22. vātavyādhinidānam

Adhikarana vAtarogasya nidAnaM samprAptishca (1-4) · Śloka 4

ಅಥ ವಾತವ್ಯಾಧಿನಿದಾನಮ್| ರೂಕ್ಷಶೀತಾಲ್ಪಲಘ್ವನ್ನವ್ಯವಾಯಾತಿಪ್ರಜಾಗರೈಃ | ವಿಷಮಾದುಪಚಾರಾಚ್ಚ ದೋಷಾಸೃಕ್ಸ್ರವಣಾದಪಿ ||೧|| ಲಙ್ಘನಪ್ಲವನಾತ್ಯಧ್ವವ್ಯಾಯಾಮಾದಿವಿಚೇಷ್ಟಿತೈಃ | ಧಾತೂನಾಂ ಸಙ್ಕ್ಷಯಾಚ್ಚಿನ್ತಾಶೋಕರೋಗಾತಿಕರ್ಷಣಾತ್ ||೨|| ವೇಗಸನ್ಧಾರಣಾದಾಮಾದಭಿಘಾತಾದಭೋಜನತ್ | ಮರ್ಮಾಬಾಧಾದ್ಗಜೋಷ್ಟ್ರಾಶ್ವಶೀಘ್ರಯಾನಾಪತಂಸನಾತ್ ||೩|| ದೇಹೇ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ರಿಕ್ತಾನಿ ಪೂರಯಿತ್ವಾಽನಿಲೋ ಬಲೀ | ಕರೋತಿ ವಿವಿಧಾನ್ ವ್ಯಾಧೀನ್ ಸರ್ವಾಙ್ಗೈಕಾಙ್ಗಸಂಶ್ರಯಾನ್ ||೪|| (ಚ. ಚಿ. ಅ. ೨೮) |

Adhikarana vAtavyAdheH pUrvarUpAdayaH (5) · Śloka 5

ಅವ್ಯಕ್ತಂ ಲಕ್ಷಣಂ ತೇಷಾಂ ಪೂರ್ವರೂಪಮಿತಿ ಸ್ಮೃತಮ್ | ಆತ್ಮರೂಪಂ ತು ಯದ್ವ್ಯಕ್ತಮಪಾಯೋ ಲಘುತಾ ಪುನಃ ||೫|| (ಚ. ಚಿ. ಅ. ೨೮) |

Adhikarana vAtavyAdheH sAmAnyali~ggaM, vAyorhetvAdivisheShAdrogavisheShakartRutvaM ca (6-8) · Śloka 8

ಸಙ್ಕೋಚಃ ಪರ್ವಣಾಂ ಸ್ತಮ್ಭೋ ಭಙ್ಗೋಽಸ್ಥ್ನಾಂ ಪರ್ವಣಾಮಪಿ | ರೋಮಹರ್ಷಃ ಪ್ರಲಾಪಶ್ಚ ಪಾಣಿಪೃಷ್ಠಶಿರೋಗ್ರಹಃ ||೬|| ಖಾಞ್ಜ್ಯಪಾಙ್ಗುಲ್ಯಕುಬ್ಜತ್ವಂ ಶೋಥೋಽಙ್ಗಾನಾಮನಿದ್ರತಾ | ಗರ್ಭಶುಕ್ರರಜೋನಾಶಃ ಸ್ಪನ್ದನಂ ಗಾತ್ರಸುಪ್ತತಾ ||೭|| ಶಿರೋನಾಸಾಕ್ಷಿಜತ್ರೂಣಾಂ ಗ್ರೀವಾಯಾಶ್ಚಾಪಿ ಹುಣ್ಡನಮ್ | ಭೇದಸ್ತೋದೋಽರ್ತಿರಾಕ್ಷೇಪೋ ಮುಹುಶ್ಚಾಯಾಸ ಏವ ಚ ||೮||

Adhikarana kupitavAyoH hetusthAnavisheShAt rogavisheShakartRutvam (9) · Śloka 9

ಏವಂವಿಧಾನಿ ರೂಪಾಣಿ ಕರೋತಿ ಕುಪಿತೋಽನಿಲಃ | ಹೇತುಸ್ಥಾನವಿಶೇಷಾಚ್ಚ ಭವೇದ್ರೋಗವಿಶೇಷಕೃತ್ ||೯|| (ಚ. ಚಿ. ಅ. ೨೮) |

Adhikarana koShThAshritavAtalakShaNaM, sarvA~ggakupitavAtalakShaNaM ca (10-11) · Śloka 11

ತತ್ರ ಕೋಷ್ಠಾಶ್ರಿತೇ ದುಷ್ಟೇ ನಿಗ್ರಹೋ ಮೂತ್ರವರ್ಚಸೋಃ | ಬ್ರಧ್ನಹೃದ್ರೋಗಗುಲ್ಮಾರ್ಶಃಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲಂ ಚ ಮಾರುತೇ ||೧೦|| ಸರ್ವಾಙ್ಗಕುಪಿತೇ ವಾತೇ ಗಾತ್ರಸ್ಫುರಣಭಞ್ಜನಮ್ | ವೇದನಾಭಿಃ ಪರೀತಾಶ್ಚ ಸ್ಫುಟನ್ತೀವಾಸ್ಯ ಸನ್ಧಯಃ ||೧೧|| (ಚ. ಚಿ. ಅ. ೨೮) |

Adhikarana gudasthitavAtalakShaNam AmAshayasthavAtalakShaNaM ca (12-13) · Śloka 13

ಗ್ರಹೋ ವಿಣ್ಮೂತ್ರವಾತಾನಾಂ ಶೂಲಾಧ್ಮಾನಾಶ್ಮಶರ್ಕರಾಃ | ಜಙ್ಘೋರುತ್ರಿಕಪಾತ್ಪೃಷ್ಠರೋಗಶೋಷೌ ಗುದೇ ಸ್ಥಿತೇ ||೧೨|| ರುಕ್ ಪಾರ್ಶ್ವೋದರಹೃನ್ನಾಭೇಸ್ತೃಷ್ಣೋದ್ಗಾರವಿಸೂಚಿಕಾಃ | ಕಾಸಃ ಕಣ್ಠಾಸ್ಯಶೋಷಶ್ಚ ಶ್ವಾಸಶ್ಚಾಮಾಶಯಸ್ಥಿತೇ ||೧೩|| (ಚ. ಚಿ. ಅ. ೨೮) |

Adhikarana pakvAshayasthavAtalakShaNaM shrotrAdigatavAtalakShaNaM ca (14) · Śloka 14

ಪಕ್ವಾಶಯಸ್ಥೋಽನ್ತ್ರಕೂಜಂ ಶೂಲಾಟೋಪೌ ಕರೋತಿ ಚ | ಕೃಚ್ಛ್ರಮೂತ್ರಪುರೀಷತ್ವಮಾನಾಹಂ ತ್ರಿಕವೇದನಾಮ್ ||೧೪|| ಶ್ರೋತ್ರಾದಿಷ್ವಿನ್ದ್ರಿಯವಧಂ ಕುರ್ಯಾದ್ದುಷ್ಟಸಮೀರಣಃ | (ಸು. ನಿ. ಅ. ೧) |

Adhikarana tvaggatavAtalakShaNam (15) · Śloka 15

ತ್ವಗ್ರೂಕ್ಷಾ ಸ್ಫುಟಿತಾ ಸುಪ್ತಾ ಕೃಶಾ ಕೃಷ್ಣಾ ಚ ತುದ್ಯತೇ | ಆತನ್ಯತೇ ಸರಾಗಾ ಚ ಪರ್ವರುಕ್ ತ್ವಗ್ಗತೇಽನಿಲೇ ||೧೫|| (ಚ. ಚಿ. ಅ. ೨೮) |

Adhikarana asRuggatavAtalakShaNam (16) · Śloka 16

ರುಜಸ್ತೀವ್ರಾಃ ಸಸನ್ತಾಪಾ ವೈವರ್ಣ್ಯಂ ಕೃಶತಾಽರುಚಿಃ | ಗಾತ್ರೇ ಚಾರೂಂಷಿ ಭುಕ್ತಸ್ಯ ಸ್ತಮ್ಭಶ್ಚಾಸೃಗ್ಗತೇಽನಿಲೇ ||೧೬|| (ಚ. ಚಿ. ಅ. ೨೮) |

Adhikarana mAMsamedogatavAtalakShaNaM majjAsthigatavAtalakShaNaM ca (17-18) · Śloka 18

ಗುರ್ವಙ್ಗಂ ತುದ್ಯತೇಽತ್ಯರ್ಥಂ ದಣ್ಡಮುಷ್ಟಿಹತಂ ಯಥಾ | ಸರುಕ್ ಶ್ರಮಿತಮತ್ಯರ್ಥಂ ಮಾಂಸಮೇದೋಗತೇಽನಿಲೇ ||೧೭|| ಭೇದೋಽಸ್ಥಿಪರ್ವಣಾಂ ಸನ್ಧಿಶೂಲಂ ಮಾಂಸಬಲಕ್ಷಯಃ | ಅಸ್ವಪ್ನಃ ಸನ್ತತಾ ರುಕ್ ಚ ಮಜ್ಜಾಸ್ಥಿಕುಪಿತೇಽನಿಲೇ ||೧೮|| (ಚ. ಚಿ. ಅ. ೨೮) |

Adhikarana shukrasthavAtalakShaNam (19) · Śloka 19

ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಮುಞ್ಚತಿ ಬಧ್ನಾತಿ ಶುಕ್ರಂ ಗರ್ಭಮಥಾಪಿ ವಾ | ವಿಕೃತಿಂ ಜನಯೇಚ್ಚಾಪಿ ಶುಕ್ರಸ್ಥಃ ಕುಪಿತೋಽನಿಲಃ ||೧೯|| (ಚ. ಚಿ. ಅ. ೨೮) |

Adhikarana sirAgatavAtalakShaNaM snAyugatavAtalakShaNaM ca (20) · Śloka 20

ಕುರ್ಯಾತ್ ಸಿರಾಗತಃ ಶೂಲಂ ಸಿರಾಕುಞ್ಚನಪೂರಣಮ್ | (ಸು. ನಿ. ಅ. ೧) | ಸ ಬಾಹ್ಯಾಭ್ಯನ್ತರಾಯಾಮಂ ಖಲ್ಲೀಂ ಕೌಬ್ಜ್ಯಮಥಾಪಿ ವಾ ||೨೦|| ಸರ್ವಾಙ್ಗೈಕಾಙ್ಗರೋಗಾಂಶ್ಚ ಕುರ್ಯಾತ್ ಸ್ನಾಯುಗತೋಽನಿಲಃ | (ಚ. ಚಿ. ಅ. ೨೮) |

Adhikarana sandhigatavAtalakShaNam (21) · Śloka 21

ಹನ್ತಿ ಸನ್ಧಿಗತಃ ಸನ್ಧೀನ್ ಶೂಲಾಟೋಪೌ ಕರೋತಿ ಚ ||೨೧|| (ಸು. ನಿ. ಅ. ೧೭) |

Adhikarana pittakaphAvRutAnAM prANAdInAM lakShaNAni (22-26) · Śloka 27

(ಪ್ರಾಣೋದಾನೌ ಸಮಾನಶ್ಚ ವ್ಯಾನಶ್ಚಾಪಾನ ಏವ ಚ | ಸ್ಥಾನಸ್ಥಾ ಮಾರುತಾಃ ಪಞ್ಚ ಯಾಪಯನ್ತಿ ಶರೀರಿಣಮ್) | (ಸು. ನಿ. ಅ. ೧) | ಪ್ರಾಣೇ ಪಿತ್ತಾವೃತೇ ಛರ್ದಿರ್ದಾಹಶ್ಚೈವೋಪಜಾಯತೇ | ದೌರ್ಬಲ್ಯಂ ಸದನಂ ತನ್ದ್ರಾ ವೈರಸ್ಯಂ ಚ ಕಫಾವೃತೇ ||೨೨|| (ಸು. ನಿ. ಅ. ೧) | ಉದಾನೇ ಪಿತ್ತಯುಕ್ತೇ ತು ದಾಹೋ ಮೂರ್ಛಾ ಭ್ರಮಃ ಕ್ಲಮಃ | ಅಸ್ವೇದಹರ್ಷೌ ಮನ್ದೋಽಗ್ನಿಃ ಶೀತತಾ ಚ ಕಫಾವೃತೇ ||೨೩|| ಸ್ವೇದದಾಹೌಷ್ಣ್ಯಮೂರ್ಛಾಃ ಸ್ಯುಃ ಸಮಾನೇ ಪಿತ್ತಸಂವೃತೇ | ಕಫೇನ ಸಕ್ತೇ ವಿಣ್ಮೂತ್ರೇ ಗಾತ್ರಹರ್ಷಶ್ಚ ಜಾಯತೇ ||೨೪|| ಅಪಾನೇ ಪಿತ್ತಯುಕ್ತೇ ತು ದಾಹೌಷ್ಣ್ಯಂ ರಕ್ತಮೂತ್ರತಾ | ಅಧಃಕಾಯೇ ಗುರುತ್ವಂ ಚ ಶೀತತಾ ಚ ಕಫಾವೃತೇ ||೨೫|| ವ್ಯಾನೇ ಪಿತ್ತಾವೃತೇ ದಾಹೋ ಗಾತ್ರವಿಕ್ಷೇಪಣಂ ಕ್ಲಮಃ | ಸ್ತಮ್ಭನೋ ದಣ್ಡಕಶ್ಚಾಪಿ ಶೂಲಶೋಥೌ ಕಫಾವೃತೇ ||೨೬|| (ಸು. ನಿ. ಅ. ೧) |೨೭|

Adhikarana AkShepakasya sAmAnyalakShaNAni (27) · Śloka 27

ಯದಾ ತು ಧಮನೀಃ ಸರ್ವಾಃ ಕುಪಿತೋಽಭ್ಯೇತಿ ಮಾರುತಃ | ತದಾಽಽಕ್ಷಿಪತ್ಯಾಶು ಮುಹುರ್ಮುಹುರ್ದೇಹಂ ಮುಹುಶ್ಚರಃ ||೨೭|| ಮುಹುರ್ಮುಹುಶ್ಚಾಕ್ಷೇಪಣಾದಾಕ್ಷೇಪಕ ಇತಿ ಸ್ಮೃತಃ | (ಸು. ನಿ. ಅ. ೧) |

Adhikarana apatantrakalakShaNam apatAnakalakShaNaM ca (28-31) · Śloka 31

ಕ್ರುದ್ಧಃ ಸ್ವೈಃ ಕೋಪನೈರ್ವಾಯುಃ ಸ್ಥಾನಾದೂರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರವರ್ತತೇ ||೨೮|| ಪೀಡಯನ್ ಹೃದಯಂ ಗತ್ವಾ ಶಿರಃಶಙ್ಖೌ ಚ ಪೀಡಯನ್ | ಧನುರ್ವನ್ನಮಯೇದ್ಗಾತ್ರಾಣ್ಯಾಕ್ಷಿಪೇನ್ಮೋಹಯೇತ್ತದಾ ||೨೯|| ಸ ಕೃಚ್ಛ್ರಾದುಚ್ಛ್ವಸೇಚ್ಚಾಪಿ ಸ್ತಬ್ಧಾಕ್ಷೋಽಥ ನಿಮೀಲಕಃ | ಕಪೋತ ಇವ ಕೂಜೇಚ್ಚ ನಿಃಸಞ್ಜ್ಞಃ ಸೋಽಪತನ್ತ್ರಕಃ ||೩೦|| ದೃಷ್ಟಿಂ ಸಂಸ್ತಭ್ಯ ಸಞ್ಜ್ಞಾಂ ಚ ಹತ್ವಾ ಕಣ್ಠೇನ ಕೂಜತಿ | ಹೃದಿ ಮುಕ್ತೇ ನರಃ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಂ ಯಾತಿ ಮೋಹಂ ವೃತೇ ಪುನಃ ||೩೧|| ವಾಯುನಾ ದಾರುಣಂ ಪ್ರಾಹುರೇಕೇ ತದಪತಾನಕಮ್ | (ಚ. ಸಿ. ಅ. ೧) |

Adhikarana daNDApatAnakalakShaNam (32) · Śloka 32

ಕಫಾನ್ವಿತೋ ಭೃಶಂ ವಾಯುಸ್ತಾಸ್ವೇವ ಯದಿ ತಿಷ್ಠತಿ ||೩೨|| ದಣ್ಡವತ್ ಸ್ತಮ್ಭಯೇದ್ದೇಹಂ ಸ ತು ದಣ್ಡಾಪತಾನಕಃ | (ಸು. ನಿ. ಅ. ೧) |

Adhikarana dhanuHstambhalakShaNam (33) · Śloka 33

ಧನುಸ್ತುಲ್ಯಂ ನಮೇದ್ಯಸ್ತು ಸ ಧನುಃಸ್ತಮ್ಭಸಞ್ಜ್ಞಕಃ ||೩೩|| (ಸು. ನಿ. ಅ. ೧) |

Adhikarana abhyantarAyAmalakShaNaM bAhyAyAmalakShaNaM ca (34-36) · Śloka 36

ಅಙ್ಗುಲೀಗುಲ್ಫಜಠರಹೃದ್ವಕ್ಷೋಗಲಸಂಶ್ರಿತಃ | ಸ್ನಾಯುಪ್ರತಾನಮನಿಲೋ ಯದಾಽಽಕ್ಷಿಪತಿ ವೇಗವಾನ್ ||೩೪|| ವಿಷ್ಟಬ್ಧಾಕ್ಷಃ ಸ್ತಬ್ಧಹನುರ್ಭಗ್ನಪಾರ್ಶ್ವಃ ಕಫಂ ವಮನ್ | ಅಭ್ಯನ್ತರಂ ಧನುರಿವ ಯದಾ ನಮತಿ ಮಾನವಮ್ ||೩೫|| ತದಾಽಸ್ಯಾಭ್ಯನ್ತರಾಯಾಮಂ ಕುರುತೇ ಮಾರುತೋ ಬಲೀ | ಬಾಹ್ಯಸ್ನಾಯುಪ್ರತಾನಸ್ಥೋ ಬಾಹ್ಯಾಯಾಮಂ ಕರೋತಿ ಚ ||೩೬|| ತಮಸಾಧ್ಯಂ ಬುಧಾಃ ಪ್ರಾಹುರ್ವಕ್ಷಃಕಟ್ಯೂರುಭಞ್ಜನಮ್ | (ಸು. ನಿ. ಅ. ೧) |

Adhikarana abhighAtajAkShepakalakShaNam (37) · Śloka 37

( ಹೃದಯಂ ಯದಿ ವಾ ಪೃಷ್ಠಮುನ್ನತಂ ಕ್ರಮಶಃ ಸರುಕ್ | ಕ್ರುದ್ಧೋ ವಾಯುರ್ಯದಾ ಕುರ್ಯಾತ್ ತದಾ ತಂ ಕುಬ್ಜಮಾದಿಶೇತ್) | ಕಫಪಿತ್ತಾನ್ವಿತೋ ವಾಯುರ್ವಾಯುರೇವ ಚ ಕೇವಲಃ ||೩೭|| ಕುರ್ಯಾದಾಕ್ಷೇಪಕಂ ತ್ವನ್ಯಂ ಚತುರ್ಥಮಭಿಘಾತಜಮ್ | (ಸು. ನಿ. ಅ. ೧) |

Adhikarana apatAnakasyAsAdhyalakShaNam (38) · Śloka 38

ಗರ್ಭಪಾತನಿಮಿತ್ತಶ್ಚ ಶೋಣಿತಾತಿಸ್ರವಾಚ್ಚ ಯಃ ||೩೮|| ಅಭಿಘಾತನಿಮಿತ್ತಶ್ಚ ನ ಸಿಧ್ಯತ್ಯಪತಾನಕಃ | (ಸು. ನಿ. ಅ. ೧) |

Adhikarana pakShavadhasya samprAptipUrvakaM lakShaNam (39-41) · Śloka 41

ಗೃಹೀತ್ವಾಽರ್ಧಂ ತನೋರ್ವಾಯುಃ ಸಿರಾಃ ಸ್ನಾಯೂರ್ವಿಶೋಷ್ಯ ಚ ||೩೯|| ಪಕ್ಷಮನ್ಯತರಂ ಹನ್ತಿ ಸನ್ಧಿಬನ್ಧಾನ್ ವಿಮೋಕ್ಷಯನ್ | ಕೃತ್ಸ್ನೋಽರ್ಧಕಾಯಸ್ತಸ್ಯ ಸ್ಯಾದಕರ್ಮಣ್ಯೋ ವಿಚೇತನಃ ||೪೦|| ಏಕಾಙ್ಗರೋಗಂ ತಂ ಕೇಚಿದನ್ಯೇ ಪಕ್ಷವಧಂ ವಿದುಃ | ಸರ್ವಾಙ್ಗರೋಗಸ್ತದ್ವಚ್ಚ ಸರ್ವಕಾಯಾಶ್ರಿತೇಽನಿಲೇ ||೪೧|| (ವಾ. ನಿ. ಅ. ೧೫) |

Adhikarana pakShavadhasya sAdhyAsAdhyavicAraH (42-43) · Śloka 43

ದಾಹಸನ್ತಾಪಮೂರ್ಛಾಃ ಸ್ಯುರ್ವಾಯೌ ಪಿತ್ತಸಮನ್ವಿತೇ | ಶೈತ್ಯಶೋಥಗುರುತ್ವಾನಿ ತಸ್ಮಿನ್ನೇವ ಕಫಾನ್ವಿತೇ ||೪೨|| ಶುದ್ಧವಾತಹತಂ ಪಕ್ಷಂ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯತಮಂ ವಿದುಃ | ಸಾಧ್ಯಮನ್ಯೇನ ಸಂಯುಕ್ತಮಸಾಧ್ಯಂ ಕ್ಷಯಹೇತುಕಮ್ ||೪೩|| (ಸು. ನಿ. ಅ. ೧) | (ಗರ್ಭಿಣೀಸೂತಿಕಾಬಾಲವೃದ್ಧಕ್ಷೀಣೇಷ್ವಸೃಕ್ಸ್ರುತೇ | ಪಕ್ಷಾಘಾತಂ ಪರಿಹರೇತ್ ವೇದನಾರಹಿತೋ ಯದಿ) |

Adhikarana arditasya nidAnasamprAptipUrvakaM lakShaNam (44-46) · Śloka 46

ಉಚ್ಚೈರ್ವ್ಯಾಹರತೋಽತ್ಯರ್ಥಂ ಖಾದತಃ ಕಠಿನಾನಿ ವಾ | ಹಸತೋ ಜೃಮ್ಭತೋ ವಾಽಪಿ ಭಾರಾದ್ವಿಷಮಶಾಯಿನಃ ||೪೪|| ಶಿರೋನಾಸೌಷ್ಠಚಿಬುಕಲಲಾಟೇಕ್ಷಣಸನ್ಧಿಗಃ | ಅರ್ದಯತ್ಯನಿಲೋ ವಕ್ತ್ರಮರ್ದಿತಂ ಜನಯತ್ಯತಃ | ವಕ್ರೀಭವತಿ ವಕ್ತ್ರಾರ್ಧಂ ಗ್ರೀವಾ ಚಾಪ್ಯಪವರ್ತತೇ ||೪೫|| ಶಿರಶ್ಚಲತಿ ವಾಕ್ಸಙ್ಗೋ ನೇತ್ರಾದೀನಾಂ ಚ ವೈಕೃತಮ್ | ಗ್ರೀವಾಚಿಬುಕದನ್ತಾನಾಂ ತಸ್ಮಿನ್ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಚ ವೇದನಾ ||೪೬|| (ಯಸ್ಯಾಗ್ರಜೋ ರೋಮಹರ್ಷೋ ವೇಪಥುರ್ನೇತ್ರಮಾವಿಲಮ್ | ವಾಯುರೂರ್ಧ್ವಂ ತ್ವಚಿ ಸ್ವಾಪಸ್ತೋದೋ ಮನ್ಯಾಹನುಗ್ರಹಃ) | ತಮರ್ದಿತಮಿತಿ ಪ್ರಾಹುರ್ವ್ಯಾಧಿಂ ವ್ಯಾಧಿವಿಚಕ್ಷಣಾಃ | (ಸು. ನಿ. ಅ. ೧) |

Adhikarana arditasyAsAdhyalakShaNam (47) · Śloka 47

ಕ್ಷೀಣಸ್ಯಾನಿಮಿಷಕ್ಷಸ್ಯ ಪ್ರಸಕ್ತಾವ್ಯಕ್ತಭಾಷಿಣಃ ||೪೭|| ನ ಸಿಧ್ಯತ್ಯರ್ದಿತಂ ಗಾಢಂ ತ್ರಿವರ್ಷಂ ವೇಪನಸ್ಯ ಚ | (ಸು. ನಿ. ಅ. ೧) |

Adhikarana AkShepakAdInAM vegashAntau svasthatvam (48) · Śloka 48

ಗತೇ ವೇಗೇ ಭವೇತ್ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಂ ಸರ್ವೇಷ್ವಾಕ್ಷೇಪಕಾದಿಷು ||೪೮|| (ವಾ. ನಿ. ಅ. ೧೫) |

Adhikarana hanugrahalakShaNam (49-50) · Śloka 50

ಜಿಹ್ವಾನಿರ್ಲೇಖನಾಚ್ಛುಷ್ಕಭಕ್ಷಣಾದಭಿಘಾತತಃ | ಕುಪಿತೋ ಹನುಮೂಲಸ್ಥಃ ಸ್ರಂಸಯಿತ್ವಾಽನಿಲೋ ಹನುಮ್ ||೪೯|| ಕರೋತಿ ವಿವೃತಾಸ್ಯತ್ವಮಥವಾ ಸಂವೃತಾಸ್ಯತಾಮ್ | ಹನುಗ್ರಹಃ ಸ ತೇನ ಸ್ಯಾತ್ ಕೃಚ್ಛ್ರಾಚ್ಚರ್ವಣಭಾಷಣಮ್ ||೫೦|| (ವಾ. ನಿ. ಅ. ೧೫) |

Adhikarana manyAstambhalakShaNam (51) · Śloka 51

ದಿವಾಸ್ವಪ್ನಾಸನಸ್ಥಾನವಿವೃತೋರ್ಧ್ವನಿರೀಕ್ಷಣೈಃ | ಮನ್ಯಾಸ್ತಮ್ಭಂ ಪ್ರಕುರುತೇ ಸ ಏವ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಽಽವೃತಃ ||೫೧|| (ಸು. ನಿ. ಅ. ೧) |

Adhikarana jihvAstambhalakShaNam (52) · Śloka 52

ವಾಗ್ವಾಹಿನೀಸಿರಾಸಂಸ್ಥೋ ಜಿಹ್ವಾಂ ಸ್ತಮ್ಭಯತೇಽನಿಲಃ | ಜಿಹ್ವಾಸ್ತಮ್ಭಃ ಸ ತೇನಾನ್ನಪಾನವಾಕ್ಯೇಷ್ವನೀಶತಾ ||೫೨|| (ವಾ. ನಿ. ಅ. ೧೫) |

Adhikarana sirAgrahasya samprAptipUrvakaM lakShaNam (53) · Śloka 53

ರಕ್ತಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಪವನಃ ಕುರ್ಯಾನ್ಮೂರ್ಧಧರಾಃ ಸಿರಾಃ | ರೂಕ್ಷಾಃ ಸವೇದನಾಃ ಕೃಷ್ಣಾಃ ಸೋಽಸಾಧ್ಯಃ ಸ್ಯಾತ್ ಸಿರಾಗ್ರಹಃ ||೫೩|| (ವಾ. ನಿ. ಅ. ೧೫) |

Adhikarana gRudhrasIlakShaNam (54) · Śloka 54

ಸ್ಫಿಕ್ಪೂರ್ವಾ ಕಟಿಪೃಷ್ಠೋರುಜಾನುಜಙ್ಘಾಪದಂ ಕ್ರಮಾತ್ | ಗೃಧ್ರಸೀ ಸ್ತಮ್ಭರುಕ್ತೋದೈರ್ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಸ್ಪನ್ದತೇ ಮುಹುಃ ||೫೪|| ವಾತಾದ್ವಾತಕಫಾತ್ತನ್ದ್ರಾಗೌರವಾರೋಚಕಾನ್ವಿತಾ | (ಚ. ಚಿ. ಅ. ೨೮) |

Adhikarana gRudhrasyA visheShalakShaNam (55-56) · Śloka 56

ವಾತಜಾಯಾಂ ಭವೇತ್ತೋದೋ ದೇಹಸ್ಯಾಪಿ ಪ್ರವಕ್ರತಾ | ಜಾನುಕಟ್ಯೂರುಸನ್ಧೀನಾಂ ಸ್ಫುರಣಂ ಸ್ತಬ್ಧತಾ ಭೃಶಮ್ ||೫೫|| ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮೋದ್ಭವಾಯಾಂ ತು ನಿಮಿತ್ತಂ ವಹ್ನಿಮಾರ್ದವಮ್ | ತನ್ದ್ರಾ ಮುಖಪ್ರಸೇಕಶ್ಚ ಭಕ್ತದ್ವೇಷಸ್ತಥೈವ ಚ ||೫೬||

Adhikarana vishvAcIlakShaNam (57) · Śloka 57

ತಲಂ ಪ್ರತ್ಯಙ್ಗುಲೀನಾಂ ಯಾಃ ಕಣ್ಡರಾ ಬಾಹುಪೃಷ್ಠತಃ ||೫೭|| ಬಾಹ್ವೋಃ ಕರ್ಮಕ್ಷಯಕರೀ ವಿಶ್ವಾಚೀ ಚೇತಿ ಸೋಚ್ಯತೇ | (ಸು. ನಿ. ಅ. ೧) |

Adhikarana kroShTukashIrShalakShaNam (58) · Śloka 58

ವಾತಶೋಣಿತಜಃ ಶೋಥೋ ಜಾನುಮಧ್ಯೇ ಮಹಾರುಜಃ ||೫೮|| ಜ್ಞೇಯಃ ಕ್ರೋಷ್ಟುಕಶೀರ್ಷಸ್ತು ಸ್ಥೂಲಃ ಕ್ರೋಷ್ಟುಕಶೀರ್ಷವತ್ | (ಸು. ನಿ. ಅ. ೧) |

Adhikarana kha~jjalakShaNam (59) · Śloka 59

ವಾಯುಃ ಕಟ್ಯಾಶ್ರಿತಃ ಸಕ್ಥ್ನಃ ಕಣ್ಡರಾಮಾಕ್ಷಿಪೇದ್ಯದಾ ||೫೯|| ಖಞ್ಜಸ್ತದಾ ಭವೇಜ್ಜನ್ತುಃ ಪಙ್ಗುಃ ಸಕ್ಥ್ನೋರ್ದ್ವಯೋರ್ವಧಾತ್ | (ಸು. ನಿ. ಅ. ೧) |

Adhikarana kalAyakha~jjalakShaNam (60) · Śloka 60

ಪ್ರಕ್ರಾಮನ್ ವೇಪತೇ ಯಸ್ತು ಖಞ್ಜನ್ನಿವ ಚ ಗಚ್ಛತಿ ||೬೦|| ಕಲಾಯಖಞ್ಜಂ ತಂ ವಿದ್ಯಾನ್ಮುಕ್ತಸನ್ಧಿಪ್ರಬನ್ಧನಮ್ | (ಸು. ನಿ. ಅ. ೧) |

Adhikarana vAtakaNTakalakShaNam (61) · Śloka 61

ರುಕ್ ಪಾದೇ ವಿಷಮೇನ್ಯಸ್ತೇ ಶ್ರಮಾದ್ವಾ ಜಾಯತೇ ಯದಾ ||೬೧|| ವಾತೇನ ಗುಲ್ಫಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ತಮಾಹುರ್ವಾತಕಣ್ಟಕಮ್ | (ವಾ. ನಿ. ಅ. ೧೫) |

Adhikarana pAdadAhalakShaNam (62) · Śloka 62

ಪಾದಯೋಃ ಕುರುತೇ ದಾಹಂ ಪಿತ್ತಾಸೃಕ್ಸಹಿತೋಽನಿಲಃ ||೬೨|| ವಿಶೇಷತಶ್ಚಙ್ಕ್ರಮತಃ ಪಾದದಾಹಂ ತಮಾದಿಶೇತ್ | (ಸು. ನಿ. ಅ. ೧) |

Adhikarana pAdaharShalakShaNam (63) · Śloka 63

ಹೃಷ್ಯೇತೇ ಚರಣೌ ಯಸ್ಯ ಭವೇತಾಂ ಚಾಪಿ ಸುಪ್ತಕೌ ||೬೩|| ಪಾದಹರ್ಷಃ ಸ ವಿಜ್ಞೇಯಃ ಕಫವಾತಪ್ರಕೋಪತಃ | (ಸು. ನಿ. ಅ. ೧) |

Adhikarana aMsashoShalakShaNam (64) · Śloka 64

ಅಂಸದೇಶಸ್ಥಿತೋ ವಾಯುಃ ಶೋಷಯೇದಂಸಬನ್ಧನಮ್ ||೬೪|| (ಸು. ನಿ. ಅ. ೧) |

Adhikarana avabAhukalakShaNam (65) · Śloka 65

ಸಿರಾಶ್ಚಾಕುಞ್ಚ್ಯ ತತ್ರಸ್ಥೋ ಜನಯೇದವಬಾಹುಕಮ್ |೬೫| (ಸು. ನಿ. ಅ. ೧) |

Adhikarana mUkAdInAM lakShaNam (65) · Śloka 65

ಆವೃತ್ಯ ವಾಯುಃ ಸಕಫೋ ಧಮನೀಃ ಶಬ್ದವಾಹಿನೀಃ ||೬೫|| ನರಾನ್ ಕರೋತ್ಯಕ್ರಿಯಕಾನ್ಮೂಕಮಿನ್ಮಿನಗದ್ಗದಾನ್ | (ಸು. ನಿ. ಅ. ೧) |

Adhikarana tUnIlakShaNam (66) · Śloka 66

ಅಧೋ ಯಾ ವೇದನಾ ಯಾತಿ ವರ್ಚೋಮೂತ್ರಾಶಯೋತ್ಥಿತಾ ||೬೬|| ಭಿನ್ದತೀವ ಗುದೋಪಸ್ಥಂ ಸಾ ತೂನೀ ನಾಮ ನಾಮತಃ | (ಸು. ನಿ. ಅ. ೧) |

Adhikarana pratitUnIlakShaNam (67) · Śloka 67

ಗುದೋಪಸ್ಥೋತ್ಥಿತಾ ಯಾ ತು ಪ್ರತಿಲೋಮಂ ಪ್ರಧಾವಿತಾ ||೬೭|| ವೇಗೈಃ ಪಕ್ವಾಶಯಂ ಯಾತಿ ಪ್ರತಿತೂನೀತಿ ಸೋಚ್ಯತೇ | (ಸು. ನಿ. ಅ. ೧) |

Adhikarana AdhmAnalakShaNaM, pratyAdhmAnalakShaNaM ca (68-69) · Śloka 69

ಸಾಟೋಪಮತ್ಯುಗ್ರರುಜಮಾಧ್ಮಾತಮುದರಂ ಭೃಶಮ್ ||೬೮|| ಆಧ್ಮಾನಮಿತಿ ತಂ ವಿದ್ಯಾದ್ ಘೋರಂ ವಾತನಿರೋಧಜಮ್ | ವಿಮುಕ್ತಪಾರ್ಶ್ವಹೃದಯಂ ತದೇವಾಮಾಶಯೋತ್ಥಿತಮ್ ||೬೯|| ಪ್ರತ್ಯಾಧ್ಮಾನಂ ವಿಜಾನೀಯಾತ್ ಕಫವ್ಯಾಕುಲಿತಾನಿಲಮ್ | (ಸು. ನಿ. ಅ. ೧) |

Adhikarana aShThIlAlakShaNaM, pratyaShThIlAlakShaNaM ca (70-72) · Śloka 72

ನಾಭೇರಧಸ್ತಾತ್ ಸಞ್ಜಾತಃ ಸಞ್ಚಾರೀ ಯದಿ ವಾಽಚಲಃ ||೭೦|| ಅಷ್ಠೀಲಾವದ್ಘನೋ ಗ್ರನ್ಥಿರೂರ್ಧ್ವಮಾಯತ ಉನ್ನತಃ | ವಾತಾಷ್ಠೀಲಾಂ ವಿಜಾನೀಯಾದ್ಬಹಿರ್ಮಾರ್ಗಾವರೋಧಿನೀಮ್ ||೭೧|| ಏತಾಮೇವ ರುಜೋಪೇತಾಂ ವಾತವಿಣ್ಮೂತ್ರರೋಧಿನೀಮ್ | ಪ್ರತ್ಯಷ್ಠೀಲಾಮಿತಿ ವದೇಜ್ಜಠರೇ ತಿರ್ಯಗುತ್ಥಿತಾಮ್ ||೭೨|| (ಸು. ನಿ. ಅ. ೧) |

Adhikarana bastau pratilome vAyau vividhamUtrarodhakavikArasambhavaH (73) · Śloka 73

ಮಾರುತೇಽನುಗುಣೇ ಬಸ್ತೌ ಮೂತ್ರಂ ಸಮ್ಯಕ್ ಪ್ರವರ್ತತೇ | ವಿಕಾರಾ ವಿವಿಧಾಶ್ಚಾತ್ರ ಪ್ರತಿಲೋಮೇ ಭವನ್ತಿ ಚ ||೭೩|| (ಸು. ನಿ. ಅ. ೩) |

Adhikarana vepathulakShaNam (74) · Śloka 74

ಸರ್ವಾಙ್ಗಕಮ್ಪಃ ಶಿರಸೋ ವಾಯುರ್ವೇಪಥುಸಞ್ಜ್ಞಕಃ |೭೪|

Adhikarana khallIlakShaNam, UrdhvavAtalakShaNaM ca (74) · Śloka 74

ಖಲ್ಲೀ ತು ಪಾದಜಙ್ಘೋರುಕರಮೂಲಾವಮೋಟನೀ ||೭೪|| (ಚ. ಚಿ. ಅ. ೨೮) |

Adhikarana UrdhvavAtalakShaNam (75) · Śloka 75

ಅಧಃ ಪ್ರತಿಹತೋ ವಾಯುಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ಮಾರುತೇನ ವಾ | ಕರೋತ್ಯುದ್ಗಾರಬಾಹುಲ್ಯಮೂರ್ಧ್ವವಾತಃ ಸ ಉಚ್ಯತೇ ||೭೫||

Adhikarana anuktavAtarogasa~ggrahaH (76-77) · Śloka 77

ಸ್ಥಾನನಾಮಾನುರೂಪೈಶ್ಚ ಲಿಙ್ಗೈಃ ಶೇಷಾನ್ ವಿನಿರ್ದಿಶೇತ್ | ಸರ್ವೇಷ್ವೇತೇಷು ಸಂಸರ್ಗಂ ಪಿತ್ತಾದ್ಯೈರುಪಲಕ್ಷಯೇತ್ ||೭೬|| (ಚ. ಚಿ. ಅ. ೨೮) | ಹನುಸ್ತಮ್ಭಾರ್ದಿತಾಕ್ಷೇಪಪಕ್ಷಾಘಾತಾಪತಾನಕಾಃ | ಕಾಲೇನ ಮಹತಾ ವಾತಾ ಯತ್ನಾತ್ ಸಿಧ್ಯನ್ತಿ ವಾ ನ ವಾ ||೭೭|| ನರಾನ್ ಬಲವತಸ್ತ್ವೇತಾನ್ ಸಾಧಯೇನ್ನಿರುಪದ್ರವಾನ್ | (ಚ. ಚಿ. ಅ. ೨೮) |

Adhikarana pUrvoktavAtarogANAM sAdhyAsAdhyavicAraH, upadravAshca (78-79) · Śloka 79

ವಿಸರ್ಪದಾಹರುಕ್ಸಙ್ಗಮೂರ್ಛಾರುಚ್ಯಗ್ನಿಮಾರ್ದವೈಃ ||೭೮|| ಕ್ಷೀಣಮಾಂಸಬಲಂ ವಾತಾ ಘ್ನನ್ತಿ ಪಕ್ಷವಧಾದಯಃ | ಶೂನಂ ಸುಪ್ತತ್ವಚಂ ಭಗ್ನಂ ಕಮ್ಪಾಧ್ಮಾನನಿಪೀಡಿತಮ್ | ರುಜಾರ್ತಿಮನ್ತಂ ಚ ನರಂ ವಾತವ್ಯಾಧಿರ್ವಿನಾಶಯೇತ್ ||೭೯|| (ಸು. ಸೂ. ಅ. ೩೩) |

Adhikarana prakRutisthasya vAyorli~ggaM kAryaM ca (80) · Śloka 80

ಅವ್ಯಾಹತಗತಿರ್ಯಸ್ಯ ಸ್ಥಾನಸ್ಥಃ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ಥಿತಃ | ವಾಯುಃ ಸ್ಯಾತ್ ಸೋಽಧಿಕಂ ಜೀವೇದ್ವೀತರೋಗಃ ಸಮಾಃ ಶತಮ್ ||೮೦|| (ಚ. ಚಿ. ಅ. ೨೮) |

Adhikarana puShpikA · Śloka 22

ಇತಿ ಶ್ರೀಮಾಧವಕರವಿರಚಿತೇ ಮಾಧವನಿದಾನೇ ವಾತವ್ಯಾಧಿನಿದಾನಂ ಸಮಾಪ್ತಮ್ ||೨೨||