Adhikarana 1 (1-3) · Śloka 4
ಅಥಾತೋ ವೃದ್ಧ್ಯುಪದಂಶಶ್ಲೀಪದಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧||
ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
ಅನ್ತ್ರವೃದ್ಧ್ಯಾ ವಿನಾ ಷಡ್ಯಾ ವೃದ್ಧಯಸ್ತಾಸು ವರ್ಜಯೇತ್ |
ಅಶ್ವಾದಿಯಾನಂ ವ್ಯಾಯಾಮಂ ಮೈಥುನಂ ವೇಗನಿಗ್ರಹಮ್ ||೩||
ಅತ್ಯಾಸನಂ ಚಙ್ಕ್ರಮಣಮುಪವಾಸಂ ಗುರೂಣಿ ಚ |೪|
View original
अथातो वृद्ध्युपदंशश्लीपदचिकित्सितं व्याख्यास्यामः ||१||
यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
अन्त्रवृद्ध्या विना षड्या वृद्धयस्तासु वर्जयेत् |
अश्वादियानं व्यायामं मैथुनं वेगनिग्रहम् ||३||
अत्यासनं चङ्क्रमणमुपवासं गुरूणि च |४|
Adhikarana 2 (4-8) · Śloka 9
ತತ್ರಾದಿತೋ ವಾತವೃದ್ಧೌ ತ್ರೈವೃತಸ್ನಿಗ್ಧಮಾತುರಮ್ ||೪||
ಸ್ವಿನ್ನಂ ಚೈನಂ ಯಥಾನ್ಯಾಯಂ ಪಾಯಯೇತ ವಿರೇಚನಮ್ |
ಕೋಶಾಮ್ರತಿಲ್ವಕೈರಣ್ಡಫಲತೈಲಾನಿ ವಾ ನರಮ್ ||೫||
ಸಕ್ಷೀರಂ ವಾ ಪಿಬೇನ್ಮಾಸಂ ತೈಲಮೇರಣ್ಡಸಮ್ಭವಮ್ |
ತತಃ ಕಾಲೇಽನಿಲಘ್ನಾನಾಂ ಕ್ವಾಥೈಃ ಕಲ್ಕೈಶ್ಚ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ ||೬||
ನಿರೂಹಯೇನ್ನಿರೂಢಂ ಚ ಭುಕ್ತವನ್ತಂ ರಸೌದನಮ್ |
ಯಷ್ಟೀಮಧುಕಸಿದ್ಧೇನ ತತಸ್ತೈಲೇನ ಯೋಜಯೇತ್ ||೭||
ಸ್ನೇಹೋಪನಾಹೌ ಕುರ್ಯಾಚ್ಚ ಪ್ರದೇಹಾಂಶ್ಚಾನಿಲಾಪಹಾನ್ |
ವಿದಗ್ಧಾಂ ಪಾಚಯಿತ್ವಾ ವಾ ಸೇವನೀಂ ಪರಿವರ್ಜಯೇತ್ ||೮||
ಭಿನ್ದ್ಯಾತ್ತತಃ ಪ್ರಭಿನ್ನಾಯಾಂ ಯಥೋಕ್ತಂ ಕ್ರಮಮಾಚರೇತ್ |೯|
View original
तत्रादितो वातवृद्धौ त्रैवृतस्निग्धमातुरम् ||४||
स्विन्नं चैनं यथान्यायं पाययेत विरेचनम् |
कोशाम्रतिल्वकैरण्डफलतैलानि वा नरम् ||५||
सक्षीरं वा पिबेन्मासं तैलमेरण्डसम्भवम् |
ततः कालेऽनिलघ्नानां क्वाथैः कल्कैश्च बुद्धिमान् ||६||
निरूहयेन्निरूढं च भुक्तवन्तं रसौदनम् |
यष्टीमधुकसिद्धेन ततस्तैलेन योजयेत् ||७||
स्नेहोपनाहौ कुर्याच्च प्रदेहांश्चानिलापहान् |
विदग्धां पाचयित्वा वा सेवनीं परिवर्जयेत् ||८||
भिन्द्यात्ततः प्रभिन्नायां यथोक्तं क्रममाचरेत् |९|
Adhikarana 3 (9-11) · Śloka 12
ಪಿತ್ತಜಾಯಾಮಪಕ್ವಾಯಾಂ ಪಿತ್ತಗ್ರನ್ಥಿಕ್ರಮೋ ಹಿತಃ ||೯||
ಪಕ್ವಾಂ ವಾ ಭೇದಯೇದ್ಭಿನ್ನಾಂ ಶೋಧಯೇತ್ ಕ್ಷೌದ್ರಸರ್ಪಿಷಾ |
ಶುದ್ಧಾಯಾಂ ಚ ಭಿಷಗ್ದದ್ಯಾತ್ತೈಲಂ ಕಲ್ಕಂ ಚ ರೋಪಣಮ್ ||೧೦||
ರಕ್ತಜಾಯಾಂ ಜಲೌಕೋಭಿಃ ಶೋಣಿತಂ ನಿರ್ಹರೇದ್ಭಿಷಕ್ |
ಪಿಬೇದ್ವಿರೇಚನಂ ವಾಽಪಿ ಶರ್ಕರಾಕ್ಷೌದ್ರಸಂಯುತಮ್ ||೧೧||
ಪಿತ್ತಗ್ರನ್ಥಿಕ್ರಮಂ ಕುರ್ಯಾದಾಮೇ ಪಕ್ವೇ ಚ ಸರ್ವದಾ |೧೨|
View original
पित्तजायामपक्वायां पित्तग्रन्थिक्रमो हितः ||९||
पक्वां वा भेदयेद्भिन्नां शोधयेत् क्षौद्रसर्पिषा |
शुद्धायां च भिषग्दद्यात्तैलं कल्कं च रोपणम् ||१०||
रक्तजायां जलौकोभिः शोणितं निर्हरेद्भिषक् |
पिबेद्विरेचनं वाऽपि शर्कराक्षौद्रसंयुतम् ||११||
पित्तग्रन्थिक्रमं कुर्यादामे पक्वे च सर्वदा |१२|
Adhikarana 4 (12-14) · Śloka 14
ವೃದ್ಧಿಂ ಕಫಾತ್ಮಿಕಾಮುಷ್ಣೈರ್ಮೂತ್ರಪಿಷ್ಟೈಃ ಪ್ರಲೇಪಯೇತ್ ||೧೨||
ಪೀತದಾರುಕಷಾಯಂ ಚ ಪಿಬೇನ್ಮೂತ್ರೇಣ ಸಂಯುತಮ್ |
ವಿಮ್ಲಾಪನಾದೃತೇ ವಾಽಪಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮಗ್ರಾನ್ಥಿಕ್ರಮೋ ಹಿತಃ ||೧೩||
ಪಕ್ವಾಯಾಂ ಚ ವಿಭಿನ್ನಾಯಾಂ ತೈಲಂ ಶೋಧನಮಿಷ್ಯತೇ |
ಸುಮನಾರುಷ್ಕರಾಙ್ಕೋಠಸಪ್ತಪರ್ಣೇಷು ಸಾಧಿತಮ್ ||೧೪||
View original
वृद्धिं कफात्मिकामुष्णैर्मूत्रपिष्टैः प्रलेपयेत् ||१२||
पीतदारुकषायं च पिबेन्मूत्रेण संयुतम् |
विम्लापनादृते वाऽपि श्लेष्मग्रान्थिक्रमो हितः ||१३||
पक्वायां च विभिन्नायां तैलं शोधनमिष्यते |
सुमनारुष्कराङ्कोठसप्तपर्णेषु साधितम् ||१४||
Adhikarana 5 (15-17) · Śloka 18
ಮೇದಃಸಮುತ್ಥಾಂ ಸಂಸ್ವೇದ್ಯ ಲೇಪಯೇತ್ ಸುರಸಾದಿನಾ |
ಶಿರೋವಿರೇಕದ್ರವ್ಯೈರ್ವಾ ಸುಖೋಷ್ಣೈರ್ಮೂತ್ರಸಂಯುತೈಃ ||೧೫||
ಸ್ವಿನ್ನಾಂ ಚಾವೇಷ್ಟ್ಯ ಪಟ್ಟೇನ ಸಮಾಶ್ವಾಸ್ಯ ತು ಮಾನವಮ್ |
ರಕ್ಷನ್ ಫಲೇ ಸೇವನೀಂ ಚ ವೃದ್ಧಿಪತ್ರೇಣ ದಾರಯೇತ್ ||೧೬||
ಭೇದಸ್ತತಃ ಸಮುದ್ಧೃತ್ಯ ದದ್ಯಾತ್ ಕಾಸೀಸಸೈನ್ಧವೇ |
ಬಧ್ನೀಯಾಚ್ಚ ಯಥೋದ್ದಿಷ್ಟಂ ಶುದ್ಧೇ ತೈಲಂ ಚ ದಾಪಯೇತ್ ||೧೭||
ಮನಃಶಿಲಾಲಲವಣೈಃ ಸಿದ್ಧಮಾರುಷ್ಕರೇಷು ಚ |೧೮|
View original
मेदःसमुत्थां संस्वेद्य लेपयेत् सुरसादिना |
शिरोविरेकद्रव्यैर्वा सुखोष्णैर्मूत्रसंयुतैः ||१५||
स्विन्नां चावेष्ट्य पट्टेन समाश्वास्य तु मानवम् |
रक्षन् फले सेवनीं च वृद्धिपत्रेण दारयेत् ||१६||
भेदस्ततः समुद्धृत्य दद्यात् कासीससैन्धवे |
बध्नीयाच्च यथोद्दिष्टं शुद्धे तैलं च दापयेत् ||१७||
मनःशिलाललवणैः सिद्धमारुष्करेषु च |१८|
Adhikarana 6 (18-24) · Śloka 24
ಮೂತ್ರಜಾಂ ಸ್ವೇದಯಿತ್ವಾ ತು ವಸ್ತ್ರಪಟ್ಟೇನ ವೇಷ್ಟಯೇತ್ ||೧೮||
ಸೇವನ್ಯಾಃ ಪಾರ್ಶ್ವತೋಽಧಸ್ತಾದ್ವಿಧ್ಯೇದ್ ವ್ರೀಹಿಮುಖೇನ ತು |
ಅಥಾತ್ರ ದ್ವಿಮುಖಾಂ ನಾಡೀಂ ದತ್ತ್ವಾ ವಿಸ್ರಾವಯೇದ್ಭಿಷಕ್ ||೧೯||
ಮೂತ್ರಂ, ನಾಡೀಮಥೋದ್ಧೃತ್ಯ ಸ್ಥಗಿಕಾಬನ್ಧಮಾಚರೇತ್ |
ಶುದ್ಧಾಯಾಂ ರೋಪಣಂ ದದ್ಯಾದ್ವರ್ಜಯೇದನ್ತ್ರಹೈತುಕೀಮ್ ||೨೦||
ಅಪ್ರಾಪ್ತಫಲಕೋಷಾಯಾಂ ವಾತವೃದ್ಧಿಕ್ರಮೋ ಹಿತಃ |
ತತ್ರ ಯಾ ವಙ್ಕ್ಷಣಸ್ಥಾ ತಾಂ ದಹೇದರ್ಧೇನ್ದುವಕ್ತ್ರಯಾ ||೨೧||
ಸಮ್ಯಙ್ಮಾರ್ಗಾವರೋಧಾರ್ಥಂ ಕೋಶಪ್ರಾಪ್ತಾಂ ತು ವರ್ಜಯೇತ್ |
ತ್ವಚಂ ಭಿತ್ತ್ವಾಽಙ್ಗುಷ್ಠಮಧ್ಯೇ ದಹೇಚ್ಚಾಙ್ಗವಿಪರ್ಯಯಾತ್ ||೨೨||
ಅನೇನೈವ ವಿಧಾನೇನ ವೃದ್ಧೀ ವಾತಕಫಾತ್ಮಿಕೇ |
ಪ್ರದಹೇತ್ ಪ್ರಯತಃ ಕಿನ್ತು ಸ್ನಾಯುಚ್ಛೇದೋಽಧಿಕಸ್ತಯೋಃ ||೨೩||
ಶಙ್ಖೋಪರಿ ಚ ಕರ್ಣಾನ್ತೇ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಯತ್ನೇನ ಸೇವನೀಮ್ |
ವ್ಯತ್ಯಾಸಾದ್ವಾ ಸಿರಾಂ ವಿಧ್ಯೇದನ್ತ್ರವೃದ್ಧಿನಿವೃತ್ತಯೇ ||೨೪||
View original
मूत्रजां स्वेदयित्वा तु वस्त्रपट्टेन वेष्टयेत् ||१८||
सेवन्याः पार्श्वतोऽधस्ताद्विध्येद् व्रीहिमुखेन तु |
अथात्र द्विमुखां नाडीं दत्त्वा विस्रावयेद्भिषक् ||१९||
मूत्रं, नाडीमथोद्धृत्य स्थगिकाबन्धमाचरेत् |
शुद्धायां रोपणं दद्याद्वर्जयेदन्त्रहैतुकीम् ||२०||
अप्राप्तफलकोषायां वातवृद्धिक्रमो हितः |
तत्र या वङ्क्षणस्था तां दहेदर्धेन्दुवक्त्रया ||२१||
सम्यङ्मार्गावरोधार्थं कोशप्राप्तां तु वर्जयेत् |
त्वचं भित्त्वाऽङ्गुष्ठमध्ये दहेच्चाङ्गविपर्ययात् ||२२||
अनेनैव विधानेन वृद्धी वातकफात्मिके |
प्रदहेत् प्रयतः किन्तु स्नायुच्छेदोऽधिकस्तयोः ||२३||
शङ्खोपरि च कर्णान्ते त्यक्त्वा यत्नेन सेवनीम् |
व्यत्यासाद्वा सिरां विध्येदन्त्रवृद्धिनिवृत्तये ||२४||
Adhikarana 7 (25-27) · Śloka 27
ಉಪದಂಶೇಷು ಸಾಧ್ಯೇಷು ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನಸ್ಯ ದೇಹಿನಃ |
ಸಿರಾಂ ವಿಧ್ಯೇನ್ಮೇಢ್ರಮಧ್ಯೇ ಪಾತಯೇದ್ವಾ ಜಲೌಕಸಃ ||೨೫||
ಹರೇದುಭಯತಶ್ಚಾಪಿ ದೋಷಾನತ್ಯರ್ಥಮುಚ್ಛ್ರಿತಾನ್ |
ಸದ್ಯೋಽಪಹೃತದೋಷಸ್ಯ ರುಕ್ಶೋಫಾವುಪಶಾಮ್ಯತಃ ||೨೬||
ಯದಿ ವಾ ದುರ್ಬಲೋ ಜನ್ತುರ್ನ ವಾ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ವಿರೇಚನಮ್ |
ನಿರೂಹೇಣ ಹರೇತ್ತಸ್ಯ ದೋಷಾನತ್ಯರ್ಥಮುಚ್ಛ್ರಿತಾನ್ ||೨೭||
View original
उपदंशेषु साध्येषु स्निग्धस्विन्नस्य देहिनः |
सिरां विध्येन्मेढ्रमध्ये पातयेद्वा जलौकसः ||२५||
हरेदुभयतश्चापि दोषानत्यर्थमुच्छ्रितान् |
सद्योऽपहृतदोषस्य रुक्शोफावुपशाम्यतः ||२६||
यदि वा दुर्बलो जन्तुर्न वा प्राप्तं विरेचनम् |
निरूहेण हरेत्तस्य दोषानत्यर्थमुच्छ्रितान् ||२७||
Adhikarana 8 (28-29) · Śloka 30
ಪ್ರಪೌಣ್ಡರೀಕಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವವರ್ಷಾಭೂಕುಷ್ಠದಾರುಭಿಃ |
ಸರಲಾಗುರುರಾಸ್ನಾಭಿರ್ವಾತಜಂ ಸಮ್ಪ್ರಲೇಪಯೇತ್ ||೨೮||
ನಿಚುಲೈರಣ್ಡಬೀಜಾನಿ ಯವಗೋಧೂಮಸಕ್ತವಃ |
ಏತೈಶ್ಚ ವಾತಜಂ ಸ್ನಿಗ್ಧೈಃ ಸುಖೋಷ್ಣೈಃ ಸಮ್ಪ್ರಲೇಪಯೇತ್ ||೨೯||
ಪ್ರಪೌಣ್ಡರೀಕಪೂರ್ವೈಶ್ಚ ದ್ರವ್ಯೈಃ ಸೇಕಃ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ |೩೦|
View original
प्रपौण्डरीकयष्ट्याह्ववर्षाभूकुष्ठदारुभिः |
सरलागुरुरास्नाभिर्वातजं सम्प्रलेपयेत् ||२८||
निचुलैरण्डबीजानि यवगोधूमसक्तवः |
एतैश्च वातजं स्निग्धैः सुखोष्णैः सम्प्रलेपयेत् ||२९||
प्रपौण्डरीकपूर्वैश्च द्रव्यैः सेकः प्रशस्यते |३०|
Adhikarana 9 (30-32) · Śloka 33
ಗೈರಿಕಾಞ್ಜನಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಸಾರಿವೋಶೀರಪದ್ಮಕೈಃ ||೩೦||
ಸಚನ್ದನೋತ್ಪಲೈಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೈಃ ಪೈತ್ತಿಕಂ ಸಮ್ಪ್ರಲೇಪಯೇತ್ |
ಪದ್ಮೋತ್ಪಲಮೃಣಾಲೈಶ್ಚ ಸಸರ್ಜಾರ್ಜುನವೇತಸೈಃ ||೩೧||
ಸರ್ಪಿಃಸ್ನಿಗ್ಧೈಃ ಸಮಧುಕೈಃ ಪೈತ್ತಿಕಂ ಸಮ್ಪ್ರಲೇಪಯೇತ್ |
ಸೇಚಯೇಚ್ಚ ಘೃತಕ್ಷೀರಶರ್ಕರೇಕ್ಷುಮಧೂದಕೈಃ ||೩೨||
ಅಥವಾಽಪಿ ಸುಶೀತೇನ ಕಷಾಯೇಣ ವಟಾದಿನಾ |೩೩|
View original
गैरिकाञ्जनयष्ट्याह्वसारिवोशीरपद्मकैः ||३०||
सचन्दनोत्पलैः स्निग्धैः पैत्तिकं सम्प्रलेपयेत् |
पद्मोत्पलमृणालैश्च ससर्जार्जुनवेतसैः ||३१||
सर्पिःस्निग्धैः समधुकैः पैत्तिकं सम्प्रलेपयेत् |
सेचयेच्च घृतक्षीरशर्करेक्षुमधूदकैः ||३२||
अथवाऽपि सुशीतेन कषायेण वटादिना |३३|
Adhikarana 10 (33-35) · Śloka 35
ಸಾಲಾಶ್ವಕರ್ಣಾಜಕರ್ಣಧವತ್ವಗ್ಭಿಃ ಕಫೋತ್ಥಿತಮ್ ||೩೩||
ಸುರಾಪಿಷ್ಟಾಭಿರುಷ್ಣಾಭಿಃ ಸತೈಲಾಭಿಃ ಪ್ರಲೇಪಯೇತ್ |
ರಜನ್ಯತಿವಿಷಾಮುಸ್ತಾಸುರಸಾಸುರದಾರುಭಿಃ ||೩೪||
ಸಪತ್ರಪಾಠಾಪತ್ತೂರೈರಥವಾ ಸಮ್ಪ್ರಲೇಪಯೇತ್ |
ಸುರಸಾರಗ್ವಧಾದ್ಯೋಶ್ಚ ಕ್ವಾಥಾಭ್ಯಾಂ ಪರಿಷೇಚಯೇತ್ ||೩೫||
View original
सालाश्वकर्णाजकर्णधवत्वग्भिः कफोत्थितम् ||३३||
सुरापिष्टाभिरुष्णाभिः सतैलाभिः प्रलेपयेत् |
रजन्यतिविषामुस्तासुरसासुरदारुभिः ||३४||
सपत्रपाठापत्तूरैरथवा सम्प्रलेपयेत् |
सुरसारग्वधाद्योश्च क्वाथाभ्यां परिषेचयेत् ||३५||
Adhikarana 11 (36-39) · Śloka 39
ಏವಂ ಸಂಶೋಧನಾಲೇಪಸೇಕಶೋಣಿತಮೋಕ್ಷಣೈಃ |
ಪ್ರತಿಕುರ್ಯಾತ್ ಕ್ರಿಯಾಯೋಗೈಃ ಪ್ರಾಕ್ಸ್ಥಾನೋಕ್ತೈರ್ಹಿತೈರಪಿ ||೩೬||
ನ ಯಾತಿ ಚ ಯಥಾ ಪಾಕಂ ಪ್ರಯತೇತ ತಥಾ ಭಿಷಕ್ |
ವಿದಗ್ಧೈಸ್ತು ಸಿರಾಸ್ನಾಯುತ್ವಙ್ಮಾಂಸೈಃ ಕ್ಷೀಯತೇ ಧ್ವಜಃ ||೩೭||
ಶಸ್ತ್ರೇಣೋಪಚರೇಚ್ಚಾಪಿ ಪಾಕಮಾಗತಮಾಶು ವೈ |
ತದಾಽಪೋಹ್ಯ ತಿಲೈಃ ಸರ್ಪಿಃಕ್ಷೌದ್ರಯುಕ್ತೈಃ ಪ್ರಲೇಪಯೇತ್ ||೩೮||
ಕರವೀರಸ್ಯ ಪತ್ರಾಣಿ ಜಾತ್ಯಾರಗ್ವಧಯೋಸ್ತಥಾ |
ಪ್ರಕ್ಷಾಲನೇ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಾನಿ ವೈಜಯನ್ತ್ಯರ್ಕಯೋರಪಿ ||೩೯||
View original
एवं संशोधनालेपसेकशोणितमोक्षणैः |
प्रतिकुर्यात् क्रियायोगैः प्राक्स्थानोक्तैर्हितैरपि ||३६||
न याति च यथा पाकं प्रयतेत तथा भिषक् |
विदग्धैस्तु सिरास्नायुत्वङ्मांसैः क्षीयते ध्वजः ||३७||
शस्त्रेणोपचरेच्चापि पाकमागतमाशु वै |
तदाऽपोह्य तिलैः सर्पिःक्षौद्रयुक्तैः प्रलेपयेत् ||३८||
करवीरस्य पत्राणि जात्यारग्वधयोस्तथा |
प्रक्षालने प्रयोज्यानि वैजयन्त्यर्कयोरपि ||३९||
Adhikarana 12 (40-41) · Śloka 41
ಸೌರಾಷ್ಟ್ರೀಂ ಗೈರಿಕಂ ತುತ್ಥಂ ಪುಷ್ಪಕಾಸೀಸಸೈನ್ಧವಮ್ |
ರೋಧ್ರಂ ರಸಾಞ್ಜನಂ ದಾರ್ವೀಂ ಹರಿತಾಲಂ ಮನಃಶಿಲಾಮ್ ||೪೦||
ಹರೇಣುಕೈಲೇ ಚ ತಥಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮಚೂರ್ಣಾನಿ ಕಾರಯೇತ್ |
ತಚ್ಚೂರ್ಣಂ ಕ್ಷೌದ್ರಸಂಯುಕ್ತಮುಪದಂಶೇಷು ಪೂಜಿತಮ್ ||೪೧||
View original
सौराष्ट्रीं गैरिकं तुत्थं पुष्पकासीससैन्धवम् |
रोध्रं रसाञ्जनं दार्वीं हरितालं मनःशिलाम् ||४०||
हरेणुकैले च तथा सूक्ष्मचूर्णानि कारयेत् |
तच्चूर्णं क्षौद्रसंयुक्तमुपदंशेषु पूजितम् ||४१||
Adhikarana 13 (42-44) · Śloka 45
ಜಮ್ಬ್ವಾಮ್ರಸುಮನಾನಿಮ್ಬಶ್ವೇತಕಾಮ್ಬೋಜಿಪಲ್ಲವಾಃ |
ಶಲ್ಲಕೀಬದರೀಬಿಲ್ವಪಲಾಶತಿನಿಶತ್ವಚಃ ||೪೨||
ಕ್ಷೀರಿಣಾಂ ಚ ತ್ವಚೋ ಯೋಜ್ಯಾಃ ಕ್ವಾಥೇ ತ್ರಿಫಲಯಾ ಸಹ |
ತೇನ ಕ್ವಾಥೇನ ನಿಯತಂ ವ್ರಣಂ ಪ್ರಕ್ಷಾಲಯೇದ್ಭಿಷಕ್ ||೪೩||
ಅಸ್ಮಿನ್ನೇವ ಕಷಾಯೇ ತು ತೈಲಂ ಧೀರೋ ವಿಪಾಚಯೇತ್ |
ಗೋಜೀವಿಡಙ್ಗಯಷ್ಟೀಭಿಃ ಸರ್ವಗನ್ಧೈಶ್ಚ ಸಂಯುತಮ್ ||೪೪||
ಏತತ್ ಸರ್ವೋಪದಂಶೇಷು ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ರೋಪಣಮಿಷ್ಯತೇ |೪೫|
View original
जम्ब्वाम्रसुमनानिम्बश्वेतकाम्बोजिपल्लवाः |
शल्लकीबदरीबिल्वपलाशतिनिशत्वचः ||४२||
क्षीरिणां च त्वचो योज्याः क्वाथे त्रिफलया सह |
तेन क्वाथेन नियतं व्रणं प्रक्षालयेद्भिषक् ||४३||
अस्मिन्नेव कषाये तु तैलं धीरो विपाचयेत् |
गोजीविडङ्गयष्टीभिः सर्वगन्धैश्च संयुतम् ||४४||
एतत् सर्वोपदंशेषु श्रेष्ठं रोपणमिष्यते |४५|
Adhikarana 14 (45-47) · Śloka 48
ಸ್ವರ್ಜಿಕಾತುತ್ಥಕಾಸೀಸಂ ಶೈಲೇಯಂ ಚ ರಸಾಞ್ಜನಮ್ ||೪೫||
ಮನಃಶಿಲಾಸಮೈಶ್ಚೂರ್ಣಂ ವ್ರಣವೀಸರ್ಪನಾಶನಮ್ |
ಗುನ್ದ್ರಾಂ ದಗ್ಧ್ವಾ ಕೃತಂ ಭಸ್ಮ ಹರಿತಾಲಂ ಮನಃಶಿಲಾ ||೪೬||
ಉಪದಂಶಬಿಸರ್ಪಾಣಾಮೇತಚ್ಛಾನ್ತಿಕರಂ ಪರಮ್ |
ಮಾರ್ಕವಸ್ತ್ರಿಫಲಾ ದನ್ತೀ ತಾಮ್ರಚೂರ್ಣಮಯೋರಜಃ ||೪೭||
ಉಪದಂಶಂ ನಿಹನ್ತ್ಯೇಷ ವೃಕ್ಷಮಿನ್ದ್ರಾಶನಿರ್ಯಥಾ |೪೮|
View original
स्वर्जिकातुत्थकासीसं शैलेयं च रसाञ्जनम् ||४५||
मनःशिलासमैश्चूर्णं व्रणवीसर्पनाशनम् |
गुन्द्रां दग्ध्वा कृतं भस्म हरितालं मनःशिला ||४६||
उपदंशबिसर्पाणामेतच्छान्तिकरं परम् |
मार्कवस्त्रिफला दन्ती ताम्रचूर्णमयोरजः ||४७||
उपदंशं निहन्त्येष वृक्षमिन्द्राशनिर्यथा |४८|
Adhikarana 15 (48) · Śloka 49
ಉಪದಂಶದ್ವಯೇಽಪ್ಯೇತಾಂ ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಚರೇತ್ ಕ್ರಿಯಾಮ್ ||೪೮||
ತಯೋರೇವ ಚ ಯಾ ಯೋಗ್ಯಾ ವೀಕ್ಷ್ಯ ದೋಷಬಲಾಬಲಮ್ |೪೯|
View original
उपदंशद्वयेऽप्येतां प्रत्याख्यायाचरेत् क्रियाम् ||४८||
तयोरेव च या योग्या वीक्ष्य दोषबलाबलम् |४९|
Adhikarana 16 (49-51) · Śloka 51
ಉಪದಂಶೇ ವಿಶೇಷೇಣ ಶೃಣು ಭೂಯಸ್ತ್ರಿದೋಷಜೇ ||೪೯||
ದುಷ್ಟವ್ರಣವಿಧಿಂ ಕುರ್ಯಾತ್ ಕುಥಿತಂ ಮೇಹನಂ ತ್ಯಜೇತ್ |
ಜಮ್ಬ್ವೋಷ್ಠೇನಾಗ್ನಿವರ್ಣೇನ ಪಶ್ಚಾಚ್ಛೇಷಂ ದಹೇದ್ಭಿಷಕ್ ||೫೦||
ಸಮ್ಯಗ್ದಗ್ಧಂ ಚ ವಿಜ್ಞಾಯ ಮಧುಸರ್ಪಿಃ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್ |
ಶುದ್ಧೇ ಚ ರೋಪಣಂ ದದ್ಯಾತ್ ಕಲ್ಕಂ ತೈಲಂ ಹಿತಂ ಚ ಯತ್ ||೫೧||
View original
उपदंशे विशेषेण शृणु भूयस्त्रिदोषजे ||४९||
दुष्टव्रणविधिं कुर्यात् कुथितं मेहनं त्यजेत् |
जम्ब्वोष्ठेनाग्निवर्णेन पश्चाच्छेषं दहेद्भिषक् ||५०||
सम्यग्दग्धं च विज्ञाय मधुसर्पिः प्रयोजयेत् |
शुद्धे च रोपणं दद्यात् कल्कं तैलं हितं च यत् ||५१||
Adhikarana 17 (52-54) · Śloka 54
ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದೋಪಪನ್ನೇ ತು ಶ್ಲೀಪದೇಽನಿಲಜೇ ಭಿಷಕ್ |
ಕೃತ್ವಾ ಗುಲ್ಫೋಪರಿ ಸಿರಾಂ ವಿಧ್ಯೇತ್ತು ಚತುರಙ್ಗುಲೇ ||೫೨||
ಸಮಾಪ್ಯಾಯಿತದೇಹಂ ಚ ಬಸ್ತಿಭಿಃ ಸಮುಪಾಚರೇತ್ |
ಮಾಸಮೇರಣ್ಡಜಂ ತೈಲಂ ಪಿಬೇನ್ಮೂತ್ರೇಣ ಸಂಯುತಮ್ ||೫೩||
ಪಯಸೌದನಮಶ್ನೀಯಾನ್ನಾಗರಕ್ವಥಿತೇನ ಚ |
ತ್ರೈವೃತಂ ಚೋಪಯುಞ್ಜೀತ ಶಸ್ತೋ ದಾಹಸ್ತಥಾಽಗ್ನಿನಾ ||೫೪||
View original
स्नेहस्वेदोपपन्ने तु श्लीपदेऽनिलजे भिषक् |
कृत्वा गुल्फोपरि सिरां विध्येत्तु चतुरङ्गुले ||५२||
समाप्यायितदेहं च बस्तिभिः समुपाचरेत् |
मासमेरण्डजं तैलं पिबेन्मूत्रेण संयुतम् ||५३||
पयसौदनमश्नीयान्नागरक्वथितेन च |
त्रैवृतं चोपयुञ्जीत शस्तो दाहस्तथाऽग्निना ||५४||
Adhikarana 18 (55) · Śloka 55
ಗುಲ್ಫಸ್ಯಾಧಃ ಸಿರಾಂ ವಿಧ್ಯೇಚ್ಛ್ಲೀಪದೇ ಪಿತ್ತಸಮ್ಭವೇ |
ಪಿತ್ತಘ್ನೀಂ ಚ ಕ್ರಿಯಾಂ ಕುರ್ಯಾತ್ ಪಿತ್ತಾರ್ಬುದವಿಸರ್ಪವತ್ ||೫೫||
View original
गुल्फस्याधः सिरां विध्येच्छ्लीपदे पित्तसम्भवे |
पित्तघ्नीं च क्रियां कुर्यात् पित्तार्बुदविसर्पवत् ||५५||
Adhikarana 19 (56-62) · Śloka 62
ಸಿರಾಂ ಸುವಿದಿತಾಂ ವಿಧ್ಯೇದಙ್ಗುಷ್ಠೇ ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕೇ ಭಿಷಕ್ |
ಮಧುಯುಕ್ತಾನಿ ಚಾಭೀಕ್ಷ್ಣಂ ಕಷಾಯಾಣಿ ಪಿಬೇನ್ನರಃ ||೫೬||
ಪಿಬೇದ್ವಾಽಪ್ಯಭಯಾಕಲ್ಕಂ ಮೂತ್ರೇಣಾನ್ಯತಮೇನ ಚ |
ಕಟುಕಾಮಮೃತಾಂ ಶುಣ್ಠೀಂ ವಿಡಙ್ಗಂ ದಾರು ಚಿತ್ರಕಮ್ ||೫೭||
ಹಿತಂ ವಾ ಲೇಪನೇ ನಿತ್ಯಂ ಭದ್ರದಾರು ಸಚಿತ್ರಕಮ್ |
ವಿಡಙ್ಗಮರಿಚಾರ್ಕೇಷು ನಾಗರೇ ಚಿತ್ರಕೇಽಥವಾ ||೫೮||
ಭದ್ರದಾರ್ವೇಲುಕಾಖ್ಯೇ ಚ ಸರ್ವೇಷು ಲವಣೇಷು ಚ |
ತೈಲಂ ಪಕ್ವಂ ಪಿಬೇದ್ವಾಽಪಿ ಯವಾನ್ನಂ ಚ ಹಿತಂ ಸದಾ ||೫೯||
ಪಿಬೇತ್ ಸರ್ಷಪತೈಲಂ ವಾ ಶ್ಲೀಪದಾನಾಂ ನಿವೃತ್ತಯೇ |
ಪೂತೀಕರಞ್ಜಪತ್ರಾಣಾಂ ರಸಂ ವಾಽಪಿ ಯಥಾಬಲಮ್ ||೬೦||
ಅನೇನೈವ ವಿಧಾನೇನ ಪುತ್ರಞ್ಜೀವಕಜಂ ರಸಮ್ |
ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ ಭಿಷಕ್ ಪ್ರಾಜ್ಞಃ ಕಾಲಸಾತ್ಮ್ಯವಿಭಾಗವಿತ್ ||೬೧||
ಕೇವುಕಾಕನ್ದನಿರ್ಯಾಸಂ ಲವಣಂ ತ್ವಥ ಪಾಕಿಮಮ್ |
ರಸಂ ದತ್ತ್ವಾಽಥ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಂ ಪೇಯಮೇತದ್ಭಿಷಗ್ಜಿತಮ್ ||೬೨||
View original
सिरां सुविदितां विध्येदङ्गुष्ठे श्लैष्मिके भिषक् |
मधुयुक्तानि चाभीक्ष्णं कषायाणि पिबेन्नरः ||५६||
पिबेद्वाऽप्यभयाकल्कं मूत्रेणान्यतमेन च |
कटुकाममृतां शुण्ठीं विडङ्गं दारु चित्रकम् ||५७||
हितं वा लेपने नित्यं भद्रदारु सचित्रकम् |
विडङ्गमरिचार्केषु नागरे चित्रकेऽथवा ||५८||
भद्रदार्वेलुकाख्ये च सर्वेषु लवणेषु च |
तैलं पक्वं पिबेद्वाऽपि यवान्नं च हितं सदा ||५९||
पिबेत् सर्षपतैलं वा श्लीपदानां निवृत्तये |
पूतीकरञ्जपत्राणां रसं वाऽपि यथाबलम् ||६०||
अनेनैव विधानेन पुत्रञ्जीवकजं रसम् |
प्रयुञ्जीत भिषक् प्राज्ञः कालसात्म्यविभागवित् ||६१||
केवुकाकन्दनिर्यासं लवणं त्वथ पाकिमम् |
रसं दत्त्वाऽथ पूर्वोक्तं पेयमेतद्भिषग्जितम् ||६२||
Adhikarana 20 (63-66) · Śloka 66
ಕಾಕಾದನೀಂ ಕಾಕಜಙ್ಘಾಂ ಬೃಹತೀಂ ಕಣ್ಟಕಾರಿಕಾಮ್ |
ಕದಮ್ಬಪುಷ್ಪೀಂ ಮನ್ದಾರೀಂ ಲಮ್ಬಾಂ ಶುಕನಸಾಂ ತಥಾ ||೬೩||
ದಗ್ಧ್ವಾ ಮೂತ್ರೇಣ ತದ್ಭಸ್ಮ ಸ್ರಾವಯೇತ್ ಕ್ಷಾರಕಲ್ಪವತ್ |
ತತ್ರ ದದ್ಯಾತ್ ಪ್ರತೀವಾಪಂ ಕಾಕೋದುಮ್ಬರಿಕಾರಸಮ್ ||೬೪||
ಮದನಾಚ್ಚ ಫಲಾತ್ ಕ್ವಾಥಂ ಶುಕಾಖ್ಯಸ್ವರಸಂ ತಥಾ |
ಏಷ ಕ್ಷಾರಸ್ತು ಪಾನೀಯಃ ಶ್ಲೀಪದಂ ಹನ್ತಿ ಸೇವಿತಃ ||೬೫||
ಅಪಚೀಂ ಗಲಗಣ್ಡಂ ಚ ಗ್ರಹಣೀದೋಷಮೇವ ಚ |
ಭಕ್ತಸ್ಯಾನಶನಂ ಚೈವ ಹನ್ಯಾತ್ ಸರ್ವವಿಷಾಣಿ ಚ ||೬೬||
View original
काकादनीं काकजङ्घां बृहतीं कण्टकारिकाम् |
कदम्बपुष्पीं मन्दारीं लम्बां शुकनसां तथा ||६३||
दग्ध्वा मूत्रेण तद्भस्म स्रावयेत् क्षारकल्पवत् |
तत्र दद्यात् प्रतीवापं काकोदुम्बरिकारसम् ||६४||
मदनाच्च फलात् क्वाथं शुकाख्यस्वरसं तथा |
एष क्षारस्तु पानीयः श्लीपदं हन्ति सेवितः ||६५||
अपचीं गलगण्डं च ग्रहणीदोषमेव च |
भक्तस्यानशनं चैव हन्यात् सर्वविषाणि च ||६६||
Adhikarana 21 (67) · Śloka 67
ಏಷ್ವೇವ ತೈಲಂ ಸಂಸಿದ್ಧಂ ನಸ್ಯಾಭ್ಯಙ್ಗೇಷು ಪೂಜಿತಮ ಏತಾನೇವಾಮಯಾನ್ ಹನ್ತಿ ಯೇ ಚ ದುಷ್ಟವ್ರಣಾ ನೃಣಾಮ್ ||೬೭||
View original
एष्वेव तैलं संसिद्धं नस्याभ्यङ्गेषु पूजितम एतानेवामयान् हन्ति ये च दुष्टव्रणा नृणाम् ||६७||
Adhikarana 22 (68-69) · Śloka 69
ದ್ರವನ್ತೀಂ ತ್ರಿವೃತಾಂ ದನ್ತೀಂ ನೀಲೀಂ ಶ್ಯಾಮಾಂ ತಥೈವ ಚ |
ಸಪ್ತಲಾಂ ಶಙ್ಖಿನೀಂ ಚೈವ ದಗ್ಧ್ವಾ ಮೂತ್ರೇಣ ಗಾಲಯೇತ್ ||೬೮||
ದದ್ಯಾಚ್ಚ ತ್ರಿಫಲಾಕ್ವಾಥಮೇಷ ಕ್ಷಾರಸ್ತು ಸಾಧಿತಃ |
ಅಧೋ ಗಚ್ಛತಿ ಪೀತಸ್ತು ಪೂರ್ವೈಶ್ಚಾಪ್ಯಾಶಿಷಃ ಸಮಾಃ ||೬೯||
View original
द्रवन्तीं त्रिवृतां दन्तीं नीलीं श्यामां तथैव च |
सप्तलां शङ्खिनीं चैव दग्ध्वा मूत्रेण गालयेत् ||६८||
दद्याच्च त्रिफलाक्वाथमेष क्षारस्तु साधितः |
अधो गच्छति पीतस्तु पूर्वैश्चाप्याशिषः समाः ||६९||
Adhikarana puShpikA · Śloka 19
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ವೃದ್ಧ್ಯುಪದಂಶಶ್ಲೀಪದಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮೈಕೋನವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೧೯||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां चिकित्सास्थाने वृद्ध्युपदंशश्लीपदचिकित्सितं नामैकोनविंशोऽध्यायः ||१९||