Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤਃ ਸ੍ਵਭਾਵਵ੍ਯਾਧਿਪ੍ਰਤਿਸੇਧਨੀਯਂ ਰਸਾਯਨਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
View original
अथातः स्वभावव्याधिप्रतिषेधनीयं रसायनं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
29. svabhāvavyādhipratiṣēdhanīyarasāyanam
Adhikarana 2 (3-9) · Śloka 9
ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਦਯੋਸਜਨ੍ ਪੂਰ੍ਵਮਮਤਂ ਸੋਮਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤਮ੍ | ਜਰਾਮਤ੍ਯੁਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਵਿਧਾਨਂ ਤਸ੍ਯ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ||੩|| ਏਕ ਏਵ ਖਲੁ ਭਗਵਾਨ੍ ਸੋਮਃ ਸ੍ਥਾਨਨਾਮਾਕਤਿਵੀਰ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸੈਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਧਾ ਭਿਦ੍ਯਤੇ ||੪|| ਤਦ੍ਯਥਾ- ਅਂਸ਼ੁਮਾਨ੍ ਮੁਞ੍ਜਵਾਂਸ਼੍ਚੈਵ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾ ਰਜਤਪ੍ਰਭਃ | ਦੂਰ੍ਵਾਸੋਮਃ ਕਨੀਯਾਂਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਵੇਤਾਕ੍ਸਃ ਕਨਕਪ੍ਰਭਃ ||੫|| ਪ੍ਰਤਾਨਵਾਂਸ੍ਤਾਲਵਨ੍ਤਃ ਕਰਵੀਰੋਂਸ਼ਵਾਨਪਿ | ਸ੍ਵਯਮ੍ਪ੍ਰਭੋ ਮਹਾਸੋਮੋ ਯਸ਼੍ਚਾਪਿ ਗਰੁਡਾਹਤਃ ||੬|| ਗਾਯਤ੍ਰਸ੍ਤ੍ਰੈਸ੍ਟੁਭਃ ਪਾਙ੍ਕ੍ਤੋ ਜਾਗਤਃ ਸ਼ਾਕ੍ਵਰਸ੍ਤਥਾ | ਅਗ੍ਨਿਸ੍ਟੋਮੋ ਰੈਵਤਸ਼੍ਚ ਯਥੋਕ੍ਤ ਇਤਿ ਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤਃ ||੭|| ਗਾਯਤ੍ਰ੍ਯਾ ਤ੍ਰਿਪਦਾ ਯੁਕ੍ਤੋ ਯਸ਼੍ਚੋਡੁਪਤਿਰੁਚ੍ਯਤੇ | ਏਤੇ ਸੋਮਾਃ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਾ ਵੇਦੋਕ੍ਤੈਰ੍ਨਾਮਭਿਃ ਸ਼ੁਭੈਃ ||੮|| ਸਰ੍ਵੇਸਾਮੇਵ ਚੈਤੇਸਾਮੇਕੋ ਵਿਧਿਰੁਪਾਸਨੇ | ਸਰ੍ਵੇ ਤੁਲ੍ਯਗੁਣਾਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਧਾਨਂ ਤੇਸੁ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ||੯||
View original
ब्रह्मादयोऽसृजन् पूर्वममृतं सोमसञ्ज्ञितम् | जरामृत्युविनाशाय विधानं तस्य वक्ष्यते ||३|| एक एव खलु भगवान् सोमः स्थाननामाकृतिवीर्यविशेषैश्चतुर्विंशतिधा भिद्यते ||४|| तद्यथा- अंशुमान् मुञ्जवांश्चैव चन्द्रमा रजतप्रभः | दूर्वासोमः कनीयांश्च श्वेताक्षः कनकप्रभः ||५|| प्रतानवांस्तालवृन्तः करवीरोंऽशवानपि | स्वयम्प्रभो महासोमो यश्चापि गरुडाहृतः ||६|| गायत्रस्त्रैष्टुभः पाङ्क्तो जागतः शाक्वरस्तथा | अग्निष्टोमो रैवतश्च यथोक्त इति सञ्ज्ञितः ||७|| गायत्र्या त्रिपदा युक्तो यश्चोडुपतिरुच्यते | एते सोमाः समाख्याता वेदोक्तैर्नामभिः शुभैः ||८|| सर्वेषामेव चैतेषामेको विधिरुपासने | सर्वे तुल्यगुणाश्चैव विधानं तेषु वक्ष्यते ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (10-12) · Śloka 12
ਅਤੋਨ੍ਯਤਮਂ ਸੋਮਮੁਪਯੁਯੁਕ੍ਸੁਃ ਸਰ੍ਵੋਪਕਰਣਪਰਿਚਾਰਕੋਪੇਤਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤੇ ਦੇਸ਼ੇ ਤ੍ਰਿਵਤਮਾਗਾਰਂ ਕਾਰਯਿਤ੍ਵਾ ਹਤਦੋਸਃ ਪ੍ਰਤਿਸਂਸਸ੍ਟਭਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤੇਸੁ ਤਿਥਿਕਰਣਮੁਹੂਰ੍ਤਨਕ੍ਸਤ੍ਰੇਸੁ ਅਂਸ਼ੁਮਨ੍ਤਮਾਦਾਯਾਧ੍ਵਰਕਲ੍ਪੇਨਾਹਤਮਭਿਸੁਤਮਭਿਹੁਤਂ ਚਾਨ੍ਤਰਾਗਾਰੇ ਕਤਮਙ੍ਗਲਸ੍ਵਸ੍ਤਿਵਾਚਨਃ ਸੋਮਕਨ੍ਦਂ ਸੁਵਰ੍ਣਸੂਚ੍ਯਾ ਵਿਦਾਰ੍ਯ ਪਯੋ ਗਹ੍ਣੀਯਾਤ੍ ਸੌਵਰ੍ਣੇ (ਰਾਜਤੇ ਵਾ ) ਪਾਤ੍ਰੇਞ੍ਜਲਿਮਾਤ੍ਰਂ, ਤਤਃ ਸਕਦੇਵੋਪਯੁਞ੍ਜੀਤ ਨਾਖਾਦਯਨ੍, ਤਤ ਉਪਸ੍ਪਸ਼੍ਯ ਸ਼ੇਸਮਪ੍ਸ੍ਵਵਸਾਦ੍ਯ ਯਮਨਿਯਮਾਭ੍ਯਾਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਸਂਯੋਜ੍ਯ ਵਾਗ੍ਯਤੋਭ੍ਯਨ੍ਤਰਤਃ ਸੁਹਦ੍ਭਿਰੁਪਾਸ੍ਯਮਾਨੋ ਵਿਹਰੇਤ੍ ||੧੦|| ਰਸਾਯਨਂ ਪੀਤਵਾਂਸ੍ਤੁ ਨਿਵਾਤੇ ਤਨ੍ਮਨਾਃ ਸ਼ੁਚਿਃ | ਆਸੀਤ ਤਿਸ੍ਠੇਤ੍ ਕ੍ਰਾਮੇਚ੍ਚ ਨ ਕਥਞ੍ਚਨ ਸਂਵਿਸ਼ੇਤ੍ ||੧੧|| ਸਾਯਂ ਵਾ ਭੁਕ੍ਤਵਾਨੁਪਸ਼੍ਰੁਤਸ਼ਾਨ੍ਤਿਃ ਕੁਸ਼ਸ਼ਯ੍ਯਾਯਾਂ ਕਸ੍ਣਾਜਿਨੋਤ੍ਤਰਾਯਾਂ ਸੁਹਦ੍ਭਿਰੁਪਾਸ੍ਯਮਾਨਃ ਸ਼ਯੀਤ, ਤਸਿਤੋ ਵਾ ਸ਼ੀਤੋਦਕਮਾਤ੍ਰਾਂ ਪਿਬੇਤ੍ (ਅਸ਼ਨਾਯਿਤੋ ਵਾ ਕ੍ਸਾਰਂ); ਤਤਃ ਪ੍ਰਾਤਰੁਤ੍ਥਾਯੋਪਸ਼੍ਰੁਤਸ਼ਾਨ੍ਤਿਃ ਕਤਮਙ੍ਗਲੋ ਗਾਂ ਸ੍ਪਸ੍ਟ੍ਵਾ ਤਥੈਵਾਸੀਤ, ਤਸ੍ਯ ਜੀਰ੍ਣੇ ਸੋਮੇ ਛਰ੍ਦਿਰੁਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ, ਤਤਃ ਸ਼ੋਣਿਤਾਕ੍ਤਂ ਕਮਿਵ੍ਯਾਮਿਸ਼੍ਰਂ ਛਰ੍ਦਿਤਵਤੇ ਸਾਯਂ ਸ਼ਤਸ਼ੀਤਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਵਿਤਰੇਤ੍; ਤਤਸ੍ਤਤੀਯੇਹਨਿ ਕਮਿਵ੍ਯਾਮਿਸ਼੍ਰਮਤਿਸਾਰ੍ਯਤੇ, ਸ ਤੇਨਾਨਿਸ੍ਟਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹਭੁਕ੍ਤਪ੍ਰਭਤਿਭਿਰ੍ਵਿਸ਼ੇਸੈਰ੍ਵਿਨਿਰ੍ਮੁਕ੍ਤਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਤਨੁਰ੍ਭਵਤਿ, ਤਤਃ ਸਾਯਂ ਸ੍ਨਾਤਾਯ ਪੂਰ੍ਵਵਦੇਵ ਕ੍ਸੀਰਂ ਵਿਤਰੇਤ੍, ਕ੍ਸੌਮਵਸ੍ਤ੍ਰਾਸ੍ਤਤਾਯਾਂ ਚੈਨਂ ਸ਼ਯ੍ਯਾਯਾਂ ਸ਼ਾਯਯੇਤ੍; ਤਤਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥੇਹਨਿ ਤਸ੍ਯ ਸ਼੍ਵਯਥੁਰੁਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ, ਤਤਃ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗੇਭ੍ਯਃ ਕਮਯੋ ਨਿਸ੍ਕ੍ਰਾਮਨ੍ਤਿ, ਤਦਹਸ਼੍ਚ ਸ਼ਯ੍ਯਾਯਾਂ ਪਾਂਸ਼ੁਭਿਰਵਕੀਰ੍ਯਮਾਣਃ ਸ਼ਯੀਤ, ਤਤਃ ਸਾਯਂ ਪੂਰ੍ਵਵਦੇਵ ਕ੍ਸੀਰਂ ਵਿਤਰੇਤ੍; ਏਵਂ ਪਞ੍ਚਮਸਸ੍ਠਯੋਰ੍ਦਿਵਸਯੋਰ੍ਵਰ੍ਤੇਤ, ਕੇਵਲਮੁਭਯਕਾਲਮਸ੍ਮੈ ਕ੍ਸੀਰਂ ਵਿਤਰੇਤ੍; ਤਤਃ ਸਪ੍ਤਮੇਹਨਿ ਨਿਰ੍ਮਾਂਸਸ੍ਤ੍ਵਗਸ੍ਥਿਭੂਤਃ ਕੇਵਲਂ ਸੋਮਪਰਿਗ੍ਰਹਾਦੇਵੋਚ੍ਛ੍ਵਸਿਤਿ, ਤਦਹਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਸੁਖੋਸ੍ਣੇਨ ਪਰਿਸਿਚ੍ਯ ਤਿਲਮਧੁਕਚਨ੍ਦਨਾਨੁਲਿਪ੍ਤਦੇਹਂ ਪਯਃ ਪਾਯਯੇਤ੍; ਤਤੋਸ੍ਟਮੇਹਨਿ ਪ੍ਰਾਤਰੇਵ ਕ੍ਸੀਰਪਰਿਸਿਕ੍ਤਂ ਚਨ੍ਦਨਪ੍ਰਦਿਗ੍ਧਗਾਤ੍ਰਂ ਪਯਃ ਪਾਯਯਿਤ੍ਵਾ ਪਾਂਸ਼ੁਸ਼ਯ੍ਯਾਂ ਸਮੁਤ੍ਸਜ੍ਯ ਕ੍ਸੌਮਵਸ੍ਤ੍ਰਾਸ੍ਤਤਾਯਾਂ ਸ਼ਯ੍ਯਾਯਾਂ ਸ਼ਾਯਯੇਤ੍, ਤਤੋਸ੍ਯ ਮਾਂਸਮਾਪ੍ਯਾਯ੍ਯਤੇ, ਤ੍ਵਕ੍ ਚਾਵਦਲਤਿ, ਦਨ੍ਤਨਖਰੋਮਾਣਿ ਚਾਸ੍ਯ ਪਤਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਯ ਨਵਮਦਿਵਸਾਤ੍ ਪ੍ਰਭਤ੍ਯਣੁਤੈਲਾਭ੍ਯਙ੍ਗਃ ਸੋਮਵਲ੍ਕਕਸਾਯਪਰਿਸੇਕਃ; ਤਤੋ ਦਸ਼ਮੇਹਨ੍ਯੇਤਦੇਵ ਵਿਤਰੇਤ੍, ਤਤੋਸ੍ਯ ਤ੍ਵਕ੍ ਸ੍ਥਿਰਤਾਮੁਪੈਤਿ; ਏਵਮੇਕਾਦਸ਼ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਯੋਰ੍ਵਰ੍ਤੇਤ; ਤਤਸ੍ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਾਤ੍ ਪ੍ਰਭਤਿ ਸੋਮਵਲ੍ਕਕਸਾਯਪਰਿਸੇਕਃ, ਏਵਮਾਸੋਡਸ਼ਾਦ੍ਵਰ੍ਤੇਤ; ਤਤਃ ਸਪ੍ਤਦਸ਼ਾਸ੍ਟਾਦਸ਼ਯੋਰ੍ਦਿਵਸਯੋਰ੍ਦਸ਼ਨਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਸ਼ਿਖਰਿਣਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਵਜ੍ਰਵੈਦੂਰ੍ਯਸ੍ਫਟਿਕਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਃ ਸਮਾਃ ਸ੍ਥਿਰਾਃ ਸਹਿਸ੍ਣਵਃ, ਤਦਾ ਪ੍ਰਭਤਿ ਚਾਨਵੈਃ ਸ਼ਾਲਿਤਣ੍ਡੁਲੈਃ ਕ੍ਸੀਰਯਵਾਗੂਮੁਪਸੇਵੇਤ ਯਾਵਤ੍ ਪਞ੍ਚਰ੍ਵਿਸ਼ਤਿਰਿਤਿ; ਤਤੋਸ੍ਮੈ ਦਦ੍ਯਾਚ੍ਛਾਲ੍ਯੋਦਨਂ ਮਦੂਭਯਕਾਲਂ ਪਯਸਾ, ਤਤੋਸ੍ਯ ਨਖਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਵਿਦ੍ਰੁਮੇਨ੍ਦ੍ਰਗੋਪਕਤਰੁਣਾਦਿਤ੍ਯਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾਃ, ਸ੍ਥਿਰਾਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਲਕ੍ਸਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਃ ਕੇਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ, ਤ੍ਵਕ੍ ਚ ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਾਤਸੀਪੁਸ੍ਪਵੈਦੂਰ੍ਯਪ੍ਰਕਾਸ਼ਾ; ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚ ਮਾਸਾਤ੍ ਕੇਸ਼ਾਨ੍ ਵਾਪਯੇਤ੍, ਵਾਪਯਿਤ੍ਵਾ ਚੋਸ਼ੀਰਚਨ੍ਦਨਕਸ੍ਣਤਿਲਕਲ੍ਕੈਃ ਸ਼ਿਰਃ ਪ੍ਰਦਿਹ੍ਯਾਤ੍ ਪਯਸਾ ਵਾ ਸ੍ਨਾਪਯੇਤ੍; ਤਤੋਸ੍ਯਾਨਨ੍ਤਰਂ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਾਤ੍ ਕੇਸ਼ਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਭ੍ਰਮਰਾਞ੍ਜਨਨਿਭਾਃ ਕੁਞ੍ਚਿਤਾਃ ਸ੍ਥਿਰਾਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਃ; ਤਤਸ੍ਤ੍ਰਿਰਾਤ੍ਰਾਤ੍ ਪ੍ਰਥਮਾਵਸਥਪਰਿਸਰਾਨ੍ਨਿਸ੍ਕ੍ਰਮ੍ਯ ਮੁਹੂਰ੍ਤਂ ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾ ਪੁਨਰੇਵਾਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ੇਤ੍, ਤਤੋਸ੍ਯ ਬਲਾਤੈਲਮਭ੍ਯਙ੍ਗਾਰ੍ਥੇਵਚਾਰ੍ਯਂ, ਯਵਪਿਸ੍ਟਮੁਦ੍ਵਰ੍ਤਨਾਰ੍ਥੇ, ਸੁਖੋਸ੍ਣਂ ਚ ਪਯਃ ਪਰਿਸੇਕਾਰ੍ਥੇ, ਅਜਕਰ੍ਣਕਸਾਯਮੁਤ੍ਸਾਦਨਾਰ੍ਥੇ, ਸੋਸ਼ੀਰਂ ਕੂਪੋਦਕਂ ਸ੍ਨਾਨਾਰ੍ਥੇ, ਚਨ੍ਦਨਮਨੁਲੇਪਾਰ੍ਥੇ, ਆਮਲਕਰਸਵਿਮਿਸ਼੍ਰਾਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਯੂਸਸੂਪਵਿਕਲ੍ਪਾਃ, ਕ੍ਸੀਰਮਧੁਕਸਿਦ੍ਧਂ ਚ ਕਸ੍ਣਤਿਲਮਵਚਾਰਣਾਰ੍ਥੇ, ਏਵਂ ਦਸ਼ਰਾਤ੍ਰਂ; ਤਤੋਨ੍ਯਦ੍ਦਸ਼ਰਾਤ੍ਰਂ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਪਰਿਸਰੇ ਵਰ੍ਤੇਤ; ਤਤਸ੍ਤਤੀਯੇ ਪਰਿਸਰੇ ਸ੍ਥਿਰੀਕੁਰ੍ਵਨ੍ਨਾਤ੍ਮਾਨਮਨ੍ਯਦ੍ਦਸ਼ਰਾਤ੍ਰਮਾਸੀਤ, ਕਿਞ੍ਚਿਦਾਤਪਪਵਨਾਨ੍ ਵਾ ਸੇਵੇਤ, ਪੁਨਸ਼੍ਚਾਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ੇਤ੍, ਨ ਚਾਤ੍ਮਾਨਮਾਦਰ੍ਸ਼ੇਪ੍ਸੁ ਵਾ ਨਿਰੀਕ੍ਸੇਤ ਰੂਪਸ਼ਾਲਿਤ੍ਵਾਤ੍; ਤਤੋਨ੍ਯਦ੍ਦਸ਼ਰਾਤ੍ਰਂ ਕ੍ਰੋਧਾਦੀਨ੍ ਪਰਿਹਰੇਤ੍ , ਏਵਂ ਸਰ੍ਵੇਸਾਮੁਪਯੋਗਵਿਕਲ੍ਪਃ | ਵਿਸ਼ੇਸਤਸ੍ਤੁ ਵਲ੍ਲੀਪ੍ਰਤਾਨਕ੍ਸੁਪਕਾਦਯਃ ਸੋਮਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕ੍ਸਤ੍ਰਿਯਵੈਸ਼੍ਯੈਰ੍ਭਕ੍ਸਯਿਤਵ੍ਯਾਃ | ਤੇਸਾਂ ਤੁ ਪ੍ਰਮਾਣਮਰ੍ਧਚਤੁਸ੍ਕਮੁਸ੍ਟਯਃ ||੧੨||
View original
अतोऽन्यतमं सोममुपयुयुक्षुः सर्वोपकरणपरिचारकोपेतः प्रशस्ते देशे त्रिवृतमागारं कारयित्वा हृतदोषः प्रतिसंसृष्टभक्तः प्रशस्तेषु तिथिकरणमुहूर्तनक्षत्रेषु अंशुमन्तमादायाध्वरकल्पेनाहृतमभिषुतमभिहुतं चान्तरागारे कृतमङ्गलस्वस्तिवाचनः सोमकन्दं सुवर्णसूच्या विदार्य पयो गृह्णीयात् सौवर्णे (राजते वा ) पात्रेऽञ्जलिमात्रं, ततः सकृदेवोपयुञ्जीत नाखादयन्, तत उपस्पृश्य शेषमप्स्ववसाद्य यमनियमाभ्यामात्मानं संयोज्य वाग्यतोऽभ्यन्तरतः सुहृद्भिरुपास्यमानो विहरेत् ||१०|| रसायनं पीतवांस्तु निवाते तन्मनाः शुचिः | आसीत तिष्ठेत् क्रामेच्च न कथञ्चन संविशेत् ||११|| सायं वा भुक्तवानुपश्रुतशान्तिः कुशशय्यायां कृष्णाजिनोत्तरायां सुहृद्भिरुपास्यमानः शयीत, तृषितो वा शीतोदकमात्रां पिबेत् (अशनायितो वा क्षारं); ततः प्रातरुत्थायोपश्रुतशान्तिः कृतमङ्गलो गां स्पृष्ट्वा तथैवासीत, तस्य जीर्णे सोमे छर्दिरुत्पद्यते, ततः शोणिताक्तं कृमिव्यामिश्रं छर्दितवते सायं शृतशीतं क्षीरं वितरेत्; ततस्तृतीयेऽहनि कृमिव्यामिश्रमतिसार्यते, स तेनानिष्टप्रतिग्रहभुक्तप्रभृतिभिर्विशेषैर्विनिर्मुक्तः शुद्धतनुर्भवति, ततः सायं स्नाताय पूर्ववदेव क्षीरं वितरेत्, क्षौमवस्त्रास्तृतायां चैनं शय्यायां शाययेत्; ततश्चतुर्थेऽहनि तस्य श्वयथुरुत्पद्यते, ततः सर्वाङ्गेभ्यः कृमयो निष्क्रामन्ति, तदहश्च शय्यायां पांशुभिरवकीर्यमाणः शयीत, ततः सायं पूर्ववदेव क्षीरं वितरेत्; एवं पञ्चमषष्ठयोर्दिवसयोर्वर्तेत, केवलमुभयकालमस्मै क्षीरं वितरेत्; ततः सप्तमेऽहनि निर्मांसस्त्वगस्थिभूतः केवलं सोमपरिग्रहादेवोच्छ्वसिति, तदहश्च क्षीरेण सुखोष्णेन परिषिच्य तिलमधुकचन्दनानुलिप्तदेहं पयः पाययेत्; ततोऽष्टमेऽहनि प्रातरेव क्षीरपरिषिक्तं चन्दनप्रदिग्धगात्रं पयः पाययित्वा पांशुशय्यां समुत्सृज्य क्षौमवस्त्रास्तृतायां शय्यायां शाययेत्, ततोऽस्य मांसमाप्याय्यते, त्वक् चावदलति, दन्तनखरोमाणि चास्य पतन्ति, तस्य नवमदिवसात् प्रभृत्यणुतैलाभ्यङ्गः सोमवल्ककषायपरिषेकः; ततो दशमेऽहन्येतदेव वितरेत्, ततोऽस्य त्वक् स्थिरतामुपैति; एवमेकादशद्वादशयोर्वर्तेत; ततस्त्रयोदशात् प्रभृति सोमवल्ककषायपरिषेकः, एवमाषोडशाद्वर्तेत; ततः सप्तदशाष्टादशयोर्दिवसयोर्दशना जायन्ते शिखरिणः स्निग्धवज्रवैदूर्यस्फटिकप्रकाशाः समाः स्थिराः सहिष्णवः, तदा प्रभृति चानवैः शालितण्डुलैः क्षीरयवागूमुपसेवेत यावत् पञ्चर्विशतिरिति; ततोऽस्मै दद्याच्छाल्योदनं मृदूभयकालं पयसा, ततोऽस्य नखा जायन्ते विद्रुमेन्द्रगोपकतरुणादित्यप्रकाशाः, स्थिराः स्निग्धा लक्षणसम्पन्नाः केशाश्च सूक्ष्मा जायन्ते, त्वक् च नीलोत्पलातसीपुष्पवैदूर्यप्रकाशा; ऊर्ध्वं च मासात् केशान् वापयेत्, वापयित्वा चोशीरचन्दनकृष्णतिलकल्कैः शिरः प्रदिह्यात् पयसा वा स्नापयेत्; ततोऽस्यानन्तरं सप्तरात्रात् केशा जायन्ते भ्रमराञ्जननिभाः कुञ्चिताः स्थिराः स्निग्धाः; ततस्त्रिरात्रात् प्रथमावसथपरिसरान्निष्क्रम्य मुहूर्तं स्थित्वा पुनरेवान्तः प्रविशेत्, ततोऽस्य बलातैलमभ्यङ्गार्थेऽवचार्यं, यवपिष्टमुद्वर्तनार्थे, सुखोष्णं च पयः परिषेकार्थे, अजकर्णकषायमुत्सादनार्थे, सोशीरं कूपोदकं स्नानार्थे, चन्दनमनुलेपार्थे, आमलकरसविमिश्राश्चास्य यूषसूपविकल्पाः, क्षीरमधुकसिद्धं च कृष्णतिलमवचारणार्थे, एवं दशरात्रं; ततोऽन्यद्दशरात्रं द्वितीये परिसरे वर्तेत; ततस्तृतीये परिसरे स्थिरीकुर्वन्नात्मानमन्यद्दशरात्रमासीत, किञ्चिदातपपवनान् वा सेवेत, पुनश्चान्तः प्रविशेत्, न चात्मानमादर्शेऽप्सु वा निरीक्षेत रूपशालित्वात्; ततोऽन्यद्दशरात्रं क्रोधादीन् परिहरेत् , एवं सर्वेषामुपयोगविकल्पः | विशेषतस्तु वल्लीप्रतानक्षुपकादयः सोमा ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यैर्भक्षयितव्याः | तेषां तु प्रमाणमर्धचतुष्कमुष्टयः ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (13) · Śloka 13
ਅਂਸ਼ੁਮਨ੍ਤਂ ਸੌਵਰ੍ਣੇ ਪਾਤ੍ਰੇਭਿਸੁਣੁਯਾਤ੍, ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸਂ ਰਾਜਤੇ; ਤਾਵੁਪਯੁਜ੍ਯਾਸ੍ਟਗੁਣਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਮਵਾਪ੍ਯੇਸ਼ਾਨਂ ਦੇਵਮਨੁਪ੍ਰਵਿਸ਼ਤਿ, ਸ਼ੇਸਾਂਸ੍ਤੁ ਤਾਮ੍ਰਮਯੇ ਮਨ੍ਮਯੇ ਵਾ ਰੋਹਿਤੇ ਵਾ ਚਰ੍ਮਣਿ ਵਿਤਤੇ; ਸ਼ੂਦ੍ਰਵਰ੍ਜਂ ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਵਰ੍ਣੈਃ ਸੋਮਾ ਉਪਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਾਃ | ਤਤਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਮਾਸੇ ਪੌਰ੍ਣਮਾਸ੍ਯਾਂ ਸ਼ੁਚੌ ਦੇਸ਼ੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਰ੍ਚਯਿਤ੍ਵਾ ਕਤਮਙ੍ਗਲੋ ਨਿਸ੍ਕ੍ਰਮ੍ਯ ਯਥੋਕ੍ਤਂ ਵ੍ਰਜੇਦਿਤਿ ||੧੩||
View original
अंशुमन्तं सौवर्णे पात्रेऽभिषुणुयात्, चन्द्रमसं राजते; तावुपयुज्याष्टगुणमैश्वर्यमवाप्येशानं देवमनुप्रविशति, शेषांस्तु ताम्रमये मृन्मये वा रोहिते वा चर्मणि वितते; शूद्रवर्जं त्रिभिर्वर्णैः सोमा उपयोक्तव्याः | ततश्चतुर्थे मासे पौर्णमास्यां शुचौ देशे ब्राह्मणानर्चयित्वा कृतमङ्गलो निष्क्रम्य यथोक्तं व्रजेदिति ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (14-19) · Śloka 19
ਓਸਧੀਨਾਂ ਪਤਿਂ ਸੋਮਮੁਪਯੁਜ੍ਯ ਵਿਚਕ੍ਸਣਃ | ਦਸ਼ਵਰ੍ਸਸਹਸ੍ਰਾਣਿ ਨਵਾਂ ਧਾਰਯਤੇ ਤਨੁਮ੍ ||੧੪|| ਨਾਗ੍ਨਿਰ੍ਨ ਤੋਯਂ ਨ ਵਿਸਂ ਨ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਨਾਸ੍ਤ੍ਰਮੇਵ ਚ | ਤਸ੍ਯਾਲਮਾਯੁਃਕ੍ਸਪਣੇ ਸਮਰ੍ਥਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ ਹਿ ||੧੫|| ਭਦ੍ਰਾਣਾਂ ਸਸ੍ਟਿਵਰ੍ਸਾਣਾਂ ਪ੍ਰਸ੍ਰੁਤਾਨਾਮਨੇਕਧਾ | ਕੁਞ੍ਜਰਾਣਾਂ ਸਹਸ੍ਰਸ੍ਯ ਬਲਂ ਸਮਧਿਗਚ੍ਛਤਿ ||੧੬|| ਕ੍ਸੀਰੋਦਂ ਸ਼ਕ੍ਰਸਦਨਮੁਤ੍ਤਰਾਂਸ਼੍ਚ ਕੁਰੂਨਪਿ | ਯਤ੍ਰੇਚ੍ਛਤਿ ਸ ਗਨ੍ਤੁਂ ਵਾ ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਰਤਿਹਤਾ ਗਤਿਃ ||੧੭|| ਕਨ੍ਦਰ੍ਪ ਇਵ ਰੂਪੇਣ ਕਾਨ੍ਤ੍ਯਾ ਚਨ੍ਦ੍ਰ ਇਵਾਪਰਃ | ਪ੍ਰਹ੍ਲਾਦਯਤਿ ਭੂਤਾਨਾਂ ਮਨਾਂਸਿ ਸ ਮਹਾਦ੍ਯੁਤਿਃ ||੧੮|| ਸਾਙ੍ਗੋਪਾਙ੍ਗਾਂਸ਼੍ਚ ਨਿਖਿਲਾਨ੍ ਵੇਦਾਨ੍ ਵਿਨ੍ਦਤਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ | ਚਰਤ੍ਯਮੋਘਸਙ੍ਕਲ੍ਪੋ ਦੇਵਵਚ੍ਚਾਖਿਲਂ ਜਗਤ੍ ||੧੯||
View original
ओषधीनां पतिं सोममुपयुज्य विचक्षणः | दशवर्षसहस्राणि नवां धारयते तनुम् ||१४|| नाग्निर्न तोयं न विषं न शस्त्रं नास्त्रमेव च | तस्यालमायुःक्षपणे समर्थानि भवन्ति हि ||१५|| भद्राणां षष्टिवर्षाणां प्रस्रुतानामनेकधा | कुञ्जराणां सहस्रस्य बलं समधिगच्छति ||१६|| क्षीरोदं शक्रसदनमुत्तरांश्च कुरूनपि | यत्रेच्छति स गन्तुं वा तत्राप्रतिहता गतिः ||१७|| कन्दर्प इव रूपेण कान्त्या चन्द्र इवापरः | प्रह्लादयति भूतानां मनांसि स महाद्युतिः ||१८|| साङ्गोपाङ्गांश्च निखिलान् वेदान् विन्दति तत्त्वतः | चरत्यमोघसङ्कल्पो देववच्चाखिलं जगत् ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (20-26) · Śloka 26
ਸਰ੍ਵੇਸਾਮੇਵ ਸੋਮਾਨਾਂ ਪਤ੍ਰਾਣਿ ਦਸ਼ ਪਞ੍ਚ ਚ | ਤਾਨਿ ਸ਼ੁਕ੍ਲੇ ਚ ਕਸ੍ਣੇ ਚ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਨਿਪਤਨ੍ਤਿ ਚ ||੨੦|| ਏਕੈਕਂ ਜਾਯਤੇ ਪਤ੍ਰਂ ਸੋਮਸ੍ਯਾਹਰਹਸ੍ਤਦਾ | ਸ਼ੁਕ੍ਲਸ੍ਯ ਪੌਰ੍ਣਮਾਸ੍ਯਾਂ ਤੁ ਭਵੇਤ੍ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਚ੍ਛਦਃ ||੨੧|| ਸ਼ੀਰ੍ਯਤੇ ਪਤ੍ਰਮੇਕੈਕਂ ਦਿਵਸੇ ਦਿਵਸੇ ਪੁਨਃ | ਕਸ੍ਣਪਕ੍ਸਕ੍ਸਯੇ ਚਾਪਿ ਲਤਾ ਭਵਤਿ ਕੇਵਲਾ ||੨੨|| ਅਂਸ਼ੁਮਾਨਾਜ੍ਯਗਨ੍ਧਸ੍ਤੁ ਕਨ੍ਦਵਾਨ੍ ਰਜਤਪ੍ਰਭਃ | ਕਦਲ੍ਯਾਕਾਰਕਨ੍ਦਸ੍ਤੁ ਮੁਞ੍ਜਵਾਂਲ੍ਲਸ਼ੁਨਚ੍ਛਦਃ ||੨੩|| ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਃ ਕਨਕਾਭਾਸੋ ਜਲੇ ਚਰਤਿ ਸਰ੍ਵਦਾ | ਗਰੁਡਾਹਤਨਾਮਾ ਚ ਸ਼੍ਵੇਤਾਕ੍ਸਸ਼੍ਚਾਪਿ ਪਾਣ੍ਡੁਰੌ ||੨੪|| ਸਰ੍ਪਨਿਰ੍ਮੋਕਸਦਸ਼ੌ ਤੌ ਵਕ੍ਸਾਗ੍ਰਾਵਲਮ੍ਬਿਨੌ | ਤਥਾਨ੍ਯੇ ਮਣ੍ਡਲੈਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਿਤਾ ਇਵ ਭਾਨ੍ਤਿ ਤੇ ||੨੫|| ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਤੁ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾਃ ਸੋਮਾਃ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਚ੍ਛਦਾਃ | ਕ੍ਸੀਰਕਨ੍ਦਲਤਾਵਨ੍ਤਃ ਪਤ੍ਰੈਰ੍ਨਾਨਾਵਿਧੈਃ ਸ੍ਮਤਾਃ ||੨੬||
View original
सर्वेषामेव सोमानां पत्राणि दश पञ्च च | तानि शुक्ले च कृष्णे च जायन्ते निपतन्ति च ||२०|| एकैकं जायते पत्रं सोमस्याहरहस्तदा | शुक्लस्य पौर्णमास्यां तु भवेत् पञ्चदशच्छदः ||२१|| शीर्यते पत्रमेकैकं दिवसे दिवसे पुनः | कृष्णपक्षक्षये चापि लता भवति केवला ||२२|| अंशुमानाज्यगन्धस्तु कन्दवान् रजतप्रभः | कदल्याकारकन्दस्तु मुञ्जवांल्लशुनच्छदः ||२३|| चन्द्रमाः कनकाभासो जले चरति सर्वदा | गरुडाहृतनामा च श्वेताक्षश्चापि पाण्डुरौ ||२४|| सर्पनिर्मोकसदृशौ तौ वृक्षाग्रावलम्बिनौ | तथाऽन्ये मण्डलैश्चित्रैश्चित्रिता इव भान्ति ते ||२५|| सर्व एव तु विज्ञेयाः सोमाः पञ्चदशच्छदाः | क्षीरकन्दलतावन्तः पत्रैर्नानाविधैः स्मृताः ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (27-31) · Śloka 31
ਹਿਮਵਤ੍ਯਰ੍ਬੁਦੇ ਸਹ੍ਯੇ ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰੇ ਮਲਯੇ ਤਥਾ | ਸ਼੍ਰੀਪਰ੍ਵਤੇ ਦੇਵਗਿਰੌ ਗਿਰੌ ਦੇਵਸਹੇ ਤਥਾ ||੨੭|| ਪਾਰਿਯਾਤ੍ਰੇ ਚ ਵਿਨ੍ਧ੍ਯੇ ਚ ਦੇਵਸੁਨ੍ਦੇ ਹਦੇ ਤਥਾ | ਉਤ੍ਤਰੇਣ ਵਿਤਸ੍ਤਾਯਾਃ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਾ ਯੇ ਮਹੀਧਰਾਃ ||੨੮|| ਪਞ੍ਚ ਤੇਸਾਮਧੋ ਮਧ੍ਯੇ ਸਿਨ੍ਧੁਨਾਮਾ ਮਹਾਨਦਃ | ਹਠਵਤ੍ ਪ੍ਲਵਤੇ ਤਤ੍ਰ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾਃ ਸੋਮਸਤ੍ਤਮਃ ||੨੯|| ਤਸ੍ਯੋਦ੍ਦੇਸ਼ੇਸੁ ਚਾਪ੍ਯਸ੍ਤਿ ਮੁਞ੍ਜਵਾਨਂਸ਼ੁਮਾਨਪਿ | ਕਾਸ਼੍ਮੀਰੇਸੁ ਸਰੋ ਦਿਵ੍ਯਂ ਨਾਮ੍ਨਾ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਕਮਾਨਸਮ੍ ||੩੦|| ਗਾਯਤ੍ਰਸ੍ਤ੍ਰੈਸ੍ਟੁਭਃ ਪਾਙ੍ਕ੍ਤੋ ਜਾਗਤਃ ਸ਼ਾਕ੍ਵਰਸ੍ਤਥਾ | ਅਤ੍ਰ ਸਨ੍ਤ੍ਯਪਰੇ ਚਾਪਿ ਸੋਮਾਃ ਸੋਮਸਮਪ੍ਰਭਾਃ ||੩੧||
View original
हिमवत्यर्बुदे सह्ये महेन्द्रे मलये तथा | श्रीपर्वते देवगिरौ गिरौ देवसहे तथा ||२७|| पारियात्रे च विन्ध्ये च देवसुन्दे हदे तथा | उत्तरेण वितस्तायाः प्रवृद्धा ये महीधराः ||२८|| पञ्च तेषामधो मध्ये सिन्धुनामा महानदः | हठवत् प्लवते तत्र चन्द्रमाः सोमसत्तमः ||२९|| तस्योद्देशेषु चाप्यस्ति मुञ्जवानंशुमानपि | काश्मीरेषु सरो दिव्यं नाम्ना क्षुद्रकमानसम् ||३०|| गायत्रस्त्रैष्टुभः पाङ्क्तो जागतः शाक्वरस्तथा | अत्र सन्त्यपरे चापि सोमाः सोमसमप्रभाः ||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (32) · Śloka 32
ਯੈਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਮਨ੍ਦਭਾਗ੍ਯੈਸ੍ਤੇ ਭਿਸਜਸ਼੍ਚਾਪਮਾਨਿਤਾਃ | ਨ ਤਾਨ੍ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਧਰ੍ਮਿਸ੍ਠਾਃ ਕਤਘ੍ਨਾਸ਼੍ਚਾਪਿ ਮਾਨਵਾਃ | ਭੇਸਜਦ੍ਵੇਸਿਣਸ਼੍ਚਾਪਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਦ੍ਵੇਸਿਣਸ੍ਤਥਾ ||੩੨||
View original
यैश्चात्र मन्दभाग्यैस्ते भिषजश्चापमानिताः | न तान् पश्यन्त्यधर्मिष्ठाः कृतघ्नाश्चापि मानवाः | भेषजद्वेषिणश्चापि ब्राह्मणद्वेषिणस्तथा ||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 29
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇ ਸ੍ਵਭਾਵਵ੍ਯਾਧਿਪ੍ਰਤਿਸੇਧਨੀਯਂ ਰਸਾਯਨਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮੈਕੋਨਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੨੯||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने स्वभावव्याधिप्रतिषेधनीयं रसायनचिकित्सितं नामैकोनत्रिंशोऽध्यायः ||२९||
🔊 Audio coming soon