Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
athātaḥ phalamātrāsiddhiṁ vyākhyāsyāmaḥ||1|| iti ha smāha bhagavānātrēyaḥ||2||
View original
अथातः फलमात्रासिद्धिं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
11. phalamātrāsiddhiḥ
Adhikarana 2 (3-14) · Śloka 14
bhagavantamudārasattvadhīśrutivijñānasamr̥ddhamatrijam| phalabastivaratvaniścayē savivādā munayō'bhyupāgaman||3|| bhr̥gukauśikakāpyaśaunakāḥ sapulastyāsitagautamādayaḥ| katamat pravaraṁ phalādiṣu smr̥tamāsthāpanayōjanāsviti||4|| kaphapittaharaṁ varaṁ phalēṣvatha jīmūtakamāha śaunakaḥ| mr̥duvīryatayā'bhinatti tacchakr̥dityāha nr̥pō'tha vāmakaḥ||5|| kaṭutumbamamanyatōttamaṁ vamanē dōṣasamīraṇaṁ ca tat| tadavr̥ṣyamaśaityatīkṣṇatākaṭuraukṣyāditi gautamō'bravīt ||6|| kaphapittanibarhaṇaṁ paraṁ sa ca dhāmārgavamityamanyata | tadamanyata vātalaṁ punarbaḍiśō glānikaraṁ balāpaham||7|| kuṭajaṁ praśaśaṁsa cōttamaṁ na balaghnaṁ kaphapittahāri ca| ativijjalamaurdhvabhāgikaṁ pavanakṣōbhi ca kāpya āha tat||8|| kr̥tavēdhanamāha vātalaṁ kaphapittaṁ prabalaṁ harēditi| tadasādhviti bhadraśaunakaḥ kaṭukaṁ cātibalaghnamityapi||9|| iti tadvacanāni hētubhiḥ suvicitrāṇi niśamya buddhimān | praśaśaṁsa phalēṣu niścayaṁ paramaṁ cātrisutō'bravīdidam||10|| phaladōṣaguṇān sarasvatī prati sarvairapi samyagīritā| na tu kiñcidadōṣanirguṇaṁ guṇabhūyastvamatō vicintyatē ||11|| iha kuṣṭhahitā garāgarī hitamikṣvāku tu mēhinē matam| kuṭajasya phalaṁ hr̥dāmayē pravaraṁ kōṭhaphalaṁ ca pāṇḍuṣu||12|| udarē kr̥tavēdhanaṁ hitaṁ, madanaṁ sarvagadāvirōdhi tu| madhuraṁ sakaṣāyatiktakaṁ tadarūkṣaṁ sakaṭūṣṇavijjalam||13|| kaphapittahr̥dāśukāri cāpyanapāyaṁ pavanānulōmi ca| phalanāma viśēṣatastvatō labhatē'nyēṣu phalēṣu satsvapi||14||
View original
भगवन्तमुदारसत्त्वधीश्रुतिविज्ञानसमृद्धमत्रिजम्| फलबस्तिवरत्वनिश्चये सविवादा मुनयोऽभ्युपागमन्||३|| भृगुकौशिककाप्यशौनकाः सपुलस्त्यासितगौतमादयः| कतमत् प्रवरं फलादिषु स्मृतमास्थापनयोजनास्विति||४|| कफपित्तहरं वरं फलेष्वथ जीमूतकमाह शौनकः| मृदुवीर्यतयाऽभिनत्ति तच्छकृदित्याह नृपोऽथ वामकः||५|| कटुतुम्बममन्यतोत्तमं वमने दोषसमीरणं च तत्| तदवृष्यमशैत्यतीक्ष्णताकटुरौक्ष्यादिति गौतमोऽब्रवीत् ||६|| कफपित्तनिबर्हणं परं स च धामार्गवमित्यमन्यत | तदमन्यत वातलं पुनर्बडिशो ग्लानिकरं बलापहम्||७|| कुटजं प्रशशंस चोत्तमं न बलघ्नं कफपित्तहारि च| अतिविज्जलमौर्ध्वभागिकं पवनक्षोभि च काप्य आह तत्||८|| कृतवेधनमाह वातलं कफपित्तं प्रबलं हरेदिति| तदसाध्विति भद्रशौनकः कटुकं चातिबलघ्नमित्यपि||९|| इति तद्वचनानि हेतुभिः सुविचित्राणि निशम्य बुद्धिमान् | प्रशशंस फलेषु निश्चयं परमं चात्रिसुतोऽब्रवीदिदम्||१०|| फलदोषगुणान् सरस्वती प्रति सर्वैरपि सम्यगीरिता| न तु किञ्चिददोषनिर्गुणं गुणभूयस्त्वमतो विचिन्त्यते ||११|| इह कुष्ठहिता गरागरी हितमिक्ष्वाकु तु मेहिने मतम्| कुटजस्य फलं हृदामये प्रवरं कोठफलं च पाण्डुषु||१२|| उदरे कृतवेधनं हितं, मदनं सर्वगदाविरोधि तु| मधुरं सकषायतिक्तकं तदरूक्षं सकटूष्णविज्जलम्||१३|| कफपित्तहृदाशुकारि चाप्यनपायं पवनानुलोमि च| फलनाम विशेषतस्त्वतो लभतेऽन्येषु फलेषु सत्स्वपि||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (15-18) · Śloka 18
guruṇēti vacasyudāhr̥tē munisaṅghēna ca pūjitē tataḥ | praṇipatya mudā samanvitaḥ sahitaḥ śiṣyagaṇō'nupr̥ṣṭavān||15|| sarvakarmaguṇakr̥dguruṇōktō bastirūrdhvamatha naiti nābhitaḥ| nābhyadhō gudamataḥ sa śarīrāt sarvataḥ kathamapōhati dōṣān ||16|| tadgururabravīdidaṁ śarīraṁ tantrayatē'nilaḥ saṅgavighātāt | kēvala ēva dōṣasahitō vā svāśayagaḥ prakōpamupayāti||17|| taṁ pavanaṁ sapittakaphaviṭkaṁ śuddhikarō'nulōmayati bastiḥ| sarvaśarīragaśca gadasaṅghastatpraśamāt praśāntimupayāti||18||
View original
गुरुणेति वचस्युदाहृते मुनिसङ्घेन च पूजिते ततः | प्रणिपत्य मुदा समन्वितः सहितः शिष्यगणोऽनुपृष्टवान्||१५|| सर्वकर्मगुणकृद्गुरुणोक्तो बस्तिरूर्ध्वमथ नैति नाभितः| नाभ्यधो गुदमतः स शरीरात् सर्वतः कथमपोहति दोषान् ||१६|| तद्गुरुरब्रवीदिदं शरीरं तन्त्रयतेऽनिलः सङ्गविघातात् | केवल एव दोषसहितो वा स्वाशयगः प्रकोपमुपयाति||१७|| तं पवनं सपित्तकफविट्कं शुद्धिकरोऽनुलोमयति बस्तिः| सर्वशरीरगश्च गदसङ्घस्तत्प्रशमात् प्रशान्तिमुपयाति||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (19-22) · Śloka 22
athādhigamyārthamakhaṇḍitaṁ dhiyā gajōṣṭragōśvāvyajakarma rōganut| apr̥cchadēnaṁ sa ca bastimabravīdvidhiṁ ca tasyāha punaḥ pracōditaḥ||19|| ājōraṇau saumya gajōṣṭrayōḥ kr̥tē gavāśvayōrbastimuśanti māhiṣam| ajāvikānāṁ tu jaradgavōdbhavaṁ vadanti bastiṁ tadupāyacintakāḥ||20|| aratnimaṣṭādaśaṣōḍaśāṅgulaṁ tathaiva nētraṁ hi daśāṅgulaṁ kramāt| gajōṣṭragōśvāvyajabastisandhau caturthabhāgōpanayaṁ hitaṁ vadēt ||21|| prasthastvajāvyōrhi nirūhamātrā gavādiṣu dvitriguṇaṁ yathābalam| nirūhamuṣṭrasya tathā''ḍhakadvayaṁ gajasya vr̥ddhistvanuvāsanē'ṣṭamaḥ||22||
View original
अथाधिगम्यार्थमखण्डितं धिया गजोष्ट्रगोश्वाव्यजकर्म रोगनुत्| अपृच्छदेनं स च बस्तिमब्रवीद्विधिं च तस्याह पुनः प्रचोदितः||१९|| आजोरणौ सौम्य गजोष्ट्रयोः कृते गवाश्वयोर्बस्तिमुशन्ति माहिषम्| अजाविकानां तु जरद्गवोद्भवं वदन्ति बस्तिं तदुपायचिन्तकाः||२०|| अरत्निमष्टादशषोडशाङ्गुलं तथैव नेत्रं हि दशाङ्गुलं क्रमात्| गजोष्ट्रगोश्वाव्यजबस्तिसन्धौ चतुर्थभागोपनयं हितं वदेत् ||२१|| प्रस्थस्त्वजाव्योर्हि निरूहमात्रा गवादिषु द्वित्रिगुणं यथाबलम्| निरूहमुष्ट्रस्य तथाऽऽढकद्वयं गजस्य वृद्धिस्त्वनुवासनेऽष्टमः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (23-26) · Śloka 26
kaliṅgakuṣṭhē madhukaṁ ca pippalī vacā śatāhvā madanaṁ rasāñjanam| hitāni sarvēṣu guḍaḥ sasaindhavō dvipañcamūlaṁ ca vikalpanā tviyam||23|| gajē'dhikā'śvatthavaṭāśvakarṇakāḥ sakhādirapragrahaśālatālajāḥ| tathā ca parṇyau dhavaśigrupāṭalī madhūkasārāḥ sanikumbhacitrakāḥ||24|| palāśabhūtīkasurāhvarōhiṇīkaṣāya uktastvadhikō gavāṁ hitaḥ| palāśadantīsuradārukattr̥ṇadravantya uktāsturagasya cādhikāḥ||25|| kharōṣṭrayōḥ pīlukarīrakhādirāḥ śamyākabilvādigaṇasya ca cchadāḥ| ajāvikānāṁ triphalāparūṣakaṁ kapitthakarkandhu sabilvakōlajam||26||
View original
कलिङ्गकुष्ठे मधुकं च पिप्पली वचा शताह्वा मदनं रसाञ्जनम्| हितानि सर्वेषु गुडः ससैन्धवो द्विपञ्चमूलं च विकल्पना त्वियम्||२३|| गजेऽधिकाऽश्वत्थवटाश्वकर्णकाः सखादिरप्रग्रहशालतालजाः| तथा च पर्ण्यौ धवशिग्रुपाटली मधूकसाराः सनिकुम्भचित्रकाः||२४|| पलाशभूतीकसुराह्वरोहिणीकषाय उक्तस्त्वधिको गवां हितः| पलाशदन्तीसुरदारुकत्तृणद्रवन्त्य उक्तास्तुरगस्य चाधिकाः||२५|| खरोष्ट्रयोः पीलुकरीरखादिराः शम्याकबिल्वादिगणस्य च च्छदाः| अजाविकानां त्रिफलापरूषकं कपित्थकर्कन्धु सबिल्वकोलजम्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (27) · Śloka 27
athāgnivēśaḥ satatāturān narān hitaṁ ca papraccha gurustadāha ca| sadā''turāḥ śrōtriyarājasēvakāstathaiva vēśyā saha paṇyajīvibhiḥ||27||
View original
अथाग्निवेशः सततातुरान् नरान् हितं च पप्रच्छ गुरुस्तदाह च| सदाऽऽतुराः श्रोत्रियराजसेवकास्तथैव वेश्या सह पण्यजीविभिः||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (28-30) · Śloka 30
dvijō hi vēdādhyayanavratāhnikakriyādibhirdēhahitaṁ na cēṣṭatē | nr̥pōpasēvī nr̥pacittarakṣaṇāt parānurōdhādbahucintanādbhayāt ||28|| nr̥cittavartinyupacāratatparā mr̥jābhi(vi)bhūṣāniratā paṇāṅganā| sadāsanādatyanubandhavikrayakrayādilōbhādapi paṇyajīvinaḥ||29|| sadaiva tē hyāgatavēganigrahaṁ samācarantē na ca kālabhōjanam| akālanirhāravihārasēvinō bhavanti yē'nyē'pi sadā''turāśca tē||30||
View original
द्विजो हि वेदाध्ययनव्रताह्निकक्रियादिभिर्देहहितं न चेष्टते | नृपोपसेवी नृपचित्तरक्षणात् परानुरोधाद्बहुचिन्तनाद्भयात् ||२८|| नृचित्तवर्तिन्युपचारतत्परा मृजाभि(वि)भूषानिरता पणाङ्गना| सदासनादत्यनुबन्धविक्रयक्रयादिलोभादपि पण्यजीविनः||२९|| सदैव ते ह्यागतवेगनिग्रहं समाचरन्ते न च कालभोजनम्| अकालनिर्हारविहारसेविनो भवन्ति येऽन्येऽपि सदाऽऽतुराश्च ते||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (31-36) · Śloka 36
samīraṇaṁ vēgavidhāraṇōddhataṁ vibandhasarvāṅgarujākaraṁ bhiṣak| samīkṣya tēṣāṁ phalavartimāditaḥ sukalpitāṁ snēhavatīṁ prayōjayēt||31|| punarnavairaṇḍanikumbhacitrakān sadēvadārutrivr̥tānidigdhikān| mahānti mūlāni ca pañca yāni vipācya mūtrē dadhimastusaṁyutē||32|| satailasarpirlavaṇaiśca pañcabhirvimūrcchitaṁ bastimatha prayōjayēt| nirūhitaṁ dhanvarasēna bhōjitaṁ nikumbhatailēna tatō'nuvāsayēt||33|| balāṁ sarāsnāṁ phalabilvacitrakān dvipañcamūlaṁ kr̥tamālakāt phalam| yavān kulatthāṁśca pacējjalāḍhakē rasaḥ sa pēṣyaistu kaliṅgakādibhiḥ||34|| satailasarpirguḍasaindhavō hitaḥ sadāturāṇāṁ balavarṇavardhanaḥ| tathā'nuvāsyē madhukēna sādhitaṁ phalēna bilvēna śatāhvayā'pi vā||35|| sajīvanīyastu rasō'nuvāsanē nirūhaṇē cālavaṇaḥ śiśōrhitaḥ| na cānyadāśvaṅgabalābhivardhanaṁ nirūhabastēḥ śiśuvr̥ddhayōḥ param||36||
View original
समीरणं वेगविधारणोद्धतं विबन्धसर्वाङ्गरुजाकरं भिषक्| समीक्ष्य तेषां फलवर्तिमादितः सुकल्पितां स्नेहवतीं प्रयोजयेत्||३१|| पुनर्नवैरण्डनिकुम्भचित्रकान् सदेवदारुत्रिवृतानिदिग्धिकान्| महान्ति मूलानि च पञ्च यानि विपाच्य मूत्रे दधिमस्तुसंयुते||३२|| सतैलसर्पिर्लवणैश्च पञ्चभिर्विमूर्च्छितं बस्तिमथ प्रयोजयेत्| निरूहितं धन्वरसेन भोजितं निकुम्भतैलेन ततोऽनुवासयेत्||३३|| बलां सरास्नां फलबिल्वचित्रकान् द्विपञ्चमूलं कृतमालकात् फलम्| यवान् कुलत्थांश्च पचेज्जलाढके रसः स पेष्यैस्तु कलिङ्गकादिभिः||३४|| सतैलसर्पिर्गुडसैन्धवो हितः सदातुराणां बलवर्णवर्धनः| तथाऽनुवास्ये मधुकेन साधितं फलेन बिल्वेन शताह्वयाऽपि वा||३५|| सजीवनीयस्तु रसोऽनुवासने निरूहणे चालवणः शिशोर्हितः| न चान्यदाश्वङ्गबलाभिवर्धनं निरूहबस्तेः शिशुवृद्धयोः परम्||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (37) · Śloka 37
tatra ślōkaḥ- phalakarma bastivaratā nētraṁ yadbastayō gavādīnām| satatāturāśca diṣṭāḥ phalamātrāyāṁ hitaṁ caiṣām||37||
View original
तत्र श्लोकः- फलकर्म बस्तिवरता नेत्रं यद्बस्तयो गवादीनाम्| सततातुराश्च दिष्टाः फलमात्रायां हितं चैषाम्||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 11
ityagnivēśakr̥tē tantrē carakapratisaṁskr̥tē'prāptē dr̥ḍhabalasampūritē siddhisthānē phalamātrāsiddhirnāmaikādaśō'dhyāyaḥ||11||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते सिद्धिस्थाने फलमात्रासिद्धिर्नामैकादशोऽध्यायः||११||
🔊 Audio coming soon