Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತಃ ಸ್ವಭಾವವ್ಯಾಧಿಪ್ರತಿಷೇಧನೀಯಂ ರಸಾಯನಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
View original
अथातः स्वभावव्याधिप्रतिषेधनीयं रसायनं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
29. svabhāvavyādhipratiṣēdhanīyarasāyanam
Adhikarana 2 (3-9) · Śloka 9
ಬ್ರಹ್ಮಾದಯೋಽಸೃಜನ್ ಪೂರ್ವಮಮೃತಂ ಸೋಮಸಞ್ಜ್ಞಿತಮ್ | ಜರಾಮೃತ್ಯುವಿನಾಶಾಯ ವಿಧಾನಂ ತಸ್ಯ ವಕ್ಷ್ಯತೇ ||೩|| ಏಕ ಏವ ಖಲು ಭಗವಾನ್ ಸೋಮಃ ಸ್ಥಾನನಾಮಾಕೃತಿವೀರ್ಯವಿಶೇಷೈಶ್ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಧಾ ಭಿದ್ಯತೇ ||೪|| ತದ್ಯಥಾ- ಅಂಶುಮಾನ್ ಮುಞ್ಜವಾಂಶ್ಚೈವ ಚನ್ದ್ರಮಾ ರಜತಪ್ರಭಃ | ದೂರ್ವಾಸೋಮಃ ಕನೀಯಾಂಶ್ಚ ಶ್ವೇತಾಕ್ಷಃ ಕನಕಪ್ರಭಃ ||೫|| ಪ್ರತಾನವಾಂಸ್ತಾಲವೃನ್ತಃ ಕರವೀರೋಂಽಶವಾನಪಿ | ಸ್ವಯಮ್ಪ್ರಭೋ ಮಹಾಸೋಮೋ ಯಶ್ಚಾಪಿ ಗರುಡಾಹೃತಃ ||೬|| ಗಾಯತ್ರಸ್ತ್ರೈಷ್ಟುಭಃ ಪಾಙ್ಕ್ತೋ ಜಾಗತಃ ಶಾಕ್ವರಸ್ತಥಾ | ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮೋ ರೈವತಶ್ಚ ಯಥೋಕ್ತ ಇತಿ ಸಞ್ಜ್ಞಿತಃ ||೭|| ಗಾಯತ್ರ್ಯಾ ತ್ರಿಪದಾ ಯುಕ್ತೋ ಯಶ್ಚೋಡುಪತಿರುಚ್ಯತೇ | ಏತೇ ಸೋಮಾಃ ಸಮಾಖ್ಯಾತಾ ವೇದೋಕ್ತೈರ್ನಾಮಭಿಃ ಶುಭೈಃ ||೮|| ಸರ್ವೇಷಾಮೇವ ಚೈತೇಷಾಮೇಕೋ ವಿಧಿರುಪಾಸನೇ | ಸರ್ವೇ ತುಲ್ಯಗುಣಾಶ್ಚೈವ ವಿಧಾನಂ ತೇಷು ವಕ್ಷ್ಯತೇ ||೯||
View original
ब्रह्मादयोऽसृजन् पूर्वममृतं सोमसञ्ज्ञितम् | जरामृत्युविनाशाय विधानं तस्य वक्ष्यते ||३|| एक एव खलु भगवान् सोमः स्थाननामाकृतिवीर्यविशेषैश्चतुर्विंशतिधा भिद्यते ||४|| तद्यथा- अंशुमान् मुञ्जवांश्चैव चन्द्रमा रजतप्रभः | दूर्वासोमः कनीयांश्च श्वेताक्षः कनकप्रभः ||५|| प्रतानवांस्तालवृन्तः करवीरोंऽशवानपि | स्वयम्प्रभो महासोमो यश्चापि गरुडाहृतः ||६|| गायत्रस्त्रैष्टुभः पाङ्क्तो जागतः शाक्वरस्तथा | अग्निष्टोमो रैवतश्च यथोक्त इति सञ्ज्ञितः ||७|| गायत्र्या त्रिपदा युक्तो यश्चोडुपतिरुच्यते | एते सोमाः समाख्याता वेदोक्तैर्नामभिः शुभैः ||८|| सर्वेषामेव चैतेषामेको विधिरुपासने | सर्वे तुल्यगुणाश्चैव विधानं तेषु वक्ष्यते ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (10-12) · Śloka 12
ಅತೋಽನ್ಯತಮಂ ಸೋಮಮುಪಯುಯುಕ್ಷುಃ ಸರ್ವೋಪಕರಣಪರಿಚಾರಕೋಪೇತಃ ಪ್ರಶಸ್ತೇ ದೇಶೇ ತ್ರಿವೃತಮಾಗಾರಂ ಕಾರಯಿತ್ವಾ ಹೃತದೋಷಃ ಪ್ರತಿಸಂಸೃಷ್ಟಭಕ್ತಃ ಪ್ರಶಸ್ತೇಷು ತಿಥಿಕರಣಮುಹೂರ್ತನಕ್ಷತ್ರೇಷು ಅಂಶುಮನ್ತಮಾದಾಯಾಧ್ವರಕಲ್ಪೇನಾಹೃತಮಭಿಷುತಮಭಿಹುತಂ ಚಾನ್ತರಾಗಾರೇ ಕೃತಮಙ್ಗಲಸ್ವಸ್ತಿವಾಚನಃ ಸೋಮಕನ್ದಂ ಸುವರ್ಣಸೂಚ್ಯಾ ವಿದಾರ್ಯ ಪಯೋ ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ ಸೌವರ್ಣೇ (ರಾಜತೇ ವಾ ) ಪಾತ್ರೇಽಞ್ಜಲಿಮಾತ್ರಂ, ತತಃ ಸಕೃದೇವೋಪಯುಞ್ಜೀತ ನಾಖಾದಯನ್, ತತ ಉಪಸ್ಪೃಶ್ಯ ಶೇಷಮಪ್ಸ್ವವಸಾದ್ಯ ಯಮನಿಯಮಾಭ್ಯಾಮಾತ್ಮಾನಂ ಸಂಯೋಜ್ಯ ವಾಗ್ಯತೋಽಭ್ಯನ್ತರತಃ ಸುಹೃದ್ಭಿರುಪಾಸ್ಯಮಾನೋ ವಿಹರೇತ್ ||೧೦|| ರಸಾಯನಂ ಪೀತವಾಂಸ್ತು ನಿವಾತೇ ತನ್ಮನಾಃ ಶುಚಿಃ | ಆಸೀತ ತಿಷ್ಠೇತ್ ಕ್ರಾಮೇಚ್ಚ ನ ಕಥಞ್ಚನ ಸಂವಿಶೇತ್ ||೧೧|| ಸಾಯಂ ವಾ ಭುಕ್ತವಾನುಪಶ್ರುತಶಾನ್ತಿಃ ಕುಶಶಯ್ಯಾಯಾಂ ಕೃಷ್ಣಾಜಿನೋತ್ತರಾಯಾಂ ಸುಹೃದ್ಭಿರುಪಾಸ್ಯಮಾನಃ ಶಯೀತ, ತೃಷಿತೋ ವಾ ಶೀತೋದಕಮಾತ್ರಾಂ ಪಿಬೇತ್ (ಅಶನಾಯಿತೋ ವಾ ಕ್ಷಾರಂ); ತತಃ ಪ್ರಾತರುತ್ಥಾಯೋಪಶ್ರುತಶಾನ್ತಿಃ ಕೃತಮಙ್ಗಲೋ ಗಾಂ ಸ್ಪೃಷ್ಟ್ವಾ ತಥೈವಾಸೀತ, ತಸ್ಯ ಜೀರ್ಣೇ ಸೋಮೇ ಛರ್ದಿರುತ್ಪದ್ಯತೇ, ತತಃ ಶೋಣಿತಾಕ್ತಂ ಕೃಮಿವ್ಯಾಮಿಶ್ರಂ ಛರ್ದಿತವತೇ ಸಾಯಂ ಶೃತಶೀತಂ ಕ್ಷೀರಂ ವಿತರೇತ್; ತತಸ್ತೃತೀಯೇಽಹನಿ ಕೃಮಿವ್ಯಾಮಿಶ್ರಮತಿಸಾರ್ಯತೇ, ಸ ತೇನಾನಿಷ್ಟಪ್ರತಿಗ್ರಹಭುಕ್ತಪ್ರಭೃತಿಭಿರ್ವಿಶೇಷೈರ್ವಿನಿರ್ಮುಕ್ತಃ ಶುದ್ಧತನುರ್ಭವತಿ, ತತಃ ಸಾಯಂ ಸ್ನಾತಾಯ ಪೂರ್ವವದೇವ ಕ್ಷೀರಂ ವಿತರೇತ್, ಕ್ಷೌಮವಸ್ತ್ರಾಸ್ತೃತಾಯಾಂ ಚೈನಂ ಶಯ್ಯಾಯಾಂ ಶಾಯಯೇತ್; ತತಶ್ಚತುರ್ಥೇಽಹನಿ ತಸ್ಯ ಶ್ವಯಥುರುತ್ಪದ್ಯತೇ, ತತಃ ಸರ್ವಾಙ್ಗೇಭ್ಯಃ ಕೃಮಯೋ ನಿಷ್ಕ್ರಾಮನ್ತಿ, ತದಹಶ್ಚ ಶಯ್ಯಾಯಾಂ ಪಾಂಶುಭಿರವಕೀರ್ಯಮಾಣಃ ಶಯೀತ, ತತಃ ಸಾಯಂ ಪೂರ್ವವದೇವ ಕ್ಷೀರಂ ವಿತರೇತ್; ಏವಂ ಪಞ್ಚಮಷಷ್ಠಯೋರ್ದಿವಸಯೋರ್ವರ್ತೇತ, ಕೇವಲಮುಭಯಕಾಲಮಸ್ಮೈ ಕ್ಷೀರಂ ವಿತರೇತ್; ತತಃ ಸಪ್ತಮೇಽಹನಿ ನಿರ್ಮಾಂಸಸ್ತ್ವಗಸ್ಥಿಭೂತಃ ಕೇವಲಂ ಸೋಮಪರಿಗ್ರಹಾದೇವೋಚ್ಛ್ವಸಿತಿ, ತದಹಶ್ಚ ಕ್ಷೀರೇಣ ಸುಖೋಷ್ಣೇನ ಪರಿಷಿಚ್ಯ ತಿಲಮಧುಕಚನ್ದನಾನುಲಿಪ್ತದೇಹಂ ಪಯಃ ಪಾಯಯೇತ್; ತತೋಽಷ್ಟಮೇಽಹನಿ ಪ್ರಾತರೇವ ಕ್ಷೀರಪರಿಷಿಕ್ತಂ ಚನ್ದನಪ್ರದಿಗ್ಧಗಾತ್ರಂ ಪಯಃ ಪಾಯಯಿತ್ವಾ ಪಾಂಶುಶಯ್ಯಾಂ ಸಮುತ್ಸೃಜ್ಯ ಕ್ಷೌಮವಸ್ತ್ರಾಸ್ತೃತಾಯಾಂ ಶಯ್ಯಾಯಾಂ ಶಾಯಯೇತ್, ತತೋಽಸ್ಯ ಮಾಂಸಮಾಪ್ಯಾಯ್ಯತೇ, ತ್ವಕ್ ಚಾವದಲತಿ, ದನ್ತನಖರೋಮಾಣಿ ಚಾಸ್ಯ ಪತನ್ತಿ, ತಸ್ಯ ನವಮದಿವಸಾತ್ ಪ್ರಭೃತ್ಯಣುತೈಲಾಭ್ಯಙ್ಗಃ ಸೋಮವಲ್ಕಕಷಾಯಪರಿಷೇಕಃ; ತತೋ ದಶಮೇಽಹನ್ಯೇತದೇವ ವಿತರೇತ್, ತತೋಽಸ್ಯ ತ್ವಕ್ ಸ್ಥಿರತಾಮುಪೈತಿ; ಏವಮೇಕಾದಶದ್ವಾದಶಯೋರ್ವರ್ತೇತ; ತತಸ್ತ್ರಯೋದಶಾತ್ ಪ್ರಭೃತಿ ಸೋಮವಲ್ಕಕಷಾಯಪರಿಷೇಕಃ, ಏವಮಾಷೋಡಶಾದ್ವರ್ತೇತ; ತತಃ ಸಪ್ತದಶಾಷ್ಟಾದಶಯೋರ್ದಿವಸಯೋರ್ದಶನಾ ಜಾಯನ್ತೇ ಶಿಖರಿಣಃ ಸ್ನಿಗ್ಧವಜ್ರವೈದೂರ್ಯಸ್ಫಟಿಕಪ್ರಕಾಶಾಃ ಸಮಾಃ ಸ್ಥಿರಾಃ ಸಹಿಷ್ಣವಃ, ತದಾ ಪ್ರಭೃತಿ ಚಾನವೈಃ ಶಾಲಿತಣ್ಡುಲೈಃ ಕ್ಷೀರಯವಾಗೂಮುಪಸೇವೇತ ಯಾವತ್ ಪಞ್ಚರ್ವಿಶತಿರಿತಿ; ತತೋಽಸ್ಮೈ ದದ್ಯಾಚ್ಛಾಲ್ಯೋದನಂ ಮೃದೂಭಯಕಾಲಂ ಪಯಸಾ, ತತೋಽಸ್ಯ ನಖಾ ಜಾಯನ್ತೇ ವಿದ್ರುಮೇನ್ದ್ರಗೋಪಕತರುಣಾದಿತ್ಯಪ್ರಕಾಶಾಃ, ಸ್ಥಿರಾಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ಲಕ್ಷಣಸಮ್ಪನ್ನಾಃ ಕೇಶಾಶ್ಚ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾ ಜಾಯನ್ತೇ, ತ್ವಕ್ ಚ ನೀಲೋತ್ಪಲಾತಸೀಪುಷ್ಪವೈದೂರ್ಯಪ್ರಕಾಶಾ; ಊರ್ಧ್ವಂ ಚ ಮಾಸಾತ್ ಕೇಶಾನ್ ವಾಪಯೇತ್, ವಾಪಯಿತ್ವಾ ಚೋಶೀರಚನ್ದನಕೃಷ್ಣತಿಲಕಲ್ಕೈಃ ಶಿರಃ ಪ್ರದಿಹ್ಯಾತ್ ಪಯಸಾ ವಾ ಸ್ನಾಪಯೇತ್; ತತೋಽಸ್ಯಾನನ್ತರಂ ಸಪ್ತರಾತ್ರಾತ್ ಕೇಶಾ ಜಾಯನ್ತೇ ಭ್ರಮರಾಞ್ಜನನಿಭಾಃ ಕುಞ್ಚಿತಾಃ ಸ್ಥಿರಾಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾಃ; ತತಸ್ತ್ರಿರಾತ್ರಾತ್ ಪ್ರಥಮಾವಸಥಪರಿಸರಾನ್ನಿಷ್ಕ್ರಮ್ಯ ಮುಹೂರ್ತಂ ಸ್ಥಿತ್ವಾ ಪುನರೇವಾನ್ತಃ ಪ್ರವಿಶೇತ್, ತತೋಽಸ್ಯ ಬಲಾತೈಲಮಭ್ಯಙ್ಗಾರ್ಥೇಽವಚಾರ್ಯಂ, ಯವಪಿಷ್ಟಮುದ್ವರ್ತನಾರ್ಥೇ, ಸುಖೋಷ್ಣಂ ಚ ಪಯಃ ಪರಿಷೇಕಾರ್ಥೇ, ಅಜಕರ್ಣಕಷಾಯಮುತ್ಸಾದನಾರ್ಥೇ, ಸೋಶೀರಂ ಕೂಪೋದಕಂ ಸ್ನಾನಾರ್ಥೇ, ಚನ್ದನಮನುಲೇಪಾರ್ಥೇ, ಆಮಲಕರಸವಿಮಿಶ್ರಾಶ್ಚಾಸ್ಯ ಯೂಷಸೂಪವಿಕಲ್ಪಾಃ, ಕ್ಷೀರಮಧುಕಸಿದ್ಧಂ ಚ ಕೃಷ್ಣತಿಲಮವಚಾರಣಾರ್ಥೇ, ಏವಂ ದಶರಾತ್ರಂ; ತತೋಽನ್ಯದ್ದಶರಾತ್ರಂ ದ್ವಿತೀಯೇ ಪರಿಸರೇ ವರ್ತೇತ; ತತಸ್ತೃತೀಯೇ ಪರಿಸರೇ ಸ್ಥಿರೀಕುರ್ವನ್ನಾತ್ಮಾನಮನ್ಯದ್ದಶರಾತ್ರಮಾಸೀತ, ಕಿಞ್ಚಿದಾತಪಪವನಾನ್ ವಾ ಸೇವೇತ, ಪುನಶ್ಚಾನ್ತಃ ಪ್ರವಿಶೇತ್, ನ ಚಾತ್ಮಾನಮಾದರ್ಶೇಽಪ್ಸು ವಾ ನಿರೀಕ್ಷೇತ ರೂಪಶಾಲಿತ್ವಾತ್; ತತೋಽನ್ಯದ್ದಶರಾತ್ರಂ ಕ್ರೋಧಾದೀನ್ ಪರಿಹರೇತ್ , ಏವಂ ಸರ್ವೇಷಾಮುಪಯೋಗವಿಕಲ್ಪಃ | ವಿಶೇಷತಸ್ತು ವಲ್ಲೀಪ್ರತಾನಕ್ಷುಪಕಾದಯಃ ಸೋಮಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕ್ಷತ್ರಿಯವೈಶ್ಯೈರ್ಭಕ್ಷಯಿತವ್ಯಾಃ | ತೇಷಾಂ ತು ಪ್ರಮಾಣಮರ್ಧಚತುಷ್ಕಮುಷ್ಟಯಃ ||೧೨||
View original
अतोऽन्यतमं सोममुपयुयुक्षुः सर्वोपकरणपरिचारकोपेतः प्रशस्ते देशे त्रिवृतमागारं कारयित्वा हृतदोषः प्रतिसंसृष्टभक्तः प्रशस्तेषु तिथिकरणमुहूर्तनक्षत्रेषु अंशुमन्तमादायाध्वरकल्पेनाहृतमभिषुतमभिहुतं चान्तरागारे कृतमङ्गलस्वस्तिवाचनः सोमकन्दं सुवर्णसूच्या विदार्य पयो गृह्णीयात् सौवर्णे (राजते वा ) पात्रेऽञ्जलिमात्रं, ततः सकृदेवोपयुञ्जीत नाखादयन्, तत उपस्पृश्य शेषमप्स्ववसाद्य यमनियमाभ्यामात्मानं संयोज्य वाग्यतोऽभ्यन्तरतः सुहृद्भिरुपास्यमानो विहरेत् ||१०|| रसायनं पीतवांस्तु निवाते तन्मनाः शुचिः | आसीत तिष्ठेत् क्रामेच्च न कथञ्चन संविशेत् ||११|| सायं वा भुक्तवानुपश्रुतशान्तिः कुशशय्यायां कृष्णाजिनोत्तरायां सुहृद्भिरुपास्यमानः शयीत, तृषितो वा शीतोदकमात्रां पिबेत् (अशनायितो वा क्षारं); ततः प्रातरुत्थायोपश्रुतशान्तिः कृतमङ्गलो गां स्पृष्ट्वा तथैवासीत, तस्य जीर्णे सोमे छर्दिरुत्पद्यते, ततः शोणिताक्तं कृमिव्यामिश्रं छर्दितवते सायं शृतशीतं क्षीरं वितरेत्; ततस्तृतीयेऽहनि कृमिव्यामिश्रमतिसार्यते, स तेनानिष्टप्रतिग्रहभुक्तप्रभृतिभिर्विशेषैर्विनिर्मुक्तः शुद्धतनुर्भवति, ततः सायं स्नाताय पूर्ववदेव क्षीरं वितरेत्, क्षौमवस्त्रास्तृतायां चैनं शय्यायां शाययेत्; ततश्चतुर्थेऽहनि तस्य श्वयथुरुत्पद्यते, ततः सर्वाङ्गेभ्यः कृमयो निष्क्रामन्ति, तदहश्च शय्यायां पांशुभिरवकीर्यमाणः शयीत, ततः सायं पूर्ववदेव क्षीरं वितरेत्; एवं पञ्चमषष्ठयोर्दिवसयोर्वर्तेत, केवलमुभयकालमस्मै क्षीरं वितरेत्; ततः सप्तमेऽहनि निर्मांसस्त्वगस्थिभूतः केवलं सोमपरिग्रहादेवोच्छ्वसिति, तदहश्च क्षीरेण सुखोष्णेन परिषिच्य तिलमधुकचन्दनानुलिप्तदेहं पयः पाययेत्; ततोऽष्टमेऽहनि प्रातरेव क्षीरपरिषिक्तं चन्दनप्रदिग्धगात्रं पयः पाययित्वा पांशुशय्यां समुत्सृज्य क्षौमवस्त्रास्तृतायां शय्यायां शाययेत्, ततोऽस्य मांसमाप्याय्यते, त्वक् चावदलति, दन्तनखरोमाणि चास्य पतन्ति, तस्य नवमदिवसात् प्रभृत्यणुतैलाभ्यङ्गः सोमवल्ककषायपरिषेकः; ततो दशमेऽहन्येतदेव वितरेत्, ततोऽस्य त्वक् स्थिरतामुपैति; एवमेकादशद्वादशयोर्वर्तेत; ततस्त्रयोदशात् प्रभृति सोमवल्ककषायपरिषेकः, एवमाषोडशाद्वर्तेत; ततः सप्तदशाष्टादशयोर्दिवसयोर्दशना जायन्ते शिखरिणः स्निग्धवज्रवैदूर्यस्फटिकप्रकाशाः समाः स्थिराः सहिष्णवः, तदा प्रभृति चानवैः शालितण्डुलैः क्षीरयवागूमुपसेवेत यावत् पञ्चर्विशतिरिति; ततोऽस्मै दद्याच्छाल्योदनं मृदूभयकालं पयसा, ततोऽस्य नखा जायन्ते विद्रुमेन्द्रगोपकतरुणादित्यप्रकाशाः, स्थिराः स्निग्धा लक्षणसम्पन्नाः केशाश्च सूक्ष्मा जायन्ते, त्वक् च नीलोत्पलातसीपुष्पवैदूर्यप्रकाशा; ऊर्ध्वं च मासात् केशान् वापयेत्, वापयित्वा चोशीरचन्दनकृष्णतिलकल्कैः शिरः प्रदिह्यात् पयसा वा स्नापयेत्; ततोऽस्यानन्तरं सप्तरात्रात् केशा जायन्ते भ्रमराञ्जननिभाः कुञ्चिताः स्थिराः स्निग्धाः; ततस्त्रिरात्रात् प्रथमावसथपरिसरान्निष्क्रम्य मुहूर्तं स्थित्वा पुनरेवान्तः प्रविशेत्, ततोऽस्य बलातैलमभ्यङ्गार्थेऽवचार्यं, यवपिष्टमुद्वर्तनार्थे, सुखोष्णं च पयः परिषेकार्थे, अजकर्णकषायमुत्सादनार्थे, सोशीरं कूपोदकं स्नानार्थे, चन्दनमनुलेपार्थे, आमलकरसविमिश्राश्चास्य यूषसूपविकल्पाः, क्षीरमधुकसिद्धं च कृष्णतिलमवचारणार्थे, एवं दशरात्रं; ततोऽन्यद्दशरात्रं द्वितीये परिसरे वर्तेत; ततस्तृतीये परिसरे स्थिरीकुर्वन्नात्मानमन्यद्दशरात्रमासीत, किञ्चिदातपपवनान् वा सेवेत, पुनश्चान्तः प्रविशेत्, न चात्मानमादर्शेऽप्सु वा निरीक्षेत रूपशालित्वात्; ततोऽन्यद्दशरात्रं क्रोधादीन् परिहरेत् , एवं सर्वेषामुपयोगविकल्पः | विशेषतस्तु वल्लीप्रतानक्षुपकादयः सोमा ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यैर्भक्षयितव्याः | तेषां तु प्रमाणमर्धचतुष्कमुष्टयः ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (13) · Śloka 13
ಅಂಶುಮನ್ತಂ ಸೌವರ್ಣೇ ಪಾತ್ರೇಽಭಿಷುಣುಯಾತ್, ಚನ್ದ್ರಮಸಂ ರಾಜತೇ; ತಾವುಪಯುಜ್ಯಾಷ್ಟಗುಣಮೈಶ್ವರ್ಯಮವಾಪ್ಯೇಶಾನಂ ದೇವಮನುಪ್ರವಿಶತಿ, ಶೇಷಾಂಸ್ತು ತಾಮ್ರಮಯೇ ಮೃನ್ಮಯೇ ವಾ ರೋಹಿತೇ ವಾ ಚರ್ಮಣಿ ವಿತತೇ; ಶೂದ್ರವರ್ಜಂ ತ್ರಿಭಿರ್ವರ್ಣೈಃ ಸೋಮಾ ಉಪಯೋಕ್ತವ್ಯಾಃ | ತತಶ್ಚತುರ್ಥೇ ಮಾಸೇ ಪೌರ್ಣಮಾಸ್ಯಾಂ ಶುಚೌ ದೇಶೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನರ್ಚಯಿತ್ವಾ ಕೃತಮಙ್ಗಲೋ ನಿಷ್ಕ್ರಮ್ಯ ಯಥೋಕ್ತಂ ವ್ರಜೇದಿತಿ ||೧೩||
View original
अंशुमन्तं सौवर्णे पात्रेऽभिषुणुयात्, चन्द्रमसं राजते; तावुपयुज्याष्टगुणमैश्वर्यमवाप्येशानं देवमनुप्रविशति, शेषांस्तु ताम्रमये मृन्मये वा रोहिते वा चर्मणि वितते; शूद्रवर्जं त्रिभिर्वर्णैः सोमा उपयोक्तव्याः | ततश्चतुर्थे मासे पौर्णमास्यां शुचौ देशे ब्राह्मणानर्चयित्वा कृतमङ्गलो निष्क्रम्य यथोक्तं व्रजेदिति ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (14-19) · Śloka 19
ಓಷಧೀನಾಂ ಪತಿಂ ಸೋಮಮುಪಯುಜ್ಯ ವಿಚಕ್ಷಣಃ | ದಶವರ್ಷಸಹಸ್ರಾಣಿ ನವಾಂ ಧಾರಯತೇ ತನುಮ್ ||೧೪|| ನಾಗ್ನಿರ್ನ ತೋಯಂ ನ ವಿಷಂ ನ ಶಸ್ತ್ರಂ ನಾಸ್ತ್ರಮೇವ ಚ | ತಸ್ಯಾಲಮಾಯುಃಕ್ಷಪಣೇ ಸಮರ್ಥಾನಿ ಭವನ್ತಿ ಹಿ ||೧೫|| ಭದ್ರಾಣಾಂ ಷಷ್ಟಿವರ್ಷಾಣಾಂ ಪ್ರಸ್ರುತಾನಾಮನೇಕಧಾ | ಕುಞ್ಜರಾಣಾಂ ಸಹಸ್ರಸ್ಯ ಬಲಂ ಸಮಧಿಗಚ್ಛತಿ ||೧೬|| ಕ್ಷೀರೋದಂ ಶಕ್ರಸದನಮುತ್ತರಾಂಶ್ಚ ಕುರೂನಪಿ | ಯತ್ರೇಚ್ಛತಿ ಸ ಗನ್ತುಂ ವಾ ತತ್ರಾಪ್ರತಿಹತಾ ಗತಿಃ ||೧೭|| ಕನ್ದರ್ಪ ಇವ ರೂಪೇಣ ಕಾನ್ತ್ಯಾ ಚನ್ದ್ರ ಇವಾಪರಃ | ಪ್ರಹ್ಲಾದಯತಿ ಭೂತಾನಾಂ ಮನಾಂಸಿ ಸ ಮಹಾದ್ಯುತಿಃ ||೧೮|| ಸಾಙ್ಗೋಪಾಙ್ಗಾಂಶ್ಚ ನಿಖಿಲಾನ್ ವೇದಾನ್ ವಿನ್ದತಿ ತತ್ತ್ವತಃ | ಚರತ್ಯಮೋಘಸಙ್ಕಲ್ಪೋ ದೇವವಚ್ಚಾಖಿಲಂ ಜಗತ್ ||೧೯||
View original
ओषधीनां पतिं सोममुपयुज्य विचक्षणः | दशवर्षसहस्राणि नवां धारयते तनुम् ||१४|| नाग्निर्न तोयं न विषं न शस्त्रं नास्त्रमेव च | तस्यालमायुःक्षपणे समर्थानि भवन्ति हि ||१५|| भद्राणां षष्टिवर्षाणां प्रस्रुतानामनेकधा | कुञ्जराणां सहस्रस्य बलं समधिगच्छति ||१६|| क्षीरोदं शक्रसदनमुत्तरांश्च कुरूनपि | यत्रेच्छति स गन्तुं वा तत्राप्रतिहता गतिः ||१७|| कन्दर्प इव रूपेण कान्त्या चन्द्र इवापरः | प्रह्लादयति भूतानां मनांसि स महाद्युतिः ||१८|| साङ्गोपाङ्गांश्च निखिलान् वेदान् विन्दति तत्त्वतः | चरत्यमोघसङ्कल्पो देववच्चाखिलं जगत् ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (20-26) · Śloka 26
ಸರ್ವೇಷಾಮೇವ ಸೋಮಾನಾಂ ಪತ್ರಾಣಿ ದಶ ಪಞ್ಚ ಚ | ತಾನಿ ಶುಕ್ಲೇ ಚ ಕೃಷ್ಣೇ ಚ ಜಾಯನ್ತೇ ನಿಪತನ್ತಿ ಚ ||೨೦|| ಏಕೈಕಂ ಜಾಯತೇ ಪತ್ರಂ ಸೋಮಸ್ಯಾಹರಹಸ್ತದಾ | ಶುಕ್ಲಸ್ಯ ಪೌರ್ಣಮಾಸ್ಯಾಂ ತು ಭವೇತ್ ಪಞ್ಚದಶಚ್ಛದಃ ||೨೧|| ಶೀರ್ಯತೇ ಪತ್ರಮೇಕೈಕಂ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಪುನಃ | ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷಕ್ಷಯೇ ಚಾಪಿ ಲತಾ ಭವತಿ ಕೇವಲಾ ||೨೨|| ಅಂಶುಮಾನಾಜ್ಯಗನ್ಧಸ್ತು ಕನ್ದವಾನ್ ರಜತಪ್ರಭಃ | ಕದಲ್ಯಾಕಾರಕನ್ದಸ್ತು ಮುಞ್ಜವಾಂಲ್ಲಶುನಚ್ಛದಃ ||೨೩|| ಚನ್ದ್ರಮಾಃ ಕನಕಾಭಾಸೋ ಜಲೇ ಚರತಿ ಸರ್ವದಾ | ಗರುಡಾಹೃತನಾಮಾ ಚ ಶ್ವೇತಾಕ್ಷಶ್ಚಾಪಿ ಪಾಣ್ಡುರೌ ||೨೪|| ಸರ್ಪನಿರ್ಮೋಕಸದೃಶೌ ತೌ ವೃಕ್ಷಾಗ್ರಾವಲಮ್ಬಿನೌ | ತಥಾಽನ್ಯೇ ಮಣ್ಡಲೈಶ್ಚಿತ್ರೈಶ್ಚಿತ್ರಿತಾ ಇವ ಭಾನ್ತಿ ತೇ ||೨೫|| ಸರ್ವ ಏವ ತು ವಿಜ್ಞೇಯಾಃ ಸೋಮಾಃ ಪಞ್ಚದಶಚ್ಛದಾಃ | ಕ್ಷೀರಕನ್ದಲತಾವನ್ತಃ ಪತ್ರೈರ್ನಾನಾವಿಧೈಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ||೨೬||
View original
सर्वेषामेव सोमानां पत्राणि दश पञ्च च | तानि शुक्ले च कृष्णे च जायन्ते निपतन्ति च ||२०|| एकैकं जायते पत्रं सोमस्याहरहस्तदा | शुक्लस्य पौर्णमास्यां तु भवेत् पञ्चदशच्छदः ||२१|| शीर्यते पत्रमेकैकं दिवसे दिवसे पुनः | कृष्णपक्षक्षये चापि लता भवति केवला ||२२|| अंशुमानाज्यगन्धस्तु कन्दवान् रजतप्रभः | कदल्याकारकन्दस्तु मुञ्जवांल्लशुनच्छदः ||२३|| चन्द्रमाः कनकाभासो जले चरति सर्वदा | गरुडाहृतनामा च श्वेताक्षश्चापि पाण्डुरौ ||२४|| सर्पनिर्मोकसदृशौ तौ वृक्षाग्रावलम्बिनौ | तथाऽन्ये मण्डलैश्चित्रैश्चित्रिता इव भान्ति ते ||२५|| सर्व एव तु विज्ञेयाः सोमाः पञ्चदशच्छदाः | क्षीरकन्दलतावन्तः पत्रैर्नानाविधैः स्मृताः ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (27-31) · Śloka 31
ಹಿಮವತ್ಯರ್ಬುದೇ ಸಹ್ಯೇ ಮಹೇನ್ದ್ರೇ ಮಲಯೇ ತಥಾ | ಶ್ರೀಪರ್ವತೇ ದೇವಗಿರೌ ಗಿರೌ ದೇವಸಹೇ ತಥಾ ||೨೭|| ಪಾರಿಯಾತ್ರೇ ಚ ವಿನ್ಧ್ಯೇ ಚ ದೇವಸುನ್ದೇ ಹದೇ ತಥಾ | ಉತ್ತರೇಣ ವಿತಸ್ತಾಯಾಃ ಪ್ರವೃದ್ಧಾ ಯೇ ಮಹೀಧರಾಃ ||೨೮|| ಪಞ್ಚ ತೇಷಾಮಧೋ ಮಧ್ಯೇ ಸಿನ್ಧುನಾಮಾ ಮಹಾನದಃ | ಹಠವತ್ ಪ್ಲವತೇ ತತ್ರ ಚನ್ದ್ರಮಾಃ ಸೋಮಸತ್ತಮಃ ||೨೯|| ತಸ್ಯೋದ್ದೇಶೇಷು ಚಾಪ್ಯಸ್ತಿ ಮುಞ್ಜವಾನಂಶುಮಾನಪಿ | ಕಾಶ್ಮೀರೇಷು ಸರೋ ದಿವ್ಯಂ ನಾಮ್ನಾ ಕ್ಷುದ್ರಕಮಾನಸಮ್ ||೩೦|| ಗಾಯತ್ರಸ್ತ್ರೈಷ್ಟುಭಃ ಪಾಙ್ಕ್ತೋ ಜಾಗತಃ ಶಾಕ್ವರಸ್ತಥಾ | ಅತ್ರ ಸನ್ತ್ಯಪರೇ ಚಾಪಿ ಸೋಮಾಃ ಸೋಮಸಮಪ್ರಭಾಃ ||೩೧||
View original
हिमवत्यर्बुदे सह्ये महेन्द्रे मलये तथा | श्रीपर्वते देवगिरौ गिरौ देवसहे तथा ||२७|| पारियात्रे च विन्ध्ये च देवसुन्दे हदे तथा | उत्तरेण वितस्तायाः प्रवृद्धा ये महीधराः ||२८|| पञ्च तेषामधो मध्ये सिन्धुनामा महानदः | हठवत् प्लवते तत्र चन्द्रमाः सोमसत्तमः ||२९|| तस्योद्देशेषु चाप्यस्ति मुञ्जवानंशुमानपि | काश्मीरेषु सरो दिव्यं नाम्ना क्षुद्रकमानसम् ||३०|| गायत्रस्त्रैष्टुभः पाङ्क्तो जागतः शाक्वरस्तथा | अत्र सन्त्यपरे चापि सोमाः सोमसमप्रभाः ||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (32) · Śloka 32
ಯೈಶ್ಚಾತ್ರ ಮನ್ದಭಾಗ್ಯೈಸ್ತೇ ಭಿಷಜಶ್ಚಾಪಮಾನಿತಾಃ | ನ ತಾನ್ ಪಶ್ಯನ್ತ್ಯಧರ್ಮಿಷ್ಠಾಃ ಕೃತಘ್ನಾಶ್ಚಾಪಿ ಮಾನವಾಃ | ಭೇಷಜದ್ವೇಷಿಣಶ್ಚಾಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ್ವೇಷಿಣಸ್ತಥಾ ||೩೨||
View original
यैश्चात्र मन्दभाग्यैस्ते भिषजश्चापमानिताः | न तान् पश्यन्त्यधर्मिष्ठाः कृतघ्नाश्चापि मानवाः | भेषजद्वेषिणश्चापि ब्राह्मणद्वेषिणस्तथा ||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 29
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ಸ್ವಭಾವವ್ಯಾಧಿಪ್ರತಿಷೇಧನೀಯಂ ರಸಾಯನಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮೈಕೋನತ್ರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೨೯||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने स्वभावव्याधिप्रतिषेधनीयं रसायनचिकित्सितं नामैकोनत्रिंशोऽध्यायः ||२९||
🔊 Audio coming soon