Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതഃ സ്വഭാവവ്യാധിപ്രതിഷേധനീയം രസായനം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ ||൧|| യഥോവാച ഭഗവാന് ധന്വന്തരിഃ ||൨||
View original
अथातः स्वभावव्याधिप्रतिषेधनीयं रसायनं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
29. svabhāvavyādhipratiṣēdhanīyarasāyanam
Adhikarana 2 (3-9) · Śloka 9
ബ്രഹ്മാദയോऽസൃജന് പൂര്വമമൃതം സോമസഞ്ജ്ഞിതമ് | ജരാമൃത്യുവിനാശായ വിധാനം തസ്യ വക്ഷ്യതേ ||൩|| ഏക ഏവ ഖലു ഭഗവാന് സോമഃ സ്ഥാനനാമാകൃതിവീര്യവിശേഷൈശ്ചതുര്വിംശതിധാ ഭിദ്യതേ ||൪|| തദ്യഥാ- അംശുമാന് മുഞ്ജവാംശ്ചൈവ ചന്ദ്രമാ രജതപ്രഭഃ | ദൂര്വാസോമഃ കനീയാംശ്ച ശ്വേതാക്ഷഃ കനകപ്രഭഃ ||൫|| പ്രതാനവാംസ്താലവൃന്തഃ കരവീരോംऽശവാനപി | സ്വയമ്പ്രഭോ മഹാസോമോ യശ്ചാപി ഗരുഡാഹൃതഃ ||൬|| ഗായത്രസ്ത്രൈഷ്ടുഭഃ പാങ്ക്തോ ജാഗതഃ ശാക്വരസ്തഥാ | അഗ്നിഷ്ടോമോ രൈവതശ്ച യഥോക്ത ഇതി സഞ്ജ്ഞിതഃ ||൭|| ഗായത്ര്യാ ത്രിപദാ യുക്തോ യശ്ചോഡുപതിരുച്യതേ | ഏതേ സോമാഃ സമാഖ്യാതാ വേദോക്തൈര്നാമഭിഃ ശുഭൈഃ ||൮|| സര്വേഷാമേവ ചൈതേഷാമേകോ വിധിരുപാസനേ | സര്വേ തുല്യഗുണാശ്ചൈവ വിധാനം തേഷു വക്ഷ്യതേ ||൯||
View original
ब्रह्मादयोऽसृजन् पूर्वममृतं सोमसञ्ज्ञितम् | जरामृत्युविनाशाय विधानं तस्य वक्ष्यते ||३|| एक एव खलु भगवान् सोमः स्थाननामाकृतिवीर्यविशेषैश्चतुर्विंशतिधा भिद्यते ||४|| तद्यथा- अंशुमान् मुञ्जवांश्चैव चन्द्रमा रजतप्रभः | दूर्वासोमः कनीयांश्च श्वेताक्षः कनकप्रभः ||५|| प्रतानवांस्तालवृन्तः करवीरोंऽशवानपि | स्वयम्प्रभो महासोमो यश्चापि गरुडाहृतः ||६|| गायत्रस्त्रैष्टुभः पाङ्क्तो जागतः शाक्वरस्तथा | अग्निष्टोमो रैवतश्च यथोक्त इति सञ्ज्ञितः ||७|| गायत्र्या त्रिपदा युक्तो यश्चोडुपतिरुच्यते | एते सोमाः समाख्याता वेदोक्तैर्नामभिः शुभैः ||८|| सर्वेषामेव चैतेषामेको विधिरुपासने | सर्वे तुल्यगुणाश्चैव विधानं तेषु वक्ष्यते ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (10-12) · Śloka 12
അതോऽന്യതമം സോമമുപയുയുക്ഷുഃ സര്വോപകരണപരിചാരകോപേതഃ പ്രശസ്തേ ദേശേ ത്രിവൃതമാഗാരം കാരയിത്വാ ഹൃതദോഷഃ പ്രതിസംസൃഷ്ടഭക്തഃ പ്രശസ്തേഷു തിഥികരണമുഹൂര്തനക്ഷത്രേഷു അംശുമന്തമാദായാധ്വരകല്പേനാഹൃതമഭിഷുതമഭിഹുതം ചാന്തരാഗാരേ കൃതമങ്ഗലസ്വസ്തിവാചനഃ സോമകന്ദം സുവര്ണസൂച്യാ വിദാര്യ പയോ ഗൃഹ്ണീയാത് സൌവര്ണേ (രാജതേ വാ ) പാത്രേऽഞ്ജലിമാത്രം, തതഃ സകൃദേവോപയുഞ്ജീത നാഖാദയന്, തത ഉപസ്പൃശ്യ ശേഷമപ്സ്വവസാദ്യ യമനിയമാഭ്യാമാത്മാനം സംയോജ്യ വാഗ്യതോऽഭ്യന്തരതഃ സുഹൃദ്ഭിരുപാസ്യമാനോ വിഹരേത് ||൧൦|| രസായനം പീതവാംസ്തു നിവാതേ തന്മനാഃ ശുചിഃ | ആസീത തിഷ്ഠേത് ക്രാമേച്ച ന കഥഞ്ചന സംവിശേത് ||൧൧|| സായം വാ ഭുക്തവാനുപശ്രുതശാന്തിഃ കുശശയ്യായാം കൃഷ്ണാജിനോത്തരായാം സുഹൃദ്ഭിരുപാസ്യമാനഃ ശയീത, തൃഷിതോ വാ ശീതോദകമാത്രാം പിബേത് (അശനായിതോ വാ ക്ഷാരം); തതഃ പ്രാതരുത്ഥായോപശ്രുതശാന്തിഃ കൃതമങ്ഗലോ ഗാം സ്പൃഷ്ട്വാ തഥൈവാസീത, തസ്യ ജീര്ണേ സോമേ ഛര്ദിരുത്പദ്യതേ, തതഃ ശോണിതാക്തം കൃമിവ്യാമിശ്രം ഛര്ദിതവതേ സായം ശൃതശീതം ക്ഷീരം വിതരേത്; തതസ്തൃതീയേऽഹനി കൃമിവ്യാമിശ്രമതിസാര്യതേ, സ തേനാനിഷ്ടപ്രതിഗ്രഹഭുക്തപ്രഭൃതിഭിര്വിശേഷൈര്വിനിര്മുക്തഃ ശുദ്ധതനുര്ഭവതി, തതഃ സായം സ്നാതായ പൂര്വവദേവ ക്ഷീരം വിതരേത്, ക്ഷൌമവസ്ത്രാസ്തൃതായാം ചൈനം ശയ്യായാം ശായയേത്; തതശ്ചതുര്ഥേऽഹനി തസ്യ ശ്വയഥുരുത്പദ്യതേ, തതഃ സര്വാങ്ഗേഭ്യഃ കൃമയോ നിഷ്ക്രാമന്തി, തദഹശ്ച ശയ്യായാം പാംശുഭിരവകീര്യമാണഃ ശയീത, തതഃ സായം പൂര്വവദേവ ക്ഷീരം വിതരേത്; ഏവം പഞ്ചമഷഷ്ഠയോര്ദിവസയോര്വര്തേത, കേവലമുഭയകാലമസ്മൈ ക്ഷീരം വിതരേത്; തതഃ സപ്തമേऽഹനി നിര്മാംസസ്ത്വഗസ്ഥിഭൂതഃ കേവലം സോമപരിഗ്രഹാദേവോച്ഛ്വസിതി, തദഹശ്ച ക്ഷീരേണ സുഖോഷ്ണേന പരിഷിച്യ തിലമധുകചന്ദനാനുലിപ്തദേഹം പയഃ പായയേത്; തതോऽഷ്ടമേऽഹനി പ്രാതരേവ ക്ഷീരപരിഷിക്തം ചന്ദനപ്രദിഗ്ധഗാത്രം പയഃ പായയിത്വാ പാംശുശയ്യാം സമുത്സൃജ്യ ക്ഷൌമവസ്ത്രാസ്തൃതായാം ശയ്യായാം ശായയേത്, തതോऽസ്യ മാംസമാപ്യായ്യതേ, ത്വക് ചാവദലതി, ദന്തനഖരോമാണി ചാസ്യ പതന്തി, തസ്യ നവമദിവസാത് പ്രഭൃത്യണുതൈലാഭ്യങ്ഗഃ സോമവല്കകഷായപരിഷേകഃ; തതോ ദശമേऽഹന്യേതദേവ വിതരേത്, തതോऽസ്യ ത്വക് സ്ഥിരതാമുപൈതി; ഏവമേകാദശദ്വാദശയോര്വര്തേത; തതസ്ത്രയോദശാത് പ്രഭൃതി സോമവല്കകഷായപരിഷേകഃ, ഏവമാഷോഡശാദ്വര്തേത; തതഃ സപ്തദശാഷ്ടാദശയോര്ദിവസയോര്ദശനാ ജായന്തേ ശിഖരിണഃ സ്നിഗ്ധവജ്രവൈദൂര്യസ്ഫടികപ്രകാശാഃ സമാഃ സ്ഥിരാഃ സഹിഷ്ണവഃ, തദാ പ്രഭൃതി ചാനവൈഃ ശാലിതണ്ഡുലൈഃ ക്ഷീരയവാഗൂമുപസേവേത യാവത് പഞ്ചര്വിശതിരിതി; തതോऽസ്മൈ ദദ്യാച്ഛാല്യോദനം മൃദൂഭയകാലം പയസാ, തതോऽസ്യ നഖാ ജായന്തേ വിദ്രുമേന്ദ്രഗോപകതരുണാദിത്യപ്രകാശാഃ, സ്ഥിരാഃ സ്നിഗ്ധാ ലക്ഷണസമ്പന്നാഃ കേശാശ്ച സൂക്ഷ്മാ ജായന്തേ, ത്വക് ച നീലോത്പലാതസീപുഷ്പവൈദൂര്യപ്രകാശാ; ഊര്ധ്വം ച മാസാത് കേശാന് വാപയേത്, വാപയിത്വാ ചോശീരചന്ദനകൃഷ്ണതിലകല്കൈഃ ശിരഃ പ്രദിഹ്യാത് പയസാ വാ സ്നാപയേത്; തതോऽസ്യാനന്തരം സപ്തരാത്രാത് കേശാ ജായന്തേ ഭ്രമരാഞ്ജനനിഭാഃ കുഞ്ചിതാഃ സ്ഥിരാഃ സ്നിഗ്ധാഃ; തതസ്ത്രിരാത്രാത് പ്രഥമാവസഥപരിസരാന്നിഷ്ക്രമ്യ മുഹൂര്തം സ്ഥിത്വാ പുനരേവാന്തഃ പ്രവിശേത്, തതോऽസ്യ ബലാതൈലമഭ്യങ്ഗാര്ഥേऽവചാര്യം, യവപിഷ്ടമുദ്വര്തനാര്ഥേ, സുഖോഷ്ണം ച പയഃ പരിഷേകാര്ഥേ, അജകര്ണകഷായമുത്സാദനാര്ഥേ, സോശീരം കൂപോദകം സ്നാനാര്ഥേ, ചന്ദനമനുലേപാര്ഥേ, ആമലകരസവിമിശ്രാശ്ചാസ്യ യൂഷസൂപവികല്പാഃ, ക്ഷീരമധുകസിദ്ധം ച കൃഷ്ണതിലമവചാരണാര്ഥേ, ഏവം ദശരാത്രം; തതോऽന്യദ്ദശരാത്രം ദ്വിതീയേ പരിസരേ വര്തേത; തതസ്തൃതീയേ പരിസരേ സ്ഥിരീകുര്വന്നാത്മാനമന്യദ്ദശരാത്രമാസീത, കിഞ്ചിദാതപപവനാന് വാ സേവേത, പുനശ്ചാന്തഃ പ്രവിശേത്, ന ചാത്മാനമാദര്ശേऽപ്സു വാ നിരീക്ഷേത രൂപശാലിത്വാത്; തതോऽന്യദ്ദശരാത്രം ക്രോധാദീന് പരിഹരേത് , ഏവം സര്വേഷാമുപയോഗവികല്പഃ | വിശേഷതസ്തു വല്ലീപ്രതാനക്ഷുപകാദയഃ സോമാ ബ്രാഹ്മണക്ഷത്രിയവൈശ്യൈര്ഭക്ഷയിതവ്യാഃ | തേഷാം തു പ്രമാണമര്ധചതുഷ്കമുഷ്ടയഃ ||൧൨||
View original
अतोऽन्यतमं सोममुपयुयुक्षुः सर्वोपकरणपरिचारकोपेतः प्रशस्ते देशे त्रिवृतमागारं कारयित्वा हृतदोषः प्रतिसंसृष्टभक्तः प्रशस्तेषु तिथिकरणमुहूर्तनक्षत्रेषु अंशुमन्तमादायाध्वरकल्पेनाहृतमभिषुतमभिहुतं चान्तरागारे कृतमङ्गलस्वस्तिवाचनः सोमकन्दं सुवर्णसूच्या विदार्य पयो गृह्णीयात् सौवर्णे (राजते वा ) पात्रेऽञ्जलिमात्रं, ततः सकृदेवोपयुञ्जीत नाखादयन्, तत उपस्पृश्य शेषमप्स्ववसाद्य यमनियमाभ्यामात्मानं संयोज्य वाग्यतोऽभ्यन्तरतः सुहृद्भिरुपास्यमानो विहरेत् ||१०|| रसायनं पीतवांस्तु निवाते तन्मनाः शुचिः | आसीत तिष्ठेत् क्रामेच्च न कथञ्चन संविशेत् ||११|| सायं वा भुक्तवानुपश्रुतशान्तिः कुशशय्यायां कृष्णाजिनोत्तरायां सुहृद्भिरुपास्यमानः शयीत, तृषितो वा शीतोदकमात्रां पिबेत् (अशनायितो वा क्षारं); ततः प्रातरुत्थायोपश्रुतशान्तिः कृतमङ्गलो गां स्पृष्ट्वा तथैवासीत, तस्य जीर्णे सोमे छर्दिरुत्पद्यते, ततः शोणिताक्तं कृमिव्यामिश्रं छर्दितवते सायं शृतशीतं क्षीरं वितरेत्; ततस्तृतीयेऽहनि कृमिव्यामिश्रमतिसार्यते, स तेनानिष्टप्रतिग्रहभुक्तप्रभृतिभिर्विशेषैर्विनिर्मुक्तः शुद्धतनुर्भवति, ततः सायं स्नाताय पूर्ववदेव क्षीरं वितरेत्, क्षौमवस्त्रास्तृतायां चैनं शय्यायां शाययेत्; ततश्चतुर्थेऽहनि तस्य श्वयथुरुत्पद्यते, ततः सर्वाङ्गेभ्यः कृमयो निष्क्रामन्ति, तदहश्च शय्यायां पांशुभिरवकीर्यमाणः शयीत, ततः सायं पूर्ववदेव क्षीरं वितरेत्; एवं पञ्चमषष्ठयोर्दिवसयोर्वर्तेत, केवलमुभयकालमस्मै क्षीरं वितरेत्; ततः सप्तमेऽहनि निर्मांसस्त्वगस्थिभूतः केवलं सोमपरिग्रहादेवोच्छ्वसिति, तदहश्च क्षीरेण सुखोष्णेन परिषिच्य तिलमधुकचन्दनानुलिप्तदेहं पयः पाययेत्; ततोऽष्टमेऽहनि प्रातरेव क्षीरपरिषिक्तं चन्दनप्रदिग्धगात्रं पयः पाययित्वा पांशुशय्यां समुत्सृज्य क्षौमवस्त्रास्तृतायां शय्यायां शाययेत्, ततोऽस्य मांसमाप्याय्यते, त्वक् चावदलति, दन्तनखरोमाणि चास्य पतन्ति, तस्य नवमदिवसात् प्रभृत्यणुतैलाभ्यङ्गः सोमवल्ककषायपरिषेकः; ततो दशमेऽहन्येतदेव वितरेत्, ततोऽस्य त्वक् स्थिरतामुपैति; एवमेकादशद्वादशयोर्वर्तेत; ततस्त्रयोदशात् प्रभृति सोमवल्ककषायपरिषेकः, एवमाषोडशाद्वर्तेत; ततः सप्तदशाष्टादशयोर्दिवसयोर्दशना जायन्ते शिखरिणः स्निग्धवज्रवैदूर्यस्फटिकप्रकाशाः समाः स्थिराः सहिष्णवः, तदा प्रभृति चानवैः शालितण्डुलैः क्षीरयवागूमुपसेवेत यावत् पञ्चर्विशतिरिति; ततोऽस्मै दद्याच्छाल्योदनं मृदूभयकालं पयसा, ततोऽस्य नखा जायन्ते विद्रुमेन्द्रगोपकतरुणादित्यप्रकाशाः, स्थिराः स्निग्धा लक्षणसम्पन्नाः केशाश्च सूक्ष्मा जायन्ते, त्वक् च नीलोत्पलातसीपुष्पवैदूर्यप्रकाशा; ऊर्ध्वं च मासात् केशान् वापयेत्, वापयित्वा चोशीरचन्दनकृष्णतिलकल्कैः शिरः प्रदिह्यात् पयसा वा स्नापयेत्; ततोऽस्यानन्तरं सप्तरात्रात् केशा जायन्ते भ्रमराञ्जननिभाः कुञ्चिताः स्थिराः स्निग्धाः; ततस्त्रिरात्रात् प्रथमावसथपरिसरान्निष्क्रम्य मुहूर्तं स्थित्वा पुनरेवान्तः प्रविशेत्, ततोऽस्य बलातैलमभ्यङ्गार्थेऽवचार्यं, यवपिष्टमुद्वर्तनार्थे, सुखोष्णं च पयः परिषेकार्थे, अजकर्णकषायमुत्सादनार्थे, सोशीरं कूपोदकं स्नानार्थे, चन्दनमनुलेपार्थे, आमलकरसविमिश्राश्चास्य यूषसूपविकल्पाः, क्षीरमधुकसिद्धं च कृष्णतिलमवचारणार्थे, एवं दशरात्रं; ततोऽन्यद्दशरात्रं द्वितीये परिसरे वर्तेत; ततस्तृतीये परिसरे स्थिरीकुर्वन्नात्मानमन्यद्दशरात्रमासीत, किञ्चिदातपपवनान् वा सेवेत, पुनश्चान्तः प्रविशेत्, न चात्मानमादर्शेऽप्सु वा निरीक्षेत रूपशालित्वात्; ततोऽन्यद्दशरात्रं क्रोधादीन् परिहरेत् , एवं सर्वेषामुपयोगविकल्पः | विशेषतस्तु वल्लीप्रतानक्षुपकादयः सोमा ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यैर्भक्षयितव्याः | तेषां तु प्रमाणमर्धचतुष्कमुष्टयः ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (13) · Śloka 13
അംശുമന്തം സൌവര്ണേ പാത്രേऽഭിഷുണുയാത്, ചന്ദ്രമസം രാജതേ; താവുപയുജ്യാഷ്ടഗുണമൈശ്വര്യമവാപ്യേശാനം ദേവമനുപ്രവിശതി, ശേഷാംസ്തു താമ്രമയേ മൃന്മയേ വാ രോഹിതേ വാ ചര്മണി വിതതേ; ശൂദ്രവര്ജം ത്രിഭിര്വര്ണൈഃ സോമാ ഉപയോക്തവ്യാഃ | തതശ്ചതുര്ഥേ മാസേ പൌര്ണമാസ്യാം ശുചൌ ദേശേ ബ്രാഹ്മണാനര്ചയിത്വാ കൃതമങ്ഗലോ നിഷ്ക്രമ്യ യഥോക്തം വ്രജേദിതി ||൧൩||
View original
अंशुमन्तं सौवर्णे पात्रेऽभिषुणुयात्, चन्द्रमसं राजते; तावुपयुज्याष्टगुणमैश्वर्यमवाप्येशानं देवमनुप्रविशति, शेषांस्तु ताम्रमये मृन्मये वा रोहिते वा चर्मणि वितते; शूद्रवर्जं त्रिभिर्वर्णैः सोमा उपयोक्तव्याः | ततश्चतुर्थे मासे पौर्णमास्यां शुचौ देशे ब्राह्मणानर्चयित्वा कृतमङ्गलो निष्क्रम्य यथोक्तं व्रजेदिति ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (14-19) · Śloka 19
ഓഷധീനാം പതിം സോമമുപയുജ്യ വിചക്ഷണഃ | ദശവര്ഷസഹസ്രാണി നവാം ധാരയതേ തനുമ് ||൧൪|| നാഗ്നിര്ന തോയം ന വിഷം ന ശസ്ത്രം നാസ്ത്രമേവ ച | തസ്യാലമായുഃക്ഷപണേ സമര്ഥാനി ഭവന്തി ഹി ||൧൫|| ഭദ്രാണാം ഷഷ്ടിവര്ഷാണാം പ്രസ്രുതാനാമനേകധാ | കുഞ്ജരാണാം സഹസ്രസ്യ ബലം സമധിഗച്ഛതി ||൧൬|| ക്ഷീരോദം ശക്രസദനമുത്തരാംശ്ച കുരൂനപി | യത്രേച്ഛതി സ ഗന്തും വാ തത്രാപ്രതിഹതാ ഗതിഃ ||൧൭|| കന്ദര്പ ഇവ രൂപേണ കാന്ത്യാ ചന്ദ്ര ഇവാപരഃ | പ്രഹ്ലാദയതി ഭൂതാനാം മനാംസി സ മഹാദ്യുതിഃ ||൧൮|| സാങ്ഗോപാങ്ഗാംശ്ച നിഖിലാന് വേദാന് വിന്ദതി തത്ത്വതഃ | ചരത്യമോഘസങ്കല്പോ ദേവവച്ചാഖിലം ജഗത് ||൧൯||
View original
ओषधीनां पतिं सोममुपयुज्य विचक्षणः | दशवर्षसहस्राणि नवां धारयते तनुम् ||१४|| नाग्निर्न तोयं न विषं न शस्त्रं नास्त्रमेव च | तस्यालमायुःक्षपणे समर्थानि भवन्ति हि ||१५|| भद्राणां षष्टिवर्षाणां प्रस्रुतानामनेकधा | कुञ्जराणां सहस्रस्य बलं समधिगच्छति ||१६|| क्षीरोदं शक्रसदनमुत्तरांश्च कुरूनपि | यत्रेच्छति स गन्तुं वा तत्राप्रतिहता गतिः ||१७|| कन्दर्प इव रूपेण कान्त्या चन्द्र इवापरः | प्रह्लादयति भूतानां मनांसि स महाद्युतिः ||१८|| साङ्गोपाङ्गांश्च निखिलान् वेदान् विन्दति तत्त्वतः | चरत्यमोघसङ्कल्पो देववच्चाखिलं जगत् ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (20-26) · Śloka 26
സര്വേഷാമേവ സോമാനാം പത്രാണി ദശ പഞ്ച ച | താനി ശുക്ലേ ച കൃഷ്ണേ ച ജായന്തേ നിപതന്തി ച ||൨൦|| ഏകൈകം ജായതേ പത്രം സോമസ്യാഹരഹസ്തദാ | ശുക്ലസ്യ പൌര്ണമാസ്യാം തു ഭവേത് പഞ്ചദശച്ഛദഃ ||൨൧|| ശീര്യതേ പത്രമേകൈകം ദിവസേ ദിവസേ പുനഃ | കൃഷ്ണപക്ഷക്ഷയേ ചാപി ലതാ ഭവതി കേവലാ ||൨൨|| അംശുമാനാജ്യഗന്ധസ്തു കന്ദവാന് രജതപ്രഭഃ | കദല്യാകാരകന്ദസ്തു മുഞ്ജവാംല്ലശുനച്ഛദഃ ||൨൩|| ചന്ദ്രമാഃ കനകാഭാസോ ജലേ ചരതി സര്വദാ | ഗരുഡാഹൃതനാമാ ച ശ്വേതാക്ഷശ്ചാപി പാണ്ഡുരൌ ||൨൪|| സര്പനിര്മോകസദൃശൌ തൌ വൃക്ഷാഗ്രാവലമ്ബിനൌ | തഥാऽന്യേ മണ്ഡലൈശ്ചിത്രൈശ്ചിത്രിതാ ഇവ ഭാന്തി തേ ||൨൫|| സര്വ ഏവ തു വിജ്ഞേയാഃ സോമാഃ പഞ്ചദശച്ഛദാഃ | ക്ഷീരകന്ദലതാവന്തഃ പത്രൈര്നാനാവിധൈഃ സ്മൃതാഃ ||൨൬||
View original
सर्वेषामेव सोमानां पत्राणि दश पञ्च च | तानि शुक्ले च कृष्णे च जायन्ते निपतन्ति च ||२०|| एकैकं जायते पत्रं सोमस्याहरहस्तदा | शुक्लस्य पौर्णमास्यां तु भवेत् पञ्चदशच्छदः ||२१|| शीर्यते पत्रमेकैकं दिवसे दिवसे पुनः | कृष्णपक्षक्षये चापि लता भवति केवला ||२२|| अंशुमानाज्यगन्धस्तु कन्दवान् रजतप्रभः | कदल्याकारकन्दस्तु मुञ्जवांल्लशुनच्छदः ||२३|| चन्द्रमाः कनकाभासो जले चरति सर्वदा | गरुडाहृतनामा च श्वेताक्षश्चापि पाण्डुरौ ||२४|| सर्पनिर्मोकसदृशौ तौ वृक्षाग्रावलम्बिनौ | तथाऽन्ये मण्डलैश्चित्रैश्चित्रिता इव भान्ति ते ||२५|| सर्व एव तु विज्ञेयाः सोमाः पञ्चदशच्छदाः | क्षीरकन्दलतावन्तः पत्रैर्नानाविधैः स्मृताः ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (27-31) · Śloka 31
ഹിമവത്യര്ബുദേ സഹ്യേ മഹേന്ദ്രേ മലയേ തഥാ | ശ്രീപര്വതേ ദേവഗിരൌ ഗിരൌ ദേവസഹേ തഥാ ||൨൭|| പാരിയാത്രേ ച വിന്ധ്യേ ച ദേവസുന്ദേ ഹദേ തഥാ | ഉത്തരേണ വിതസ്തായാഃ പ്രവൃദ്ധാ യേ മഹീധരാഃ ||൨൮|| പഞ്ച തേഷാമധോ മധ്യേ സിന്ധുനാമാ മഹാനദഃ | ഹഠവത് പ്ലവതേ തത്ര ചന്ദ്രമാഃ സോമസത്തമഃ ||൨൯|| തസ്യോദ്ദേശേഷു ചാപ്യസ്തി മുഞ്ജവാനംശുമാനപി | കാശ്മീരേഷു സരോ ദിവ്യം നാമ്നാ ക്ഷുദ്രകമാനസമ് ||൩൦|| ഗായത്രസ്ത്രൈഷ്ടുഭഃ പാങ്ക്തോ ജാഗതഃ ശാക്വരസ്തഥാ | അത്ര സന്ത്യപരേ ചാപി സോമാഃ സോമസമപ്രഭാഃ ||൩൧||
View original
हिमवत्यर्बुदे सह्ये महेन्द्रे मलये तथा | श्रीपर्वते देवगिरौ गिरौ देवसहे तथा ||२७|| पारियात्रे च विन्ध्ये च देवसुन्दे हदे तथा | उत्तरेण वितस्तायाः प्रवृद्धा ये महीधराः ||२८|| पञ्च तेषामधो मध्ये सिन्धुनामा महानदः | हठवत् प्लवते तत्र चन्द्रमाः सोमसत्तमः ||२९|| तस्योद्देशेषु चाप्यस्ति मुञ्जवानंशुमानपि | काश्मीरेषु सरो दिव्यं नाम्ना क्षुद्रकमानसम् ||३०|| गायत्रस्त्रैष्टुभः पाङ्क्तो जागतः शाक्वरस्तथा | अत्र सन्त्यपरे चापि सोमाः सोमसमप्रभाः ||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (32) · Śloka 32
യൈശ്ചാത്ര മന്ദഭാഗ്യൈസ്തേ ഭിഷജശ്ചാപമാനിതാഃ | ന താന് പശ്യന്ത്യധര്മിഷ്ഠാഃ കൃതഘ്നാശ്ചാപി മാനവാഃ | ഭേഷജദ്വേഷിണശ്ചാപി ബ്രാഹ്മണദ്വേഷിണസ്തഥാ ||൩൨||
View original
यैश्चात्र मन्दभाग्यैस्ते भिषजश्चापमानिताः | न तान् पश्यन्त्यधर्मिष्ठाः कृतघ्नाश्चापि मानवाः | भेषजद्वेषिणश्चापि ब्राह्मणद्वेषिणस्तथा ||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 29
ഇതി സുശ്രുതസംഹിതായാം ചികിത്സാസ്ഥാനേ സ്വഭാവവ്യാധിപ്രതിഷേധനീയം രസായനചികിത്സിതം നാമൈകോനത്രിംശോऽധ്യായഃ ||൨൯||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने स्वभावव्याधिप्रतिषेधनीयं रसायनचिकित्सितं नामैकोनत्रिंशोऽध्यायः ||२९||
🔊 Audio coming soon