁਪਯੋਗਂ ਗਚ੍ਛੇਯੁਃ||੬੦||
View original
अतोऽनन्तरं कुमारागारविधिमनुव्याख्यास्यामः- वास्तुविद्याकुशलः प्रशस्तं रम्यमतमस्कं निवातं प्रवातैकदेशं दृढमपगतश्वापदपशुदंष्ट्रिमूषिकपतङ्गं सुविभक्तसलिलोलूखलमूत्रवर्चःस्थानस्नानभूमिमहानसमृतुसुखं यथर्तुशयनासनास्तरणसम्पन्नं कुर्यात्; तथा सुविहितरक्षाविधानबलिमङ्गलहोमप्रायश्चित्तं शुचिवृद्धवैद्यानुरक्तजनसम्पूर्णम्| इति कुमारागारविधिः||५९|| शयनासनास्तरणप्रावरणानि कुमारस्य मृदुलघुशुचिसुगन्धीनि स्युः; स्वेदमलजन्तुमन्ति मूत्रपुरीषोपसृष्टानि च वर्ज्यानि स्युः; असति सम्भवेऽन्येषां तान्येव च सुप्रक्षालितोपधानानि सुधूपितानि शुद्धशुष्काण्युपयोगं गच्छेयुः||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 41 (61) · Śloka 61
ਧੂਪਨਾਨਿ ਪੁਨਰ੍ਵਾਸਸਾਂ ਸ਼ਯਨਾਸ੍ਤਰਣਪ੍ਰਾਵਰਣਾਨਾਂ ਚ ਯਵਸਰ੍ਸਪਾਤਸੀਹਿਙ੍ਗੁਗੁਗ੍ਗੁਲੁਵਚਾਚੋਰਕਵਯਃਸ੍ਥਾਗੋਲੋਮੀਜਟਿਲਾਪਲਙ੍ਕਸਾਸ਼ੋਕਰੋਹਿਣੀਸਰ੍ਪਨਿਰ੍ਮੋਕਾਣਿ ਘਤਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਸ੍ਯੁਃ||੬੧||
View original
धूपनानि पुनर्वाससां शयनास्तरणप्रावरणानां च यवसर्षपातसीहिङ्गुगुग्गुलुवचाचोरकवयःस्थागोलोमीजटिलापलङ्कषाशोकरोहिणीसर्पनिर्मोकाणि घृतयुक्तानि स्युः||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 42 (62) · Śloka 62
ਮਣਯਸ਼੍ਚ ਧਾਰਣੀਯਾਃ ਕੁਮਾਰਸ੍ਯ ਖਡ੍ਗਰੁਰੁਗਵਯਵਸਭਾਣਾਂ ਜੀਵਤਾਮੇਵ ਦਕ੍ਸਿਣੇਭ੍ਯੋ ਵਿਸਾਣੇਭ੍ਯੋਗ੍ਰਾਣਿ ਗਹੀਤਾਨਿ ਸ੍ਯੁਃ; ਐਨ੍ਦ੍ਰ੍ਯਾਦ੍ਯਾਸ਼੍ਚੌਸਧਯੋ ਜੀਵਕਰ੍ਸਭਕੌ ਚ, ਯਾਨਿ ਚਾਨ੍ਯਾਨ੍ਯਪਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਃ ਪ੍ਰਸ਼ਂਸੇਯੁਰਥਰ੍ਵਵੇਦਵਿਦਃ||੬੨||
View original
मणयश्च धारणीयाः कुमारस्य खड्गरुरुगवयवृषभाणां जीवतामेव दक्षिणेभ्यो विषाणेभ्योऽग्राणि गृहीतानि स्युः; ऐन्द्र्याद्याश्चौषधयो जीवकर्षभकौ च, यानि चान्यान्यपि ब्राह्मणाः प्रशंसेयुरथर्ववेदविदः||६२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 43 (63-66) · Śloka 66
ਕ੍ਰੀਡਨਕਾਨਿ ਖਲੁ ਕੁਮਾਰਸ੍ਯ ਵਿਚਿਤ੍ਰਾਣਿ ਘੋਸਵਨ੍ਤ੍ਯਭਿਰਾਮਾਣਿ ਚਾਗੁਰੂਣਿ ਚਾਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਗ੍ਰਾਣਿ ਚਾਨਾਸ੍ਯ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ੀਨਿ ਚਾਪ੍ਰਾਣਹਰਾਣਿ ਚਾਵਿਤ੍ਰਾਸਨਾਨਿ ਸ੍ਯੁਃ||੬੩|| ਨ ਹ੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਤ੍ਰਾਸਨਂ ਸਾਧੁ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਰੁਦਤ੍ਯਭੁਞ੍ਜਾਨੇ ਵਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਵਿਧੇਯਤਾਮਗਚ੍ਛਤਿ ਰਾਕ੍ਸਸਪਿਸ਼ਾਚਪੂਤਨਾਦ੍ਯਾਨਾਂ ਨਾਮਾਨ੍ਯਾਹ੍ਵਯਤਾ ਕੁਮਾਰਸ੍ਯ ਵਿਤ੍ਰਾਸਨਾਰ੍ਥਂ ਨਾਮਗ੍ਰਹਣਂ ਨ ਕਾਰ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਤ੍||੬੪|| ਯਦਿ ਤ੍ਵਾਤੁਰ੍ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕੁਮਾਰਮਾਗਚ੍ਛੇਤ੍ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਕਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਪੂਰ੍ਵਰੂਪਲਿਙ੍ਗੋਪਸ਼ਯਵਿਸ਼ੇਸੈਸ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਤੋਨੁਬੁਧ੍ਯ ਸਰ੍ਵਵਿਸ਼ੇਸਾਨਾਤੁਰੌਸਧਦੇਸ਼ਕਾਲਾਸ਼੍ਰਯਾਨਵੇਕ੍ਸਮਾਣਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੁਮਾਰਭੇਤੈਨਂ ਮਧੁਰਮਦੁਲਘੁਸੁਰਭਿਸ਼ੀਤਸ਼ਙ੍ਕਰਂ ਕਰ੍ਮ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਯਨ੍| ਏਵਂਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾ ਹਿ ਕੁਮਾਰਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤਥਾ ਤੇ ਸ਼ਰ੍ਮ ਲਭਨ੍ਤੇ ਚਿਰਾਯ| ਅਰੋਗੇ ਤ੍ਵਰੋਗਵਤ੍ਤਮਾਤਿਸ੍ਠੇਦ੍ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਤ੍ਮਗੁਣਵਿਪਰ੍ਯਯੇਣ ਵਰ੍ਤਮਾਨਃ, ਕ੍ਰਮੇਣਾਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਨਿ ਪਰਿਵਰ੍ਤ੍ਯੋਪਯੁਞ੍ਜਾਨਃ ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯਹਿਤਾਨਿ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍| ਤਥਾ ਬਲਵਰ੍ਣਸ਼ਰੀਰਾਯੁਸਾਂ ਸਮ੍ਪਦਮਵਾਪ੍ਨੋਤੀਤਿ||੬੫|| ਏਵਮੇਨਂ ਕੁਮਾਰਮਾਯੌਵਨਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇਰ੍ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਕੌਸ਼ਲਾਗਮਨਾਚ੍ਚਾਨੁਪਾਲਯੇਤ੍||੬੬||
View original
क्रीडनकानि खलु कुमारस्य विचित्राणि घोषवन्त्यभिरामाणि चागुरूणि चातीक्ष्णाग्राणि चानास्य प्रवेशीनि चाप्राणहराणि चावित्रासनानि स्युः||६३|| न ह्यस्य वित्रासनं साधु| तस्मात्तस्मिन् रुदत्यभुञ्जाने वाऽन्यत्र विधेयतामगच्छति राक्षसपिशाचपूतनाद्यानां नामान्याह्वयता कुमारस्य वित्रासनार्थं नामग्रहणं न कार्यं स्यात्||६४|| यदि त्वातुर्यं किञ्चित् कुमारमागच्छेत् तत् प्रकृतिनिमित्तपूर्वरूपलिङ्गोपशयविशेषैस्तत्त्वतोऽनुबुध्य सर्वविशेषानातुरौषधदेशकालाश्रयानवेक्षमाणश्चिकित्सितुमारभेतैनं मधुरमृदुलघुसुरभिशीतशङ्करं कर्म प्रवर्तयन्| एवंसात्म्या हि कुमारा भवन्ति| तथा ते शर्म लभन्ते चिराय| अरोगे त्वरोगवृत्तमातिष्ठेद्देशकालात्मगुणविपर्ययेण वर्तमानः, क्रमेणासात्म्यानि परिवर्त्योपयुञ्जानः सर्वाण्यहितानि वर्जयेत्| तथा बलवर्णशरीरायुषां सम्पदमवाप्नोतीति||६५|| एवमेनं कुमारमायौवनप्राप्तेर्धर्मार्थकौशलागमनाच्चानुपालयेत्||६६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 44 (67-69) · Śloka 69
ਇਤਿ ਪੁਤ੍ਰਾਸ਼ਿਸਾਂ ਸਮਦ੍ਧਿਕਰਂ ਕਰ੍ਮ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਮ੍| ਤਦਾਚਰਨ੍ ਯਥੋਕ੍ਤੈਰ੍ਵਿਧਿਭਿਃ ਪੂਜਾਂ ਯਥੇਸ੍ਟਂ ਲਭਤੇਨਸੂਯਕ ਇਤਿ||੬੭|| ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕੌ- ਪੁਤ੍ਰਾਸ਼ਿਸਾਂ ਕਰ੍ਮ ਸਮਦ੍ਧਿਕਾਰਕਂ ਯਦੁਕ੍ਤਮੇਤਨ੍ਮਹਦਰ੍ਥਸਂਹਿਤਮ੍| ਤਦਾਚਰਨ੍ ਜ੍ਞੋ ਵਿਧਿਭਿਰ੍ਯਥਾਤਥਂ ਪੂਜਾਂ ਯਥੇਸ੍ਟਂ ਲਭਤੇਨਸੂਯਕਃ||੬੮|| ਸ਼ਰੀਰਂ ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਤੇ ਸਰ੍ਵਂ ਦੈਵਮਾਨੁਸਸਮ੍ਪਦਾ| ਸਰ੍ਵਭਾਵੈਰ੍ਯਤਸ੍ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛਾਰੀਰਂ ਸ੍ਥਾਨਮੁਚ੍ਯਤੇ||੬੯||
View original
इति पुत्राशिषां समृद्धिकरं कर्म व्याख्यातम्| तदाचरन् यथोक्तैर्विधिभिः पूजां यथेष्टं लभतेऽनसूयक इति||६७|| तत्र श्लोकौ- पुत्राशिषां कर्म समृद्धिकारकं यदुक्तमेतन्महदर्थसंहितम्| तदाचरन् ज्ञो विधिभिर्यथातथं पूजां यथेष्टं लभतेऽनसूयकः||६८|| शरीरं चिन्त्यते सर्वं दैवमानुषसम्पदा| सर्वभावैर्यतस्तस्माच्छारीरं स्थानमुच्यते||६९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 8
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇ ਸ਼ਾਰੀਰਸ੍ਥਾਨੇ ਜਾਤਿਸੂਤ੍ਰੀਯਂ ਸ਼ਾਰੀਰਂ ਨਾਮਾਸ੍ਟਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੮|| ਇਤਿ ਚਰਕਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਚਥੁਰ੍ਥਂ ਸ਼ਾਰੀਰਸ੍ਥਾਨਂ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਮ੍|
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते शारीरस्थाने जातिसूत्रीयं शारीरं नामाष्टमोऽध्यायः||८|| इति चरकसंहितायां चथुर्थं शारीरस्थानं सम्पूर्णम्|
🔊 Audio coming soon