Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతః సర్పదష్టవిషవిజ్ఞానీయం కల్పం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
View original
अथातः सर्पदष्टविषविज्ञानीयं कल्पं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
4. sarpadaṣṭaviṣavijñānīyakalpaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ధన్వంతరిం మహాప్రాజ్ఞం సర్వశాస్త్రవిశారదం | పాదయోరుపసంగృహ్య సుశ్రుతః పరిపృచ్ఛతి ||3||
View original
धन्वन्तरिं महाप्राज्ञं सर्वशास्त्रविशारदम् | पादयोरुपसङ्गृह्य सुश्रुतः परिपृच्छति ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
సర్పసంఖ్యాం విభాగం చ దష్టలక్షణమేవ చ | జ్ఞానం చ విషవేగానాం భగవన్ ! వక్తుమర్హసి ||4||
View original
सर्पसङ्ख्यां विभागं च दष्टलक्षणमेव च | ज्ञानं च विषवेगानां भगवन् ! वक्तुमर्हसि ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5-8) · Śloka 9
తస్య తద్వచనం శ్రుత్వా ప్రాబ్రవీద్భిషజాం వరః | అసంఖ్యా వాసుకిశ్రేష్ఠా విఖ్యాతాస్తక్షకాదయః ||5|| మహీధరాశ్చ నాగేంద్రా హుతాగ్నిసమతేజసః | యే చాప్యజస్రం గర్జంతి వర్షంతి చ తపంతి చ ||6|| ససాగరగిరిద్వీపా యైరియం ధార్యతే మహీ | క్రుద్ధా నిఃశ్వాసదృష్టిభ్యాం యే హన్యురఖిలం జగత్ ||7|| నమస్తేభ్యోఽస్తి నో తేషాం కార్యం కించిచ్చికిత్సయా | యే తు దంష్ట్రావిషా భౌమా యే దశంతి చ మానుషాన్ ||8|| తేషాం సంఖ్యాం ప్రవక్ష్యామి యథావదనుపూర్వశః |9|
View original
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्राब्रवीद्भिषजां वरः | असङ्ख्या वासुकिश्रेष्ठा विख्यातास्तक्षकादयः ||५|| महीधराश्च नागेन्द्रा हुताग्निसमतेजसः | ये चाप्यजस्रं गर्जन्ति वर्षन्ति च तपन्ति च ||६|| ससागरगिरिद्वीपा यैरियं धार्यते मही | क्रुद्धा निःश्वासदृष्टिभ्यां ये हन्युरखिलं जगत् ||७|| नमस्तेभ्योऽस्ति नो तेषां कार्यं किञ्चिच्चिकित्सया | ये तु दंष्ट्राविषा भौमा ये दशन्ति च मानुषान् ||८|| तेषां सङ्ख्यां प्रवक्ष्यामि यथावदनुपूर्वशः |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (9-12) · Śloka 13
అశీతిస్త్వేవ సర్పాణాం భిద్యతే పంచధా తు సా ||9|| దర్వీకరా మండలినో రాజిమంతస్తథైవ చ | నిర్విషా వైకరంజాశ్చ త్రివిధాస్తే పునః స్మృతాః ||10|| దర్వీకరా మండలినో రాజిమంతశ్చ పన్నగాః | తేషు దర్వీకరా జ్ఞేయా వింశతిః షట్ చ పన్నగాః ||11|| ద్వావింశతిర్మండలినో రాజిమంతస్తథా దశ | నిర్విషా ద్వాదశ జ్ఞేయా వైకరంజాస్త్రయస్తథా ||12|| వైకరంజోద్భవాః సప్త చిత్రా మండలిరాజిలాః |13|
View original
अशीतिस्त्वेव सर्पाणां भिद्यते पञ्चधा तु सा ||९|| दर्वीकरा मण्डलिनो राजिमन्तस्तथैव च | निर्विषा वैकरञ्जाश्च त्रिविधास्ते पुनः स्मृताः ||१०|| दर्वीकरा मण्डलिनो राजिमन्तश्च पन्नगाः | तेषु दर्वीकरा ज्ञेया विंशतिः षट् च पन्नगाः ||११|| द्वाविंशतिर्मण्डलिनो राजिमन्तस्तथा दश | निर्विषा द्वादश ज्ञेया वैकरञ्जास्त्रयस्तथा ||१२|| वैकरञ्जोद्भवाः सप्त चित्रा मण्डलिराजिलाः |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (13) · Śloka 14
పాదాభిమృష్టా దుష్టా వా క్రుద్ధా గ్రాసార్థినోఽపి వా ||13|| తే దశంతి మహాక్రోధాస్త్రివిధం భీమదర్శనాః |14|
View original
पादाभिमृष्टा दुष्टा वा क्रुद्धा ग्रासार्थिनोऽपि वा ||१३|| ते दशन्ति महाक्रोधास्त्रिविधं भीमदर्शनाः |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (14-19) · Śloka 19
సర్పితం రదితం చాపి తృతీయమథ నిర్విషం | సర్పాంగాభిహతం కేచిదిచ్ఛంతి ఖలు తద్విదః ||14|| పదాని యత్ర దంతానామేకం ద్వే వా బహూని వా | నిమగ్నాన్యల్పరక్తాని యాన్యుద్వృత్య కరోతి హి ||15|| చంచుమాలకయుక్తాని వైకృత్యకరణాని చ | సంక్షిప్తాని సశోఫాని విద్యాత్తత్ సర్పితం భిషక్ ||16|| రాజ్యః సలోహితా యత్ర నీలాః పీతాః సితాస్తథా | విజ్ఞేయం రదితం తత్తు జ్ఞేయమల్పవిషం చ తత్ ||17|| అశోఫమల్పదుష్టాసృక్ ప్రకృతిస్థస్య దేహినః | పదం పదాని వా విద్యాదవిషం తచ్చికిత్సకః ||18|| సర్పస్పృష్టస్య భీరోర్హి భయేన కుపితోఽనిలః | కస్యచిత్ కురుతే శోఫం సర్పాంగాభిహతం తు తత్ ||19||
View original
सर्पितं रदितं चापि तृतीयमथ निर्विषम् | सर्पाङ्गाभिहतं केचिदिच्छन्ति खलु तद्विदः ||१४|| पदानि यत्र दन्तानामेकं द्वे वा बहूनि वा | निमग्नान्यल्परक्तानि यान्युद्वृत्य करोति हि ||१५|| चञ्चुमालकयुक्तानि वैकृत्यकरणानि च | सङ्क्षिप्तानि सशोफानि विद्यात्तत् सर्पितं भिषक् ||१६|| राज्यः सलोहिता यत्र नीलाः पीताः सितास्तथा | विज्ञेयं रदितं तत्तु ज्ञेयमल्पविषं च तत् ||१७|| अशोफमल्पदुष्टासृक् प्रकृतिस्थस्य देहिनः | पदं पदानि वा विद्यादविषं तच्चिकित्सकः ||१८|| सर्पस्पृष्टस्य भीरोर्हि भयेन कुपितोऽनिलः | कस्यचित् कुरुते शोफं सर्पाङ्गाभिहतं तु तत् ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (20-21) · Śloka 21
వ్యాధితోద్విగ్నదష్టాని జ్ఞేయాన్యల్పవిషాణి తు | తథాఽతివృద్ధబాలాభిదష్టమల్పవిషం స్మృతం ||20|| సుపర్ణదేవబ్రహ్మర్షియక్షసిద్ధనిషేవితే | విషఘ్నౌషధియుక్తే చ దేశే న క్రమతే విషం ||21||
View original
व्याधितोद्विग्नदष्टानि ज्ञेयान्यल्पविषाणि तु | तथाऽतिवृद्धबालाभिदष्टमल्पविषं स्मृतम् ||२०|| सुपर्णदेवब्रह्मर्षियक्षसिद्धनिषेविते | विषघ्नौषधियुक्ते च देशे न क्रमते विषम् ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (22-24) · Śloka 24
రథాంగలాంగలచ్ఛత్రస్వస్తికాంకుశధారిణః | జ్ఞేయా దర్వీకరాః సర్పాః ఫణినః శీఘ్రగామినః ||22|| మండలైర్వివిధైశ్చిత్రాః పృథవో మందగామినః | జ్ఞేయా మండలినః సర్పా జ్వలనార్కసమప్రభాః ||23|| స్నిగ్ధా వివిధవర్ణాభిస్తిర్యగూర్ధ్వం చ రాజిభిః | చిత్రితా ఇవ యే భాంతి రాజిమంతస్తు తే స్మృతాః ||24||
View original
रथाङ्गलाङ्गलच्छत्रस्वस्तिकाङ्कुशधारिणः | ज्ञेया दर्वीकराः सर्पाः फणिनः शीघ्रगामिनः ||२२|| मण्डलैर्विविधैश्चित्राः पृथवो मन्दगामिनः | ज्ञेया मण्डलिनः सर्पा ज्वलनार्कसमप्रभाः ||२३|| स्निग्धा विविधवर्णाभिस्तिर्यगूर्ध्वं च राजिभिः | चित्रिता इव ये भान्ति राजिमन्तस्तु ते स्मृताः ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (25-28) · Śloka 28
ముక్తారూప్యప్రభా యే చ కపిలా యే చ పన్నగాః | సుగంధయః సువర్ణాభాస్తే జాత్యా బ్రాహ్మణాః స్మృతాః ||25|| క్షత్రియాః స్నిగ్ధవర్ణాస్తు పన్నగా భృశకోపనాః | సూర్యచంద్రాకృతిచ్ఛత్రలక్ష్మ తేషాం తథాఽంబుజం ||26|| కృష్ణా వజ్రనిభా యే చ లోహితా వర్ణతస్తథా | ధూమ్రాః పారావతాభాశ్చ వైశ్యాస్తే పన్నగాః స్మృతాః ||27|| మహిషద్వీపివర్ణాభాస్తథైవ పరుషత్వచః | భిన్నవర్ణాశ్చ యే కేచిచ్ఛూద్రాస్తే పరికీర్తితాః ||28||
View original
मुक्तारूप्यप्रभा ये च कपिला ये च पन्नगाः | सुगन्धयः सुवर्णाभास्ते जात्या ब्राह्मणाः स्मृताः ||२५|| क्षत्रियाः स्निग्धवर्णास्तु पन्नगा भृशकोपनाः | सूर्यचन्द्राकृतिच्छत्रलक्ष्म तेषां तथाऽम्बुजम् ||२६|| कृष्णा वज्रनिभा ये च लोहिता वर्णतस्तथा | धूम्राः पारावताभाश्च वैश्यास्ते पन्नगाः स्मृताः ||२७|| महिषद्वीपिवर्णाभास्तथैव परुषत्वचः | भिन्नवर्णाश्च ये केचिच्छूद्रास्ते परिकीर्तिताः ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (29) · Śloka 31
కోపయంత్యనిలం జంతోః ఫణినః సర్వ ఏవ తు | పిత్తం మండలినశ్చాపి కఫం చానేకరాజయః ||29|| అపత్యమసవర్ణాభ్యాం ద్విదోషకరలక్షణం | జ్ఞేయౌ దోషైశ్చ దంపత్యో... |31|
View original
कोपयन्त्यनिलं जन्तोः फणिनः सर्व एव तु | पित्तं मण्डलिनश्चापि कफं चानेकराजयः ||२९|| अपत्यमसवर्णाभ्यां द्विदोषकरलक्षणम् | ज्ञेयौ दोषैश्च दम्पत्यो... |३१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (30-31) · Śloka 31
...ర్విశేషశ్చాత్ర వక్ష్యతే ||30|| రజన్యాః పశ్చిమే యామే సర్పాశ్చిత్రాశ్చరంతి హి | శేషేషూక్తా మండలినో దివా దర్వీకరాః స్మృతాః ||31||
View original
...र्विशेषश्चात्र वक्ष्यते ||३०|| रजन्याः पश्चिमे यामे सर्पाश्चित्राश्चरन्ति हि | शेषेषूक्ता मण्डलिनो दिवा दर्वीकराः स्मृताः ||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (32) · Śloka 32
దర్వీకరాస్తు తరుణా వృద్ధా మండలినస్తథా | రాజిమంతో వయోమధ్యా జాయంతే మృత్యుహేతవః ||32||
View original
दर्वीकरास्तु तरुणा वृद्धा मण्डलिनस्तथा | राजिमन्तो वयोमध्या जायन्ते मृत्युहेतवः ||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (33) · Śloka 33
నకులాకులితా బాలా వారివిప్రహతాః కృశాః | వృద్ధా ముక్తత్వచో భీతాః సర్పాస్త్వల్పవిషాః స్మృతాః ||33||
View original
नकुलाकुलिता बाला वारिविप्रहताः कृशाः | वृद्धा मुक्तत्वचो भीताः सर्पास्त्वल्पविषाः स्मृताः ||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (34) · Śloka 34
తత్ర, దర్వీకరాః- కృష్ణసర్పో, మహాకృష్ణః, కృష్ణోదరః శ్వేతకపోతో, మహాకపోతో, బలాహకో, మహాసర్పః, శంఖకపాలో , లోహితాక్షో, గవేధుకః, పరిసర్పః, ఖండఫణః, కకుదః, పద్మో, మహాపద్మో, దర్భపుష్పో, దధిముఖః, పుండరీకో, భ్రూకుటీముఖో, విష్కిరః, పుష్పాభికీర్ణో, గిరిసర్పః, ఋజుసర్పః, శ్వేతోదరో, మహాశిరా, అలగర్ద, ఆశీవిష ఇతి (1); మండలినస్తు- ఆదర్శమండలః, శ్వేతమండలో, రక్తమండలః, చిత్రమండలః, పృషతో, రోధ్రపుష్పో, మిలిందకో, గోనసో, వృద్ధగోనసః, పనసో, మహాపనసో, వేణుపత్రకః, శిశుకో మదనః, పాలిందిరః, పింగలః , తంతుకః పుష్పపాండుః, షడంగో, అగ్నికో బభ్రుః, కషాయః, కలుషః పారావతో, హస్తాభరణః, చిత్రకః, ఏణీపద ఇతి (2); రాజిమంతస్తు- పుండరీకో రాజిచిత్రో, అంగులరాజిః, బిందురాజిః, కర్దమకః, తృణశోషకః, సర్షపకః శ్వేతహనుః, దర్భపుష్పశ్చక్రకో, గోధూమకః, కిక్కిసాద ఇతి (3); నిర్విషాస్తు- గలగోలీ, శూకపత్రో, అజగరో, దివ్యకో, వర్షాహికః, పుష్పశకలీ, జ్యోతీరథః, క్షీరికాపుష్పకో, అహిపతాకో, అంధాహికో, గౌరాహికో, వృక్షేశయ ఇతి (4); వైకరంజాస్తు త్రయాణాం దర్వీకరాదీనాం వ్యతికరాజ్జాతాః, తద్యథా- మాకులిః, పోటగలః, స్నిగ్ధరాజిరితి | తత్ర, కృష్ణసర్పేణ గోనస్యాం వైపరీత్యేన వా జాతో మాకులిః; రాజిలేన గోనస్యాం వైపరీత్యేన వా జాతః పోటగలః; కృష్ణసర్పేణ రాజిమత్యాం వైపరీత్యేన వా జాతః స్నిగ్ధరాజిరితి | తేషామాద్యస్య పితృవద్విషోత్కర్షో, ద్వయోర్మాతృవదిత్యేకే (5) |34|
View original
तत्र, दर्वीकराः- कृष्णसर्पो, महाकृष्णः, कृष्णोदरः श्वेतकपोतो, महाकपोतो, बलाहको, महासर्पः, शङ्खकपालो , लोहिताक्षो, गवेधुकः, परिसर्पः, खण्डफणः, ककुदः, पद्मो, महापद्मो, दर्भपुष्पो, दधिमुखः, पुण्डरीको, भ्रूकुटीमुखो, विष्किरः, पुष्पाभिकीर्णो, गिरिसर्पः, ऋजुसर्पः, श्वेतोदरो, महाशिरा, अलगर्द, आशीविष इति (१); मण्डलिनस्तु- आदर्शमण्डलः, श्वेतमण्डलो, रक्तमण्डलः, चित्रमण्डलः, पृषतो, रोध्रपुष्पो, मिलिन्दको, गोनसो, वृद्धगोनसः, पनसो, महापनसो, वेणुपत्रकः, शिशुको मदनः, पालिन्दिरः, पिङ्गलः , तन्तुकः पुष्पपाण्डुः, षडङ्गो, अग्निको बभ्रुः, कषायः, कलुषः पारावतो, हस्ताभरणः, चित्रकः, एणीपद इति (२); राजिमन्तस्तु- पुण्डरीको राजिचित्रो, अङ्गुलराजिः, बिन्दुराजिः, कर्दमकः, तृणशोषकः, सर्षपकः श्वेतहनुः, दर्भपुष्पश्चक्रको, गोधूमकः, किक्किसाद इति (३); निर्विषास्तु- गलगोली, शूकपत्रो, अजगरो, दिव्यको, वर्षाहिकः, पुष्पशकली, ज्योतीरथः, क्षीरिकापुष्पको, अहिपताको, अन्धाहिको, गौराहिको, वृक्षेशय इति (४); वैकरञ्जास्तु त्रयाणां दर्वीकरादीनां व्यतिकराज्जाताः, तद्यथा- माकुलिः, पोटगलः, स्निग्धराजिरिति | तत्र, कृष्णसर्पेण गोनस्यां वैपरीत्येन वा जातो माकुलिः; राजिलेन गोनस्यां वैपरीत्येन वा जातः पोटगलः; कृष्णसर्पेण राजिमत्यां वैपरीत्येन वा जातः स्निग्धराजिरिति | तेषामाद्यस्य पितृवद्विषोत्कर्षो, द्वयोर्मातृवदित्येके (५) |३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (34) · Śloka 34
త్రయాణాం వైకరంజానాం పునర్దివ్యేలకరోధ్రపుష్పకరాజిచిత్రకపోటగలపుష్పాభికీర్ణదర్భపుష్పవేల్లితకాః సప్త; తేషామాద్యాస్త్రయో రాజిలవత్, శేషా మండలివత్, ఏవమేతేషాం సర్పాణామశీతిర్వ్యాఖ్యాతా ||34||
View original
त्रयाणां वैकरञ्जानां पुनर्दिव्येलकरोध्रपुष्पकराजिचित्रकपोटगलपुष्पाभिकीर्णदर्भपुष्पवेल्लितकाः सप्त; तेषामाद्यास्त्रयो राजिलवत्, शेषा मण्डलिवत्, एवमेतेषां सर्पाणामशीतिर्व्याख्याता ||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (35) · Śloka 35
తత్ర మహానేత్రజిహ్వాస్యశిరసః పుమాంసః, సూక్ష్మనేత్రజిహ్వాస్యశిరసః స్త్రియః, ఉభయలక్షణా మందవిషా అక్రోధా నపుంసకా ఇతి ||35||
View original
तत्र महानेत्रजिह्वास्यशिरसः पुमांसः, सूक्ष्मनेत्रजिह्वास्यशिरसः स्त्रियः, उभयलक्षणा मन्दविषा अक्रोधा नपुंसका इति ||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (36) · Śloka 36
తత్ర సర్వేషాం సర్పాణాం సామాన్యత ఏవ దష్టలక్షణం వక్ష్యామః | కిం కారణం? విషం హి నిశితనిస్త్రింశాశనిహుతవహదేశ్యమాశుకారి ముహర్తమప్యుపేక్షితమాతురమతిపాతయతి, న చావకాశోఽస్తి వాక్సమూహముపసర్తుం ప్రత్యేకమపి దష్టలక్షణేఽభిహితే సర్వత్ర త్రైవిధ్యం భవతి, తస్మాత్ త్రైవిధ్యమేవ వక్ష్యామః; ఏతద్ధ్యాతురహితమసమ్మోహకరం చ, అపి చాత్రైవ సర్వసర్పవ్యంజనావరోధః ||36||
View original
तत्र सर्वेषां सर्पाणां सामान्यत एव दष्टलक्षणं वक्ष्यामः | किं कारणं? विषं हि निशितनिस्त्रिंशाशनिहुतवहदेश्यमाशुकारि मुहर्तमप्युपेक्षितमातुरमतिपातयति, न चावकाशोऽस्ति वाक्समूहमुपसर्तुं प्रत्येकमपि दष्टलक्षणेऽभिहिते सर्वत्र त्रैविध्यं भवति, तस्मात् त्रैविध्यमेव वक्ष्यामः; एतद्ध्यातुरहितमसम्मोहकरं च, अपि चात्रैव सर्वसर्पव्यञ्जनावरोधः ||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (37) · Śloka 37
తత్ర, దర్వీకరవిషేణ త్వఙ్నయననఖదశనవదనమూత్రపురీషదంశకృష్ణత్వం రౌక్ష్యం శిరసో గౌరవం సంధివేదనా కటీపృష్ఠగ్రీవాదౌర్బల్యం జృంభణం వేపథుః స్వరావసాదో ఘుర్ఘురకో జడతా శుష్కోద్గారః కాసశ్వాసౌ హిక్కా వాయోరూర్ధ్వగమనం శూలోద్వేష్టనం తృష్ణా లాలాస్రావః ఫేనాగమనం స్రోతోఽవరోధస్తాస్తాశ్చ వాతవేదనా భవంతి; మండలివిషేణ త్వగాదీనాం పీతత్వం శీతాభిలాషః పరిధూపనం దాహస్తృష్ణా మదో మూర్చ్ఛా జ్వరః శోణితాగమనమూర్ధ్వమధశ్చ మాంసానామవశాతనం శ్వయథుర్దంశకోథః పీతరూపదర్శనమాశుకోపస్తాస్తాశ్చ పిత్తవేదనా భవంతి; రాజిమద్విషేణ శుక్లత్వం త్వగాదీనాం శీతజ్వరో రోమహర్షః స్తబ్ధత్వం గాత్రాణామాదంశశోఫః సాంద్రకఫప్రసేకశ్ఛర్దిరభీక్ష్ణమక్ష్ణోః కండూః కంఠే శ్వయథుర్ఘుర్ఘురక ఉచ్ఛ్వాసనిరోధస్తమఃప్రవేశస్తాస్తాశ్చ కఫవేదనా భవంతి ||37||
View original
तत्र, दर्वीकरविषेण त्वङ्नयननखदशनवदनमूत्रपुरीषदंशकृष्णत्वं रौक्ष्यं शिरसो गौरवं सन्धिवेदना कटीपृष्ठग्रीवादौर्बल्यं जृम्भणं वेपथुः स्वरावसादो घुर्घुरको जडता शुष्कोद्गारः कासश्वासौ हिक्का वायोरूर्ध्वगमनं शूलोद्वेष्टनं तृष्णा लालास्रावः फेनागमनं स्रोतोऽवरोधस्तास्ताश्च वातवेदना भवन्ति; मण्डलिविषेण त्वगादीनां पीतत्वं शीताभिलाषः परिधूपनं दाहस्तृष्णा मदो मूर्च्छा ज्वरः शोणितागमनमूर्ध्वमधश्च मांसानामवशातनं श्वयथुर्दंशकोथः पीतरूपदर्शनमाशुकोपस्तास्ताश्च पित्तवेदना भवन्ति; राजिमद्विषेण शुक्लत्वं त्वगादीनां शीतज्वरो रोमहर्षः स्तब्धत्वं गात्राणामादंशशोफः सान्द्रकफप्रसेकश्छर्दिरभीक्ष्णमक्ष्णोः कण्डूः कण्ठे श्वयथुर्घुर्घुरक उच्छ्वासनिरोधस्तमःप्रवेशस्तास्ताश्च कफवेदना भवन्ति ||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (38) · Śloka 38
పురుషాభిదష్ట ఊర్ధ్వం ప్రేక్షతే, అధస్తాత్ స్త్రియా సిరాశ్చోత్తిష్ఠంతి లలాటే, నపుంసకాభిదష్టస్తిర్యక్ప్రేక్షీ భవతి, గర్భిణ్యా పాండుముఖోధ్మాతశ్చ, సూతికయా కుక్షిశూలార్తః సరుధిరం మేహత్యుపజిహ్వికా చాస్య భవతి, గ్రాసార్థినాఽన్నం కాంక్షతి, వృద్ధేన చిరాన్మందాశ్చ వేగాః, బాలేనాశు మృదవశ్చ, నిర్విషేణావిషలింగం, అంధాహికేనాంధత్వమిత్యేకే, గ్రసనాత్ అజగరః శరీరప్రాణహరో న విషాత్ | తత్ర సద్యఃప్రాణహరాహిదష్టః పతతి శాస్త్రాశనిహత ఇవ భూమౌ, స్రస్తాంగః స్వపితి ||38||
View original
पुरुषाभिदष्ट ऊर्ध्वं प्रेक्षते, अधस्तात् स्त्रिया सिराश्चोत्तिष्ठन्ति ललाटे, नपुंसकाभिदष्टस्तिर्यक्प्रेक्षी भवति, गर्भिण्या पाण्डुमुखोध्मातश्च, सूतिकया कुक्षिशूलार्तः सरुधिरं मेहत्युपजिह्विका चास्य भवति, ग्रासार्थिनाऽन्नं काङ्क्षति, वृद्धेन चिरान्मन्दाश्च वेगाः, बालेनाशु मृदवश्च, निर्विषेणाविषलिङ्गं, अन्धाहिकेनान्धत्वमित्येके, ग्रसनात् अजगरः शरीरप्राणहरो न विषात् | तत्र सद्यःप्राणहराहिदष्टः पतति शास्त्राशनिहत इव भूमौ, स्रस्ताङ्गः स्वपिति ||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (39) · Śloka 39
తత్ర సర్వేషాం సర్పాణాం విషస్య సప్త వేగా భవంతి | తత్ర, దర్వీకరాణాం ప్రథమే వేగే విషం శోణితం దూషయతి, తత్ ప్రదుష్టం కృష్ణతాముపైతి, తేన కార్ష్ణ్యం పిపీలికాపరిసర్పణమివ చాంగే భవతి; ద్వితీయే మాంసం దూషయతి, తేనాత్యర్థం కృష్ణతా శోఫో గ్రంథయశ్చాంగే భవంతి; తృతీయే మేదో దూషయతి, తేన దంశక్లేదః శిరోగౌరవం స్వేదశ్చక్షుర్గ్రహణం చ; చతుర్థే కోష్ఠమనుప్రవిశ్య కఫప్రధానాన్ దోషాన్ దూషయతి, తేన తంద్రాప్రసేకసంధివిశ్లేషా భవంతి; పంచమేఽస్థీన్యనుప్రవిశతి ప్రాణమగ్నిం చ దూషయతి, తేన పర్వభేదో హిక్కా దాహశ్చ భవతి; షష్ఠే మజ్జానమనుప్రవిశతి గ్రహణీం చాత్యర్థం దూషయతి, తేన గాత్రాణాం గౌరవమతీసారో హృత్పీడా మూర్చ్ఛా చ భవతి; సప్తమే శుక్రమనుప్రవిశతి వ్యానం చాత్యర్థం కోపయతి కఫం చ సూక్ష్మస్రోతోభ్యః ప్రచ్యావయతి, తేన శ్లేష్మవర్తిప్రాదుర్భావః కటీపృష్ఠభంగః సర్వచేష్టావిఘాతో లాలాస్వేదయోరతిప్రవృత్తిరుచ్ఛ్వాసనిరోధశ్చ భవతి | మండలినాం ప్రథమే వేగే విషం శోణితం దూషయతి, తత్ ప్రదుష్టం పీతతాముపైతి, తత్ర పరిదాహః పీతావభాసతా చాంగానాం భవతి; ద్వితీయే మాంసం దూషయతి, తేనాత్యర్థం పీతతా పరిదాహో దంశే శ్వయథుశ్చ భవతి; తృతీయే మేదో దూషయతి, తేన పూర్వవచ్చక్షుర్గ్రహణం తృష్ణా దంశక్లేదః స్వేదశ్చ; చతుర్థే కోష్ఠమనుప్రవిశ్య జ్వరమాపాదయతి; పంచమే పరిదాహం సర్వగాత్రేషు కరోతి, షష్ఠసప్తమయోః పూర్వవత్ | రాజిమతాం ప్రథమే వేగే విషం శోణితం దూషయతి తత్ ప్రదుష్టం పాండుతాముపైతి, తేన రోమహర్షః శుక్లావభాసశ్చ పురుషో భవతి; ద్వితీయే మాంసం దూషయతి, తేన పాండుతాఽత్యర్థం జాడ్యం శిరఃశోఫశ్చ భవతి; తృతీయే మేదో దూషయతి, తేన చక్షుర్గ్రహణం దంశక్లేదః స్వేదో ఘ్రాణాక్షిస్రావశ్చ భవతి; చతుర్థే కోష్ఠమనుప్రవిశ్య మన్యాస్తంభం శిరోగౌరవం చాపాదయతి; పంచమే వాక్సంగం శీతజ్వరం చ కరోతి; షష్ఠసప్తమయోః పూర్వవదితి ||39||
View original
तत्र सर्वेषां सर्पाणां विषस्य सप्त वेगा भवन्ति | तत्र, दर्वीकराणां प्रथमे वेगे विषं शोणितं दूषयति, तत् प्रदुष्टं कृष्णतामुपैति, तेन कार्ष्ण्यं पिपीलिकापरिसर्पणमिव चाङ्गे भवति; द्वितीये मांसं दूषयति, तेनात्यर्थं कृष्णता शोफो ग्रन्थयश्चाङ्गे भवन्ति; तृतीये मेदो दूषयति, तेन दंशक्लेदः शिरोगौरवं स्वेदश्चक्षुर्ग्रहणं च; चतुर्थे कोष्ठमनुप्रविश्य कफप्रधानान् दोषान् दूषयति, तेन तन्द्राप्रसेकसन्धिविश्लेषा भवन्ति; पञ्चमेऽस्थीन्यनुप्रविशति प्राणमग्निं च दूषयति, तेन पर्वभेदो हिक्का दाहश्च भवति; षष्ठे मज्जानमनुप्रविशति ग्रहणीं चात्यर्थं दूषयति, तेन गात्राणां गौरवमतीसारो हृत्पीडा मूर्च्छा च भवति; सप्तमे शुक्रमनुप्रविशति व्यानं चात्यर्थं कोपयति कफं च सूक्ष्मस्रोतोभ्यः प्रच्यावयति, तेन श्लेष्मवर्तिप्रादुर्भावः कटीपृष्ठभङ्गः सर्वचेष्टाविघातो लालास्वेदयोरतिप्रवृत्तिरुच्छ्वासनिरोधश्च भवति | मण्डलिनां प्रथमे वेगे विषं शोणितं दूषयति, तत् प्रदुष्टं पीततामुपैति, तत्र परिदाहः पीतावभासता चाङ्गानां भवति; द्वितीये मांसं दूषयति, तेनात्यर्थं पीतता परिदाहो दंशे श्वयथुश्च भवति; तृतीये मेदो दूषयति, तेन पूर्ववच्चक्षुर्ग्रहणं तृष्णा दंशक्लेदः स्वेदश्च; चतुर्थे कोष्ठमनुप्रविश्य ज्वरमापादयति; पञ्चमे परिदाहं सर्वगात्रेषु करोति, षष्ठसप्तमयोः पूर्ववत् | राजिमतां प्रथमे वेगे विषं शोणितं दूषयति तत् प्रदुष्टं पाण्डुतामुपैति, तेन रोमहर्षः शुक्लावभासश्च पुरुषो भवति; द्वितीये मांसं दूषयति, तेन पाण्डुताऽत्यर्थं जाड्यं शिरःशोफश्च भवति; तृतीये मेदो दूषयति, तेन चक्षुर्ग्रहणं दंशक्लेदः स्वेदो घ्राणाक्षिस्रावश्च भवति; चतुर्थे कोष्ठमनुप्रविश्य मन्यास्तम्भं शिरोगौरवं चापादयति; पञ्चमे वाक्सङ्गं शीतज्वरं च करोति; षष्ठसप्तमयोः पूर्ववदिति ||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (40) · Śloka 40
భవంతి చాత్ర- ధాత్వంతరేషు యాః సప్త కలాః సంపరికీర్తితాః | తాస్వేకైకామతిక్రమ్య వేగం ప్రకురుతే విషం ||40||
View original
भवन्ति चात्र- धात्वन्तरेषु याः सप्त कलाः सम्परिकीर्तिताः | तास्वेकैकामतिक्रम्य वेगं प्रकुरुते विषम् ||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (41) · Śloka 41
యేనాంతరేణ తు కలాం కాలకల్పం భినత్తి హి | సమీరణేనోహ్యమానం తత్తు వేగాంతరం స్మృతం ||41||
View original
येनान्तरेण तु कलां कालकल्पं भिनत्ति हि | समीरणेनोह्यमानं तत्तु वेगान्तरं स्मृतम् ||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (42-45) · Śloka 45
శూనాంగః ప్రథమే వేగే పశుర్ధ్యాయతి దుఃఖితః | లాలాస్రావో ద్వితీయే తు కృష్ణాంగః పీడ్యతే హృది ||42|| తృతీయే చ శిరోదుఃఖం కంఠగ్రీవం చ భజ్యతే | చతుర్థే వేపతే మూఢః ఖాదన్ దంతాన్ జహాత్యసూన్ ||43|| కేచిద్వేగత్రయం ప్రాహురంతం చైతేషు తద్విదః | ధ్యాయతి ప్రథమే వేగే పక్షీ ముహ్యత్యతః పరం ||44|| ద్వితీయే విహ్వలః ప్రోక్తస్తృతీయే మృత్యుమృచ్ఛతి | కేచిదేకం విహంగేషు విషవేగముశంతి హి | మార్జారనకులాదీనాం విషం నాతిప్రవర్తతే ||45||
View original
शूनाङ्गः प्रथमे वेगे पशुर्ध्यायति दुःखितः | लालास्रावो द्वितीये तु कृष्णाङ्गः पीड्यते हृदि ||४२|| तृतीये च शिरोदुःखं कण्ठग्रीवं च भज्यते | चतुर्थे वेपते मूढः खादन् दन्तान् जहात्यसून् ||४३|| केचिद्वेगत्रयं प्राहुरन्तं चैतेषु तद्विदः | ध्यायति प्रथमे वेगे पक्षी मुह्यत्यतः परम् ||४४|| द्वितीये विह्वलः प्रोक्तस्तृतीये मृत्युमृच्छति | केचिदेकं विहङ्गेषु विषवेगमुशन्ति हि | मार्जारनकुलादीनां विषं नातिप्रवर्तते ||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 4
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాం కల్పస్థానే సర్పదష్టవిషవిజ్ఞానీయం నామ చతుర్థోఽధ్యాయః ||4||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां कल्पस्थाने सर्पदष्टविषविज्ञानीयं नाम चतुर्थोऽध्यायः ||४||
🔊 Audio coming soon