37. vr̥ddhinidānam

Devanagari IAST (Roman)Telugu Tamil Malayalam Kannada Gujarati Bengali Gurmukhi

Adhikarana vRuddheH samprAptiH (1-2) · Śloka 3

અથ વૃદ્ધિનિદાનમ્ | ક્રુદ્ધોઽનૂર્ધ્વગતિર્વાયુઃ શોથશૂલકરશ્ચરન્ | મુષ્કૌ વઙ્ક્ષણતઃ પ્રાપ્ય ફલકોષાભિવાહિનીઃ ||૧|| પ્રપીડ્ય ધમનીર્વૃદ્ધિં કરોતિ ફલકોષયોઃ | દોષાસ્રમેદોમૂત્રાન્ત્રૈઃ સ વૃદ્ધિઃ સપ્તધા ગદઃ ||૨|| મૂત્રાન્ત્રજાવપ્યનિલાદ્ધેતુભેદસ્તુ કેવલમ્ |૩| (વા. નિ. અ. ૧૧) |

View original

अथ वृद्धिनिदानम् | क्रुद्धोऽनूर्ध्वगतिर्वायुः शोथशूलकरश्चरन् | मुष्कौ वङ्क्षणतः प्राप्य फलकोषाभिवाहिनीः ||१|| प्रपीड्य धमनीर्वृद्धिं करोति फलकोषयोः | दोषास्रमेदोमूत्रान्त्रैः स वृद्धिः सप्तधा गदः ||२|| मूत्रान्त्रजावप्यनिलाद्धेतुभेदस्तु केवलम् |३| (वा. नि. अ. ११) |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana vAtaja-pittaja-kaphaja-raktaja-medoja-mUtrajavRuddhilakShaNam (3-6) · Śloka 7

વાતપૂર્ણદૃતિસ્પર્શો રૂક્ષો વાતાદહેતુરુક્ ||૩|| પક્વોદુમ્બરસઙ્કાશઃ પિત્તાદ્દાહોષ્મપાકવાન્ કફાચ્છીતો ગુરુઃ સ્નિગ્ધઃ કણ્ડૂમાન્ કઠિનોઽલ્પરુક્ ||૪|| કૃષ્ણસ્ફોટાવૃતઃ પિત્તવૃદ્ધિલિઙ્ગશ્ચ રક્તજઃ | કફવન્મેદસા વૃદ્ધિર્મૃદુસ્તાલફલોપમઃ ||૫|| મૂત્રધારણશીલસ્ય મૂત્રજઃ સ તુ ગચ્છતઃ | અમ્ભોભિઃ પૂર્ણદૃતિવત્ ક્ષોભં યાતિ સરુઙ્મૃદુઃ ||૬|| મૂત્રકૃચ્છ્રમધઃ સ્યાચ્ચ ચાલયન્ ફલકોષયોઃ |૭| (વા. નિ. અ. ૧૧) |

View original

वातपूर्णदृतिस्पर्शो रूक्षो वातादहेतुरुक् ||३|| पक्वोदुम्बरसङ्काशः पित्ताद्दाहोष्मपाकवान् कफाच्छीतो गुरुः स्निग्धः कण्डूमान् कठिनोऽल्परुक् ||४|| कृष्णस्फोटावृतः पित्तवृद्धिलिङ्गश्च रक्तजः | कफवन्मेदसा वृद्धिर्मृदुस्तालफलोपमः ||५|| मूत्रधारणशीलस्य मूत्रजः स तु गच्छतः | अम्भोभिः पूर्णदृतिवत् क्षोभं याति सरुङ्मृदुः ||६|| मूत्रकृच्छ्रमधः स्याच्च चालयन् फलकोषयोः |७| (वा. नि. अ. ११) |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana antravRuddhernidAnasamprAptipUrvakaM lakShaNam (7-10) · Śloka 11

વાતકોપિભિરાહારૈઃ શીતતોયાવગાહનૈઃ ||૭|| ધારણેરણભારાધ્વવિષમાઙ્ગપ્રવર્તનૈઃ | ક્ષોભણૈઃ ક્ષોભિતોઽન્યૈશ્ચ ક્ષુદ્રાન્ત્રાવયવં યદા ||૮|| પવનો વિગુણીકૃત્ય સ્વનિવેશાદધો નયેત્ | કુર્યાદ્વઙ્ક્ષણસન્ધિસ્થો ગ્રન્થ્યાભં શ્વયથું તદા ||૯|| ઉપેક્ષ્યમાણસ્ય ચ મુષ્કવૃદ્ધિમાધ્માનરુક્સ્તમ્ભવતીં સ વાયુઃ | પ્રપીડિતોઽન્તઃસ્વનવાન્ પ્રયાતિ પ્રધ્માપયન્નેતિ પુનશ્ચ મુક્તઃ ||૧૦|| યસ્યાન્ત્રાવયવાશ્લેષાન્મુષ્કયોર્વાતસમ્ભવાત્ | અન્ત્રવૃદ્ધિરસાધ્યોઽયં વાતવૃદ્ધિસમાકૃતિઃ ||૧૧|| (વા. નિ. અ. ૧૧) |

View original

वातकोपिभिराहारैः शीततोयावगाहनैः ||७|| धारणेरणभाराध्वविषमाङ्गप्रवर्तनैः | क्षोभणैः क्षोभितोऽन्यैश्च क्षुद्रान्त्रावयवं यदा ||८|| पवनो विगुणीकृत्य स्वनिवेशादधो नयेत् | कुर्याद्वङ्क्षणसन्धिस्थो ग्रन्थ्याभं श्वयथुं तदा ||९|| उपेक्ष्यमाणस्य च मुष्कवृद्धिमाध्मानरुक्स्तम्भवतीं स वायुः | प्रपीडितोऽन्तःस्वनवान् प्रयाति प्रध्मापयन्नेति पुनश्च मुक्तः ||१०|| यस्यान्त्रावयवाश्लेषान्मुष्कयोर्वातसम्भवात् | अन्त्रवृद्धिरसाध्योऽयं वातवृद्धिसमाकृतिः ||११|| (वा. नि. अ. ११) |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana puShpikA · Śloka 37

ઇતિ શ્રીમાધવકરવિરચિતે માધવનિદાને વૃદ્ધિનિદાનં સમાપ્તમ્ ||૩૭||

View original

इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने वृद्धिनिदानं समाप्तम् ||३७||

🔊 Audio coming soon

← 36. śōthanidānam 38. galagaṇḍagaṇḍamālāpacīgranthyarbudanidānam →