Adhikarana vAtaraktanidAnam (1-3) · Śloka 3
అథ వాతరక్తనిదానం |
లవణామ్లకటుక్షారస్నిగ్ధోష్ణాజీర్ణభోజనః |
క్లిన్నశుష్కాంబుజానూపమాంసపిణ్యాకమూలకైః ||1||
కులత్థమాషనిష్పావశాకాదిపలలేక్షుభిః |
దధ్యారనాలసౌవీరశుక్తతక్రసురాసవైః ||2||
విరుద్ధాధ్యశనక్రోధదివాస్వప్నప్రజాగరైః |
ప్రాయశః సుకుమారాణాం మిథ్యాహారవిహారిణాం |
(చ. చి. అ. 29) |
స్థూలానాం సుఖినాం చాపి కుప్యతే వాతశోణితం ||3||
(సు. చి. అ. 1) |
View original
अथ वातरक्तनिदानम् |
लवणाम्लकटुक्षारस्निग्धोष्णाजीर्णभोजनः |
क्लिन्नशुष्काम्बुजानूपमांसपिण्याकमूलकैः ||१||
कुलत्थमाषनिष्पावशाकादिपललेक्षुभिः |
दध्यारनालसौवीरशुक्ततक्रसुरासवैः ||२||
विरुद्धाध्यशनक्रोधदिवास्वप्नप्रजागरैः |
प्रायशः सुकुमाराणां मिथ्याहारविहारिणाम् |
(च. चि. अ. २९) |
स्थूलानां सुखिनां चापि कुप्यते वातशोणितम् ||३||
(सु. चि. अ. १) |
Adhikarana vAtaraktasamprAptiH (4) · Śloka 4
హస్త్యశ్వోష్ట్రైర్గచ్ఛతశ్చాశ్నతశ్చ విదాహ్యన్నం సవిదాహోऽశనస్య |
కృత్స్నం రక్తం విదహత్యాశు తచ్చ స్రస్తం దుష్టం పాదయోశ్చీయతే తు |
తత్ సంపృక్తం వాయునా దూషితేన తత్ప్రాబల్యాదుచ్యతే వాతరక్తం ||4||
(సు. ని. అ. 1) |
View original
हस्त्यश्वोष्ट्रैर्गच्छतश्चाश्नतश्च विदाह्यन्नं सविदाहोऽशनस्य |
कृत्स्नं रक्तं विदहत्याशु तच्च स्रस्तं दुष्टं पादयोश्चीयते तु |
तत् सम्पृक्तं वायुना दूषितेन तत्प्राबल्यादुच्यते वातरक्तम् ||४||
(सु. नि. अ. १) |
Adhikarana vAtaraktapUrvarUpam (5-7) · Śloka 7
స్వేదోऽత్యర్థం న వా కార్ష్ణ్యం స్పర్శాజ్ఞత్వం క్షతేऽతిరుక్ |
సంధిశైథిల్యమాలస్యం సదనం పిడకోద్గమః ||5||
జానుజంఘోరుకట్యంసహస్తపాదాంగసంధిషు |
నిస్తోదః స్ఫురణం భేదో గురుత్వం సుప్తిరేవ చ ||6||
కండూః సంధిషు రుగ్భూత్వా భూత్వా నశ్యతి చాసకృత్ |
వైవర్ణ్యం మండలోత్పత్తిర్వాతాసృక్పూర్వలక్షణం ||7||
(చ. చి. అ. 29) |
View original
स्वेदोऽत्यर्थं न वा कार्ष्ण्यं स्पर्शाज्ञत्वं क्षतेऽतिरुक् |
सन्धिशैथिल्यमालस्यं सदनं पिडकोद्गमः ||५||
जानुजङ्घोरुकट्यंसहस्तपादाङ्गसन्धिषु |
निस्तोदः स्फुरणं भेदो गुरुत्वं सुप्तिरेव च ||६||
कण्डूः सन्धिषु रुग्भूत्वा भूत्वा नश्यति चासकृत् |
वैवर्ण्यं मण्डलोत्पत्तिर्वातासृक्पूर्वलक्षणम् ||७||
(च. चि. अ. २९) |
Adhikarana vAtaraktasya doShAntareNa saMsarge lakShaNAni (8-12) · Śloka 12
వాతేऽధికేऽధికం తత్ర శూలస్ఫురణభంజనం |
శోథస్య రౌక్ష్యం కృష్ణత్వం శ్యావతా వృద్ధిహానయః ||8||
ధమన్యంగులిసంధీనాం సంకోచోऽంగగ్రహోऽతిరుక్ |
శీతద్వేషానుపశయౌ స్తంభవేపథుసుప్తయః ||9||
రక్తే శోథోऽతిరుక్తోదస్తామ్రశ్చిమిచిమాయతే |
స్నిగ్ధరూక్షైః శమం నైతి కండూక్లేదసమన్వితః ||10||
పిత్తే విదాహః సమ్మోహః స్వేదో మూర్ఛా మదస్తృషా |
స్పర్శాసహత్వం రుగ్రాగః శోథః పాకో భృశోష్మతా ||11||
కఫే స్తైమిత్యగురుతాసుప్తిస్నిగ్ధత్వశీతతాః |
కండూర్మందా చ రుగ్ద్వంద్వం సర్వలింగం చ సంకరాత్ ||12||
(వా. ని. అ. 16) |
View original
वातेऽधिकेऽधिकं तत्र शूलस्फुरणभञ्जनम् |
शोथस्य रौक्ष्यं कृष्णत्वं श्यावता वृद्धिहानयः ||८||
धमन्यङ्गुलिसन्धीनां सङ्कोचोऽङ्गग्रहोऽतिरुक् |
शीतद्वेषानुपशयौ स्तम्भवेपथुसुप्तयः ||९||
रक्ते शोथोऽतिरुक्तोदस्ताम्रश्चिमिचिमायते |
स्निग्धरूक्षैः शमं नैति कण्डूक्लेदसमन्वितः ||१०||
पित्ते विदाहः सम्मोहः स्वेदो मूर्छा मदस्तृषा |
स्पर्शासहत्वं रुग्रागः शोथः पाको भृशोष्मता ||११||
कफे स्तैमित्यगुरुतासुप्तिस्निग्धत्वशीतताः |
कण्डूर्मन्दा च रुग्द्वन्द्वं सर्वलिङ्गं च सङ्करात् ||१२||
(वा. नि. अ. १६) |
Adhikarana kruddhasya vAtaraktasya sarvadehavisarpitatvam (13) · Śloka 13
పాదయోర్మూలమాస్థాయ కదాచిద్ధస్తయోరపి |
ఆఖోర్విషమివ క్రుద్ధం తద్దేహముపసర్పతి ||13||
(సు. ని. అ. 1) |
View original
पादयोर्मूलमास्थाय कदाचिद्धस्तयोरपि |
आखोर्विषमिव क्रुद्धं तद्देहमुपसर्पति ||१३||
(सु. नि. अ. १) |
Adhikarana vAtaraktasya sAdhyAsAdhyavicAraH (14-18) · Śloka 18
ఆజాను స్ఫుటితం యచ్చ ప్రభిన్నం ప్రస్రుతం చ యత్ |
ఉపద్రవైశ్చ యజ్జుష్టం ప్రాణమాంసక్షయాదిభిః ||14||
వాతరక్తమసాధ్యం స్యాద్యాప్యం సంవత్సరోత్థితం |
(సు. ని. అ. 1) |
అస్వప్నారోచకశ్వాసమాంసకోథశిరోగ్రహాః ||15||
సమ్మూర్ఛామదరుక్తృష్ణాజ్వరమోహప్రవేపకాః |
హిక్కాపాంగుల్యవీసర్పపాకతోదభ్రమక్లమాః ||16||
అంగులీవక్రతాస్ఫోటదాహమర్మగ్రహార్బుదాః |
ఏతైరుపద్రవైర్వర్జ్యం మోహేనైకేన వాऽపి యత్ ||17||
అకృత్స్నోపద్రవం యాప్యం, సాధ్యం స్యాన్నిరుపద్రవం |
ఏకదోషానుగం సాధ్యం నవం, యాప్యం ద్విదోషజం |
త్రిదోషజమసాధ్యం స్యాద్యస్య చ స్యురుపద్రవాః ||18||
(చ. చి. అ. 29) |
View original
आजानु स्फुटितं यच्च प्रभिन्नं प्रस्रुतं च यत् |
उपद्रवैश्च यज्जुष्टं प्राणमांसक्षयादिभिः ||१४||
वातरक्तमसाध्यं स्याद्याप्यं संवत्सरोत्थितम् |
(सु. नि. अ. १) |
अस्वप्नारोचकश्वासमांसकोथशिरोग्रहाः ||१५||
सम्मूर्छामदरुक्तृष्णाज्वरमोहप्रवेपकाः |
हिक्कापाङ्गुल्यवीसर्पपाकतोदभ्रमक्लमाः ||१६||
अङ्गुलीवक्रतास्फोटदाहमर्मग्रहार्बुदाः |
एतैरुपद्रवैर्वर्ज्यं मोहेनैकेन वाऽपि यत् ||१७||
अकृत्स्नोपद्रवं याप्यं, साध्यं स्यान्निरुपद्रवम् |
एकदोषानुगं साध्यं नवं, याप्यं द्विदोषजम् |
त्रिदोषजमसाध्यं स्याद्यस्य च स्युरुपद्रवाः ||१८||
(च. चि. अ. २९) |
Adhikarana puShpikA · Śloka 23
ఇతి శ్రీమాధవకరవిరచితే మాధవనిదానే వాతరక్తనిదానం సమాప్తం ||23||
View original
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने वातरक्तनिदानं समाप्तम् ||२३||