ਅਥਾਮ੍ਲਪਿਤ੍ਤਨਿਦਾਨਮ੍ | ਵਿਰੁਦ੍ਧਦੁਸ੍ਟਾਮ੍ਲਵਿਦਾਹਿਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕੋਪਿਪਾਨਾਨ੍ਨਭੁਜੋ ਵਿਦਗ੍ਧਮ੍ | ਪਿਤ੍ਤਂ ਸ੍ਵਹੇਤੂਪਚਿਤਂ ਪੁਰਾ ਯਤ੍ਤਦਮ੍ਲਪਿਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਸਨ੍ਤਃ ||੧||
View original
अथाम्लपित्तनिदानम् | विरुद्धदुष्टाम्लविदाहिपित्तप्रकोपिपानान्नभुजो विदग्धम् | पित्तं स्वहेतूपचितं पुरा यत्तदम्लपित्तं प्रवदन्ति सन्तः ||१||
🔊 Audio coming soon
Show commentary
ਮਧੁਕੋਸ਼ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਿਜਯਰਕ੍ਸਿਤ, ਸ਼੍ਰੀਕਣ੍ਠਦਤ੍ਤ ਕਤ)
ਕੋਠਹੇਤੌ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਲ੍ਲੇਖਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਮਿਲਨਰੂਪਸ੍ਯਾਮ੍ਲਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਨਿਦਾਨਮ੍| ਨਿਦਾਨਪੂਰ੍ਵਕਮਮ੍ਲਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਵਰੂਪਮਾਹ– ਵਿਰੁਦ੍ਧੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਕ੍ਸੀਰਮਤ੍ਸ੍ਯਾਦਿ, ਦੁਸ੍ਟਂ ਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨਮਨ੍ਨਂ; ਵਿਦਾਹਿਸ੍ਥਾਨੇ ਵਿਦਗ੍ਧੇਤਿ ਪਾਠਾਨ੍ਤਰੇ ਵਿਦਗ੍ਧਂ ਭਰ੍ਜਿਤਂ; ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕੋਪਿਪਾਨਾਨ੍ਨਭੁਜ ਇਤਿ ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕੋਪਿ ਪਾਨਂ ਤਕ੍ਰਸੁਰਾਦਿ, ਅਨ੍ਨਮਾਸ਼ੁਧਾਨ੍ਯਮਾਸਾਦਿ; ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕੋਪਿਪਾਨਾਨ੍ਨਗ੍ਰਹਣੇਨੈਵਾਮ੍ਲਵਿਦਾਹਿਨੋ ਗ੍ਰਹਣੇ ਸਿਦ੍ਧੇ ਤਦਭਿਧਾਨਂ ਵਿਸ਼ੇਸਾਰ੍ਥਂ; ‘ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕੋਪਣਾਦ੍ਯਨ੍ਨਭੁਜ’ ਇਤਿ ਪਾਠਾਨ੍ਤਰੇ ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਕਫਾਦਿਪ੍ਰਕੋਪਣਮਨ੍ਨਂ ਗਹ੍ਯਤੇ| ਏਵਂਵਿਧਪਾਨਾਨ੍ਨਮੁਪਭੁਞ੍ਜਾਨਸ੍ਯ ਵਿਦਗ੍ਧਂ ਕੁਪਿਤਂ, ਸ੍ਵਹੇਤੂਪਚਿਤਂ ਪੁਰਾ ਯਦਿਤਿ ਵਰ੍ਸਾਸੁ ਜਲੌਸਧਿਗਤਵਿਦਾਹਾਦਿਭਿਃ ਸ੍ਵਹੇਤੁਭਿਰੁਪਚਿਤਂ ਸਞ੍ਚਯਮਾਪਨ੍ਨਮ੍| ਯਦੁਕ੍ਤਮ੍– “ਵਰ੍ਸਾਸ੍ਵਮ੍ਲਵਿਪਾਕਿਤ੍ਵਾਦਦ੍ਭਿਰੌਸਧਿਭਿਸ੍ਤਥਾ|” (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੩) ਇਤਿ| ਵਿਦਾਹਾਦ੍ਯਮ੍ਲਗੁਣੋਦ੍ਰਿਕ੍ਤਂ ਪਿਤ੍ਤਮਮ੍ਲਪਿਤ੍ਤਮ੍||੧||
ਆਤਙ੍ਕਦਰ੍ਪਣ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ (ਵਾਚਸ੍ਪਤਿ ਵੈਦ੍ਯ ਕਤ)
ਕੋਠਹੇਤੌ ਪਿਤ੍ਤਕਫੋਲ੍ਲੇਖਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਕਫਮਿਲਿਤਰੂਪਸ੍ਯਾਮ੍ਲਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯਾਤੋਨਨ੍ਤਰਂ ਨਿਦਾਨਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਨਿਦਾਨਪੂਰ੍ਵਕਮਮ੍ਲਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਵਰੂਪਮਾਹ– ਵਿਰੁਦ੍ਧੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਕ੍ਸੀਰਮਤ੍ਸ੍ਯਾਦਿ, ਦੁਸ੍ਟਂ ਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨਮਨ੍ਨਮ੍| ਵਿਦਾਹਿਸ੍ਥਾਨੇ ‘ਵਿਦਗ੍ਧ’ ਇਤਿ ਪਾਠਾਨ੍ਤਰਂ, ਤਤ੍ਰ ਵਿਦਗ੍ਧਂ ਭਰ੍ਜਿਤਮ੍| ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕੋਪਿਪਾਨਾਨ੍ਨਭੁਜ ਇਤਿ ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕੋਪਿ ਪਾਨਂ ਤਕ੍ਰਸੁਰਾਦਿ, ਅਨ੍ਨਮਾਸ਼ੁਧਾਨ੍ਯਮਾਸਾਦਿ, ‘ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕੋਪਣਾਦ੍ਯਨ੍ਨਭੁਜਃ’ ਇਤਿ ਪਾਠਾਨ੍ਤਰੇ ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦਾਤ੍ ਕਫਾਦਿਪ੍ਰਕੋਪਣਮਨ੍ਨਂ ਗਹ੍ਯਤੇ, ਏਵਂਵਿਧਪਾਨਾਨ੍ਨਂ ਭੁਞ੍ਜਾਨਸ੍ਯ ਵਿਦਗ੍ਧਂ ਕੁਪਿਤਂ, ਸ੍ਵਹੇਤੂਪਚਿਤਂ ਪੁਰਾ ਯਦਿਤਿ ਵਰ੍ਸਾਸੁ ਜਲੌਸਧਿਗਤਵਿਦਾਹਾਦਿਭਿਰ੍ਹੇਤੁਭਿਃ ਉਪਚਿਤਂ ਸਞ੍ਚਯਮਾਪਨ੍ਨਂ, ਯਦੁਕ੍ਤਮ੍– “ਵਰ੍ਸਾਸ੍ਵਮ੍ਲਵਿਪਾਕਿਤ੍ਵਾਦਦ੍ਭਿਰੋਸਧਿਭਿਸ੍ਤਥਾ” ਇਤਿ| ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕੋਪਿਪਾਨਾਨ੍ਨਗ੍ਰਹਣੇਨੈਵਾਮ੍ਲਵਿਦਾਹਿਨੋ ਗ੍ਰਹਣੇ ਸਿਦ੍ਧੇ ਤਦਭਿਧਾਨਂ ਵਿਸ਼ੇਸਾਰ੍ਥਮ੍||੧||