51. amlapittanidānam

Adhikarana amlapittasya nidAnapUrvakaM svarUpam (1) · Śloka 1

अथाम्लपित्तनिदानम् | विरुद्धदुष्टाम्लविदाहिपित्तप्रकोपिपानान्नभुजो विदग्धम् | पित्तं स्वहेतूपचितं पुरा यत्तदम्लपित्तं प्रवदन्ति सन्तः ||१||

Adhikarana amlapittalakShaNam (2) · Śloka 2

अविपाकक्लमोत्क्लेशतिक्ताम्लोद्गारगौरवैः | हृत्कण्ठदाहारुचिभिश्चाम्लपित्तं वदेद्भिषक् ||२||

Adhikarana adhogatasyAmlapittasya lakShaNam (3) · Śloka 3

तृड्दाहमूर्छाभ्रममोहकारि प्रयात्यधो वा विविधप्रकारम् | हृल्लासकोठानलसादहर्षस्वेदाङ्गपीतत्वकरं कदाचित् ||३||

Adhikarana UrdhvagasyAmlapittasya lakShaNam (4-6) · Śloka 6

वान्तं हरित्पीतकनीलकृष्णमारक्तरक्ताभमतीव चाम्लम् | मांसोदकाभं त्वतिपिच्छिलाच्छं श्लेष्मानुजातं विविधं रसेन ||४|| भुक्ते विदग्धे त्वथवाऽप्यभुक्ते करोति तिक्ताम्लवमिं कदाचित् | उद्गारमेवंविधमेव कण्ठहृत्कुक्षिदाहं शिरसो रुजं च ||५|| करचरणदाहमौष्ण्यं महतीमरुचिं ज्वरं च कफपित्तम् | जनयति कण्डूमण्डलपिडकाशतनिचितगात्ररोगचयम् ||६||

Adhikarana amlapittasya sAdhyatvAdivicAraH (7) · Śloka 7

रोगोऽयमम्लपित्ताख्यो यत्नात् संसाध्यते नवः | चिरोत्थितो भवेद्याप्यः, कृच्छ्रसाध्यः स कस्यचित् ||७||

Adhikarana amlapitte doShAntarasaMsargaH, doShabhedenAmlapittalakShaNAni ca (8-12) · Śloka 12

सानिलं सानिलकफं सकफं तच्च लक्षयेत् | दोषलिङ्गेन मतिमान् भिषङ्मोहकरं हि तत् ||८|| कम्पप्रलापमूर्छाचिमिचिमिगात्रावसादशूलानि | तमसो दर्शनविभ्रमविमोहहर्षाण्यनिलकोपात् ||९|| कफनिष्ठीवनगौरवजडतारुचिशीतसादवमिलेपाः | दहनबलसादकण्डूनिद्राश्चिह्नं कफानुगते ||१०|| उभयमिदमेव चिह्नं मारुतकफसम्भवे भवत्यम्ले | तिक्ताम्लकटुकोद्गारहृत्कुक्षिकण्ठदाहकृत् ||११|| भ्रमो मूर्छारुचिश्छर्दिरालस्यं च शिरोरुजा | प्रसेको मुखमाधुर्यं श्लेष्मपित्तस्य लक्षणम् ||१२||

Adhikarana puShpikA · Śloka 51

इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदानेऽम्लपित्तनिदानं समाप्तम् ||५१||