Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 4
athātō vr̥ddhyupadaṁśaślīpadacikitsitaṁ vyākhyāsyāmaḥ ||1||
yathōvāca bhagavān dhanvantariḥ ||2||
antravr̥ddhyā vinā ṣaḍyā vr̥ddhayastāsu varjayēt |
aśvādiyānaṁ vyāyāmaṁ maithunaṁ vēganigraham ||3||
atyāsanaṁ caṅkramaṇamupavāsaṁ gurūṇi ca |4|
View original
अथातो वृद्ध्युपदंशश्लीपदचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
अन्त्रवृद्ध्या विना षड्या वृद्धयस्तासु वर्जयेत् |
अश्वादियानं व्यायामं मैथुनं वेगनिग्रहम् ||३||
अत्यासनं चङ्क्रमणमुपवासं गुरूणि च |४|
Adhikarana 2 (4-8) · Śloka 9
tatrāditō vātavr̥ddhau traivr̥tasnigdhamāturam ||4||
svinnaṁ cainaṁ yathānyāyaṁ pāyayēta virēcanam |
kōśāmratilvakairaṇḍaphalatailāni vā naram ||5||
sakṣīraṁ vā pibēnmāsaṁ tailamēraṇḍasambhavam |
tataḥ kālē'nilaghnānāṁ kvāthaiḥ kalkaiśca buddhimān ||6||
nirūhayēnnirūḍhaṁ ca bhuktavantaṁ rasaudanam |
yaṣṭīmadhukasiddhēna tatastailēna yōjayēt ||7||
snēhōpanāhau kuryācca pradēhāṁścānilāpahān |
vidagdhāṁ pācayitvā vā sēvanīṁ parivarjayēt ||8||
bhindyāttataḥ prabhinnāyāṁ yathōktaṁ kramamācarēt |9|
View original
तत्रादितो वातवृद्धौ त्रैवृतस्निग्धमातुरम् ||४||
स्विन्नं चैनं यथान्यायं पाययेत विरेचनम् |
कोशाम्रतिल्वकैरण्डफलतैलानि वा नरम् ||५||
सक्षीरं वा पिबेन्मासं तैलमेरण्डसम्भवम् |
ततः कालेऽनिलघ्नानां क्वाथैः कल्कैश्च बुद्धिमान् ||६||
निरूहयेन्निरूढं च भुक्तवन्तं रसौदनम् |
यष्टीमधुकसिद्धेन ततस्तैलेन योजयेत् ||७||
स्नेहोपनाहौ कुर्याच्च प्रदेहांश्चानिलापहान् |
विदग्धां पाचयित्वा वा सेवनीं परिवर्जयेत् ||८||
भिन्द्यात्ततः प्रभिन्नायां यथोक्तं क्रममाचरेत् |९|
Adhikarana 3 (9-11) · Śloka 12
pittajāyāmapakvāyāṁ pittagranthikramō hitaḥ ||9||
pakvāṁ vā bhēdayēdbhinnāṁ śōdhayēt kṣaudrasarpiṣā |
śuddhāyāṁ ca bhiṣagdadyāttailaṁ kalkaṁ ca rōpaṇam ||10||
raktajāyāṁ jalaukōbhiḥ śōṇitaṁ nirharēdbhiṣak |
pibēdvirēcanaṁ vā'pi śarkarākṣaudrasaṁyutam ||11||
pittagranthikramaṁ kuryādāmē pakvē ca sarvadā |12|
View original
पित्तजायामपक्वायां पित्तग्रन्थिक्रमो हितः ||९||
पक्वां वा भेदयेद्भिन्नां शोधयेत् क्षौद्रसर्पिषा |
शुद्धायां च भिषग्दद्यात्तैलं कल्कं च रोपणम् ||१०||
रक्तजायां जलौकोभिः शोणितं निर्हरेद्भिषक् |
पिबेद्विरेचनं वाऽपि शर्कराक्षौद्रसंयुतम् ||११||
पित्तग्रन्थिक्रमं कुर्यादामे पक्वे च सर्वदा |१२|
Adhikarana 4 (12-14) · Śloka 14
vr̥ddhiṁ kaphātmikāmuṣṇairmūtrapiṣṭaiḥ pralēpayēt ||12||
pītadārukaṣāyaṁ ca pibēnmūtrēṇa saṁyutam |
vimlāpanādr̥tē vā'pi ślēṣmagrānthikramō hitaḥ ||13||
pakvāyāṁ ca vibhinnāyāṁ tailaṁ śōdhanamiṣyatē |
sumanāruṣkarāṅkōṭhasaptaparṇēṣu sādhitam ||14||
View original
वृद्धिं कफात्मिकामुष्णैर्मूत्रपिष्टैः प्रलेपयेत् ||१२||
पीतदारुकषायं च पिबेन्मूत्रेण संयुतम् |
विम्लापनादृते वाऽपि श्लेष्मग्रान्थिक्रमो हितः ||१३||
पक्वायां च विभिन्नायां तैलं शोधनमिष्यते |
सुमनारुष्कराङ्कोठसप्तपर्णेषु साधितम् ||१४||
Adhikarana 5 (15-17) · Śloka 18
mēdaḥsamutthāṁ saṁsvēdya lēpayēt surasādinā |
śirōvirēkadravyairvā sukhōṣṇairmūtrasaṁyutaiḥ ||15||
svinnāṁ cāvēṣṭya paṭṭēna samāśvāsya tu mānavam |
rakṣan phalē sēvanīṁ ca vr̥ddhipatrēṇa dārayēt ||16||
bhēdastataḥ samuddhr̥tya dadyāt kāsīsasaindhavē |
badhnīyācca yathōddiṣṭaṁ śuddhē tailaṁ ca dāpayēt ||17||
manaḥśilālalavaṇaiḥ siddhamāruṣkarēṣu ca |18|
View original
मेदःसमुत्थां संस्वेद्य लेपयेत् सुरसादिना |
शिरोविरेकद्रव्यैर्वा सुखोष्णैर्मूत्रसंयुतैः ||१५||
स्विन्नां चावेष्ट्य पट्टेन समाश्वास्य तु मानवम् |
रक्षन् फले सेवनीं च वृद्धिपत्रेण दारयेत् ||१६||
भेदस्ततः समुद्धृत्य दद्यात् कासीससैन्धवे |
बध्नीयाच्च यथोद्दिष्टं शुद्धे तैलं च दापयेत् ||१७||
मनःशिलाललवणैः सिद्धमारुष्करेषु च |१८|
Adhikarana 6 (18-24) · Śloka 24
mūtrajāṁ svēdayitvā tu vastrapaṭṭēna vēṣṭayēt ||18||
sēvanyāḥ pārśvatō'dhastādvidhyēd vrīhimukhēna tu |
athātra dvimukhāṁ nāḍīṁ dattvā visrāvayēdbhiṣak ||19||
mūtraṁ, nāḍīmathōddhr̥tya sthagikābandhamācarēt |
śuddhāyāṁ rōpaṇaṁ dadyādvarjayēdantrahaitukīm ||20||
aprāptaphalakōṣāyāṁ vātavr̥ddhikramō hitaḥ |
tatra yā vaṅkṣaṇasthā tāṁ dahēdardhēnduvaktrayā ||21||
samyaṅmārgāvarōdhārthaṁ kōśaprāptāṁ tu varjayēt |
tvacaṁ bhittvā'ṅguṣṭhamadhyē dahēccāṅgaviparyayāt ||22||
anēnaiva vidhānēna vr̥ddhī vātakaphātmikē |
pradahēt prayataḥ kintu snāyucchēdō'dhikastayōḥ ||23||
śaṅkhōpari ca karṇāntē tyaktvā yatnēna sēvanīm |
vyatyāsādvā sirāṁ vidhyēdantravr̥ddhinivr̥ttayē ||24||
View original
मूत्रजां स्वेदयित्वा तु वस्त्रपट्टेन वेष्टयेत् ||१८||
सेवन्याः पार्श्वतोऽधस्ताद्विध्येद् व्रीहिमुखेन तु |
अथात्र द्विमुखां नाडीं दत्त्वा विस्रावयेद्भिषक् ||१९||
मूत्रं, नाडीमथोद्धृत्य स्थगिकाबन्धमाचरेत् |
शुद्धायां रोपणं दद्याद्वर्जयेदन्त्रहैतुकीम् ||२०||
अप्राप्तफलकोषायां वातवृद्धिक्रमो हितः |
तत्र या वङ्क्षणस्था तां दहेदर्धेन्दुवक्त्रया ||२१||
सम्यङ्मार्गावरोधार्थं कोशप्राप्तां तु वर्जयेत् |
त्वचं भित्त्वाऽङ्गुष्ठमध्ये दहेच्चाङ्गविपर्ययात् ||२२||
अनेनैव विधानेन वृद्धी वातकफात्मिके |
प्रदहेत् प्रयतः किन्तु स्नायुच्छेदोऽधिकस्तयोः ||२३||
शङ्खोपरि च कर्णान्ते त्यक्त्वा यत्नेन सेवनीम् |
व्यत्यासाद्वा सिरां विध्येदन्त्रवृद्धिनिवृत्तये ||२४||
Adhikarana 7 (25-27) · Śloka 27
upadaṁśēṣu sādhyēṣu snigdhasvinnasya dēhinaḥ |
sirāṁ vidhyēnmēḍhramadhyē pātayēdvā jalaukasaḥ ||25||
harēdubhayataścāpi dōṣānatyarthamucchritān |
sadyō'pahr̥tadōṣasya rukśōphāvupaśāmyataḥ ||26||
yadi vā durbalō janturna vā prāptaṁ virēcanam |
nirūhēṇa harēttasya dōṣānatyarthamucchritān ||27||
View original
उपदंशेषु साध्येषु स्निग्धस्विन्नस्य देहिनः |
सिरां विध्येन्मेढ्रमध्ये पातयेद्वा जलौकसः ||२५||
हरेदुभयतश्चापि दोषानत्यर्थमुच्छ्रितान् |
सद्योऽपहृतदोषस्य रुक्शोफावुपशाम्यतः ||२६||
यदि वा दुर्बलो जन्तुर्न वा प्राप्तं विरेचनम् |
निरूहेण हरेत्तस्य दोषानत्यर्थमुच्छ्रितान् ||२७||
Adhikarana 8 (28-29) · Śloka 30
prapauṇḍarīkayaṣṭyāhvavarṣābhūkuṣṭhadārubhiḥ |
saralāgururāsnābhirvātajaṁ sampralēpayēt ||28||
niculairaṇḍabījāni yavagōdhūmasaktavaḥ |
ētaiśca vātajaṁ snigdhaiḥ sukhōṣṇaiḥ sampralēpayēt ||29||
prapauṇḍarīkapūrvaiśca dravyaiḥ sēkaḥ praśasyatē |30|
View original
प्रपौण्डरीकयष्ट्याह्ववर्षाभूकुष्ठदारुभिः |
सरलागुरुरास्नाभिर्वातजं सम्प्रलेपयेत् ||२८||
निचुलैरण्डबीजानि यवगोधूमसक्तवः |
एतैश्च वातजं स्निग्धैः सुखोष्णैः सम्प्रलेपयेत् ||२९||
प्रपौण्डरीकपूर्वैश्च द्रव्यैः सेकः प्रशस्यते |३०|
Adhikarana 9 (30-32) · Śloka 33
gairikāñjanayaṣṭyāhvasārivōśīrapadmakaiḥ ||30||
sacandanōtpalaiḥ snigdhaiḥ paittikaṁ sampralēpayēt |
padmōtpalamr̥ṇālaiśca sasarjārjunavētasaiḥ ||31||
sarpiḥsnigdhaiḥ samadhukaiḥ paittikaṁ sampralēpayēt |
sēcayēcca ghr̥takṣīraśarkarēkṣumadhūdakaiḥ ||32||
athavā'pi suśītēna kaṣāyēṇa vaṭādinā |33|
View original
गैरिकाञ्जनयष्ट्याह्वसारिवोशीरपद्मकैः ||३०||
सचन्दनोत्पलैः स्निग्धैः पैत्तिकं सम्प्रलेपयेत् |
पद्मोत्पलमृणालैश्च ससर्जार्जुनवेतसैः ||३१||
सर्पिःस्निग्धैः समधुकैः पैत्तिकं सम्प्रलेपयेत् |
सेचयेच्च घृतक्षीरशर्करेक्षुमधूदकैः ||३२||
अथवाऽपि सुशीतेन कषायेण वटादिना |३३|
Adhikarana 10 (33-35) · Śloka 35
sālāśvakarṇājakarṇadhavatvagbhiḥ kaphōtthitam ||33||
surāpiṣṭābhiruṣṇābhiḥ satailābhiḥ pralēpayēt |
rajanyativiṣāmustāsurasāsuradārubhiḥ ||34||
sapatrapāṭhāpattūrairathavā sampralēpayēt |
surasāragvadhādyōśca kvāthābhyāṁ pariṣēcayēt ||35||
View original
सालाश्वकर्णाजकर्णधवत्वग्भिः कफोत्थितम् ||३३||
सुरापिष्टाभिरुष्णाभिः सतैलाभिः प्रलेपयेत् |
रजन्यतिविषामुस्तासुरसासुरदारुभिः ||३४||
सपत्रपाठापत्तूरैरथवा सम्प्रलेपयेत् |
सुरसारग्वधाद्योश्च क्वाथाभ्यां परिषेचयेत् ||३५||
Adhikarana 11 (36-39) · Śloka 39
ēvaṁ saṁśōdhanālēpasēkaśōṇitamōkṣaṇaiḥ |
pratikuryāt kriyāyōgaiḥ prāksthānōktairhitairapi ||36||
na yāti ca yathā pākaṁ prayatēta tathā bhiṣak |
vidagdhaistu sirāsnāyutvaṅmāṁsaiḥ kṣīyatē dhvajaḥ ||37||
śastrēṇōpacarēccāpi pākamāgatamāśu vai |
tadā'pōhya tilaiḥ sarpiḥkṣaudrayuktaiḥ pralēpayēt ||38||
karavīrasya patrāṇi jātyāragvadhayōstathā |
prakṣālanē prayōjyāni vaijayantyarkayōrapi ||39||
View original
एवं संशोधनालेपसेकशोणितमोक्षणैः |
प्रतिकुर्यात् क्रियायोगैः प्राक्स्थानोक्तैर्हितैरपि ||३६||
न याति च यथा पाकं प्रयतेत तथा भिषक् |
विदग्धैस्तु सिरास्नायुत्वङ्मांसैः क्षीयते ध्वजः ||३७||
शस्त्रेणोपचरेच्चापि पाकमागतमाशु वै |
तदाऽपोह्य तिलैः सर्पिःक्षौद्रयुक्तैः प्रलेपयेत् ||३८||
करवीरस्य पत्राणि जात्यारग्वधयोस्तथा |
प्रक्षालने प्रयोज्यानि वैजयन्त्यर्कयोरपि ||३९||
Adhikarana 12 (40-41) · Śloka 41
saurāṣṭrīṁ gairikaṁ tutthaṁ puṣpakāsīsasaindhavam |
rōdhraṁ rasāñjanaṁ dārvīṁ haritālaṁ manaḥśilām ||40||
harēṇukailē ca tathā sūkṣmacūrṇāni kārayēt |
taccūrṇaṁ kṣaudrasaṁyuktamupadaṁśēṣu pūjitam ||41||
View original
सौराष्ट्रीं गैरिकं तुत्थं पुष्पकासीससैन्धवम् |
रोध्रं रसाञ्जनं दार्वीं हरितालं मनःशिलाम् ||४०||
हरेणुकैले च तथा सूक्ष्मचूर्णानि कारयेत् |
तच्चूर्णं क्षौद्रसंयुक्तमुपदंशेषु पूजितम् ||४१||
Adhikarana 13 (42-44) · Śloka 45
jambvāmrasumanānimbaśvētakāmbōjipallavāḥ |
śallakībadarībilvapalāśatiniśatvacaḥ ||42||
kṣīriṇāṁ ca tvacō yōjyāḥ kvāthē triphalayā saha |
tēna kvāthēna niyataṁ vraṇaṁ prakṣālayēdbhiṣak ||43||
asminnēva kaṣāyē tu tailaṁ dhīrō vipācayēt |
gōjīviḍaṅgayaṣṭībhiḥ sarvagandhaiśca saṁyutam ||44||
ētat sarvōpadaṁśēṣu śrēṣṭhaṁ rōpaṇamiṣyatē |45|
View original
जम्ब्वाम्रसुमनानिम्बश्वेतकाम्बोजिपल्लवाः |
शल्लकीबदरीबिल्वपलाशतिनिशत्वचः ||४२||
क्षीरिणां च त्वचो योज्याः क्वाथे त्रिफलया सह |
तेन क्वाथेन नियतं व्रणं प्रक्षालयेद्भिषक् ||४३||
अस्मिन्नेव कषाये तु तैलं धीरो विपाचयेत् |
गोजीविडङ्गयष्टीभिः सर्वगन्धैश्च संयुतम् ||४४||
एतत् सर्वोपदंशेषु श्रेष्ठं रोपणमिष्यते |४५|
Adhikarana 14 (45-47) · Śloka 48
svarjikātutthakāsīsaṁ śailēyaṁ ca rasāñjanam ||45||
manaḥśilāsamaiścūrṇaṁ vraṇavīsarpanāśanam |
gundrāṁ dagdhvā kr̥taṁ bhasma haritālaṁ manaḥśilā ||46||
upadaṁśabisarpāṇāmētacchāntikaraṁ param |
mārkavastriphalā dantī tāmracūrṇamayōrajaḥ ||47||
upadaṁśaṁ nihantyēṣa vr̥kṣamindrāśaniryathā |48|
View original
स्वर्जिकातुत्थकासीसं शैलेयं च रसाञ्जनम् ||४५||
मनःशिलासमैश्चूर्णं व्रणवीसर्पनाशनम् |
गुन्द्रां दग्ध्वा कृतं भस्म हरितालं मनःशिला ||४६||
उपदंशबिसर्पाणामेतच्छान्तिकरं परम् |
मार्कवस्त्रिफला दन्ती ताम्रचूर्णमयोरजः ||४७||
उपदंशं निहन्त्येष वृक्षमिन्द्राशनिर्यथा |४८|
Adhikarana 15 (48) · Śloka 49
upadaṁśadvayē'pyētāṁ pratyākhyāyācarēt kriyām ||48||
tayōrēva ca yā yōgyā vīkṣya dōṣabalābalam |49|
View original
उपदंशद्वयेऽप्येतां प्रत्याख्यायाचरेत् क्रियाम् ||४८||
तयोरेव च या योग्या वीक्ष्य दोषबलाबलम् |४९|
Adhikarana 16 (49-51) · Śloka 51
upadaṁśē viśēṣēṇa śr̥ṇu bhūyastridōṣajē ||49||
duṣṭavraṇavidhiṁ kuryāt kuthitaṁ mēhanaṁ tyajēt |
jambvōṣṭhēnāgnivarṇēna paścācchēṣaṁ dahēdbhiṣak ||50||
samyagdagdhaṁ ca vijñāya madhusarpiḥ prayōjayēt |
śuddhē ca rōpaṇaṁ dadyāt kalkaṁ tailaṁ hitaṁ ca yat ||51||
View original
उपदंशे विशेषेण शृणु भूयस्त्रिदोषजे ||४९||
दुष्टव्रणविधिं कुर्यात् कुथितं मेहनं त्यजेत् |
जम्ब्वोष्ठेनाग्निवर्णेन पश्चाच्छेषं दहेद्भिषक् ||५०||
सम्यग्दग्धं च विज्ञाय मधुसर्पिः प्रयोजयेत् |
शुद्धे च रोपणं दद्यात् कल्कं तैलं हितं च यत् ||५१||
Adhikarana 17 (52-54) · Śloka 54
snēhasvēdōpapannē tu ślīpadē'nilajē bhiṣak |
kr̥tvā gulphōpari sirāṁ vidhyēttu caturaṅgulē ||52||
samāpyāyitadēhaṁ ca bastibhiḥ samupācarēt |
māsamēraṇḍajaṁ tailaṁ pibēnmūtrēṇa saṁyutam ||53||
payasaudanamaśnīyānnāgarakvathitēna ca |
traivr̥taṁ cōpayuñjīta śastō dāhastathā'gninā ||54||
View original
स्नेहस्वेदोपपन्ने तु श्लीपदेऽनिलजे भिषक् |
कृत्वा गुल्फोपरि सिरां विध्येत्तु चतुरङ्गुले ||५२||
समाप्यायितदेहं च बस्तिभिः समुपाचरेत् |
मासमेरण्डजं तैलं पिबेन्मूत्रेण संयुतम् ||५३||
पयसौदनमश्नीयान्नागरक्वथितेन च |
त्रैवृतं चोपयुञ्जीत शस्तो दाहस्तथाऽग्निना ||५४||
Adhikarana 18 (55) · Śloka 55
gulphasyādhaḥ sirāṁ vidhyēcchlīpadē pittasambhavē |
pittaghnīṁ ca kriyāṁ kuryāt pittārbudavisarpavat ||55||
View original
गुल्फस्याधः सिरां विध्येच्छ्लीपदे पित्तसम्भवे |
पित्तघ्नीं च क्रियां कुर्यात् पित्तार्बुदविसर्पवत् ||५५||
Adhikarana 19 (56-62) · Śloka 62
sirāṁ suviditāṁ vidhyēdaṅguṣṭhē ślaiṣmikē bhiṣak |
madhuyuktāni cābhīkṣṇaṁ kaṣāyāṇi pibēnnaraḥ ||56||
pibēdvā'pyabhayākalkaṁ mūtrēṇānyatamēna ca |
kaṭukāmamr̥tāṁ śuṇṭhīṁ viḍaṅgaṁ dāru citrakam ||57||
hitaṁ vā lēpanē nityaṁ bhadradāru sacitrakam |
viḍaṅgamaricārkēṣu nāgarē citrakē'thavā ||58||
bhadradārvēlukākhyē ca sarvēṣu lavaṇēṣu ca |
tailaṁ pakvaṁ pibēdvā'pi yavānnaṁ ca hitaṁ sadā ||59||
pibēt sarṣapatailaṁ vā ślīpadānāṁ nivr̥ttayē |
pūtīkarañjapatrāṇāṁ rasaṁ vā'pi yathābalam ||60||
anēnaiva vidhānēna putrañjīvakajaṁ rasam |
prayuñjīta bhiṣak prājñaḥ kālasātmyavibhāgavit ||61||
kēvukākandaniryāsaṁ lavaṇaṁ tvatha pākimam |
rasaṁ dattvā'tha pūrvōktaṁ pēyamētadbhiṣagjitam ||62||
View original
सिरां सुविदितां विध्येदङ्गुष्ठे श्लैष्मिके भिषक् |
मधुयुक्तानि चाभीक्ष्णं कषायाणि पिबेन्नरः ||५६||
पिबेद्वाऽप्यभयाकल्कं मूत्रेणान्यतमेन च |
कटुकाममृतां शुण्ठीं विडङ्गं दारु चित्रकम् ||५७||
हितं वा लेपने नित्यं भद्रदारु सचित्रकम् |
विडङ्गमरिचार्केषु नागरे चित्रकेऽथवा ||५८||
भद्रदार्वेलुकाख्ये च सर्वेषु लवणेषु च |
तैलं पक्वं पिबेद्वाऽपि यवान्नं च हितं सदा ||५९||
पिबेत् सर्षपतैलं वा श्लीपदानां निवृत्तये |
पूतीकरञ्जपत्राणां रसं वाऽपि यथाबलम् ||६०||
अनेनैव विधानेन पुत्रञ्जीवकजं रसम् |
प्रयुञ्जीत भिषक् प्राज्ञः कालसात्म्यविभागवित् ||६१||
केवुकाकन्दनिर्यासं लवणं त्वथ पाकिमम् |
रसं दत्त्वाऽथ पूर्वोक्तं पेयमेतद्भिषग्जितम् ||६२||
Adhikarana 20 (63-66) · Śloka 66
kākādanīṁ kākajaṅghāṁ br̥hatīṁ kaṇṭakārikām |
kadambapuṣpīṁ mandārīṁ lambāṁ śukanasāṁ tathā ||63||
dagdhvā mūtrēṇa tadbhasma srāvayēt kṣārakalpavat |
tatra dadyāt pratīvāpaṁ kākōdumbarikārasam ||64||
madanācca phalāt kvāthaṁ śukākhyasvarasaṁ tathā |
ēṣa kṣārastu pānīyaḥ ślīpadaṁ hanti sēvitaḥ ||65||
apacīṁ galagaṇḍaṁ ca grahaṇīdōṣamēva ca |
bhaktasyānaśanaṁ caiva hanyāt sarvaviṣāṇi ca ||66||
View original
काकादनीं काकजङ्घां बृहतीं कण्टकारिकाम् |
कदम्बपुष्पीं मन्दारीं लम्बां शुकनसां तथा ||६३||
दग्ध्वा मूत्रेण तद्भस्म स्रावयेत् क्षारकल्पवत् |
तत्र दद्यात् प्रतीवापं काकोदुम्बरिकारसम् ||६४||
मदनाच्च फलात् क्वाथं शुकाख्यस्वरसं तथा |
एष क्षारस्तु पानीयः श्लीपदं हन्ति सेवितः ||६५||
अपचीं गलगण्डं च ग्रहणीदोषमेव च |
भक्तस्यानशनं चैव हन्यात् सर्वविषाणि च ||६६||
Adhikarana 21 (67) · Śloka 67
ēṣvēva tailaṁ saṁsiddhaṁ nasyābhyaṅgēṣu pūjitama ētānēvāmayān hanti yē ca duṣṭavraṇā nr̥ṇām ||67||
View original
एष्वेव तैलं संसिद्धं नस्याभ्यङ्गेषु पूजितम एतानेवामयान् हन्ति ये च दुष्टव्रणा नृणाम् ||६७||
Adhikarana 22 (68-69) · Śloka 69
dravantīṁ trivr̥tāṁ dantīṁ nīlīṁ śyāmāṁ tathaiva ca |
saptalāṁ śaṅkhinīṁ caiva dagdhvā mūtrēṇa gālayēt ||68||
dadyācca triphalākvāthamēṣa kṣārastu sādhitaḥ |
adhō gacchati pītastu pūrvaiścāpyāśiṣaḥ samāḥ ||69||
View original
द्रवन्तीं त्रिवृतां दन्तीं नीलीं श्यामां तथैव च |
सप्तलां शङ्खिनीं चैव दग्ध्वा मूत्रेण गालयेत् ||६८||
दद्याच्च त्रिफलाक्वाथमेष क्षारस्तु साधितः |
अधो गच्छति पीतस्तु पूर्वैश्चाप्याशिषः समाः ||६९||
Adhikarana puShpikA · Śloka 19
iti suśrutasaṁhitāyāṁ cikitsāsthānē vr̥ddhyupadaṁśaślīpadacikitsitaṁ nāmaikōnaviṁśō'dhyāyaḥ ||19||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने वृद्ध्युपदंशश्लीपदचिकित्सितं नामैकोनविंशोऽध्यायः ||१९||