Adhikarana sadyovraNanidAnaM, bhedAshca (1-2) · Śloka 2
ਨਾਨਾਧਾਰਮੁਖੈਃ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ਨਾਨਾਸ੍ਥਾਨਨਿਪਾਤਿਤੈਃ | ਭਵਨ੍ਤਿ ਨਾਨਾਕਤਯੋ ਵ੍ਰਣਾਸ੍ਤਾਂਸ੍ਤਾਨ੍ਨਿਬੋਧ ਮੇ ||੧|| ਛਿਨ੍ਨਂ ਭਿਨ੍ਨਂ ਤਥਾ ਵਿਦ੍ਧਂ ਕ੍ਸਤਂ ਪਿਚ੍ਚਿਤਮੇਵ ਚ | ਘਸ੍ਟਮਾਹੁਸ੍ਤਥਾ ਸਸ੍ਠਂ ਤੇਸਾਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ ||੨|| (ਸੁ. ਚਿ. ਅ. ੨) |
नानाधारमुखैः शस्त्रैर्नानास्थाननिपातितैः | भवन्ति नानाकृतयो व्रणास्तांस्तान्निबोध मे ||१|| छिन्नं भिन्नं तथा विद्धं क्षतं पिच्चितमेव च | घृष्टमाहुस्तथा षष्ठं तेषां वक्ष्यामि लक्षणम् ||२|| (सु. चि. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana chinnalakShaNam (3) · Śloka 3
ਤਿਰ੍ਯਕ੍ ਛਿਨ੍ਨ ਜੁਰ੍ਵਾਪਿ ਯੋ ਵ੍ਰਣਸ੍ਤ੍ਵਾਯਤੋ ਭਵੇਤ੍ | ਗਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਪਾਤਨਂ ਤਦ੍ਧਿ ਛਿਨ੍ਨਮਿਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ ||੩|| (ਸੁ. ਚਿ. ਅ. ੨) |
तिर्यक् छिन्न ऋजुर्वाऽपि यो व्रणस्त्वायतो भवेत् | गात्रस्य पातनं तद्धि छिन्नमित्यभिधीयते ||३|| (सु. चि. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhinnalakShaNam (4) · Śloka 4
ਸ਼ਕ੍ਤਿਦਨ੍ਤੇਸੁ ਖਡ੍ਗਾਗ੍ਰਵਿਸਾਣੈਰਾਸ਼ਯੋ ਹਤਃ | ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਪ੍ਰਸ੍ਰਵੇਤ੍ਤਦ੍ਧਿ ਭਿਨ੍ਨਲਕ੍ਸਣਮੁਚ੍ਯਤੇ ||੪|| (ਸੁ. ਚਿ. ਅ. ੨) |
शक्तिदन्तेषु खड्गाग्रविषाणैराशयो हतः | यत्किञ्चित् प्रस्रवेत्तद्धि भिन्नलक्षणमुच्यते ||४|| (सु. चि. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana koShThanirUpaNaM, tadbhedalakShaNaM ca (5-10) · Śloka 10
ਸ੍ਥਾਨਾਨ੍ਯਾਮਾਗ੍ਨਿਪਕ੍ਵਾਨਾਂ ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਰੁਧਿਰਸ੍ਯ ਚ | ਹਦੁਣ੍ਡੁਕਃ ਫੁਪ੍ਫੁਸਸ਼੍ਚ ਕੋਸ੍ਠ ਇਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ ||੫|| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਭਿਨ੍ਨੇ ਰਕ੍ਤਪੂਰ੍ਣੇ ਜ੍ਵਰੋ ਦਾਹਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ | ਮੂਤ੍ਰਮਾਰ੍ਗਗੁਦਾਸ੍ਯੇਭ੍ਯੋ ਰਕ੍ਤਂ ਘ੍ਰਾਣਾਚ੍ਚ ਗਚ੍ਛਤਿ ||੬|| ਮੂਰ੍ਛਾ ਸ਼੍ਵਾਸਸ੍ਤਸਾਧ੍ਮਾਨਮਭਕ੍ਤਚ੍ਛਨ੍ਦ ਏਵ ਚ | ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਵਾਤਸਙ੍ਗਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵੇਦਾਸ੍ਰਾਵੋਕ੍ਸਿਰਕ੍ਤਤਾ ||੭|| ਲੋਹਗਨ੍ਧਿਤ੍ਵਮਾਸ੍ਯਸ੍ਯ ਗਾਤ੍ਰਦੌਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਮੇਵ ਚ | ਹਚ੍ਛੂਲਂ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਸ਼੍ਚਾਪਿ ਵਿਸ਼ੇਸਂ ਚਾਤ੍ਰ ਮੇ ਸ਼ਣੁ ||੮|| ਆਮਾਸ਼ਯਸ੍ਥੇ ਰੁਧਿਰੇ ਰੁਧਿਰਂ ਛਰ੍ਦਯਤ੍ਯਪਿ | ਆਧ੍ਮਾਨਮਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਚ ਸ਼ੂਲਂ ਚ ਭਸ਼ਦਾਰੁਣਮ੍ ||੯|| ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਗਤੇ ਚਾਪਿ ਰੁਜਾ ਗੌਰਵਮੇਵ ਚ | ਅਧਃਕਾਯੇ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਸ਼ੀਤਤਾ ਚ ਭਵੇਦਿਹ ||੧੦|| (ਸੁ. ਚਿ. ਅ. ੨) |
स्थानान्यामाग्निपक्वानां मूत्रस्य रुधिरस्य च | हृदुण्डुकः फुप्फुसश्च कोष्ठ इत्यभिधीयते ||५|| तस्मिन् भिन्ने रक्तपूर्णे ज्वरो दाहश्च जायते | मूत्रमार्गगुदास्येभ्यो रक्तं घ्राणाच्च गच्छति ||६|| मूर्छा श्वासस्तृषाऽऽध्मानमभक्तच्छन्द एव च | विण्मूत्रवातसङ्गश्च स्वेदास्रावोऽक्षिरक्तता ||७|| लोहगन्धित्वमास्यस्य गात्रदौर्गन्ध्यमेव च | हृच्छूलं पार्श्वयोश्चापि विशेषं चात्र मे शृणु ||८|| आमाशयस्थे रुधिरे रुधिरं छर्दयत्यपि | आध्मानमतिमात्रं च शूलं च भृशदारुणम् ||९|| पक्वाशयगते चापि रुजा गौरवमेव च | अधःकाये विशेषेण शीतता च भवेदिह ||१०|| (सु. चि. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viddhalakShaNam (11) · Śloka 11
ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਸ੍ਯਸ਼ਲ੍ਯਾਭਿਹਤਂ ਯਦਙ੍ਗਂ ਤ੍ਵਾਸ਼ਯਂ ਵਿਨਾ | ਉਤ੍ਤੁਣ੍ਡਿਤਂ ਨਿਰ੍ਗਤਂ ਵਾ ਤਦ੍ਵਿਦ੍ਧਮਿਤਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍ ||੧੧|| (ਸੁ. ਚਿ. ਅ. ੨) |
सूक्ष्मास्यशल्याभिहतं यदङ्गं त्वाशयं विना | उत्तुण्डितं निर्गतं वा तद्विद्धमिति निर्दिशेत् ||११|| (सु. चि. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShatalakShaNam (12) · Śloka 12
ਨਾਤਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ ਨਾਤਿਭਿਨ੍ਨਮੁਭਯੋਰ੍ਲਕ੍ਸਣਾਨ੍ਵਿਤਮ੍ | ਵਿਸਮਂ ਵ੍ਰਣਮਙ੍ਗੇ ਯਤ੍ਤਤ੍ ਕ੍ਸਤਂ ਤ੍ਵਭਿਧੀਯਤੇ ||੧੨|| (ਸੁ. ਚਿ. ਅ. ੨) |
नातिच्छिन्नं नातिभिन्नमुभयोर्लक्षणान्वितम् | विषमं व्रणमङ्गे यत्तत् क्षतं त्वभिधीयते ||१२|| (सु. चि. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piccitalakShaNam (13) · Śloka 13
ਪ੍ਰਹਾਰਪੀਡਨਾਭ੍ਯਾਂ ਤੁ ਯਦਙ੍ਗਂ ਪਥੁਤਾਂ ਗਤਮ੍ | ਸਾਸ੍ਥਿ ਤਤ੍ ਪਿਚ੍ਚਿਤਂ ਵਿਦ੍ਯਾਨ੍ਮਜ੍ਜਰਕ੍ਤਪਰਿਪ੍ਲੁਤਮ੍ ||੧੩|| (ਸੁ. ਚਿ. ਅ. ੨) |
प्रहारपीडनाभ्यां तु यदङ्गं पृथुतां गतम् | सास्थि तत् पिच्चितं विद्यान्मज्जरक्तपरिप्लुतम् ||१३|| (सु. चि. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ghRuShTalakShaNam (14) · Śloka 14
ਘਰ੍ਸਣਾਦਭਿਘਾਤਾਦ੍ਵਾ ਯਦਙ੍ਗਂ ਵਿਗਤਤ੍ਵਚਮ੍ | ਉਸਾਸ੍ਰਾਵਾਨ੍ਵਿਤਂ ਤਚ੍ਚ ਘਸ੍ਟਮਿਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ ||੧੪|| (ਸੁ. ਚਿ. ਅ. ੨) |
घर्षणादभिघाताद्वा यदङ्गं विगतत्वचम् | उषास्रावान्वितं तच्च घृष्टमित्यभिधीयते ||१४|| (सु. चि. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sashalyavraNalakShaNaM, koShThagatashalyalakShaNaM ca (15-16) · Śloka 16
ਸ਼੍ਯਾਵਂ ਸਸ਼ੋਥਂ ਪਿਡਕਾਚਿਤਂ ਚ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ ਸ਼ੋਣਿਤਵਾਹਿਨਂ ਚ | ਮਦੂਦ੍ਗਤਂ ਬੁਦ੍ਬੁਦਤੁਲ੍ਯਮਾਂਸਂ ਵ੍ਰਣਂ ਸਸ਼ਲ੍ਯਂ ਸਰੁਜਂ ਵਦਨ੍ਤਿ ||੧੫|| ਤ੍ਵਚੋਤੀਤ੍ਯ ਸਿਰਾਦੀਨਿ ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਵਾ ਪਰਿਹਤ੍ਯ ਵਾ | ਕੋਸ੍ਠੇ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਠਿਤਂ ਸ਼ਲ੍ਯਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦੁਕ੍ਤਾਨੁਪਦ੍ਰਵਾਨ੍ ||੧੬|| (ਸੁ. ਚਿ. ਅ. ੨) |
श्यावं सशोथं पिडकाचितं च मुहुर्मुहुः शोणितवाहिनं च | मृदूद्गतं बुद्बुदतुल्यमांसं व्रणं सशल्यं सरुजं वदन्ति ||१५|| त्वचोऽतीत्य सिरादीनि भित्त्वा वा परिहृत्य वा | कोष्ठे प्रतिष्ठितं शल्यं कुर्यादुक्तानुपद्रवान् ||१६|| (सु. चि. अ. २) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asAdhyakoShThabhedali~ggam (17) · Śloka 17
ਤਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰ੍ਲੋਹਿਤਂ ਪਾਣ੍ਡੁਸ਼ੀਤਪਾਦਕਰਾਨਨਮ੍ | ਸ਼ੀਤੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸਂ ਰਕ੍ਤਨੇਤ੍ਰਮਾਨਦ੍ਧਂ ਚ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍ ||੧੭||
तत्रान्तर्लोहितं पाण्डुशीतपादकराननम् | शीतोच्छ्वासं रक्तनेत्रमानद्धं च विवर्जयेत् ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsasirAsnAyvasthisandhimarmasu pa~jcasu kShateShu sAmAnyali~ggam (18-19) · Śloka 19
ਭ੍ਰਮਃ ਪ੍ਰਲਾਪਃ ਪਤਨਂ ਪ੍ਰਮੋਹੋ ਵਿਚੇਸ੍ਟਨਂ ਗ੍ਲਾਨਿਰਥੋਸ੍ਣਤਾ ਚ | ਸ੍ਰਸ੍ਤਾਙ੍ਗਤਾ ਮੂਰ੍ਛਨਮੂਰ੍ਧ੍ਵਵਾਤਸ੍ਤੀਵ੍ਰਾ ਰੁਜਾ ਵਾਤਕਤਾਸ਼੍ਚ ਤਾਸ੍ਤਾਃ ||੧੮|| ਮਾਂਸੋਦਕਾਭਂ ਰੁਧਿਰਂ ਚ ਗਚ੍ਛੇਤ੍ ਸਰ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥੋਪਰਮਸ੍ਤਥੈਵ | ਦਸ਼ਾਰ੍ਧਸਙ੍ਖ੍ਯੇਸ੍ਵਥ ਵਿਕ੍ਸਤੇਸੁ ਸਾਮਾਨ੍ਯਤੋ ਮਰ੍ਮਸੁ ਲਿਙ੍ਗਮੁਕ੍ਤਮ੍ ||੧੯|| (ਸੁ. ਸੂ. ਅ. ੨੫) |
भ्रमः प्रलापः पतनं प्रमोहो विचेष्टनं ग्लानिरथोष्णता च | स्रस्ताङ्गता मूर्छनमूर्ध्ववातस्तीव्रा रुजा वातकृताश्च तास्ताः ||१८|| मांसोदकाभं रुधिरं च गच्छेत् सर्वेन्द्रियार्थोपरमस्तथैव | दशार्धसङ्ख्येष्वथ विक्षतेषु सामान्यतो मर्मसु लिङ्गमुक्तम् ||१९|| (सु. सू. अ. २५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana marmarahitAnAM sirAdInAM viddhali~ggam (20-23) · Śloka 23
ਸੁਰੇਨ੍ਦ੍ਰਗੋਪਪ੍ਰਤਿਮਂ ਪ੍ਰਭੂਤਂ ਰਕ੍ਤਂ ਸ੍ਰਵੇਤ੍ਤਤ੍ਕ੍ਸਯਜਸ਼੍ਚ ਵਾਯੁਃ | ਕਰੋਤਿ ਰੋਗਾਨ੍ ਵਿਵਿਧਾਨ੍ ਯਥੋਕ੍ਤਾਨ੍ ਸਿਰਾਸੁ ਵਿਦ੍ਧਾਸ੍ਵਥ ਵਾ ਕ੍ਸਤਾਸੁ ||੨੦|| ਕੌਬ੍ਜ੍ਯਂ ਸ਼ਰੀਰਾਵਯਵਾਵਸਾਦਃ ਕ੍ਰਿਯਾਸ੍ਵਸ਼ਕ੍ਤਿਸ੍ਤੁਮੁਲਾ ਰੁਜਸ਼੍ਚ | ਚਿਰਾਦ੍ਵ੍ਰਣੋ ਰੋਹਤਿ ਯਸ੍ਯ ਚਾਪਿ ਤਂ ਸ੍ਨਾਯੁਵਿਦ੍ਧਂ ਪੁਰੁਸਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਯੇਤ੍ ||੨੧|| ਸ਼ੋਫਾਭਿਵਦ੍ਧਿਸ੍ਤੁਮੁਲਾ ਰੁਜਸ਼੍ਚ ਬਲਕ੍ਸਯਃ ਸਰ੍ਵਤ ਏਵ ਸ਼ੋਥਃ | ਕ੍ਸਤੇਸੁ ਸਨ੍ਧਿਸ੍ਵਚਲਾਚਲੇਸੁ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮੋਪਰਮਸ਼੍ਚ ਲਿਙ੍ਗਮ੍ ||੨੨|| ਘੋਰਾ ਰੁਜੋ ਯਸ੍ਯ ਨਿਸ਼ਾਦਿਨੇਸੁ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਵਵਸ੍ਥਾਸੁ ਚ ਨੈਤਿ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮ੍ | ਭਿਸਗ੍ਵਿਪਸ਼੍ਚਿਦ੍ਵਿਦਿਤਾਰ੍ਥਸੂਤ੍ਰਸ੍ਤਮਸ੍ਥਿਵਿਦ੍ਧਂ ਪੁਰੁਸਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਯੇਤ੍ ||੨੩|| (ਸੁ. ਸੂ. ਅ. ੨੫) |
सुरेन्द्रगोपप्रतिमं प्रभूतं रक्तं स्रवेत्तत्क्षयजश्च वायुः | करोति रोगान् विविधान् यथोक्तान् सिरासु विद्धास्वथ वा क्षतासु ||२०|| कौब्ज्यं शरीरावयवावसादः क्रियास्वशक्तिस्तुमुला रुजश्च | चिराद्व्रणो रोहति यस्य चापि तं स्नायुविद्धं पुरुषं व्यवस्येत् ||२१|| शोफाभिवृद्धिस्तुमुला रुजश्च बलक्षयः सर्वत एव शोथः | क्षतेषु सन्धिष्वचलाचलेषु स्यात् सर्वकर्मोपरमश्च लिङ्गम् ||२२|| घोरा रुजो यस्य निशादिनेषु सर्वास्ववस्थासु च नैति शान्तिम् | भिषग्विपश्चिद्विदितार्थसूत्रस्तमस्थिविद्धं पुरुषं व्यवस्येत् ||२३|| (सु. सू. अ. २५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirAdimarmaviddhali~ggam (24) · Śloka 24
ਯਥਾਸ੍ਵਮੇਤਾਨਿ ਵਿਭਾਵਯੇਚ੍ਚ ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਮਰ੍ਮਸ੍ਵਭਿਤਾਡਿਤੇਸੁ |੨੪| (ਸੁ. ਸੂ. ਅ. ੨੫) |
यथास्वमेतानि विभावयेच्च लिङ्गानि मर्मस्वभिताडितेषु |२४| (सु. सू. अ. २५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsamarmaNo viddhasya li~ggam (24) · Śloka 24
ਪਾਣ੍ਡੁਰ੍ਵਿਵਰ੍ਣਃ ਸ੍ਪਸ਼ਿਤਂ ਨ ਵੇਤ੍ਤਿ ਯੋ ਮਾਂਸਮਰ੍ਮਣ੍ਯਭਿਪੀਡਿਤਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ||੨੪|| (ਸੁ. ਸੂ. ਅ. ੨੫) |
पाण्डुर्विवर्णः स्पृशितं न वेत्ति यो मांसमर्मण्यभिपीडितः स्यात् ||२४|| (सु. सू. अ. २५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvavraNAnAmupadravAH (25-26) · Śloka 26
ਵਿਸਰ੍ਪਃ ਪਕ੍ਸਘਾਤਸ਼੍ਚ ਸਿਰਾਸ੍ਤਮ੍ਭੋਪਤਾਨਕਃ | ਮੋਹੋਨ੍ਮਾਦਵ੍ਰਣਰੁਜੋ ਜ੍ਵਰਸ੍ਤਸ੍ਣਾ ਹਨੁਗ੍ਰਹਃ ||੨੫|| ਕਾਸਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਰਤੀਸਾਰੋ ਹਿਕ੍ਕਾ ਸ਼੍ਵਾਸਃ ਸਵੇਪਥੁਃ | ਸੋਡਸ਼ੋਪਦ੍ਰਵਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਵ੍ਰਣਾਨਾਂ ਵ੍ਰਣਚਿਨ੍ਤਕੈਃ ||੨੬|| (ਚ. ਚਿ. ਅ. ੨੫) |
विसर्पः पक्षघातश्च सिरास्तम्भोऽपतानकः | मोहोन्मादव्रणरुजो ज्वरस्तृष्णा हनुग्रहः ||२५|| कासश्छर्दिरतीसारो हिक्का श्वासः सवेपथुः | षोडशोपद्रवाः प्रोक्ता व्रणानां व्रणचिन्तकैः ||२६|| (च. चि. अ. २५) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 43
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਾਧਵਕਰਵਿਰਚਿਤੇ ਮਾਧਵਨਿਦਾਨੇ ਸਦ੍ਯੋਵ੍ਰਣਨਿਦਾਨਂ ਸਮਾਪ੍ਤਮ੍ ||੪੩||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने सद्योव्रणनिदानं समाप्तम् ||४३||
🔊 Audio coming soon