Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋ ನೇತ್ರಬಸ್ತಿಪ್ರಮಾಣಪ್ರವಿಭಾಗಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
View original
अथातो नेत्रबस्तिप्रमाणप्रविभागचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
35. nētrabastipramāṇapravibhāgacikitsitam
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
ತತ್ರ ಸ್ನೇಹಾದೀನಾಂ ಕರ್ಮಣಾಂ ಬಸ್ತಿಕರ್ಮ ಪ್ರಧಾನತಮಮಾಹುರಾಚಾರ್ಯಾಃ | ಕಸ್ಮಾತ್? ಅನೇಕಕರ್ಮಕರತ್ವಾದ್ಬಸ್ತೇಃ; ಇಹ ಖಲು ಬಸ್ತಿರ್ನಾನಾವಿಧದ್ರವ್ಯಸಂಯೋಗಾದ್ದೋಷಾಣಾಂ ಸಂಶೋಧನಸಂಶಮನಸಙ್ಗ್ರಹಣಾನಿ ಕರೋತಿ, ಕ್ಷೀಣಶುಕ್ರಂ ವಾಜೀಕರೋತಿ, ಕೃಶಂ ಬೃಂಹಯತಿ, ಸ್ಥೂಲಂ ಕರ್ಶಯತಿ, ಚಕ್ಷುಃ ಪ್ರೀಣಯತಿ, ವಲೀಪಲಿತಮಪಹನ್ತಿ, ವಯಃ ಸ್ಥಾಪಯತಿ ||೩|| ಶರೀರೋಪಚಯಂ ವರ್ಣಂ ಬಲಮಾರೋಗ್ಯಮಾಯುಷಃ | ಕುರುತೇ ಪರಿವೃದ್ಧಿಂ ಚ ಬಸ್ತಿಃ ಸಮ್ಯಗುಪಾಸಿತಃ ||೪||
View original
तत्र स्नेहादीनां कर्मणां बस्तिकर्म प्रधानतममाहुराचार्याः | कस्मात्? अनेककर्मकरत्वाद्बस्तेः; इह खलु बस्तिर्नानाविधद्रव्यसंयोगाद्दोषाणां संशोधनसंशमनसङ्ग्रहणानि करोति, क्षीणशुक्रं वाजीकरोति, कृशं बृंहयति, स्थूलं कर्शयति, चक्षुः प्रीणयति, वलीपलितमपहन्ति, वयः स्थापयति ||३|| शरीरोपचयं वर्णं बलमारोग्यमायुषः | कुरुते परिवृद्धिं च बस्तिः सम्यगुपासितः ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
ತಥಾ ಜ್ವರಾತೀಸಾರತಿಮಿರಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಶಿರೋರೋಗಾಧಿಮನ್ಥಾರ್ದಿತಾಕ್ಷೇಪಕಪಕ್ಷಾಘಾತೈಕಾಙ್ಗಸರ್ವಾಙ್ಗರೋಗಾಧ್ಮಾನೋದರ- ಯೋನಿಶೂಲಶರ್ಕರಾಶೂಲವೃದ್ಧ್ಯುಪದಂಶಾನಾಹಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಗುಲ್ಮವಾತಶೋಣಿತವಾತಮೂತ್ರಪುರೀಷೋದಾವರ್ತ- ಶುಕ್ರಾರ್ತವಸ್ತನ್ಯನಾಶಹೃದ್ಧನುಮನ್ಯಾಗ್ರಹಶರ್ಕರಾಶ್ಮರೀಮೂಢಗರ್ಭಪ್ರಭೃತಿಷು ಚಾತ್ಯರ್ಥಮುಪಯುಜ್ಯತೇ ||೫||
View original
तथा ज्वरातीसारतिमिरप्रतिश्यायशिरोरोगाधिमन्थार्दिताक्षेपकपक्षाघातैकाङ्गसर्वाङ्गरोगाध्मानोदर- योनिशूलशर्कराशूलवृद्ध्युपदंशानाहमूत्रकृच्छ्रगुल्मवातशोणितवातमूत्रपुरीषोदावर्त- शुक्रार्तवस्तन्यनाशहृद्धनुमन्याग्रहशर्कराश्मरीमूढगर्भप्रभृतिषु चात्यर्थमुपयुज्यते ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಬಸ್ತಿರ್ವಾತೇ ಚ ಪಿತ್ತೇ ಚ ಕಫೇ ರಕ್ತೇ ಚ ಶಸ್ಯತೇ | ಸಂಸರ್ಗೇ ಸನ್ನಿಪಾತೇ ಚ ಬಸ್ತಿರೇವ ಹಿತಃ ಸದಾ ||೬||
View original
भवति चात्र- बस्तिर्वाते च पित्ते च कफे रक्ते च शस्यते | संसर्गे सन्निपाते च बस्तिरेव हितः सदा ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (7-9) · Śloka 9
ತತ್ರ ಸಾಂವತ್ಸರಿಕಾಷ್ಟದ್ವಿರಷ್ಟವರ್ಷಾಣಾಂ ಷಡಷ್ಟದಶಾಙ್ಗುಲಪ್ರಮಾಣಾನಿ ಕನಿಷ್ಠಿಕಾನಾಮಿಕಾಮಧ್ಯಮಾಙ್ಗುಲಿಪರಿಣಾಹಾನ್ಯಗ್ರೇಽಧ್ಯರ್ಧಾಙ್ಗುಲದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲಾರ್ಧತೃತೀಯಾಙ್ಗುಲಸನ್ನಿವಿಷ್ಟಕರ್ಣಿಕಾನಿ ಕಙ್ಕಶ್ಯೇನಬರ್ಹಿಣಪಕ್ಷನಾಡೀತುಲ್ಯಪ್ರವೇಶಾನಿ ಮುದ್ಗಮಾಷಕಲಾಯಮಾತ್ರಸ್ರೋತಾಂಸಿ ವಿದಧ್ಯಾನ್ನೇತ್ರಾಣಿ | ತೇಷು ಚಾಸ್ಥಾಪನದ್ರವ್ಯಪ್ರಮಾಣಮಾತುರಹಸ್ತಸಮ್ಮಿತೇನ ಪ್ರಸೃತೇನ ಸಮ್ಮಿತೌ ಪ್ರಸೃತೌ ದ್ವೌ ಚತ್ವಾರೋಽಷ್ಟೌ ಚ ವಿಧೇಯಾಃ ||೭|| ವರ್ಷಾನ್ತರೇಷು ನೇತ್ರಾಣಾಂ ಬಸ್ತಿಮಾನಸ್ಯ ಚೈವ ಹಿ | ವಯೋಬಲಶರೀರಾಣಿ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯೋತ್ಕರ್ಷಯೇದ್ವಿಧಿಮ್ ||೮|| ಪಞ್ಚವಿಂಶತೇರೂರ್ಧ್ವಂ ದ್ವಾದಶಾಙ್ಗುಲಂ, ಮೂಲೇಽಙ್ಗುಷ್ಠೋದರಪರೀಣಾಹಮ್, ಅಗ್ರೇ ಕನಿಷ್ಠಿಕೋದರಪರೀಣಾಹಮ್, ಅಗ್ರೇ ತ್ರ್ಯಙ್ಗುಲಸನ್ನಿವಿಷ್ಟಕರ್ಣಿಕಂ, ಗೃಧ್ರಪಕ್ಷನಾಡೀತುಲ್ಯಪ್ರವೇಶಂ, ಕೋಲಾಸ್ಥಿಮಾತ್ರಛಿದ್ರಂ, ಕ್ಲಿನ್ನಕಲಾಯಮಾತ್ರಛಿದ್ರಮಿತ್ಯೇಕೇ; ಸರ್ವಾಣಿ ಮೂಲೇ ಬಸ್ತಿನಿಬನ್ಧನಾರ್ಥಂ ದ್ವಿಕರ್ಣಿಕಾನಿ | ಆಸ್ಥಾಪನದ್ರವ್ಯಪ್ರಮಾಣಂ ತು ವಿಹಿತಂ ದ್ವಾದಶಪ್ರಸೃತಾಃ | ಸಪ್ತತೇಸ್ತೂರ್ಧ್ವಂ ನೇತ್ರಪ್ರಮಾಣಮೇತದೇವ, ದ್ರವ್ಯಪ್ರಮಾಣಂ ತು ದ್ವಿರಷ್ಟವರ್ಷವತ್ ||೯||
View original
तत्र सांवत्सरिकाष्टद्विरष्टवर्षाणां षडष्टदशाङ्गुलप्रमाणानि कनिष्ठिकानामिकामध्यमाङ्गुलिपरिणाहान्यग्रेऽध्यर्धाङ्गुलद्व्यङ्गुलार्धतृतीयाङ्गुलसन्निविष्टकर्णिकानि कङ्कश्येनबर्हिणपक्षनाडीतुल्यप्रवेशानि मुद्गमाषकलायमात्रस्रोतांसि विदध्यान्नेत्राणि | तेषु चास्थापनद्रव्यप्रमाणमातुरहस्तसम्मितेन प्रसृतेन सम्मितौ प्रसृतौ द्वौ चत्वारोऽष्टौ च विधेयाः ||७|| वर्षान्तरेषु नेत्राणां बस्तिमानस्य चैव हि | वयोबलशरीराणि समीक्ष्योत्कर्षयेद्विधिम् ||८|| पञ्चविंशतेरूर्ध्वं द्वादशाङ्गुलं, मूलेऽङ्गुष्ठोदरपरीणाहम्, अग्रे कनिष्ठिकोदरपरीणाहम्, अग्रे त्र्यङ्गुलसन्निविष्टकर्णिकं, गृध्रपक्षनाडीतुल्यप्रवेशं, कोलास्थिमात्रछिद्रं, क्लिन्नकलायमात्रछिद्रमित्येके; सर्वाणि मूले बस्तिनिबन्धनार्थं द्विकर्णिकानि | आस्थापनद्रव्यप्रमाणं तु विहितं द्वादशप्रसृताः | सप्ततेस्तूर्ध्वं नेत्रप्रमाणमेतदेव, द्रव्यप्रमाणं तु द्विरष्टवर्षवत् ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (10) · Śloka 10
ಮೃದುರ್ಬಸ್ತಿಃ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯೋ ವಿಶೇಷಾದ್ಬಾಲವೃದ್ಧಯೋಃ | ತಯೋಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಃ ಪ್ರಯುಕ್ತಸ್ತು ಬಸ್ತಿರ್ಹಿಂಸ್ಯಾದ್ ಬಲಾಯುಷೀ ||೧೦||
View original
मृदुर्बस्तिः प्रयोक्तव्यो विशेषाद्बालवृद्धयोः | तयोस्तीक्ष्णः प्रयुक्तस्तु बस्तिर्हिंस्याद् बलायुषी ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (11) · Śloka 11
(ವ್ರಣನೇತ್ರಮಷ್ಟಾಙ್ಗುಲಂ ಮುದ್ಗವಾಹಿಸ್ರೋತಃ; ವ್ರಣಮವೇಕ್ಷ್ಯ ಯಥಾಸ್ವಂ ಸ್ನೇಹಕಷಾಯೇ ವಿದಧೀತ) ||೧೧||
View original
(व्रणनेत्रमष्टाङ्गुलं मुद्गवाहिस्रोतः; व्रणमवेक्ष्य यथास्वं स्नेहकषाये विदधीत) ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (12) · Śloka 12
ತತ್ರ ನೇತ್ರಾಣಿ ಸುವರ್ಣರಜತತಾಮ್ರಾಯೋರೀತಿದನ್ತಶೃಙ್ಗಮಣಿತರುಸಾರಮಯಾನಿ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಾನಿ ದೃಢಾನಿ ಗೋಪುಚ್ಛಾಕೃತೀನ್ಯೃಜೂನಿ ಗುಟಿಕಾಮುಖಾನಿ ಚ ||೧೨||
View original
तत्र नेत्राणि सुवर्णरजतताम्रायोरीतिदन्तशृङ्गमणितरुसारमयानि श्लक्ष्णानि दृढानि गोपुच्छाकृतीन्यृजूनि गुटिकामुखानि च ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (13-14) · Śloka 14
ಬಸ್ತಯಶ್ಚ ಬನ್ಧ್ಯಾ ಮೃದವೋ ನಾತಿಬಹಲಾ ದೃಢಾಃ ಪ್ರಮಾಣವನ್ತೋ ಗೋಮಹಿಷವರಾಹಾಜೋರಭ್ರಾಣಾಮ್ ||೧೩|| ನೇತ್ರಾಲಾಭೇ ಹಿತಾ ನಾಡೀ ನಲವಂಶಾಸ್ಥಿಸಮ್ಭವಾ | ಬಸ್ತ್ಯಲಾಭೇ ಹಿತಂ ಚರ್ಮ ಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ವಾ ತಾನ್ತವಂ ಘನಮ್ ||೧೪||
View original
बस्तयश्च बन्ध्या मृदवो नातिबहला दृढाः प्रमाणवन्तो गोमहिषवराहाजोरभ्राणाम् ||१३|| नेत्रालाभे हिता नाडी नलवंशास्थिसम्भवा | बस्त्यलाभे हितं चर्म सूक्ष्मं वा तान्तवं घनम् ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (15-17) · Śloka 17
ಬಸ್ತಿಂ ನಿರುಪದಿಗ್ಧಂ ತು ಶುದ್ಧಂ ಸುಪರಿಮಾರ್ಜಿತಮ್ | ಮೃದ್ವನುದ್ಧತಹೀನಂ ಚ ಮುಹುಃ ಸ್ನೇಹವಿಮರ್ದಿತಮ್ ||೧೫|| ನೇತ್ರಮೂಲೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪ್ಯ ನ್ಯುಬ್ಜಂ ತು ವಿವೃತಾನನಮ್ | ಬದ್ಧ್ವಾ ಲೋಹೇನ ತಪ್ತೇನ ಚರ್ಮಸ್ರೋತಸಿ ನಿರ್ದಹೇತ್ ||೧೬|| ಪರಿವರ್ತ್ಯ ತತೋ ಬಸ್ತಿಂ ಬದ್ಧ್ವಾ ಗುಪ್ತಂ ನಿಧಾಪಯೇತ್ | ಆಸ್ಥಾಪನಂ ಚ ತೈಲಂ ಚ ಯಥಾವತ್ತೇನ ದಾಪಯೇತ್ ||೧೭||
View original
बस्तिं निरुपदिग्धं तु शुद्धं सुपरिमार्जितम् | मृद्वनुद्धतहीनं च मुहुः स्नेहविमर्दितम् ||१५|| नेत्रमूले प्रतिष्ठाप्य न्युब्जं तु विवृताननम् | बद्ध्वा लोहेन तप्तेन चर्मस्रोतसि निर्दहेत् ||१६|| परिवर्त्य ततो बस्तिं बद्ध्वा गुप्तं निधापयेत् | आस्थापनं च तैलं च यथावत्तेन दापयेत् ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (18) · Śloka 18
ತತ್ರ ದ್ವಿವಿಧೋ ಬಸ್ತಿಃ- ನೈರೂಹಿಕಃ, ಸ್ನೈಹಿಕಶ್ಚ | ಆಸ್ಥಾಪನಂ, ನಿರೂಹ ಇತ್ಯನರ್ಥಾನ್ತರಂ; ತಸ್ಯ ವಿಕಲ್ಪೋ ಮಾಧುತೈಲಿಕಃ; ತಸ್ಯ ಪರ್ಯಾಯಶಬ್ದೋ ಯಾಪನೋ, ಯುಕ್ತರಥಃ, ಸಿದ್ಧಬಸ್ತಿರಿತಿ | ಸ ದೋಷನಿರ್ಹರಣಾಚ್ಛರೀರನೀರೋಹಣಾದ್ವಾ ನಿರೂಹಃ, ವಯಃಸ್ಥಾಪನಾದಾಯುಃಸ್ಥಾಪನಾದ್ವಾ ಆಸ್ಥಾಪನಮ್ | ಮಾಧುತೈಲಿಕವಿಧಾನಂ ಚ ನಿರೂಹೋಪಕ್ರಮಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ | ಯಥಾಪ್ರಮಾಣಗುಣವಿಹಿತಃ ಸ್ನೇಹಬಸ್ತಿವಿಕಲ್ಪೋಽನುವಾಸನಃ ಪಾದಾವ(ಪ)ಕೃಷ್ಟಃ | ಅನುವಸನ್ನಪಿ ನ ದುಷ್ಯತ್ಯನುದಿವಸಂ ವಾ ದೀಯತ ಇತ್ಯನುವಾಸನಃ | ತಸ್ಯಾಪಿ ವಿಕಲ್ಪೋಽರ್ಧಾರ್ಧಮಾತ್ರಾವಕೃಷ್ಟೋಽಪರಿಹಾರ್ಯೋ ಮಾತ್ರಾಬಸ್ತಿರಿತಿ ||೧೮||
View original
तत्र द्विविधो बस्तिः- नैरूहिकः, स्नैहिकश्च | आस्थापनं, निरूह इत्यनर्थान्तरं; तस्य विकल्पो माधुतैलिकः; तस्य पर्यायशब्दो यापनो, युक्तरथः, सिद्धबस्तिरिति | स दोषनिर्हरणाच्छरीरनीरोहणाद्वा निरूहः, वयःस्थापनादायुःस्थापनाद्वा आस्थापनम् | माधुतैलिकविधानं च निरूहोपक्रमचिकित्सिते वक्ष्यामः | यथाप्रमाणगुणविहितः स्नेहबस्तिविकल्पोऽनुवासनः पादाव(प)कृष्टः | अनुवसन्नपि न दुष्यत्यनुदिवसं वा दीयत इत्यनुवासनः | तस्यापि विकल्पोऽर्धार्धमात्रावकृष्टोऽपरिहार्यो मात्राबस्तिरिति ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (19) · Śloka 19
ನಿರೂಹಃ ಶೋಧನೋ ಲೇಖೀ ಸ್ನೈಹಿಕೋ ಬೃಂಹಣೋ ಮತಃ |೧೯|
View original
निरूहः शोधनो लेखी स्नैहिको बृंहणो मतः |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (19-20) · Śloka 20
ನಿರೂಹಶೋಧಿತಾನ್ಮಾರ್ಗಾನ್ ಸಮ್ಯಕ್ ಸ್ನೇಹೋಽನುಗಚ್ಛತಿ | ಅಪೇತಸರ್ವದೋಷಾಸು ನಾಡೀಷ್ವಿವ ವಹಜ್ಜಲಮ್ ||೧೯|| ಸರ್ವದೋಷಹರಶ್ಚಾಸೌ ಶರೀರಸ್ಯ ಚ ಜೀವನಃ | ತಸ್ಮಾದ್ವಿಶುದ್ಧದೇಹಸ್ಯ ಸ್ನೇಹಬಸ್ತಿರ್ವಿಧೀಯತೇ ||೨೦||
View original
निरूहशोधितान्मार्गान् सम्यक् स्नेहोऽनुगच्छति | अपेतसर्वदोषासु नाडीष्विव वहज्जलम् ||१९|| सर्वदोषहरश्चासौ शरीरस्य च जीवनः | तस्माद्विशुद्धदेहस्य स्नेहबस्तिर्विधीयते ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (21) · Śloka 21
ತತ್ರೋನ್ಮಾದಭಯಶೋಕಪಿಪಾಸಾರೋಚಕಾಜೀರ್ಣಾರ್ಶಃಪಾಣ್ಡುರೋಗಭ್ರಮಮದಮೂರ್ಚ್ಛಾಚ್ಛರ್ದಿಕುಷ್ಠಮೇಹೋದರಸ್ಥೌಲ್ಯ- ಶ್ವಾಸಕಾಸಕಣ್ಠಶೋಷಶೋಫೋಪಸೃಷ್ಟಕ್ಷತಕ್ಷೀಣಚತುಸ್ತ್ರಿಮಾಸಗರ್ಭಿಣೀದುರ್ಬಲಾಗ್ನ್ಯಸಹಾ ಬಾಲವೃದ್ಧೌ ಚ ವಾತರೋಗಾದೃತೇ ಕ್ಷೀಣಾ ನಾನುವಾಸ್ಯಾ ನಾಸ್ಥಾಪಯಿತವ್ಯಾಃ ||೨೧||
View original
तत्रोन्मादभयशोकपिपासारोचकाजीर्णार्शःपाण्डुरोगभ्रममदमूर्च्छाच्छर्दिकुष्ठमेहोदरस्थौल्य- श्वासकासकण्ठशोषशोफोपसृष्टक्षतक्षीणचतुस्त्रिमासगर्भिणीदुर्बलाग्न्यसहा बालवृद्धौ च वातरोगादृते क्षीणा नानुवास्या नास्थापयितव्याः ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (22) · Śloka 22
ಉದರೀ ಚ ಪ್ರಮೇಹೀ ಚ ಕುಷ್ಠೀ ಸ್ಥೂಲಶ್ಚ ಮಾನವಃ | ಅವಶ್ಯಂ ಸ್ಥಾಪನೀಯಾಸ್ತೇ ನಾನುವಾಸ್ಯಾಃ ಕಥಞ್ಚನ ||೨೨||
View original
उदरी च प्रमेही च कुष्ठी स्थूलश्च मानवः | अवश्यं स्थापनीयास्ते नानुवास्याः कथञ्चन ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (23) · Śloka 23
ಅಸಾಧ್ಯತಾ ವಿಕಾರಾಣಾಂ ಸ್ಯಾದೇಷಾಮನುವಾಸನಾತ್ | ಅಸಾಧ್ಯತ್ವೇಽಪಿ ಭೂಯಿಷ್ಠಂ ಗಾತ್ರಾಣಾಂ ಸದನಂ ಭವೇತ್ ||೨೩||
View original
असाध्यता विकाराणां स्यादेषामनुवासनात् | असाध्यत्वेऽपि भूयिष्ठं गात्राणां सदनं भवेत् ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (24-25) · Śloka 25
ಪಕ್ವಾಶಯೇ ತಥಾ ಶ್ರೋಣ್ಯಾಂ ನಾಭ್ಯಧಸ್ತಾಚ್ಚ ಸರ್ವತಃ | ಸಮ್ಯಕ್ಪ್ರಣಿಹಿತೋ ಬಸ್ತಿಃ ಸ್ಥಾನೇಷ್ವೇತೇಷು ತಿಷ್ಠತಿ ||೨೪|| ಪಕ್ವಾಶಯಾದ್ಬಸ್ತಿವೀರ್ಯಂ ಖೈರ್ದೇಹಮನುಸರ್ಪತಿ | ವೃಕ್ಷಮೂಲೇ ನಿಷಿಕ್ತಾನಾಮಪಾಂ ವೀರ್ಯಮಿವ ದ್ರುಮಮ್ ||೨೫||
View original
पक्वाशये तथा श्रोण्यां नाभ्यधस्ताच्च सर्वतः | सम्यक्प्रणिहितो बस्तिः स्थानेष्वेतेषु तिष्ठति ||२४|| पक्वाशयाद्बस्तिवीर्यं खैर्देहमनुसर्पति | वृक्षमूले निषिक्तानामपां वीर्यमिव द्रुमम् ||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (26) · Śloka 26
ಸ ಚಾಪಿ ಸಹಸಾ ಬಸ್ತಿಃ ಕೇವಲಃ ಸಮಲೋಽಪಿ ವಾ | ಪ್ರತ್ಯೇತಿ ವೀರ್ಯಂ ತ್ವನಿಲೈರಪಾನಾದ್ಯೈರ್ವಿನೀಯತೇ ||೨೬||
View original
स चापि सहसा बस्तिः केवलः समलोऽपि वा | प्रत्येति वीर्यं त्वनिलैरपानाद्यैर्विनीयते ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (27-28) · Śloka 28
ವೀರ್ಯೇಣ ಬಸ್ತಿರಾದತ್ತೇ ದೋಷಾನಾಪಾದಮಸ್ತಕಾತ್(ನ್) | ಪಕ್ವಾಶಯಸ್ಥೋಽಮ್ಬರಗೋ ಭೂಮೇರರ್ಕೋ ರಸಾನಿವ ||೨೭|| ಸ ಕಟೀಪೃಷ್ಠಕೋಷ್ಠಸ್ಥಾನ್ ವೀರ್ಯೇಣಾಲೋಡ್ಯ ಸಞ್ಚಯಾನ್ | ಉತ್ಖಾತಮೂಲಾನ್ ಹರತಿ ದೋಷಾಣಾಂ ಸಾಧುಯೋಜಿತಃ ||೨೮||
View original
वीर्येण बस्तिरादत्ते दोषानापादमस्तकात्(न्) | पक्वाशयस्थोऽम्बरगो भूमेरर्को रसानिव ||२७|| स कटीपृष्ठकोष्ठस्थान् वीर्येणालोड्य सञ्चयान् | उत्खातमूलान् हरति दोषाणां साधुयोजितः ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (29-31) · Śloka 31
ದೋಷತ್ರಯಸ್ಯ ಯಸ್ಮಾಚ್ಚ ಪ್ರಕೋಪೇ ವಾಯುರೀಶ್ವರಃ | ತಸ್ಮಾತ್ತಸ್ಯಾತಿವೃದ್ಧಸ್ಯ ಶರೀರಮಭಿನಿಘ್ನತಃ ||೨೯|| ವಾಯೋರ್ವಿಷಹತೇ ವೇಗಂ ನಾನ್ಯಾ ಬಸ್ತೇರೃತೇ ಕ್ರಿಯಾ | ಪವನಾವಿದ್ಧತೋಯಸ್ಯ ವೇಲಾ ವೇಗಮಿವೋದಧೇಃ ||೩೦|| ಶರೀರೋಪಚಯಂ ವರ್ಣಂ ಬಲಮಾರೋಗ್ಯಮಾಯುಷಃ | ಕುರುತೇ ಪರಿವೃದ್ಧಿಂ ಚ ಬಸ್ತಿಃ ಸಮ್ಯಗುಪಾಸಿತಃ ||೩೧||
View original
दोषत्रयस्य यस्माच्च प्रकोपे वायुरीश्वरः | तस्मात्तस्यातिवृद्धस्य शरीरमभिनिघ्नतः ||२९|| वायोर्विषहते वेगं नान्या बस्तेरृते क्रिया | पवनाविद्धतोयस्य वेला वेगमिवोदधेः ||३०|| शरीरोपचयं वर्णं बलमारोग्यमायुषः | कुरुते परिवृद्धिं च बस्तिः सम्यगुपासितः ||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (32) · Śloka 32
ಅತ ಊರ್ಧ್ವಂ ವ್ಯಾಪದೋ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ | ತತ್ರ ನೇತ್ರಂ ವಿಚಲಿತಂ, ವಿವರ್ತಿತಂ, ಪಾರ್ಶ್ವಾವಪೀಡಿತಮ್, ಅತ್ಯುತ್ಕ್ಷಿಪ್ತಮ್, ಅವಸನ್ನಂ, ತಿರ್ಯಕ್ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ತಮಿತಿ ಷಟ್ ಪ್ರಣಿಧಾನದೋಷಾಃ; ಅತಿಸ್ಥೂಲಂ, ಕರ್ಕಶಮ್, ಅವನತಂ, ಅಣುಭಿನ್ನಂ , ಸನ್ನಿಕೃಷ್ಟವಿಪ್ರಕೃಷ್ಟಕರ್ಣಿಕಂ, ಸೂಕ್ಷ್ಮಾತಿಚ್ಛಿದ್ರಮ್, ಅತಿದೀರ್ಘಮ್, ಅತಿಹ್ರಸ್ವಮ್ , ಅಸ್ರಿಮದಿತ್ಯೇಕಾದಶ ನೇತ್ರದೋಷಾಃ; ಬಹಲತಾ, ಅಲ್ಪತಾ, ಸಚ್ಛಿದ್ರತಾ , ಪ್ರಸ್ತೀರ್ಣತಾ, ದುರ್ಬದ್ಧತೇತಿ ಪಞ್ಚ ಬಸ್ತಿದೋಷಾಃ; ಅತಿಪೀಡಿತತಾ, ಶಿಥಿಲಪೀಡಿತತಾ, ಭೂಯೋ ಭೂಯೋಽವಪೀಡನಂ, ಕಾಲಾತಿಕ್ರಮ ಇತಿ ಚತ್ವಾರಃ ಪೀಡನದೋಷಾಃ; ಆಮತಾ, ಹೀನತಾ, ಅತಿಮಾತ್ರತಾ, ಅತಿಶೀತತಾ, ಅತ್ಯುಷ್ಣತಾ, ಅತಿತೀಕ್ಷ್ಣತಾ, ಅತಿಮೃದುತಾ, ಅತಿಸ್ನಿಗ್ಧತಾ, ಅತಿರೂಕ್ಷತಾ, ಅತಿಸಾನ್ದ್ರತಾ, ಅತಿದ್ರವತಾ, ಇತ್ಯೇಕಾದಶ ದ್ರವ್ಯದೋಷಾಃ; ಅವಾಕ್ಶೀರ್ಷೋಚ್ಛೀರ್ಷನ್ಯುಬ್ಜೋತ್ತಾನಸಙ್ಕುಚಿತದೇಹಸ್ಥಿತದಕ್ಷಿಣಪಾರ್ಶ್ವಶಾಯಿನಃ ಪ್ರದಾನಮಿತಿ ಸಪ್ತ ಶಯ್ಯಾದೋಷಾಃ; ಏವಮೇತಾಶ್ಚತುಶ್ಚತ್ವಾರಿಂಶದ್ವ್ಯಾಪದೋ ವೈದ್ಯನಿಮಿತ್ತಾಃ | ಆತುರನಿಮಿತ್ತಾಃ ಪಞ್ಚದಶ ಆತುರೋಪದ್ರವಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ ವಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ | ಸ್ನೇಹಸ್ತ್ವಷ್ಟಭಿಃ ಕಾರಣೈಃ ಪ್ರತಿಹತೋ ನ ಪ್ರತ್ಯಾಗಚ್ಛತಿ ತ್ರಿಭಿರ್ದೋಷೈಃ, ಅಶನಾಭಿಭೂತೋ, ಮಲವ್ಯಾಮಿಶ್ರೋ, ದೂರಾನುಪ್ರವಿಷ್ಟೋ, ಅಸ್ವಿನ್ನಸ್ಯ, ಅನುಷ್ಣೋ, ಅಲ್ಪಮ್ಭುಕ್ತವತೋ, ಅಲ್ಪಶ್ಚೇತಿ ವೈದ್ಯಾತುರನಿಮಿತ್ತಾ ಭವನ್ತಿ | ಅಯೋಗಸ್ತೂಭಯೋಃ, ಆಧ್ಮಾನಂ, ಪರಿಕರ್ತಿಕಾ, ಪರಿಸ್ರಾವಃ, ಪ್ರವಾಹಿಕಾ, ಹೃದಯೋಪಸರಣಮ್, ಅಙ್ಗಪ್ರಗ್ರಹೋ, ಅತಿಯೋಗೋ, ಜೀವಾದಾನಮಿತಿ ನವ ವ್ಯಾಪದೋ ವೈದ್ಯನಿಮಿತ್ತಾ ಭವನ್ತಿ ||೩೨||
View original
अत ऊर्ध्वं व्यापदो वक्ष्यामः | तत्र नेत्रं विचलितं, विवर्तितं, पार्श्वावपीडितम्, अत्युत्क्षिप्तम्, अवसन्नं, तिर्यक्प्रक्षिप्तमिति षट् प्रणिधानदोषाः; अतिस्थूलं, कर्कशम्, अवनतं, अणुभिन्नं , सन्निकृष्टविप्रकृष्टकर्णिकं, सूक्ष्मातिच्छिद्रम्, अतिदीर्घम्, अतिह्रस्वम् , अस्रिमदित्येकादश नेत्रदोषाः; बहलता, अल्पता, सच्छिद्रता , प्रस्तीर्णता, दुर्बद्धतेति पञ्च बस्तिदोषाः; अतिपीडितता, शिथिलपीडितता, भूयो भूयोऽवपीडनं, कालातिक्रम इति चत्वारः पीडनदोषाः; आमता, हीनता, अतिमात्रता, अतिशीतता, अत्युष्णता, अतितीक्ष्णता, अतिमृदुता, अतिस्निग्धता, अतिरूक्षता, अतिसान्द्रता, अतिद्रवता, इत्येकादश द्रव्यदोषाः; अवाक्शीर्षोच्छीर्षन्युब्जोत्तानसङ्कुचितदेहस्थितदक्षिणपार्श्वशायिनः प्रदानमिति सप्त शय्यादोषाः; एवमेताश्चतुश्चत्वारिंशद्व्यापदो वैद्यनिमित्ताः | आतुरनिमित्ताः पञ्चदश आतुरोपद्रवचिकित्सिते वक्ष्यन्ते | स्नेहस्त्वष्टभिः कारणैः प्रतिहतो न प्रत्यागच्छति त्रिभिर्दोषैः, अशनाभिभूतो, मलव्यामिश्रो, दूरानुप्रविष्टो, अस्विन्नस्य, अनुष्णो, अल्पम्भुक्तवतो, अल्पश्चेति वैद्यातुरनिमित्ता भवन्ति | अयोगस्तूभयोः, आध्मानं, परिकर्तिका, परिस्रावः, प्रवाहिका, हृदयोपसरणम्, अङ्गप्रग्रहो, अतियोगो, जीवादानमिति नव व्यापदो वैद्यनिमित्ता भवन्ति ||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (33) · Śloka 33
ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಷಟ್ಸಪ್ತತಿಃ ಸಮಾಸೇನ ವ್ಯಾಪದಃ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಾಃ | ತಾಸಾಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ವಿಜ್ಞಾನಂ ಸಿದ್ಧಿಂ ಚ ತದನನ್ತರಮ್ ||೩೩||
View original
भवति चात्र- षट्सप्ततिः समासेन व्यापदः परिकीर्तिताः | तासां वक्ष्यामि विज्ञानं सिद्धिं च तदनन्तरम् ||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 35
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ನೇತ್ರಬಸ್ತಿಪ್ರಮಾಣಪ್ರವಿಭಾಗಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ಪಞ್ಚತ್ರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೩೫||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने नेत्रबस्तिप्रमाणप्रविभागचिकित्सितं नाम पञ्चत्रिंशोऽध्यायः ||३५||
🔊 Audio coming soon