Adhikarana galagaNDasya sAmAnyalakShaNam (1) · Śloka 1
atha galagaṇḍa-gaṇḍamālāpacī-granthyarbudanidānam | nibaddhaḥ śvayathuryasya muṣkavallambatē galē | mahān vā yadi vā hrasvō galagaṇḍaṁ tamādiśēt ||1|| (su. ni. a. 11) |
अथ गलगण्ड-गण्डमालापची-ग्रन्थ्यर्बुदनिदानम् | निबद्धः श्वयथुर्यस्य मुष्कवल्लम्बते गले | महान् वा यदि वा ह्रस्वो गलगण्डं तमादिशेत् ||१|| (सु. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana galagaNDasamprAptiH (2) · Śloka 2
vātaḥ kaphaścāpi galē praduṣṭō manyē ca saṁśritya tathaiva mēdaḥ | kurvanti gaṇḍaṁ kramaśaḥ svaliṅgaiḥ samanvitaṁ taṁ galagaṇḍamāhuḥ ||2|| (su. ni. a. 11) |
वातः कफश्चापि गले प्रदुष्टो मन्ये च संश्रित्य तथैव मेदः | कुर्वन्ति गण्डं क्रमशः स्वलिङ्गैः समन्वितं तं गलगण्डमाहुः ||२|| (सु. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajagalagaNDalakShaNam (3) · Śloka 4
tōdānvitaḥ kr̥ṣṇasirāvanaddhaḥ śyāvō'ruṇō vā pavanātmakastu | pāruṣyayuktaściravr̥ddhyapākō yadr̥cchayā pākamiyātkadācit ||3|| vairasyamāsyasya ca tasya jantōrbhavēttathā tālugalapraśōṣaḥ |4| (su. ni. a. 11) |
तोदान्वितः कृष्णसिरावनद्धः श्यावोऽरुणो वा पवनात्मकस्तु | पारुष्ययुक्तश्चिरवृद्ध्यपाको यदृच्छया पाकमियात्कदाचित् ||३|| वैरस्यमास्यस्य च तस्य जन्तोर्भवेत्तथा तालुगलप्रशोषः |४| (सु. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmajagalagaNDalakShaNam (4-5) · Śloka 5
sthiraḥ savarṇō gururugrakaṇḍūḥ śītō mahāṁścāpi kaphātmakastu ||4|| cirābhivr̥ddhiṁ bhajatē cirādvā prapacyatē mandarujaḥ kadācit | mādhuryamāsyasya ca tasya jantōrbhavēttathā tālugalapralēpaḥ ||5|| (su. ni. a. 11) |
स्थिरः सवर्णो गुरुरुग्रकण्डूः शीतो महांश्चापि कफात्मकस्तु ||४|| चिराभिवृद्धिं भजते चिराद्वा प्रपच्यते मन्दरुजः कदाचित् | माधुर्यमास्यस्य च तस्य जन्तोर्भवेत्तथा तालुगलप्रलेपः ||५|| (सु. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana medojagalagaNDalakShaNam (6) · Śloka 7
snigdhō guruḥ pāṇḍuraniṣṭagandhō mēdōbhavaḥ kaṇḍuyutō'lparuk ca | pralambatē'lābuvadalpamūlō dēhānurūpakṣayavr̥ddhiyuktaḥ ||6|| snigdhāsyatā tasya bhavēcca jantōrgalē'nuśabdaṁ kurutē ca nityam |7| (su. ni. a. 11) |
स्निग्धो गुरुः पाण्डुरनिष्टगन्धो मेदोभवः कण्डुयुतोऽल्परुक् च | प्रलम्बतेऽलाबुवदल्पमूलो देहानुरूपक्षयवृद्धियुक्तः ||६|| स्निग्धास्यता तस्य भवेच्च जन्तोर्गलेऽनुशब्दं कुरुते च नित्यम् |७| (सु. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana galagaNDasyAsAdhyalakShaNam (7) · Śloka 8
kr̥cchrācchvasantaṁ mr̥dusarvagātraṁ saṁvatsarātītamarōcakārtam ||7|| kṣīṇaṁ ca vaidyō galagaṇḍayuktaṁ bhinnasvaraṁ cāpi vivarjayēcca |8| (su. ni. a. 11) |
कृच्छ्राच्छ्वसन्तं मृदुसर्वगात्रं संवत्सरातीतमरोचकार्तम् ||७|| क्षीणं च वैद्यो गलगण्डयुक्तं भिन्नस्वरं चापि विवर्जयेच्च |८| (सु. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gaNDamAlAlakShaNam (8) · Śloka 9
karkandhukōlāmalakapramāṇaiḥ kakṣāṁsamanyāgalavaṅkṣaṇēṣu ||8|| mēdaḥkaphābhyāṁ ciramandapākaiḥ syādgaṇḍamālā bahubhiśca gaṇḍaiḥ |9| (su. ni. a. 11) |
कर्कन्धुकोलामलकप्रमाणैः कक्षांसमन्यागलवङ्क्षणेषु ||८|| मेदःकफाभ्यां चिरमन्दपाकैः स्याद्गण्डमाला बहुभिश्च गण्डैः |९| (सु. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apacIlakShaNam (9-10) · Śloka 10
tē granthayaḥ kēcidavāptapākāḥ sravanti naśyanti bhavanti cānyē ||9|| kālānubandhaṁ ciramādadhāti saivāpacīti pravadanti tajjñāḥ | sādhyāḥ smr̥tāḥ pīnasapārśvaśūlakāsajvaracchardiyutāstvasādhyāḥ ||10||
ते ग्रन्थयः केचिदवाप्तपाकाः स्रवन्ति नश्यन्ति भवन्ति चान्ये ||९|| कालानुबन्धं चिरमादधाति सैवापचीति प्रवदन्ति तज्ज्ञाः | साध्याः स्मृताः पीनसपार्श्वशूलकासज्वरच्छर्दियुतास्त्वसाध्याः ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grantherlakShaNam (11) · Śloka 11
vātādayō māṁsamasr̥k praduṣṭāḥ sandūṣya mēdaśca tathā sirāśca | vr̥ttōnnataṁ vigrathitaṁ ca śōthaṁ kurvantyatō granthiriti pradiṣṭaḥ ||11|| (su. ni. a. 11) |
वातादयो मांसमसृक् प्रदुष्टाः सन्दूष्य मेदश्च तथा सिराश्च | वृत्तोन्नतं विग्रथितं च शोथं कुर्वन्त्यतो ग्रन्थिरिति प्रदिष्टः ||११|| (सु. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajagranthilakShaNam (12) · Śloka 12
āyamyatē vr̥ścyati tudyatē ca pratyasyatē mathyati bhidyatē ca | kr̥ṣṇō mr̥durbastirivātataśca bhinnaḥ sravēccānilajō'sramaccham ||12|| (su. ni. a. 11) |
आयम्यते वृश्च्यति तुद्यते च प्रत्यस्यते मथ्यति भिद्यते च | कृष्णो मृदुर्बस्तिरिवाततश्च भिन्नः स्रवेच्चानिलजोऽस्रमच्छम् ||१२|| (सु. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajagranthilakShaNam (13) · Śloka 13
dandahyatē dhūpyati vr̥ścyatē ca pāpacyatē prajvalatīva cāpi | raktaḥ sapītō'pyathavā'pi pittādbhinnaḥ sravēduṣṇamatīva cāsram ||13|| (su. ni. a. 11) |
दन्दह्यते धूप्यति वृश्च्यते च पापच्यते प्रज्वलतीव चापि | रक्तः सपीतोऽप्यथवाऽपि पित्ताद्भिन्नः स्रवेदुष्णमतीव चास्रम् ||१३|| (सु. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajagranthilakShaNam (14) · Śloka 14
śītō'vivarṇō'lparujō'tikaṇḍuḥ pāṣāṇavat saṁhananōpapannaḥ | cirābhivr̥ddhaśca kaphaprakōpādbhinnaḥ sravēcchuklaghanaṁ ca pūyam ||14|| (su. ni. a. 11) |
शीतोऽविवर्णोऽल्परुजोऽतिकण्डुः पाषाणवत् संहननोपपन्नः | चिराभिवृद्धश्च कफप्रकोपाद्भिन्नः स्रवेच्छुक्लघनं च पूयम् ||१४|| (सु. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana medojagranthilakShaNam (15) · Śloka 15
śarīravr̥ddhikṣayavr̥ddhihāniḥ snigdhō mahān kaṇḍuyutō'rujaśca | mēdaḥkr̥tō gacchati cātra bhinnē piṇyākasarpiḥpratimaṁ tu mēdaḥ ||15|| (su. ni. a. 11) |
शरीरवृद्धिक्षयवृद्धिहानिः स्निग्धो महान् कण्डुयुतोऽरुजश्च | मेदःकृतो गच्छति चात्र भिन्ने पिण्याकसर्पिःप्रतिमं तु मेदः ||१५|| (सु. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirAjagrantheH samprAptiH lakShaNaM ca (16-17) · Śloka 17
vyāyāmajātairabalasya taistairākṣipya vāyustu sirāpratānam | saṅkucya sampiṇḍya viśōṣya cāpi granthiṁ karōtyunnatamāśu vr̥ttam ||16|| granthiḥ sirājaḥ sa tu kr̥cchrasādhyō bhavēdyadi syāt sarujaścalaśca | sa cāruja ścāpyacalō mahāṁśca marmōtthitaścāpi vivarjanīyaḥ ||17|| (su. ni. a. 11) |
व्यायामजातैरबलस्य तैस्तैराक्षिप्य वायुस्तु सिराप्रतानम् | सङ्कुच्य सम्पिण्ड्य विशोष्य चापि ग्रन्थिं करोत्युन्नतमाशु वृत्तम् ||१६|| ग्रन्थिः सिराजः स तु कृच्छ्रसाध्यो भवेद्यदि स्यात् सरुजश्चलश्च | स चारुज श्चाप्यचलो महांश्च मर्मोत्थितश्चापि विवर्जनीयः ||१७|| (सु. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arbudasamprAptiH (18-19) · Śloka 20
gātrapradēśē kvacidēva dōṣāḥ sammūrchitā māṁsamasr̥k pradūṣya | vr̥ttaṁ sthiraṁ mandarujaṁ mahāntamanalpamūlaṁ ciravr̥ddhyapākam ||18|| kurvanti māṁsōcchrayamatyagādhaṁ tadarbudaṁ śāstravidō vadanti | vātēna pittēna kaphēna cāpi raktēna māṁsēna ca mēdasā vā ||19|| tajjāyatē tasya ca lakṣaṇāni granthēḥ samānāni tadā bhavanti |20| (su. ni. a. 11) |
गात्रप्रदेशे क्वचिदेव दोषाः सम्मूर्छिता मांसमसृक् प्रदूष्य | वृत्तं स्थिरं मन्दरुजं महान्तमनल्पमूलं चिरवृद्ध्यपाकम् ||१८|| कुर्वन्ति मांसोच्छ्रयमत्यगाधं तदर्बुदं शास्त्रविदो वदन्ति | वातेन पित्तेन कफेन चापि रक्तेन मांसेन च मेदसा वा ||१९|| तज्जायते तस्य च लक्षणानि ग्रन्थेः समानानि तदा भवन्ति |२०| (सु. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktArbudalakShaNam (20-21) · Śloka 21
dōṣaḥ praduṣṭō rudhiraṁ sirāśca saṅkucya sampiṇḍya tatastvapākam ||20|| sāsrāvamunnahyati māṁsapiṇḍaṁ māṁsāṅkurairācitamāśuvr̥ddham | karōtyajasraṁ rudhirapravr̥ttimasādhyamētadrudhirātmakaṁ tu ||21|| raktakṣayōpadravapīḍitatvāt pāṇḍurbhavēdarbudapīḍitastu | (su. ni. a. 11) |
दोषः प्रदुष्टो रुधिरं सिराश्च सङ्कुच्य सम्पिण्ड्य ततस्त्वपाकम् ||२०|| सास्रावमुन्नह्यति मांसपिण्डं मांसाङ्कुरैराचितमाशुवृद्धम् | करोत्यजस्रं रुधिरप्रवृत्तिमसाध्यमेतद्रुधिरात्मकं तु ||२१|| रक्तक्षयोपद्रवपीडितत्वात् पाण्डुर्भवेदर्बुदपीडितस्तु | (सु. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsArbudasya samprAptipUrvakaM lakShaNam (22-23) · Śloka 23
muṣṭiprahārādibhirarditē'ṅgē māṁsaṁ praduṣṭaṁ janayēddhi śōtham ||22|| avēdanaṁ snigdhamananyavarṇamapākamaśmōpamamapracālyam | praduṣṭamāṁsasya narasya gāḍhamētadbhavēnmāṁsaparāyaṇasya ||23|| māṁsārbudaṁ tvētadasādhyamuktaṁ... | (su. ni. a. 11) |
मुष्टिप्रहारादिभिरर्दितेऽङ्गे मांसं प्रदुष्टं जनयेद्धि शोथम् ||२२|| अवेदनं स्निग्धमनन्यवर्णमपाकमश्मोपममप्रचाल्यम् | प्रदुष्टमांसस्य नरस्य गाढमेतद्भवेन्मांसपरायणस्य ||२३|| मांसार्बुदं त्वेतदसाध्यमुक्तं... | (सु. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asAdhyArbudam (24) · Śloka 24
...sādhyēṣvapīmāni tu varjayēcca | samprasrutaṁ marmaṇi yacca jātaṁ srōtaḥsu vā yacca bhavēdacālyam ||24|| (su. ni. a. 11) |
...साध्येष्वपीमानि तु वर्जयेच्च | सम्प्रस्रुतं मर्मणि यच्च जातं स्रोतःसु वा यच्च भवेदचाल्यम् ||२४|| (सु. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana adhyarbudalakShaNam (25) · Śloka 25
yajjāyatē'nyat khalu pūrvajātē jñēyaṁ tadaddhyarbudamarbudajñaiḥ | yaddvandvajātaṁ yugapat kramādvā dvirarbudaṁ tacca bhavēdasādhyam ||25|| (su. ni. a. 11) |
यज्जायतेऽन्यत् खलु पूर्वजाते ज्ञेयं तदद्ध्यर्बुदमर्बुदज्ञैः | यद्द्वन्द्वजातं युगपत् क्रमाद्वा द्विरर्बुदं तच्च भवेदसाध्यम् ||२५|| (सु. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arbudAnAM pAkAbhAve hetuH (26) · Śloka 26
na pākamāyānti kaphādhikatvānmēdōbahutvācca viśēṣatastu | dōṣasthiratvādgrathanācca tēṣāṁ sarvārbudānyēva nisargatastu ||26|| (su. ni. a. 11) |
न पाकमायान्ति कफाधिकत्वान्मेदोबहुत्वाच्च विशेषतस्तु | दोषस्थिरत्वाद्ग्रथनाच्च तेषां सर्वार्बुदान्येव निसर्गतस्तु ||२६|| (सु. नि. अ. ११) |
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 38
iti śrīmādhavakaraviracitē mādhavanidānē galagaṇḍagaṇḍamālāpacīgranthyarbudanidānaṁ samāptam ||38||
इति श्रीमाधवकरविरचिते माधवनिदाने गलगण्डगण्डमालापचीग्रन्थ्यर्बुदनिदानं समाप्तम् ||३८||
🔊 Audio coming soon