37. vr̥ddhinidānam

Devanagari IAST (Roman)Telugu Tamil Malayalam Kannada Gujarati Bengali Gurmukhi

Adhikarana vRuddheH samprAptiH (1-2) · Śloka 3

atha vr̥ddhinidānam | kruddhō'nūrdhvagatirvāyuḥ śōthaśūlakaraścaran | muṣkau vaṅkṣaṇataḥ prāpya phalakōṣābhivāhinīḥ ||1|| prapīḍya dhamanīrvr̥ddhiṁ karōti phalakōṣayōḥ | dōṣāsramēdōmūtrāntraiḥ sa vr̥ddhiḥ saptadhā gadaḥ ||2|| mūtrāntrajāvapyanilāddhētubhēdastu kēvalam |3| (vā. ni. a. 11) |

View original

अथ वृद्धिनिदानम् | क्रुद्धोऽनूर्ध्वगतिर्वायुः शोथशूलकरश्चरन् | मुष्कौ वङ्क्षणतः प्राप्य फलकोषाभिवाहिनीः ||१|| प्रपीड्य धमनीर्वृद्धिं करोति फलकोषयोः | दोषास्रमेदोमूत्रान्त्रैः स वृद्धिः सप्तधा गदः ||२|| मूत्रान्त्रजावप्यनिलाद्धेतुभेदस्तु केवलम् |३| (वा. नि. अ. ११) |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana vAtaja-pittaja-kaphaja-raktaja-medoja-mUtrajavRuddhilakShaNam (3-6) · Śloka 7

vātapūrṇadr̥tisparśō rūkṣō vātādahēturuk ||3|| pakvōdumbarasaṅkāśaḥ pittāddāhōṣmapākavān kaphācchītō guruḥ snigdhaḥ kaṇḍūmān kaṭhinō'lparuk ||4|| kr̥ṣṇasphōṭāvr̥taḥ pittavr̥ddhiliṅgaśca raktajaḥ | kaphavanmēdasā vr̥ddhirmr̥dustālaphalōpamaḥ ||5|| mūtradhāraṇaśīlasya mūtrajaḥ sa tu gacchataḥ | ambhōbhiḥ pūrṇadr̥tivat kṣōbhaṁ yāti saruṅmr̥duḥ ||6|| mūtrakr̥cchramadhaḥ syācca cālayan phalakōṣayōḥ |7| (vā. ni. a. 11) |

View original

वातपूर्णदृतिस्पर्शो रूक्षो वातादहेतुरुक् ||३|| पक्वोदुम्बरसङ्काशः पित्ताद्दाहोष्मपाकवान् कफाच्छीतो गुरुः स्निग्धः कण्डूमान् कठिनोऽल्परुक् ||४|| कृष्णस्फोटावृतः पित्तवृद्धिलिङ्गश्च रक्तजः | कफवन्मेदसा वृद्धिर्मृदुस्तालफलोपमः ||५|| मूत्रधारणशीलस्य मूत्रजः स तु गच्छतः | अम्भोभिः पूर्णदृतिवत् क्षोभं याति सरुङ्मृदुः ||६|| मूत्रकृच्छ्रमधः स्याच्च चालयन् फलकोषयोः |७| (वा. नि. अ. ११) |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana antravRuddhernidAnasamprAptipUrvakaM lakShaNam (7-10) · Śloka 11

vātakōpibhirāhāraiḥ śītatōyāvagāhanaiḥ ||7|| dhāraṇēraṇabhārādhvaviṣamāṅgapravartanaiḥ | kṣōbhaṇaiḥ kṣōbhitō'nyaiśca kṣudrāntrāvayavaṁ yadā ||8|| pavanō viguṇīkr̥tya svanivēśādadhō nayēt | kuryādvaṅkṣaṇasandhisthō granthyābhaṁ śvayathuṁ tadā ||9|| upēkṣyamāṇasya ca muṣkavr̥ddhimādhmānarukstambhavatīṁ sa vāyuḥ | prapīḍitō'ntaḥsvanavān prayāti pradhmāpayannēti punaśca muktaḥ ||10|| yasyāntrāvayavāślēṣānmuṣkayōrvātasambhavāt | antravr̥ddhirasādhyō'yaṁ vātavr̥ddhisamākr̥tiḥ ||11|| (vā. ni. a. 11) |

View original

वातकोपिभिराहारैः शीततोयावगाहनैः ||७|| धारणेरणभाराध्वविषमाङ्गप्रवर्तनैः | क्षोभणैः क्षोभितोऽन्यैश्च क्षुद्रान्त्रावयवं यदा ||८|| पवनो विगुणीकृत्य स्वनिवेशादधो नयेत् | कुर्याद्वङ्क्षणसन्धिस्थो ग्रन्थ्याभं श्वयथुं तदा ||९|| उपेक्ष्यमाणस्य च मुष्कवृद्धिमाध्मानरुक्स्तम्भवतीं स वायुः | प्रपीडितोऽन्तःस्वनवान् प्रयाति प्रध्मापयन्नेति पुनश्च मुक्तः ||१०|| यस्यान्त्रावयवाश्लेषान्मुष्कयोर्वातसम्भवात् | अन्त्रवृद्धिरसाध्योऽयं वातवृद्धिसमाकृतिः ||११|| (वा. नि. अ. ११) |

🔊 Audio coming soon

Adhikarana puShpikA · Śloka 37

iti śrīmādhavakaraviracitē mādhavanidānē vr̥ddhinidānaṁ samāptam ||37||

View original

इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने वृद्धिनिदानं समाप्तम् ||३७||

🔊 Audio coming soon

← 36. śōthanidānam 38. galagaṇḍagaṇḍamālāpacīgranthyarbudanidānam →