Adhikarana vAtaraktanidAnam (1-3) · Śloka 3
ಅಥ ವಾತರಕ್ತನಿದಾನಮ್ |
ಲವಣಾಮ್ಲಕಟುಕ್ಷಾರಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣಾಜೀರ್ಣಭೋಜನಃ |
ಕ್ಲಿನ್ನಶುಷ್ಕಾಮ್ಬುಜಾನೂಪಮಾಂಸಪಿಣ್ಯಾಕಮೂಲಕೈಃ ||೧||
ಕುಲತ್ಥಮಾಷನಿಷ್ಪಾವಶಾಕಾದಿಪಲಲೇಕ್ಷುಭಿಃ |
ದಧ್ಯಾರನಾಲಸೌವೀರಶುಕ್ತತಕ್ರಸುರಾಸವೈಃ ||೨||
ವಿರುದ್ಧಾಧ್ಯಶನಕ್ರೋಧದಿವಾಸ್ವಪ್ನಪ್ರಜಾಗರೈಃ |
ಪ್ರಾಯಶಃ ಸುಕುಮಾರಾಣಾಂ ಮಿಥ್ಯಾಹಾರವಿಹಾರಿಣಾಮ್ |
(ಚ. ಚಿ. ಅ. ೨೯) |
ಸ್ಥೂಲಾನಾಂ ಸುಖಿನಾಂ ಚಾಪಿ ಕುಪ್ಯತೇ ವಾತಶೋಣಿತಮ್ ||೩||
(ಸು. ಚಿ. ಅ. ೧) |
View original
अथ वातरक्तनिदानम् |
लवणाम्लकटुक्षारस्निग्धोष्णाजीर्णभोजनः |
क्लिन्नशुष्काम्बुजानूपमांसपिण्याकमूलकैः ||१||
कुलत्थमाषनिष्पावशाकादिपललेक्षुभिः |
दध्यारनालसौवीरशुक्ततक्रसुरासवैः ||२||
विरुद्धाध्यशनक्रोधदिवास्वप्नप्रजागरैः |
प्रायशः सुकुमाराणां मिथ्याहारविहारिणाम् |
(च. चि. अ. २९) |
स्थूलानां सुखिनां चापि कुप्यते वातशोणितम् ||३||
(सु. चि. अ. १) |
Adhikarana vAtaraktasamprAptiH (4) · Śloka 4
ಹಸ್ತ್ಯಶ್ವೋಷ್ಟ್ರೈರ್ಗಚ್ಛತಶ್ಚಾಶ್ನತಶ್ಚ ವಿದಾಹ್ಯನ್ನಂ ಸವಿದಾಹೋಽಶನಸ್ಯ |
ಕೃತ್ಸ್ನಂ ರಕ್ತಂ ವಿದಹತ್ಯಾಶು ತಚ್ಚ ಸ್ರಸ್ತಂ ದುಷ್ಟಂ ಪಾದಯೋಶ್ಚೀಯತೇ ತು |
ತತ್ ಸಮ್ಪೃಕ್ತಂ ವಾಯುನಾ ದೂಷಿತೇನ ತತ್ಪ್ರಾಬಲ್ಯಾದುಚ್ಯತೇ ವಾತರಕ್ತಮ್ ||೪||
(ಸು. ನಿ. ಅ. ೧) |
View original
हस्त्यश्वोष्ट्रैर्गच्छतश्चाश्नतश्च विदाह्यन्नं सविदाहोऽशनस्य |
कृत्स्नं रक्तं विदहत्याशु तच्च स्रस्तं दुष्टं पादयोश्चीयते तु |
तत् सम्पृक्तं वायुना दूषितेन तत्प्राबल्यादुच्यते वातरक्तम् ||४||
(सु. नि. अ. १) |
Adhikarana vAtaraktapUrvarUpam (5-7) · Śloka 7
ಸ್ವೇದೋಽತ್ಯರ್ಥಂ ನ ವಾ ಕಾರ್ಷ್ಣ್ಯಂ ಸ್ಪರ್ಶಾಜ್ಞತ್ವಂ ಕ್ಷತೇಽತಿರುಕ್ |
ಸನ್ಧಿಶೈಥಿಲ್ಯಮಾಲಸ್ಯಂ ಸದನಂ ಪಿಡಕೋದ್ಗಮಃ ||೫||
ಜಾನುಜಙ್ಘೋರುಕಟ್ಯಂಸಹಸ್ತಪಾದಾಙ್ಗಸನ್ಧಿಷು |
ನಿಸ್ತೋದಃ ಸ್ಫುರಣಂ ಭೇದೋ ಗುರುತ್ವಂ ಸುಪ್ತಿರೇವ ಚ ||೬||
ಕಣ್ಡೂಃ ಸನ್ಧಿಷು ರುಗ್ಭೂತ್ವಾ ಭೂತ್ವಾ ನಶ್ಯತಿ ಚಾಸಕೃತ್ |
ವೈವರ್ಣ್ಯಂ ಮಣ್ಡಲೋತ್ಪತ್ತಿರ್ವಾತಾಸೃಕ್ಪೂರ್ವಲಕ್ಷಣಮ್ ||೭||
(ಚ. ಚಿ. ಅ. ೨೯) |
View original
स्वेदोऽत्यर्थं न वा कार्ष्ण्यं स्पर्शाज्ञत्वं क्षतेऽतिरुक् |
सन्धिशैथिल्यमालस्यं सदनं पिडकोद्गमः ||५||
जानुजङ्घोरुकट्यंसहस्तपादाङ्गसन्धिषु |
निस्तोदः स्फुरणं भेदो गुरुत्वं सुप्तिरेव च ||६||
कण्डूः सन्धिषु रुग्भूत्वा भूत्वा नश्यति चासकृत् |
वैवर्ण्यं मण्डलोत्पत्तिर्वातासृक्पूर्वलक्षणम् ||७||
(च. चि. अ. २९) |
Adhikarana vAtaraktasya doShAntareNa saMsarge lakShaNAni (8-12) · Śloka 12
ವಾತೇಽಧಿಕೇಽಧಿಕಂ ತತ್ರ ಶೂಲಸ್ಫುರಣಭಞ್ಜನಮ್ |
ಶೋಥಸ್ಯ ರೌಕ್ಷ್ಯಂ ಕೃಷ್ಣತ್ವಂ ಶ್ಯಾವತಾ ವೃದ್ಧಿಹಾನಯಃ ||೮||
ಧಮನ್ಯಙ್ಗುಲಿಸನ್ಧೀನಾಂ ಸಙ್ಕೋಚೋಽಙ್ಗಗ್ರಹೋಽತಿರುಕ್ |
ಶೀತದ್ವೇಷಾನುಪಶಯೌ ಸ್ತಮ್ಭವೇಪಥುಸುಪ್ತಯಃ ||೯||
ರಕ್ತೇ ಶೋಥೋಽತಿರುಕ್ತೋದಸ್ತಾಮ್ರಶ್ಚಿಮಿಚಿಮಾಯತೇ |
ಸ್ನಿಗ್ಧರೂಕ್ಷೈಃ ಶಮಂ ನೈತಿ ಕಣ್ಡೂಕ್ಲೇದಸಮನ್ವಿತಃ ||೧೦||
ಪಿತ್ತೇ ವಿದಾಹಃ ಸಮ್ಮೋಹಃ ಸ್ವೇದೋ ಮೂರ್ಛಾ ಮದಸ್ತೃಷಾ |
ಸ್ಪರ್ಶಾಸಹತ್ವಂ ರುಗ್ರಾಗಃ ಶೋಥಃ ಪಾಕೋ ಭೃಶೋಷ್ಮತಾ ||೧೧||
ಕಫೇ ಸ್ತೈಮಿತ್ಯಗುರುತಾಸುಪ್ತಿಸ್ನಿಗ್ಧತ್ವಶೀತತಾಃ |
ಕಣ್ಡೂರ್ಮನ್ದಾ ಚ ರುಗ್ದ್ವನ್ದ್ವಂ ಸರ್ವಲಿಙ್ಗಂ ಚ ಸಙ್ಕರಾತ್ ||೧೨||
(ವಾ. ನಿ. ಅ. ೧೬) |
View original
वातेऽधिकेऽधिकं तत्र शूलस्फुरणभञ्जनम् |
शोथस्य रौक्ष्यं कृष्णत्वं श्यावता वृद्धिहानयः ||८||
धमन्यङ्गुलिसन्धीनां सङ्कोचोऽङ्गग्रहोऽतिरुक् |
शीतद्वेषानुपशयौ स्तम्भवेपथुसुप्तयः ||९||
रक्ते शोथोऽतिरुक्तोदस्ताम्रश्चिमिचिमायते |
स्निग्धरूक्षैः शमं नैति कण्डूक्लेदसमन्वितः ||१०||
पित्ते विदाहः सम्मोहः स्वेदो मूर्छा मदस्तृषा |
स्पर्शासहत्वं रुग्रागः शोथः पाको भृशोष्मता ||११||
कफे स्तैमित्यगुरुतासुप्तिस्निग्धत्वशीतताः |
कण्डूर्मन्दा च रुग्द्वन्द्वं सर्वलिङ्गं च सङ्करात् ||१२||
(वा. नि. अ. १६) |
Adhikarana kruddhasya vAtaraktasya sarvadehavisarpitatvam (13) · Śloka 13
ಪಾದಯೋರ್ಮೂಲಮಾಸ್ಥಾಯ ಕದಾಚಿದ್ಧಸ್ತಯೋರಪಿ |
ಆಖೋರ್ವಿಷಮಿವ ಕ್ರುದ್ಧಂ ತದ್ದೇಹಮುಪಸರ್ಪತಿ ||೧೩||
(ಸು. ನಿ. ಅ. ೧) |
View original
पादयोर्मूलमास्थाय कदाचिद्धस्तयोरपि |
आखोर्विषमिव क्रुद्धं तद्देहमुपसर्पति ||१३||
(सु. नि. अ. १) |
Adhikarana vAtaraktasya sAdhyAsAdhyavicAraH (14-18) · Śloka 18
ಆಜಾನು ಸ್ಫುಟಿತಂ ಯಚ್ಚ ಪ್ರಭಿನ್ನಂ ಪ್ರಸ್ರುತಂ ಚ ಯತ್ |
ಉಪದ್ರವೈಶ್ಚ ಯಜ್ಜುಷ್ಟಂ ಪ್ರಾಣಮಾಂಸಕ್ಷಯಾದಿಭಿಃ ||೧೪||
ವಾತರಕ್ತಮಸಾಧ್ಯಂ ಸ್ಯಾದ್ಯಾಪ್ಯಂ ಸಂವತ್ಸರೋತ್ಥಿತಮ್ |
(ಸು. ನಿ. ಅ. ೧) |
ಅಸ್ವಪ್ನಾರೋಚಕಶ್ವಾಸಮಾಂಸಕೋಥಶಿರೋಗ್ರಹಾಃ ||೧೫||
ಸಮ್ಮೂರ್ಛಾಮದರುಕ್ತೃಷ್ಣಾಜ್ವರಮೋಹಪ್ರವೇಪಕಾಃ |
ಹಿಕ್ಕಾಪಾಙ್ಗುಲ್ಯವೀಸರ್ಪಪಾಕತೋದಭ್ರಮಕ್ಲಮಾಃ ||೧೬||
ಅಙ್ಗುಲೀವಕ್ರತಾಸ್ಫೋಟದಾಹಮರ್ಮಗ್ರಹಾರ್ಬುದಾಃ |
ಏತೈರುಪದ್ರವೈರ್ವರ್ಜ್ಯಂ ಮೋಹೇನೈಕೇನ ವಾಽಪಿ ಯತ್ ||೧೭||
ಅಕೃತ್ಸ್ನೋಪದ್ರವಂ ಯಾಪ್ಯಂ, ಸಾಧ್ಯಂ ಸ್ಯಾನ್ನಿರುಪದ್ರವಮ್ |
ಏಕದೋಷಾನುಗಂ ಸಾಧ್ಯಂ ನವಂ, ಯಾಪ್ಯಂ ದ್ವಿದೋಷಜಮ್ |
ತ್ರಿದೋಷಜಮಸಾಧ್ಯಂ ಸ್ಯಾದ್ಯಸ್ಯ ಚ ಸ್ಯುರುಪದ್ರವಾಃ ||೧೮||
(ಚ. ಚಿ. ಅ. ೨೯) |
View original
आजानु स्फुटितं यच्च प्रभिन्नं प्रस्रुतं च यत् |
उपद्रवैश्च यज्जुष्टं प्राणमांसक्षयादिभिः ||१४||
वातरक्तमसाध्यं स्याद्याप्यं संवत्सरोत्थितम् |
(सु. नि. अ. १) |
अस्वप्नारोचकश्वासमांसकोथशिरोग्रहाः ||१५||
सम्मूर्छामदरुक्तृष्णाज्वरमोहप्रवेपकाः |
हिक्कापाङ्गुल्यवीसर्पपाकतोदभ्रमक्लमाः ||१६||
अङ्गुलीवक्रतास्फोटदाहमर्मग्रहार्बुदाः |
एतैरुपद्रवैर्वर्ज्यं मोहेनैकेन वाऽपि यत् ||१७||
अकृत्स्नोपद्रवं याप्यं, साध्यं स्यान्निरुपद्रवम् |
एकदोषानुगं साध्यं नवं, याप्यं द्विदोषजम् |
त्रिदोषजमसाध्यं स्याद्यस्य च स्युरुपद्रवाः ||१८||
(च. चि. अ. २९) |
Adhikarana puShpikA · Śloka 23
ಇತಿ ಶ್ರೀಮಾಧವಕರವಿರಚಿತೇ ಮಾಧವನಿದಾನೇ ವಾತರಕ್ತನಿದಾನಂ ಸಮಾಪ್ತಮ್ ||೨೩||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने वातरक्तनिदानं समाप्तम् ||२३||