Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 3
athātō granthyapacyarbudagalagaṇḍacikitsitaṁ vyākhyāsyāmaḥ ||1||
yathōvāca bhagavān dhanvantariḥ ||2||
granthiṣvathāmēṣu bhiṣagvidadhyācchōphakriyāṁ vistaraśō vidhijñaḥ |
rakṣēdbalaṁ cāpi narasya nityaṁ tadrakṣitaṁ vyādhibalaṁ nihanti ||3||
View original
अथातो ग्रन्थ्यपच्यर्बुदगलगण्डचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
ग्रन्थिष्वथामेषु भिषग्विदध्याच्छोफक्रियां विस्तरशो विधिज्ञः |
रक्षेद्बलं चापि नरस्य नित्यं तद्रक्षितं व्याधिबलं निहन्ति ||३||
Adhikarana 2 (4) · Śloka 4
tailaṁ pibēt sarpirathō dvayaṁ vā dattvā vasāṁ vā trivr̥taṁ vidadhyāt |
apēhivātādaśamūlasiddhaṁ vaidyaścatuḥsnēhamathō dvayaṁ vā ||4||
View original
तैलं पिबेत् सर्पिरथो द्वयं वा दत्त्वा वसां वा त्रिवृतं विदध्यात् |
अपेहिवातादशमूलसिद्धं वैद्यश्चतुःस्नेहमथो द्वयं वा ||४||
Adhikarana 3 (5-7) · Śloka 8
hiṁsrā'tha rōhiṇyamr̥tā'tha bhārgī śyōnākabilvāgurukr̥ṣṇagandhāḥ |
gōjī ca piṣṭā saha tālapatryā granthau vidhēyō'nilajē pralēpaḥ ||5||
svēdōpanāhān vividhāṁśca kuryāttathā prasiddhānaparāṁśca lēpān |
vidārya vā pakvamapōhya pūyaṁ prakṣālya bilvārkanarēndratōyaiḥ ||6||
tilaiḥ sapañcāṅgulapatramiśraiḥ saṁśōdhayēt saindhavasamprayuktaiḥ |
śuddhaṁ vraṇaṁ vā'pyuparōpayēttu tailēna rāsnāsaralānvitēna ||7||
viḍaṅgayaṣṭīmadhukāmr̥tābhiḥ siddhēna vā kṣīrasamanvitēna |8|
View original
हिंस्राऽथ रोहिण्यमृताऽथ भार्गी श्योनाकबिल्वागुरुकृष्णगन्धाः |
गोजी च पिष्टा सह तालपत्र्या ग्रन्थौ विधेयोऽनिलजे प्रलेपः ||५||
स्वेदोपनाहान् विविधांश्च कुर्यात्तथा प्रसिद्धानपरांश्च लेपान् |
विदार्य वा पक्वमपोह्य पूयं प्रक्षाल्य बिल्वार्कनरेन्द्रतोयैः ||६||
तिलैः सपञ्चाङ्गुलपत्रमिश्रैः संशोधयेत् सैन्धवसम्प्रयुक्तैः |
शुद्धं व्रणं वाऽप्युपरोपयेत्तु तैलेन रास्नासरलान्वितेन ||७||
विडङ्गयष्टीमधुकामृताभिः सिद्धेन वा क्षीरसमन्वितेन |८|
Adhikarana 4 (8-11) · Śloka 11
jalaukasaḥ pittakr̥tē hitāstu kṣīrōdakābhyāṁ pariṣēcanaṁ ca ||8||
kākōlivargasya ca śītalāni pibēt kaṣāyāṇi saśarkarāṇi |
drākṣārasēnēkṣurasēna vā'pi cūrṇaṁ pibēccāpi harītakīnām ||9||
madhūkajambvarjunavētasānāṁ tvagbhiḥ pradēhānavacārayēta |
saśarkarairvā tr̥ṇaśūnyakandairdihyādabhīkṣṇaṁ muculundajairvā ||10||
vidārya vā pakvamapōhya pūyaṁ dhāvēt kaṣāyēṇa vanaspatīnām |
tilaiḥ sayaṣṭīmadhukairviśōdhya sarpiḥ prayōjyaṁ madhurairvipakvam ||11||
View original
जलौकसः पित्तकृते हितास्तु क्षीरोदकाभ्यां परिषेचनं च ||८||
काकोलिवर्गस्य च शीतलानि पिबेत् कषायाणि सशर्कराणि |
द्राक्षारसेनेक्षुरसेन वाऽपि चूर्णं पिबेच्चापि हरीतकीनाम् ||९||
मधूकजम्ब्वर्जुनवेतसानां त्वग्भिः प्रदेहानवचारयेत |
सशर्करैर्वा तृणशून्यकन्दैर्दिह्यादभीक्ष्णं मुचुलुन्दजैर्वा ||१०||
विदार्य वा पक्वमपोह्य पूयं धावेत् कषायेण वनस्पतीनाम् |
तिलैः सयष्टीमधुकैर्विशोध्य सर्पिः प्रयोज्यं मधुरैर्विपक्वम् ||११||
Adhikarana 5 (12-13) · Śloka 13
hr̥tēṣu dōṣēṣu yathānupūrvyā granthau bhiṣak ślēṣmasamutthitē tu |
svinnasya vimlāpanamēva kuryādaṅguṣṭhalōhōpalavēṇudaṇḍaiḥ ||12||
vikaṅkatāragvadhakākaṇantīkākādanītāpasavr̥kṣamūlaiḥ |
ālēpayēt piṇḍaphalārkabhārgīkarañjakālāmadanaiśca vidvān ||13||
View original
हृतेषु दोषेषु यथानुपूर्व्या ग्रन्थौ भिषक् श्लेष्मसमुत्थिते तु |
स्विन्नस्य विम्लापनमेव कुर्यादङ्गुष्ठलोहोपलवेणुदण्डैः ||१२||
विकङ्कतारग्वधकाकणन्तीकाकादनीतापसवृक्षमूलैः |
आलेपयेत् पिण्डफलार्कभार्गीकरञ्जकालामदनैश्च विद्वान् ||१३||
Adhikarana 6 (14) · Śloka 14
amarmajātaṁ śamamaprayāntamapakvamēvāpaharēdvidārya |
dahēt sthitē cāsr̥ji siddhakarmā sadyaḥkṣatōktaṁ ca vidhiṁ vidadhyāt ||14||
View original
अमर्मजातं शममप्रयान्तमपक्वमेवापहरेद्विदार्य |
दहेत् स्थिते चासृजि सिद्धकर्मा सद्यःक्षतोक्तं च विधिं विदध्यात् ||१४||
Adhikarana 7 (15-16) · Śloka 16
yā māṁsakandyaḥ kaṭhinā br̥hatyastāsvēṣa yōjyaśca vidhirvidhijñaiḥ |
śastrēṇa vā''pāṭya supakvamāśu prakṣālayēt pathyatamaiḥ kaṣāyaiḥ ||15||
saṁśōdhanaistaṁ ca viśōdhayēttu kṣārōttaraiḥ kṣaudraguḍapragāḍhaiḥ |
śuddhē ca tailaṁ tvavacāraṇīyaṁ viḍaṅgapāṭhārajanīvipakvam ||16||
View original
या मांसकन्द्यः कठिना बृहत्यस्तास्वेष योज्यश्च विधिर्विधिज्ञैः |
शस्त्रेण वाऽऽपाट्य सुपक्वमाशु प्रक्षालयेत् पथ्यतमैः कषायैः ||१५||
संशोधनैस्तं च विशोधयेत्तु क्षारोत्तरैः क्षौद्रगुडप्रगाढैः |
शुद्धे च तैलं त्ववचारणीयं विडङ्गपाठारजनीविपक्वम् ||१६||
Adhikarana 8 (17-19) · Śloka 20
mēdaḥsamutthē tilakalkadigdhaṁ dattvōpariṣṭāddviguṇaṁ paṭāntam |
hutāśataptēna muhuḥ pramr̥jyāllōhēna dhīmānadahan hitāya ||17||
pralipya dārvīmatha lākṣayā vā prataptayā svēdanamasya kāryam |
nipātya vā śastramapōhya mēdō dahēt supakvaṁ tvathavā vidārya ||18||
prakṣālya mūtrēṇa tilaiḥ supiṣṭaiḥ suvarcikādyairharitālamiśraiḥ |
sasaindhavaiḥ kṣaudraghr̥tapragāḍhaiḥ kṣārōttarairēnamabhipraśōdhya ||19||
tailaṁ vidadyāddvikarañjaguñjāvaṁśāvalēkhēṅgudamūtrasiddham |20|
View original
मेदःसमुत्थे तिलकल्कदिग्धं दत्त्वोपरिष्टाद्द्विगुणं पटान्तम् |
हुताशतप्तेन मुहुः प्रमृज्याल्लोहेन धीमानदहन् हिताय ||१७||
प्रलिप्य दार्वीमथ लाक्षया वा प्रतप्तया स्वेदनमस्य कार्यम् |
निपात्य वा शस्त्रमपोह्य मेदो दहेत् सुपक्वं त्वथवा विदार्य ||१८||
प्रक्षाल्य मूत्रेण तिलैः सुपिष्टैः सुवर्चिकाद्यैर्हरितालमिश्रैः |
ससैन्धवैः क्षौद्रघृतप्रगाढैः क्षारोत्तरैरेनमभिप्रशोध्य ||१९||
तैलं विदद्याद्द्विकरञ्जगुञ्जावंशावलेखेङ्गुदमूत्रसिद्धम् |२०|
Adhikarana 9 (20-23) · Śloka 23
jīmūtakaiḥ kōśavatīphalaiśca dantīdravantītrivr̥tāsu caiva ||20||
sarpiḥ kr̥taṁ hantyapacīṁ pravr̥ddhāṁ dvidhā pravr̥ttaṁ tadudāravīryam |
nirguṇḍijātībarihiṣṭhayuktaṁ jīmūtakaṁ mākṣikasaindhavāḍhyam ||21||
abhiprataptaṁ vamanaṁ pragāḍhaṁ duṣṭāpacīṣūttamamādiśanti |
kaiḍaryabimbīkaravīrasiddhaṁ tailaṁ hitaṁ mūrdhavirēcanaṁ ca ||22||
śākhōṭakasya svarasēna siddhaṁ tailaṁ hitaṁ nasyavirēcanēṣu |
madhūkasāraśca hitō'vapīḍē phalāni śigrōḥ kharamañjarērvā ||23||
View original
जीमूतकैः कोशवतीफलैश्च दन्तीद्रवन्तीत्रिवृतासु चैव ||२०||
सर्पिः कृतं हन्त्यपचीं प्रवृद्धां द्विधा प्रवृत्तं तदुदारवीर्यम् |
निर्गुण्डिजातीबरिहिष्ठयुक्तं जीमूतकं माक्षिकसैन्धवाढ्यम् ||२१||
अभिप्रतप्तं वमनं प्रगाढं दुष्टापचीषूत्तममादिशन्ति |
कैडर्यबिम्बीकरवीरसिद्धं तैलं हितं मूर्धविरेचनं च ||२२||
शाखोटकस्य स्वरसेन सिद्धं तैलं हितं नस्यविरेचनेषु |
मधूकसारश्च हितोऽवपीडे फलानि शिग्रोः खरमञ्जरेर्वा ||२३||
Adhikarana 10 (24) · Śloka 24
granthīnamarmaprabhavānapakvānuddhr̥tya cāgniṁ vidadhīta paścāt |
kṣārēṇa vā'pi pratisārayēttu saṁlikhya śastrēṇa yathōpadēśam ||24||
View original
ग्रन्थीनमर्मप्रभवानपक्वानुद्धृत्य चाग्निं विदधीत पश्चात् |
क्षारेण वाऽपि प्रतिसारयेत्तु संलिख्य शस्त्रेण यथोपदेशम् ||२४||
Adhikarana 11 (25-26) · Śloka 26
pārṣṇiṁ prati dvē daśa cāṅgulāni mitvēndrabastiṁ parivarjya dhīmān |
vidārya matsyāṇḍanibhāni vaidyō niṣkr̥ṣya jālānyanalaṁ vidadhyāt ||25||
ā gulphakarṇāt sumitasya jantōstasyāṣṭabhāgaṁ khuḍakādvibhajya |
ghōṇarjuvēdhaḥ surarājabastērhitvā'kṣimātraṁ tvaparē vadanti ||26||
View original
पार्ष्णिं प्रति द्वे दश चाङ्गुलानि मित्वेन्द्रबस्तिं परिवर्ज्य धीमान् |
विदार्य मत्स्याण्डनिभानि वैद्यो निष्कृष्य जालान्यनलं विदध्यात् ||२५||
आ गुल्फकर्णात् सुमितस्य जन्तोस्तस्याष्टभागं खुडकाद्विभज्य |
घोणर्जुवेधः सुरराजबस्तेर्हित्वाऽक्षिमात्रं त्वपरे वदन्ति ||२६||
Adhikarana 12 (27) · Śloka 27
maṇibandhōpariṣṭādvā kuryādrēkhātrayaṁ bhiṣak |
aṅgulyantaritaṁ samyagapacīnāṁ nivr̥ttayē ||27||
View original
मणिबन्धोपरिष्टाद्वा कुर्याद्रेखात्रयं भिषक् |
अङ्गुल्यन्तरितं सम्यगपचीनां निवृत्तये ||२७||
Adhikarana 13 (28) · Śloka 29
cūrṇasya kālē pracalākakākagōdhāhikūrmaprabhavāṁ masīṁ tu |
dadyācca tailēna sahēṅgudīnāṁ yadvakṣyatē ślīpadināṁ ca tailam ||28||
virēcanaṁ dhūmamupādadīta bhavēcca nityaṁ yavamudgabhōjī |29|
View original
चूर्णस्य काले प्रचलाककाकगोधाहिकूर्मप्रभवां मसीं तु |
दद्याच्च तैलेन सहेङ्गुदीनां यद्वक्ष्यते श्लीपदिनां च तैलम् ||२८||
विरेचनं धूममुपाददीत भवेच्च नित्यं यवमुद्गभोजी |२९|
Adhikarana 14 (29-31) · Śloka 31
karkārukairvārukanārikēlapriyālapañcāṅgulabījacūrṇaiḥ ||29||
vātārbudaṁ kṣīraghr̥tāmbusiddhairuṣṇaiḥ satailairupanāhayēttu |
kuryācca mukhyānyupanāhanāni siddhaiśca māṁsairatha vēsavāraiḥ ||30||
svēdaṁ vidadhyāt kuśalastu nāḍyā śr̥ṅgēṇa raktaṁ bahuśō harēcca |
vātaghnaniryūhapayōmlabhāgaiḥ siddhaṁ śatākhyaṁ trivr̥taṁ pibēdvā ||31||
View original
कर्कारुकैर्वारुकनारिकेलप्रियालपञ्चाङ्गुलबीजचूर्णैः ||२९||
वातार्बुदं क्षीरघृताम्बुसिद्धैरुष्णैः सतैलैरुपनाहयेत्तु |
कुर्याच्च मुख्यान्युपनाहनानि सिद्धैश्च मांसैरथ वेसवारैः ||३०||
स्वेदं विदध्यात् कुशलस्तु नाड्या शृङ्गेण रक्तं बहुशो हरेच्च |
वातघ्ननिर्यूहपयोम्लभागैः सिद्धं शताख्यं त्रिवृतं पिबेद्वा ||३१||
Adhikarana 15 (32-34) · Śloka 34
svēdōpanāhā mr̥davastu kāryāḥ pittārbudē kāyavirēcanaṁ ca |
vighr̥ṣya cōdumbaraśākagōjīpatrairbhr̥śaṁ kṣaudrayutaiḥ pralimpēt ||32||
ślakṣṇīkr̥taiḥ sarjarasapriyaṅgupattaṅgarōdhrāñjanayaṣṭikāhvaiḥ |
visrāvya cāragvadhagōjisōmāḥ śyāmā ca yōjyā kuśalēna lēpē ||33||
śyāmāgirihvāñjanakīrasēṣu drākṣārasē saptalikārasē ca |
ghr̥taṁ pibēt klītakasamprasiddhaṁ pittārbudī tajjaṭharī ca jantuḥ ||34||
View original
स्वेदोपनाहा मृदवस्तु कार्याः पित्तार्बुदे कायविरेचनं च |
विघृष्य चोदुम्बरशाकगोजीपत्रैर्भृशं क्षौद्रयुतैः प्रलिम्पेत् ||३२||
श्लक्ष्णीकृतैः सर्जरसप्रियङ्गुपत्तङ्गरोध्राञ्जनयष्टिकाह्वैः |
विस्राव्य चारग्वधगोजिसोमाः श्यामा च योज्या कुशलेन लेपे ||३३||
श्यामागिरिह्वाञ्जनकीरसेषु द्राक्षारसे सप्तलिकारसे च |
घृतं पिबेत् क्लीतकसम्प्रसिद्धं पित्तार्बुदी तज्जठरी च जन्तुः ||३४||
Adhikarana 16 (35-36) · Śloka 36
śuddhasya jantōḥ kaphajē'rbudē tu raktē'vasiktē tu tatō'rbudaṁ tat |
dravyāṇi yānyūrdhvamadhaśca dōṣān haranti taiḥ kalkakr̥taiḥ pradihyāt ||35||
kapōtapārāvataviḍvimiśraiḥ sakāṁsyanīlaiḥ śukalāṅgalākhyaiḥ |
mūtraistu kākādanimūlamiśraiḥ kṣārapradigdhairathavā pradihyāt ||36||
View original
शुद्धस्य जन्तोः कफजेऽर्बुदे तु रक्तेऽवसिक्ते तु ततोऽर्बुदं तत् |
द्रव्याणि यान्यूर्ध्वमधश्च दोषान् हरन्ति तैः कल्ककृतैः प्रदिह्यात् ||३५||
कपोतपारावतविड्विमिश्रैः सकांस्यनीलैः शुकलाङ्गलाख्यैः |
मूत्रैस्तु काकादनिमूलमिश्रैः क्षारप्रदिग्धैरथवा प्रदिह्यात् ||३६||
Adhikarana 17 (37-40) · Śloka 40
niṣpāvapiṇyākakulatthakalkairmāṁsapragāḍhairdadhimastuyuktaiḥ |
lēpaṁ vidadhyāt kr̥mayō yathā'tra mūrcchanti muñcantyatha makṣikāśca ||37||
alpāvaśiṣṭē kr̥mibhakṣitē ca likhēttatō'gniṁ vidadhīta paścāt |
yadalpamūlaṁ traputāmrasīsapaṭṭaiḥ samāvēṣṭya tadāyasairvā ||38||
kṣārāgniśastrāṇyasakr̥dvidadhyāt prāṇānahiṁsan bhiṣagapramattaḥ |
āsphōtajātīkaravīrapatraiḥ kaṣāyamiṣṭaṁ vraṇaśōdhanārtham ||39||
śuddhē ca tailaṁ vidadhīta bhārgīviḍaṅgapāṭhātriphalāvipakvam |
yadr̥cchayā cōpagatāni pākaṁ pākakramēṇōpacarēdvidhijñaḥ ||40||
View original
निष्पावपिण्याककुलत्थकल्कैर्मांसप्रगाढैर्दधिमस्तुयुक्तैः |
लेपं विदध्यात् कृमयो यथाऽत्र मूर्च्छन्ति मुञ्चन्त्यथ मक्षिकाश्च ||३७||
अल्पावशिष्टे कृमिभक्षिते च लिखेत्ततोऽग्निं विदधीत पश्चात् |
यदल्पमूलं त्रपुताम्रसीसपट्टैः समावेष्ट्य तदायसैर्वा ||३८||
क्षाराग्निशस्त्राण्यसकृद्विदध्यात् प्राणानहिंसन् भिषगप्रमत्तः |
आस्फोतजातीकरवीरपत्रैः कषायमिष्टं व्रणशोधनार्थम् ||३९||
शुद्धे च तैलं विदधीत भार्गीविडङ्गपाठात्रिफलाविपक्वम् |
यदृच्छया चोपगतानि पाकं पाकक्रमेणोपचरेद्विधिज्ञः ||४०||
Adhikarana 18 (41-42) · Śloka 43
mēdōrbudaṁ svinnamathō vidārya viśōdhya sīvyēdgataraktamāśu |
tatō haridrāgr̥hadhūmarōdhrapataṅgacūrṇaiḥ samanaḥśilālaiḥ ||41||
vraṇaṁ pratigrāhya madhupragāḍhaiḥ karañjatailaṁ vidadhīta śuddhē |
saśēṣadōṣāṇi hi yō'rbūdāni karōti tasyāśu punarbhavanti ||42||
tasmādaśēṣāṇi samuddharēttu hanyuḥ saśēṣāṇi yathā hi vahniḥ |43|
View original
मेदोर्बुदं स्विन्नमथो विदार्य विशोध्य सीव्येद्गतरक्तमाशु |
ततो हरिद्रागृहधूमरोध्रपतङ्गचूर्णैः समनःशिलालैः ||४१||
व्रणं प्रतिग्राह्य मधुप्रगाढैः करञ्जतैलं विदधीत शुद्धे |
सशेषदोषाणि हि योऽर्बूदानि करोति तस्याशु पुनर्भवन्ति ||४२||
तस्मादशेषाणि समुद्धरेत्तु हन्युः सशेषाणि यथा हि वह्निः |४३|
Adhikarana 19 (43-47) · Śloka 47
saṁsvēdya gaṇḍaṁ pavanōtthamādau nāḍyā'nilaghnauṣadhapatrabhaṅgaiḥ ||43||
amlaiḥ samūtrairvividhaiḥ payōbhiruṣṇaiḥ satailaiḥ piśitaiśca vidvān |
visrāvayēt svinnamatandritaśca śuddhaṁ vraṇaṁ cāpyupanāhayēttu ||44||
śaṇātasīmūlakaśigrukiṇvapriyālamajjānuyutaistilaistu |
kālāmr̥tāśigrupunarnavārkagajādināmākarahāṭakuṣṭhaiḥ ||45||
ēkaiṣikāvr̥kṣakatilvakaiśca surāmlapiṣṭairasakr̥t pradihyāt ||46||
tailaṁ pibēccāmr̥tavallinimbahaṁsāhvayāvr̥kṣakapippalībhīḥ |
siddhaṁ balābhyāṁ ca sadēvadāru hitāya nityaṁ galagaṇḍarōgē ||47||
View original
संस्वेद्य गण्डं पवनोत्थमादौ नाड्याऽनिलघ्नौषधपत्रभङ्गैः ||४३||
अम्लैः समूत्रैर्विविधैः पयोभिरुष्णैः सतैलैः पिशितैश्च विद्वान् |
विस्रावयेत् स्विन्नमतन्द्रितश्च शुद्धं व्रणं चाप्युपनाहयेत्तु ||४४||
शणातसीमूलकशिग्रुकिण्वप्रियालमज्जानुयुतैस्तिलैस्तु |
कालामृताशिग्रुपुनर्नवार्कगजादिनामाकरहाटकुष्ठैः ||४५||
एकैषिकावृक्षकतिल्वकैश्च सुराम्लपिष्टैरसकृत् प्रदिह्यात् ||४६||
तैलं पिबेच्चामृतवल्लिनिम्बहंसाह्वयावृक्षकपिप्पलीभीः |
सिद्धं बलाभ्यां च सदेवदारु हिताय नित्यं गलगण्डरोगे ||४७||
Adhikarana 20 (48-50) · Śloka 50
svēdōpanāhaiḥ kaphasambhavaṁ tu saṁsvēdya visrāvaṇamēva kuryāt |
tatō'jagandhātiviṣāviśalyāviṣāṇikākuṣṭhaśukāhvayābhiḥ ||48||
palāśabhasmōdakapēṣitābhirdihyāt suguñjābhiraśītalābhiḥ |
daśārdhasaṅkhyairlavaṇaiśca yuktaṁ tailaṁ pibēnmāgadhikādisiddham ||49||
pracchardanaṁ mūrdhavirēcanaṁ ca dhūmaśca vairēcanikō hitastu |
pākakramō vā'pi sadā vidhēyō vaidyēna pākaṅgatayōḥ kathañcit ||50||
View original
स्वेदोपनाहैः कफसम्भवं तु संस्वेद्य विस्रावणमेव कुर्यात् |
ततोऽजगन्धातिविषाविशल्याविषाणिकाकुष्ठशुकाह्वयाभिः ||४८||
पलाशभस्मोदकपेषिताभिर्दिह्यात् सुगुञ्जाभिरशीतलाभिः |
दशार्धसङ्ख्यैर्लवणैश्च युक्तं तैलं पिबेन्मागधिकादिसिद्धम् ||४९||
प्रच्छर्दनं मूर्धविरेचनं च धूमश्च वैरेचनिको हितस्तु |
पाकक्रमो वाऽपि सदा विधेयो वैद्येन पाकङ्गतयोः कथञ्चित् ||५०||
Adhikarana 21 (51) · Śloka 51
kaṭutrikakṣaudrayutāḥ samūtrā bhakṣyā yavānnāni rasāśca maudgāḥ |
saśr̥ṅgavērāḥ sapaṭōlanimbā hitāya dēyā galagaṇḍarōgē ||51||
View original
कटुत्रिकक्षौद्रयुताः समूत्रा भक्ष्या यवान्नानि रसाश्च मौद्गाः |
सशृङ्गवेराः सपटोलनिम्बा हिताय देया गलगण्डरोगे ||५१||
Adhikarana 22 (52-55) · Śloka 55
mēdaḥsamutthē tu yathōpadiṣṭāṁ vidhyēt sirāṁ snigdhatanōrnarasya |
śyāmāsudhālōhapurīṣadantīrasāñjanaiścāpi hitaḥ pradēhaḥ ||52||
mūtrēṇa vā''lōḍya hitāya sāraṁ prātaḥ pibēt sālamahīruhāṇām |
śastrēṇa vā''pāṭya vidārya cainaṁ mēdaḥ samuddhr̥tya hitāya sīvyēt ||53||
majjājyamēdōmadhubhirdahēdvā dagdhē ca sarpirmadhu cāvacāryam |
kāsīsatutthē ca tatō'tra dēyē cūrṇīkr̥tē rōcanayā samētē ||54||
tailēna cābhyajya hitāya dadyāt sārōdbhavaṁ gōmayajaṁ ca bhasma |
hitaśca nityaṁ triphalākaṣāyō gāḍhaśca bandhō yavabhōjanaṁ ca ||55||
View original
मेदःसमुत्थे तु यथोपदिष्टां विध्येत् सिरां स्निग्धतनोर्नरस्य |
श्यामासुधालोहपुरीषदन्तीरसाञ्जनैश्चापि हितः प्रदेहः ||५२||
मूत्रेण वाऽऽलोड्य हिताय सारं प्रातः पिबेत् सालमहीरुहाणाम् |
शस्त्रेण वाऽऽपाट्य विदार्य चैनं मेदः समुद्धृत्य हिताय सीव्येत् ||५३||
मज्जाज्यमेदोमधुभिर्दहेद्वा दग्धे च सर्पिर्मधु चावचार्यम् |
कासीसतुत्थे च ततोऽत्र देये चूर्णीकृते रोचनया समेते ||५४||
तैलेन चाभ्यज्य हिताय दद्यात् सारोद्भवं गोमयजं च भस्म |
हितश्च नित्यं त्रिफलाकषायो गाढश्च बन्धो यवभोजनं च ||५५||
Adhikarana puShpikA · Śloka 18
iti suśrutasaṁhitāyāṁ cikitsāsthānē granthyapacyarbudagalagaṇḍacikitsitaṁ nāmāṣṭādaśō'dhyāyaḥ ||18||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने ग्रन्थ्यपच्यर्बुदगलगण्डचिकित्सितं नामाष्टादशोऽध्यायः ||१८||