Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋ ನೇತ್ರಬಸ್ತಿವ್ಯಾಪಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
View original
अथातो नेत्रबस्तिव्यापच्चिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
36. nētrabastivyāpaccikitsitam
Adhikarana 2 (3-5) · Śloka 5
ಅಥ ನೇತ್ರೇ ವಿಚಲಿತೇ ತಥಾ ಚೈವ ವಿವರ್ತಿತೇ | ಗುದೇ ಕ್ಷತಂ ರುಜಾ ವಾ ಸ್ಯಾತ್ತತ್ರ ಸದ್ಯಃಕ್ಷತಕ್ರಿಯಾಃ ||೩|| ಅತ್ಯುತ್ಕ್ಷಿಪ್ತೇಽವಸನ್ನೇ ಚ ನೇತ್ರೇ ಪಾಯೌ ಭವೇದ್ರುಜಾ | ವಿಧಿರತ್ರಾಪಿ ಪಿತ್ತಘ್ನಃ ಕಾರ್ಯಃ ಸ್ನೇಹೈಶ್ಚ ಸೇಚನಮ್ ||೪|| ತಿರ್ಯಕ್ಪ್ರಣಿಹಿತೇ ನೇತ್ರೇ ತಥಾ ಪಾರ್ಶ್ವಾವಪೀಡಿತೇ | ಮುಖಸ್ಯಾವರಣಾದ್ಬಸ್ತಿರ್ನ ಸಮ್ಯಕ್ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ | ಋಜು ನೇತ್ರಂ ವಿಧೇಯಂ ಸ್ಯಾತ್ತತ್ರ ಸಮ್ಯಗ್ವಿಜಾನತಾ ||೫||
View original
अथ नेत्रे विचलिते तथा चैव विवर्तिते | गुदे क्षतं रुजा वा स्यात्तत्र सद्यःक्षतक्रियाः ||३|| अत्युत्क्षिप्तेऽवसन्ने च नेत्रे पायौ भवेद्रुजा | विधिरत्रापि पित्तघ्नः कार्यः स्नेहैश्च सेचनम् ||४|| तिर्यक्प्रणिहिते नेत्रे तथा पार्श्वावपीडिते | मुखस्यावरणाद्बस्तिर्न सम्यक् प्रतिपद्यते | ऋजु नेत्रं विधेयं स्यात्तत्र सम्यग्विजानता ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (6-9) · Śloka 10
ಅತಿಸ್ಥೂಲೇ ಕರ್ಕಶೇ ಚ ನೇತ್ರೇಽಸ್ತ್ರಿಮತಿ ಘರ್ಷಣಾತ್ | ಗುದೇ ಭವೇತ್ ಕ್ಷತಂ ರುಕ್ ಚ ಸಾಧನಂ ತಸ್ಯ ಪೂರ್ವವತ್ ||೬|| ಆಸನ್ನಕರ್ಣಿಕೇ ನೇತ್ರೇ ಭಿನ್ನೇಽಣೌ ವಾಽಪ್ಯಪಾರ್ಥಕಃ | ಅವಸೇಕೋ ಭವೇದ್ಬಸ್ತೇಸ್ತಸ್ಮಾದ್ದೋಷಾನ್ ವಿವರ್ಜಯೇತ್ ||೭|| ಪ್ರಕೃಷ್ಟಕರ್ಣಿಕೇ ರಕ್ತಂ ಗುದಮರ್ಮಪ್ರಪೀಡನಾತ್ | ಕ್ಷರತ್ಯತ್ರಾಪಿ ಪಿತ್ತಘ್ನೋ ವಿಧಿರ್ಬಸ್ತಿಶ್ಚ ಪಿಚ್ಛಿಲಃ ||೮|| ಹ್ರಸ್ವೇ ತ್ವಣುಸ್ರೋತಸಿ ಚ ಕ್ಲೇಶೋ ಬಸ್ತಿಶ್ಚ ಪೂರ್ವವತ್ | ಪ್ರತ್ಯಾಗಚ್ಛಂಸ್ತತಃಕುರ್ಯಾದ್ರೋಗಾನ್ ಬಸ್ತಿವಿಘಾತಜಾನ್ ||೯|| ದೀರ್ಘೇ ಮಹಾಸ್ರೋತಸಿ ಚ ಜ್ಞೇಯಮತ್ಯವಪೀಡವತ್ |೧೦|
View original
अतिस्थूले कर्कशे च नेत्रेऽस्त्रिमति घर्षणात् | गुदे भवेत् क्षतं रुक् च साधनं तस्य पूर्ववत् ||६|| आसन्नकर्णिके नेत्रे भिन्नेऽणौ वाऽप्यपार्थकः | अवसेको भवेद्बस्तेस्तस्माद्दोषान् विवर्जयेत् ||७|| प्रकृष्टकर्णिके रक्तं गुदमर्मप्रपीडनात् | क्षरत्यत्रापि पित्तघ्नो विधिर्बस्तिश्च पिच्छिलः ||८|| ह्रस्वे त्वणुस्रोतसि च क्लेशो बस्तिश्च पूर्ववत् | प्रत्यागच्छंस्ततःकुर्याद्रोगान् बस्तिविघातजान् ||९|| दीर्घे महास्रोतसि च ज्ञेयमत्यवपीडवत् |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (10-11) · Śloka 11
ಪ್ರಸ್ತೀರ್ಣೇ ಬಹಲೇ ಚಾಪಿ ಬಸ್ತೌ ದುರ್ಬದ್ಧದೋಷವತ್ ||೧೦|| ಬಸ್ತಾವಲ್ಪೇಽಲ್ಪತಾ ವಾಽಪಿ ದ್ರವ್ಯಸ್ಯಾಲ್ಪಾ ಗುಣಾ ಮತಾಃ | ದುರ್ಬದ್ಧೇ ಚಾಣುಭಿನ್ನೇ ಚ ವಿಜ್ಞೇಯಂ ಭಿನ್ನನೇತ್ರವತ್ ||೧೧||
View original
प्रस्तीर्णे बहले चापि बस्तौ दुर्बद्धदोषवत् ||१०|| बस्तावल्पेऽल्पता वाऽपि द्रव्यस्याल्पा गुणा मताः | दुर्बद्धे चाणुभिन्ने च विज्ञेयं भिन्ननेत्रवत् ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (12-16) · Śloka 16
ಅತಿಪ್ರಪೀಡಿತೋ ಬಸ್ತಿಃ ಪ್ರಯಾತ್ಯಾಮಾಶಯಂ ತತಃ | ವಾತೇರಿತೋ ನಾಸಿಕಾಭ್ಯಾಂ ಮುಖತೋ ವಾ ಪ್ರಪದ್ಯತೇ ||೧೨|| ತತ್ರ ತೂರ್ಣಂ ಗಲಾಪೀಡಂ ಕುರ್ಯಾಚ್ಚಾಪ್ಯವಧೂನನಮ್ | ಶಿರಃಕಾಯವಿರೇಕೌ ಚ ತೀಕ್ಷ್ಣೌ ಸೇಕಾಂಶ್ಚ ಶೀತಲಾನ್ ||೧೩|| ಶನೈಃ ಪ್ರಪೀಡಿತೋ ಬಸ್ತಿಃ ಪಕ್ವಾಧಾನಂ ನ ಗಚ್ಛತಿ | ನ ಚ ಸಮ್ಪಾದಯತ್ಯರ್ಥಂ ತಸ್ಮಾದ್ಯುಕ್ತಂ ಪ್ರಪೀಡಯೇತ್ ||೧೪|| ಭೂಯೋ ಭೂಯೋಽವಪೀಡೇನ ವಾಯುರನ್ತಃ ಪ್ರಪೀಡ್ಯತೇ | ತೇನಾಧ್ಮಾನಂ ರುಜಶ್ಚೋಗ್ರಾ ಯಥಾಸ್ವಂ ತತ್ರ ಬಸ್ತಯಃ ||೧೫|| ಕಾಲಾತಿಕ್ರಮಣಾತ್ ಕ್ಲೇಶೋ ವ್ಯಾಧಿಶ್ಚಾಭಿಪ್ರವರ್ಧತೇ | ತತ್ರ ವ್ಯಾಧಿಬಲಘ್ನಂ ತು ಭೂಯೋ ಬಸ್ತಿಂ ನಿಧಾಪಯೇತ್ ||೧೬||
View original
अतिप्रपीडितो बस्तिः प्रयात्यामाशयं ततः | वातेरितो नासिकाभ्यां मुखतो वा प्रपद्यते ||१२|| तत्र तूर्णं गलापीडं कुर्याच्चाप्यवधूननम् | शिरःकायविरेकौ च तीक्ष्णौ सेकांश्च शीतलान् ||१३|| शनैः प्रपीडितो बस्तिः पक्वाधानं न गच्छति | न च सम्पादयत्यर्थं तस्माद्युक्तं प्रपीडयेत् ||१४|| भूयो भूयोऽवपीडेन वायुरन्तः प्रपीड्यते | तेनाध्मानं रुजश्चोग्रा यथास्वं तत्र बस्तयः ||१५|| कालातिक्रमणात् क्लेशो व्याधिश्चाभिप्रवर्धते | तत्र व्याधिबलघ्नं तु भूयो बस्तिं निधापयेत् ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (17-22) · Śloka 22
ಗುದೋಪದೇಹಶೋಫೌ ತು ಸ್ನೇಹೋಽಪಕ್ವಃ ಕರೋತಿ ಹಿ | ತತ್ರ ಸಂಶೋಧನೋ ಬಸ್ತಿರ್ಹಿತಂ ಚಾಪಿ ವಿರೇಚನಮ್ ||೧೭|| ಹೀನಮಾತ್ರಾವುಭೌ ಬಸ್ತೀ ನಾತಿಕಾರ್ಯಕರೌ ಮತೌ | ಅತಿಮಾತ್ರೌ ತಥಾಽಽನಾಹಕ್ಲಮಾತೀಸಾರಕಾರಕೌ ||೧೮|| ಮೂರ್ಚ್ಛಾಂ ದಾಹಮತೀಸಾರಂ ಪಿತ್ತಂ ಚಾತ್ಯುಷ್ಣತೀಕ್ಷ್ಣಕೌ | ಮೃದುಶೀತಾವುಭೌ ವಾತವಿಬನ್ಧಾಧ್ಮಾನಕಾರಕೌ ||೧೯|| ತತ್ರ ಹೀನಾದಿಷು ಹಿತಃ ಪ್ರತ್ಯನೀಕಃ ಕ್ರಿಯಾವಿಧಿಃ | ಗುದಬಸ್ತ್ಯುಪದೇಹಂ ತು ಕುರ್ಯಾತ್ ಸಾನ್ದ್ರೋ ನಿರೂಹಣಃ ||೨೦|| ಪ್ರವಾಹಿಕಾಂ ವಾ ಜನಯೇತ್ತನುರಲ್ಪಗುಣಾವಹಃ | ತತ್ರ ಸಾನ್ದ್ರೇ ತನುಂ ಬಸ್ತಿಂ ತನೌ ಸಾನ್ದ್ರಂ ಚ ದಾಪಯೇತ್ ||೨೧|| ಸ್ನಿಗ್ಧೋಽತಿಜಾಡ್ಯಕೃದ್ರೂಕ್ಷಃ ಸ್ತಮ್ಭಾಧ್ಮಾನಕೃದುಚ್ಯತೇ | ಬಸ್ತಿಂ ರೂಕ್ಷಮತಿಸ್ನಿಗ್ಧೇ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ರೂಕ್ಷೇ ಚ ದಾಪಯೇತ್ ||೨೨||
View original
गुदोपदेहशोफौ तु स्नेहोऽपक्वः करोति हि | तत्र संशोधनो बस्तिर्हितं चापि विरेचनम् ||१७|| हीनमात्रावुभौ बस्ती नातिकार्यकरौ मतौ | अतिमात्रौ तथाऽऽनाहक्लमातीसारकारकौ ||१८|| मूर्च्छां दाहमतीसारं पित्तं चात्युष्णतीक्ष्णकौ | मृदुशीतावुभौ वातविबन्धाध्मानकारकौ ||१९|| तत्र हीनादिषु हितः प्रत्यनीकः क्रियाविधिः | गुदबस्त्युपदेहं तु कुर्यात् सान्द्रो निरूहणः ||२०|| प्रवाहिकां वा जनयेत्तनुरल्पगुणावहः | तत्र सान्द्रे तनुं बस्तिं तनौ सान्द्रं च दापयेत् ||२१|| स्निग्धोऽतिजाड्यकृद्रूक्षः स्तम्भाध्मानकृदुच्यते | बस्तिं रूक्षमतिस्निग्धे स्निग्धं रूक्षे च दापयेत् ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (23-29) · Śloka 30
ಅತಿಪೀಡಿತವದ್ದೋಷಾನ್ ವಿದ್ಧಿ ಚಾಪ್ಯವಶೀರ್ಷಕೇ | ಉಚ್ಛೀರ್ಷಕೇ ಸಮುನ್ನಾಹಂ ಬಸ್ತಿಃ ಕುರ್ಯಾಚ್ಚ ಮೇಹನಮ್ ||೨೩|| ತತ್ರೋತ್ತರೋ ಹಿತೋ ಬಸ್ತಿಃ ಸುಸ್ವಿನ್ನಸ್ಯ ಸುಖಾವಹಃ | ನ್ಯುಬ್ಜಸ್ಯ ಬಸ್ತಿರ್ನಾಪ್ನೋತಿ ಪಕ್ವಾಧಾನಂ ವಿಮಾರ್ಗಗಃ ||೨೪|| ಹೃದ್ಗುದಂ ಬಾಧತೇ ಚಾತ್ರ ವಾಯುಃ ಕೋಷ್ಠಮಥಾಪಿ ಚ | ಉತ್ತಾನಸ್ಯಾವೃತೇ ಮಾರ್ಗೇ ಬಸ್ತಿರ್ನಾನ್ತಃ ಪ್ರಪದ್ಯತೇ ||೨೫|| ನೇತ್ರಸಂವೇಜನಭ್ರಾನ್ತೋ ವಾಯುಶ್ಚಾನ್ತಃ ಪ್ರಕುಪ್ಯತಿ | ದೇಹೇ ಸಙ್ಕುಚಿತೇ ದತ್ತಃ ಸಕ್ಥ್ನೋರಪ್ಯುಭಯೋಸ್ತಥಾ ||೨೬|| ನ ಸಮ್ಯಗನಿಲಾವಿಷ್ಟೋ ಬಸ್ತಿಃ ಪ್ರತ್ಯೇತಿ ದೇಹಿನಃ | ಸ್ಥಿತಸ್ಯ ಬಸ್ತಿರ್ದತ್ತಸ್ತು ಕ್ಷಿಪ್ರಮಾಯಾತ್ಯವಾಙ್ಮುಖಃ ||೨೭|| ನ ಚಾಶಯಂ ತರ್ಪಯತಿ ತಸ್ಮಾನ್ನಾರ್ಥಕರೋ ಹಿ ಸಃ | ನಾಪ್ನೋತಿ ಬಸ್ತಿರ್ದತ್ತಸ್ತು ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಪಕ್ವಾಶಯಂ ಪುನಃ ||೨೮|| ದಕ್ಷಿಣಾಶ್ರಿತಪಾರ್ಶ್ವಸ್ಯ ವಾಮಪಾರ್ಶ್ವಾನುಗೋ ಯತಃ | ನ್ಯುಬ್ಜಾದೀನಾಂ ಪ್ರದಾನಂ ಚ ಬಸ್ತೇರ್ನೈವ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ ||೨೯|| ಪಶ್ಚಾದನಿಲಕೋಪೋಽತ್ರ ಯಥಾಸ್ವಂ ತತ್ರ ಕಾರಯೇತ್ |೩೦|
View original
अतिपीडितवद्दोषान् विद्धि चाप्यवशीर्षके | उच्छीर्षके समुन्नाहं बस्तिः कुर्याच्च मेहनम् ||२३|| तत्रोत्तरो हितो बस्तिः सुस्विन्नस्य सुखावहः | न्युब्जस्य बस्तिर्नाप्नोति पक्वाधानं विमार्गगः ||२४|| हृद्गुदं बाधते चात्र वायुः कोष्ठमथापि च | उत्तानस्यावृते मार्गे बस्तिर्नान्तः प्रपद्यते ||२५|| नेत्रसंवेजनभ्रान्तो वायुश्चान्तः प्रकुप्यति | देहे सङ्कुचिते दत्तः सक्थ्नोरप्युभयोस्तथा ||२६|| न सम्यगनिलाविष्टो बस्तिः प्रत्येति देहिनः | स्थितस्य बस्तिर्दत्तस्तु क्षिप्रमायात्यवाङ्मुखः ||२७|| न चाशयं तर्पयति तस्मान्नार्थकरो हि सः | नाप्नोति बस्तिर्दत्तस्तु कृत्स्नं पक्वाशयं पुनः ||२८|| दक्षिणाश्रितपार्श्वस्य वामपार्श्वानुगो यतः | न्युब्जादीनां प्रदानं च बस्तेर्नैव प्रशस्यते ||२९|| पश्चादनिलकोपोऽत्र यथास्वं तत्र कारयेत् |३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (30) · Śloka 30
ವ್ಯಾಪದಃ ಸ್ನೇಹಬಸ್ತೇಸ್ತು ವಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ ತಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ ||೩೦||
View original
व्यापदः स्नेहबस्तेस्तु वक्ष्यन्ते तच्चिकित्सिते ||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (31-50) · Śloka 50
ಅಯೋಗಾದ್ಯಾಸ್ತು ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ವ್ಯಾಪದಃ ಸಚಿಕಿತ್ಸಿತಾಃ | ಅನುಷ್ಣೋಽಲ್ಪೌಷಧೋ ಹೀನೋ ಬಸ್ತಿರ್ನೈತಿ ಪ್ರಯೋಜಿತಃ ||೩೧|| ವಿಷ್ಟಮ್ಭಾಧ್ಮಾನಶೂಲೈಶ್ಚ ತಮಯೋಗಂ ಪ್ರಚಕ್ಷತೇ | ತತ್ರ ತೀಕ್ಷ್ಣೋ ಹಿತೋ ಬಸ್ತಿಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಚಾಪಿ ವಿರೇಚನಮ್ ||೩೨|| ಸಶೇಷಾನ್ನೇಽಥವಾ ಭುಕ್ತೇ ಬಹುದೋಷೇ ಚ ಯೋಜಿತಃ | ಅತ್ಯಾಶಿತಸ್ಯಾತಿಬಹುರ್ಬಸ್ತಿರ್ಮನ್ದೋಷ್ಣ ಏವ ಚ ||೩೩|| ಅನುಷ್ಣಲವಣಸ್ನೇಹೋ ಹ್ಯತಿಮಾತ್ರೋಽಥವಾ ಪುನಃ | ತಥಾ ಬಹುಪುರೀಷಂ ಚ ಕ್ಷಿಪ್ರಮಾಧ್ಮಾಪಯೇನ್ನರಮ್ ||೩೪|| ಹೃತ್ಕಟೀಪಾರ್ಶ್ವಪೃಷ್ಠೇಷು ಶೂಲಂ ತತ್ರಾತಿದಾರುಣಮ್ | ತತ್ರ ತೀಕ್ಷ್ಣತರೋ ಬಸ್ತಿರ್ಹಿತಂ ಚಾಪ್ಯನುವಾಸನಮ್ ||೩೫|| ಅತಿತೀಕ್ಷ್ಣೋತಿಲವಣೋ ರೂಕ್ಷೋ ಬಸ್ತಿಃ ಪ್ರಯೋಜಿತಃ | ಸಪಿತ್ತಂ ಕೋಪಯೇದ್ವಾಯುಂ ಕುರ್ಯಾಚ್ಚ ಪರಿಕರ್ತಿಕಾಮ್ ||೩೬|| ನಾಭಿಬಸ್ತಿಗುದಂ ತತ್ರ ಛಿನತ್ತೀವಾತಿದೇಹಿನಃ | ಪಿಚ್ಛಾಬಸ್ತಿರ್ಹಿತಸ್ತಸ್ಯ ಸ್ನೇಹಶ್ಚ ಮಧುರೈಃ ಶೃತಃ ||೩೭|| ಅತ್ಯಮ್ಲಲವಣಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಃ ಪರಿಸ್ರಾವಾಯ ಕಲ್ಪತೇ | ದೌರ್ಬಲ್ಯಮಙ್ಗಸಾದಶ್ಚ ಜಾಯತೇ ತತ್ರ ದೇಹಿನಃ ||೩೮|| ಪರಿಸ್ರವೇತ್ತತಃ ಪಿತ್ತಂ ದಾಹಂ ಸಞ್ಜನಯೇದ್ಗುದೇ | ಪಿಚ್ಛಾಬಸ್ತಿರ್ಹಿತಸ್ತತ್ರ ಬಸ್ತಿಃ ಕ್ಷೀರಘೃತೇನ ಚ ||೩೯|| ಪ್ರವಾಹಿಕಾ ಭವೇತ್ತೀಕ್ಷ್ಣಾನ್ನಿರೂಹಾತ್ ಸಾನುವಾಸನಾತ್ | ಸದಾಹಶೂಲಂ ಕೃಚ್ಛ್ರೇಣ ಕಫಾಸೃಗುಪವೇಶ್ಯತೇ ||೪೦|| ಪಿಚ್ಛಾಬಸ್ತಿರ್ಹಿತಸ್ತತ್ರ ಪಯಸಾ ಚೈವ ಭೋಜನಮ್ | ಸರ್ಪಿರ್ಮಧುರಕೈಃ ಸಿದ್ಧಂ ತೈಲಂ ಚಾಪ್ಯನುವಾಸನಮ್ ||೪೧|| ಅತಿತೀಕ್ಷ್ಣೋ ನಿರೂಹೋ ವಾ ಸವಾತೇ ಚಾನುವಾಸನಃ | ಹೃದಯಸ್ಯೋಪಸರಣಂ ಕುರುತೇ ಚಾಙ್ಗಪೀಡನಮ್ ||೪೨|| ದೋಷೈಸ್ತತ್ರ ರುಜಸ್ತಾಸ್ತಾ ಮದೋ ಮೂರ್ಚ್ಛಾಽಙ್ಗಗೌರವಮ್ | ಸರ್ವದೋಷಹರಂ ಬಸ್ತಿಂ ಶೋಧನಂ ತತ್ರ ದಾಪಯೇತ್ ||೪೩|| ರೂಕ್ಷಸ್ಯ ಬಹುವಾತಸ್ಯ ತಥಾ ದುಃಶಾಯಿತಸ್ಯ ಚ | ಬಸ್ತಿರಙ್ಗಗ್ರಹಂ ಕುರ್ಯಾದ್ರೂಕ್ಷೋ ಮೃದ್ವಲ್ಪಭೇಷಜಃ ||೪೪|| ತತ್ರಾಙ್ಗಸಾದಃ ಪ್ರಸ್ತಮ್ಭೋ ಜೃಮ್ಭೋದ್ವೇಷ್ಟನವೇಪಕಾಃ | ಪರ್ವಭೇದಶ್ಚ ತತ್ರೇಷ್ಟಾಃ ಸ್ವೇದಾಭ್ಯಞ್ಜನಬಸ್ತಯಃ ||೪೫|| ಅತ್ಯುಷ್ಣತೀಕ್ಷ್ಣೋಽತಿಬಹುರ್ದತ್ತೋಽತಿಸ್ವೇದಿತಸ್ಯ ಚ | ಅಲ್ಪದೋಷಸ್ಯ ವಾ ಬಸ್ತಿರತಿಯೋಗಾಯ ಕಲ್ಪತೇ ||೪೬|| ವಿರೇಚನಾತಿಯೋಗೇನ ಸಮಾನಂ ತಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್ | ಪಿಚ್ಛಾಬಸ್ತಿಪ್ರಯೋಗಶ್ಚ ತತ್ರ ಶೀತಃ ಸುಖಾವಹಃ ||೪೭|| ಅತಿಯೋಗಾತ್ ಪರಂ ಯತ್ರ ಜೀವಾದಾನಂ ವಿರಿಕ್ತವತ್ | ದೇಯಸ್ತತ್ರ ಹಿತಶ್ಚಾಪ್ಸು ಪಿಚ್ಛಾಬಸ್ತಿಃ ಸಶೋಣಿತಃ ||೪೮|| ನವೈತಾ ವ್ಯಾಪದೋ ಯಾಸ್ತು ನಿರೂಹಂ ಪ್ರತ್ಯುದಾಹೃತಾಃ | ಸ್ನೇಹಬಸ್ತಿಷ್ವಪಿ ಹಿ ತಾ ವಿಜ್ಞೇಯಾಃ ಕುಶಲೈರಿಹ ||೪೯|| ಇತ್ಯುಕ್ತಾ ವ್ಯಾಪದಃ ಸರ್ವಾಃ ಸಲಕ್ಷಣಚಿಕಿತ್ಸಿತಾಃ | ಭಿಷಜಾ ಚ ತಥಾ ಕಾರ್ಯಂ ಯಥೈತಾ ನ ಭವನ್ತಿ ಹಿ ||೫೦||
View original
अयोगाद्यास्तु वक्ष्यामि व्यापदः सचिकित्सिताः | अनुष्णोऽल्पौषधो हीनो बस्तिर्नैति प्रयोजितः ||३१|| विष्टम्भाध्मानशूलैश्च तमयोगं प्रचक्षते | तत्र तीक्ष्णो हितो बस्तिस्तीक्ष्णं चापि विरेचनम् ||३२|| सशेषान्नेऽथवा भुक्ते बहुदोषे च योजितः | अत्याशितस्यातिबहुर्बस्तिर्मन्दोष्ण एव च ||३३|| अनुष्णलवणस्नेहो ह्यतिमात्रोऽथवा पुनः | तथा बहुपुरीषं च क्षिप्रमाध्मापयेन्नरम् ||३४|| हृत्कटीपार्श्वपृष्ठेषु शूलं तत्रातिदारुणम् | तत्र तीक्ष्णतरो बस्तिर्हितं चाप्यनुवासनम् ||३५|| अतितीक्ष्णोतिलवणो रूक्षो बस्तिः प्रयोजितः | सपित्तं कोपयेद्वायुं कुर्याच्च परिकर्तिकाम् ||३६|| नाभिबस्तिगुदं तत्र छिनत्तीवातिदेहिनः | पिच्छाबस्तिर्हितस्तस्य स्नेहश्च मधुरैः शृतः ||३७|| अत्यम्ललवणस्तीक्ष्णः परिस्रावाय कल्पते | दौर्बल्यमङ्गसादश्च जायते तत्र देहिनः ||३८|| परिस्रवेत्ततः पित्तं दाहं सञ्जनयेद्गुदे | पिच्छाबस्तिर्हितस्तत्र बस्तिः क्षीरघृतेन च ||३९|| प्रवाहिका भवेत्तीक्ष्णान्निरूहात् सानुवासनात् | सदाहशूलं कृच्छ्रेण कफासृगुपवेश्यते ||४०|| पिच्छाबस्तिर्हितस्तत्र पयसा चैव भोजनम् | सर्पिर्मधुरकैः सिद्धं तैलं चाप्यनुवासनम् ||४१|| अतितीक्ष्णो निरूहो वा सवाते चानुवासनः | हृदयस्योपसरणं कुरुते चाङ्गपीडनम् ||४२|| दोषैस्तत्र रुजस्तास्ता मदो मूर्च्छाऽङ्गगौरवम् | सर्वदोषहरं बस्तिं शोधनं तत्र दापयेत् ||४३|| रूक्षस्य बहुवातस्य तथा दुःशायितस्य च | बस्तिरङ्गग्रहं कुर्याद्रूक्षो मृद्वल्पभेषजः ||४४|| तत्राङ्गसादः प्रस्तम्भो जृम्भोद्वेष्टनवेपकाः | पर्वभेदश्च तत्रेष्टाः स्वेदाभ्यञ्जनबस्तयः ||४५|| अत्युष्णतीक्ष्णोऽतिबहुर्दत्तोऽतिस्वेदितस्य च | अल्पदोषस्य वा बस्तिरतियोगाय कल्पते ||४६|| विरेचनातियोगेन समानं तस्य लक्षणम् | पिच्छाबस्तिप्रयोगश्च तत्र शीतः सुखावहः ||४७|| अतियोगात् परं यत्र जीवादानं विरिक्तवत् | देयस्तत्र हितश्चाप्सु पिच्छाबस्तिः सशोणितः ||४८|| नवैता व्यापदो यास्तु निरूहं प्रत्युदाहृताः | स्नेहबस्तिष्वपि हि ता विज्ञेयाः कुशलैरिह ||४९|| इत्युक्ता व्यापदः सर्वाः सलक्षणचिकित्सिताः | भिषजा च तथा कार्यं यथैता न भवन्ति हि ||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (51) · Śloka 51
ಪಕ್ಷಾದ್ವಿರೇಕೋ ವಾನ್ತಸ್ಯ ತತಶ್ಚಾಪಿ ನಿರೂಹಣಮ್ | ಸದ್ಯೋ ನಿರೂಢೋಽನುವಾಸ್ಯಃ ಸಪ್ತರಾತ್ರಾದ್ವಿರೇಚಿತಃ ||೫೧||
View original
पक्षाद्विरेको वान्तस्य ततश्चापि निरूहणम् | सद्यो निरूढोऽनुवास्यः सप्तरात्राद्विरेचितः ||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 36
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ನೇತ್ರಬಸ್ತಿವ್ಯಾಪಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೩೬||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने नेत्रबस्तिव्यापच्चिकित्सितं नाम षट्त्रिंशोऽध्यायः ||३६||
🔊 Audio coming soon