Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤਃ ਸਰ੍ਪਦਸ੍ਟਵਿਸਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਂ ਕਲ੍ਪਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
View original
अथातः सर्पदष्टविषविज्ञानीयं कल्पं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
4. sarpadaṣṭaviṣavijñānīyakalpaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਂ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞਂ ਸਰ੍ਵਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਸ਼ਾਰਦਮ੍ | ਪਾਦਯੋਰੁਪਸਙ੍ਗਹ੍ਯ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਃ ਪਰਿਪਚ੍ਛਤਿ ||੩||
View original
धन्वन्तरिं महाप्राज्ञं सर्वशास्त्रविशारदम् | पादयोरुपसङ्गृह्य सुश्रुतः परिपृच्छति ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਸਰ੍ਪਸਙ੍ਖ੍ਯਾਂ ਵਿਭਾਗਂ ਚ ਦਸ੍ਟਲਕ੍ਸਣਮੇਵ ਚ | ਜ੍ਞਾਨਂ ਚ ਵਿਸਵੇਗਾਨਾਂ ਭਗਵਨ੍ ! ਵਕ੍ਤੁਮਰ੍ਹਸਿ ||੪||
View original
सर्पसङ्ख्यां विभागं च दष्टलक्षणमेव च | ज्ञानं च विषवेगानां भगवन् ! वक्तुमर्हसि ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5-8) · Śloka 9
ਤਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਚਨਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਾਬ੍ਰਵੀਦ੍ਭਿਸਜਾਂ ਵਰਃ | ਅਸਙ੍ਖ੍ਯਾ ਵਾਸੁਕਿਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਾ ਵਿਖ੍ਯਾਤਾਸ੍ਤਕ੍ਸਕਾਦਯਃ ||੫|| ਮਹੀਧਰਾਸ਼੍ਚ ਨਾਗੇਨ੍ਦ੍ਰਾ ਹੁਤਾਗ੍ਨਿਸਮਤੇਜਸਃ | ਯੇ ਚਾਪ੍ਯਜਸ੍ਰਂ ਗਰ੍ਜਨ੍ਤਿ ਵਰ੍ਸਨ੍ਤਿ ਚ ਤਪਨ੍ਤਿ ਚ ||੬|| ਸਸਾਗਰਗਿਰਿਦ੍ਵੀਪਾ ਯੈਰਿਯਂ ਧਾਰ੍ਯਤੇ ਮਹੀ | ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਾ ਨਿਃਸ਼੍ਵਾਸਦਸ੍ਟਿਭ੍ਯਾਂ ਯੇ ਹਨ੍ਯੁਰਖਿਲਂ ਜਗਤ੍ ||੭|| ਨਮਸ੍ਤੇਭ੍ਯੋਸ੍ਤਿ ਨੋ ਤੇਸਾਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਯਾ | ਯੇ ਤੁ ਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਵਿਸਾ ਭੌਮਾ ਯੇ ਦਸ਼ਨ੍ਤਿ ਚ ਮਾਨੁਸਾਨ੍ ||੮|| ਤੇਸਾਂ ਸਙ੍ਖ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਯਥਾਵਦਨੁਪੂਰ੍ਵਸ਼ਃ |੯|
View original
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्राब्रवीद्भिषजां वरः | असङ्ख्या वासुकिश्रेष्ठा विख्यातास्तक्षकादयः ||५|| महीधराश्च नागेन्द्रा हुताग्निसमतेजसः | ये चाप्यजस्रं गर्जन्ति वर्षन्ति च तपन्ति च ||६|| ससागरगिरिद्वीपा यैरियं धार्यते मही | क्रुद्धा निःश्वासदृष्टिभ्यां ये हन्युरखिलं जगत् ||७|| नमस्तेभ्योऽस्ति नो तेषां कार्यं किञ्चिच्चिकित्सया | ये तु दंष्ट्राविषा भौमा ये दशन्ति च मानुषान् ||८|| तेषां सङ्ख्यां प्रवक्ष्यामि यथावदनुपूर्वशः |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (9-12) · Śloka 13
ਅਸ਼ੀਤਿਸ੍ਤ੍ਵੇਵ ਸਰ੍ਪਾਣਾਂ ਭਿਦ੍ਯਤੇ ਪਞ੍ਚਧਾ ਤੁ ਸਾ ||੯|| ਦਰ੍ਵੀਕਰਾ ਮਣ੍ਡਲਿਨੋ ਰਾਜਿਮਨ੍ਤਸ੍ਤਥੈਵ ਚ | ਨਿਰ੍ਵਿਸਾ ਵੈਕਰਞ੍ਜਾਸ਼੍ਚ ਤ੍ਰਿਵਿਧਾਸ੍ਤੇ ਪੁਨਃ ਸ੍ਮਤਾਃ ||੧੦|| ਦਰ੍ਵੀਕਰਾ ਮਣ੍ਡਲਿਨੋ ਰਾਜਿਮਨ੍ਤਸ਼੍ਚ ਪਨ੍ਨਗਾਃ | ਤੇਸੁ ਦਰ੍ਵੀਕਰਾ ਜ੍ਞੇਯਾ ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਸਟ੍ ਚ ਪਨ੍ਨਗਾਃ ||੧੧|| ਦ੍ਵਾਵਿਂਸ਼ਤਿਰ੍ਮਣ੍ਡਲਿਨੋ ਰਾਜਿਮਨ੍ਤਸ੍ਤਥਾ ਦਸ਼ | ਨਿਰ੍ਵਿਸਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਜ੍ਞੇਯਾ ਵੈਕਰਞ੍ਜਾਸ੍ਤ੍ਰਯਸ੍ਤਥਾ ||੧੨|| ਵੈਕਰਞ੍ਜੋਦ੍ਭਵਾਃ ਸਪ੍ਤ ਚਿਤ੍ਰਾ ਮਣ੍ਡਲਿਰਾਜਿਲਾਃ |੧੩|
View original
अशीतिस्त्वेव सर्पाणां भिद्यते पञ्चधा तु सा ||९|| दर्वीकरा मण्डलिनो राजिमन्तस्तथैव च | निर्विषा वैकरञ्जाश्च त्रिविधास्ते पुनः स्मृताः ||१०|| दर्वीकरा मण्डलिनो राजिमन्तश्च पन्नगाः | तेषु दर्वीकरा ज्ञेया विंशतिः षट् च पन्नगाः ||११|| द्वाविंशतिर्मण्डलिनो राजिमन्तस्तथा दश | निर्विषा द्वादश ज्ञेया वैकरञ्जास्त्रयस्तथा ||१२|| वैकरञ्जोद्भवाः सप्त चित्रा मण्डलिराजिलाः |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (13) · Śloka 14
ਪਾਦਾਭਿਮਸ੍ਟਾ ਦੁਸ੍ਟਾ ਵਾ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਾ ਗ੍ਰਾਸਾਰ੍ਥਿਨੋਪਿ ਵਾ ||੧੩|| ਤੇ ਦਸ਼ਨ੍ਤਿ ਮਹਾਕ੍ਰੋਧਾਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਭੀਮਦਰ੍ਸ਼ਨਾਃ |੧੪|
View original
पादाभिमृष्टा दुष्टा वा क्रुद्धा ग्रासार्थिनोऽपि वा ||१३|| ते दशन्ति महाक्रोधास्त्रिविधं भीमदर्शनाः |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (14-19) · Śloka 19
ਸਰ੍ਪਿਤਂ ਰਦਿਤਂ ਚਾਪਿ ਤਤੀਯਮਥ ਨਿਰ੍ਵਿਸਮ੍ | ਸਰ੍ਪਾਙ੍ਗਾਭਿਹਤਂ ਕੇਚਿਦਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਖਲੁ ਤਦ੍ਵਿਦਃ ||੧੪|| ਪਦਾਨਿ ਯਤ੍ਰ ਦਨ੍ਤਾਨਾਮੇਕਂ ਦ੍ਵੇ ਵਾ ਬਹੂਨਿ ਵਾ | ਨਿਮਗ੍ਨਾਨ੍ਯਲ੍ਪਰਕ੍ਤਾਨਿ ਯਾਨ੍ਯੁਦ੍ਵਤ੍ਯ ਕਰੋਤਿ ਹਿ ||੧੫|| ਚਞ੍ਚੁਮਾਲਕਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਵੈਕਤ੍ਯਕਰਣਾਨਿ ਚ | ਸਙ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਤਾਨਿ ਸਸ਼ੋਫਾਨਿ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਤਤ੍ ਸਰ੍ਪਿਤਂ ਭਿਸਕ੍ ||੧੬|| ਰਾਜ੍ਯਃ ਸਲੋਹਿਤਾ ਯਤ੍ਰ ਨੀਲਾਃ ਪੀਤਾਃ ਸਿਤਾਸ੍ਤਥਾ | ਵਿਜ੍ਞੇਯਂ ਰਦਿਤਂ ਤਤ੍ਤੁ ਜ੍ਞੇਯਮਲ੍ਪਵਿਸਂ ਚ ਤਤ੍ ||੧੭|| ਅਸ਼ੋਫਮਲ੍ਪਦੁਸ੍ਟਾਸਕ੍ ਪ੍ਰਕਤਿਸ੍ਥਸ੍ਯ ਦੇਹਿਨਃ | ਪਦਂ ਪਦਾਨਿ ਵਾ ਵਿਦ੍ਯਾਦਵਿਸਂ ਤਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਕਃ ||੧੮|| ਸਰ੍ਪਸ੍ਪਸ੍ਟਸ੍ਯ ਭੀਰੋਰ੍ਹਿ ਭਯੇਨ ਕੁਪਿਤੋਨਿਲਃ | ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ ਕੁਰੁਤੇ ਸ਼ੋਫਂ ਸਰ੍ਪਾਙ੍ਗਾਭਿਹਤਂ ਤੁ ਤਤ੍ ||੧੯||
View original
सर्पितं रदितं चापि तृतीयमथ निर्विषम् | सर्पाङ्गाभिहतं केचिदिच्छन्ति खलु तद्विदः ||१४|| पदानि यत्र दन्तानामेकं द्वे वा बहूनि वा | निमग्नान्यल्परक्तानि यान्युद्वृत्य करोति हि ||१५|| चञ्चुमालकयुक्तानि वैकृत्यकरणानि च | सङ्क्षिप्तानि सशोफानि विद्यात्तत् सर्पितं भिषक् ||१६|| राज्यः सलोहिता यत्र नीलाः पीताः सितास्तथा | विज्ञेयं रदितं तत्तु ज्ञेयमल्पविषं च तत् ||१७|| अशोफमल्पदुष्टासृक् प्रकृतिस्थस्य देहिनः | पदं पदानि वा विद्यादविषं तच्चिकित्सकः ||१८|| सर्पस्पृष्टस्य भीरोर्हि भयेन कुपितोऽनिलः | कस्यचित् कुरुते शोफं सर्पाङ्गाभिहतं तु तत् ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (20-21) · Śloka 21
ਵ੍ਯਾਧਿਤੋਦ੍ਵਿਗ੍ਨਦਸ੍ਟਾਨਿ ਜ੍ਞੇਯਾਨ੍ਯਲ੍ਪਵਿਸਾਣਿ ਤੁ | ਤਥਾਤਿਵਦ੍ਧਬਾਲਾਭਿਦਸ੍ਟਮਲ੍ਪਵਿਸਂ ਸ੍ਮਤਮ੍ ||੨੦|| ਸੁਪਰ੍ਣਦੇਵਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍ਸਿਯਕ੍ਸਸਿਦ੍ਧਨਿਸੇਵਿਤੇ | ਵਿਸਘ੍ਨੌਸਧਿਯੁਕ੍ਤੇ ਚ ਦੇਸ਼ੇ ਨ ਕ੍ਰਮਤੇ ਵਿਸਮ੍ ||੨੧||
View original
व्याधितोद्विग्नदष्टानि ज्ञेयान्यल्पविषाणि तु | तथाऽतिवृद्धबालाभिदष्टमल्पविषं स्मृतम् ||२०|| सुपर्णदेवब्रह्मर्षियक्षसिद्धनिषेविते | विषघ्नौषधियुक्ते च देशे न क्रमते विषम् ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (22-24) · Śloka 24
ਰਥਾਙ੍ਗਲਾਙ੍ਗਲਚ੍ਛਤ੍ਰਸ੍ਵਸ੍ਤਿਕਾਙ੍ਕੁਸ਼ਧਾਰਿਣਃ | ਜ੍ਞੇਯਾ ਦਰ੍ਵੀਕਰਾਃ ਸਰ੍ਪਾਃ ਫਣਿਨਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਗਾਮਿਨਃ ||੨੨|| ਮਣ੍ਡਲੈਰ੍ਵਿਵਿਧੈਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਾਃ ਪਥਵੋ ਮਨ੍ਦਗਾਮਿਨਃ | ਜ੍ਞੇਯਾ ਮਣ੍ਡਲਿਨਃ ਸਰ੍ਪਾ ਜ੍ਵਲਨਾਰ੍ਕਸਮਪ੍ਰਭਾਃ ||੨੩|| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾ ਵਿਵਿਧਵਰ੍ਣਾਭਿਸ੍ਤਿਰ੍ਯਗੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚ ਰਾਜਿਭਿਃ | ਚਿਤ੍ਰਿਤਾ ਇਵ ਯੇ ਭਾਨ੍ਤਿ ਰਾਜਿਮਨ੍ਤਸ੍ਤੁ ਤੇ ਸ੍ਮਤਾਃ ||੨੪||
View original
रथाङ्गलाङ्गलच्छत्रस्वस्तिकाङ्कुशधारिणः | ज्ञेया दर्वीकराः सर्पाः फणिनः शीघ्रगामिनः ||२२|| मण्डलैर्विविधैश्चित्राः पृथवो मन्दगामिनः | ज्ञेया मण्डलिनः सर्पा ज्वलनार्कसमप्रभाः ||२३|| स्निग्धा विविधवर्णाभिस्तिर्यगूर्ध्वं च राजिभिः | चित्रिता इव ये भान्ति राजिमन्तस्तु ते स्मृताः ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (25-28) · Śloka 28
ਮੁਕ੍ਤਾਰੂਪ੍ਯਪ੍ਰਭਾ ਯੇ ਚ ਕਪਿਲਾ ਯੇ ਚ ਪਨ੍ਨਗਾਃ | ਸੁਗਨ੍ਧਯਃ ਸੁਵਰ੍ਣਾਭਾਸ੍ਤੇ ਜਾਤ੍ਯਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ ||੨੫|| ਕ੍ਸਤ੍ਰਿਯਾਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਵਰ੍ਣਾਸ੍ਤੁ ਪਨ੍ਨਗਾ ਭਸ਼ਕੋਪਨਾਃ | ਸੂਰ੍ਯਚਨ੍ਦ੍ਰਾਕਤਿਚ੍ਛਤ੍ਰਲਕ੍ਸ੍ਮ ਤੇਸਾਂ ਤਥਾਮ੍ਬੁਜਮ੍ ||੨੬|| ਕਸ੍ਣਾ ਵਜ੍ਰਨਿਭਾ ਯੇ ਚ ਲੋਹਿਤਾ ਵਰ੍ਣਤਸ੍ਤਥਾ | ਧੂਮ੍ਰਾਃ ਪਾਰਾਵਤਾਭਾਸ਼੍ਚ ਵੈਸ਼੍ਯਾਸ੍ਤੇ ਪਨ੍ਨਗਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ ||੨੭|| ਮਹਿਸਦ੍ਵੀਪਿਵਰ੍ਣਾਭਾਸ੍ਤਥੈਵ ਪਰੁਸਤ੍ਵਚਃ | ਭਿਨ੍ਨਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਕੇਚਿਚ੍ਛੂਦ੍ਰਾਸ੍ਤੇ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ ||੨੮||
View original
मुक्तारूप्यप्रभा ये च कपिला ये च पन्नगाः | सुगन्धयः सुवर्णाभास्ते जात्या ब्राह्मणाः स्मृताः ||२५|| क्षत्रियाः स्निग्धवर्णास्तु पन्नगा भृशकोपनाः | सूर्यचन्द्राकृतिच्छत्रलक्ष्म तेषां तथाऽम्बुजम् ||२६|| कृष्णा वज्रनिभा ये च लोहिता वर्णतस्तथा | धूम्राः पारावताभाश्च वैश्यास्ते पन्नगाः स्मृताः ||२७|| महिषद्वीपिवर्णाभास्तथैव परुषत्वचः | भिन्नवर्णाश्च ये केचिच्छूद्रास्ते परिकीर्तिताः ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (29) · Śloka 31
ਕੋਪਯਨ੍ਤ੍ਯਨਿਲਂ ਜਨ੍ਤੋਃ ਫਣਿਨਃ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਤੁ | ਪਿਤ੍ਤਂ ਮਣ੍ਡਲਿਨਸ਼੍ਚਾਪਿ ਕਫਂ ਚਾਨੇਕਰਾਜਯਃ ||੨੯|| ਅਪਤ੍ਯਮਸਵਰ੍ਣਾਭ੍ਯਾਂ ਦ੍ਵਿਦੋਸਕਰਲਕ੍ਸਣਮ੍ | ਜ੍ਞੇਯੌ ਦੋਸੈਸ਼੍ਚ ਦਮ੍ਪਤ੍ਯੋ... |੩੧|
View original
कोपयन्त्यनिलं जन्तोः फणिनः सर्व एव तु | पित्तं मण्डलिनश्चापि कफं चानेकराजयः ||२९|| अपत्यमसवर्णाभ्यां द्विदोषकरलक्षणम् | ज्ञेयौ दोषैश्च दम्पत्यो... |३१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (30-31) · Śloka 31
...ਰ੍ਵਿਸ਼ੇਸਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ||੩੦|| ਰਜਨ੍ਯਾਃ ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ ਯਾਮੇ ਸਰ੍ਪਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਾਸ਼੍ਚਰਨ੍ਤਿ ਹਿ | ਸ਼ੇਸੇਸੂਕ੍ਤਾ ਮਣ੍ਡਲਿਨੋ ਦਿਵਾ ਦਰ੍ਵੀਕਰਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ ||੩੧||
View original
...र्विशेषश्चात्र वक्ष्यते ||३०|| रजन्याः पश्चिमे यामे सर्पाश्चित्राश्चरन्ति हि | शेषेषूक्ता मण्डलिनो दिवा दर्वीकराः स्मृताः ||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (32) · Śloka 32
ਦਰ੍ਵੀਕਰਾਸ੍ਤੁ ਤਰੁਣਾ ਵਦ੍ਧਾ ਮਣ੍ਡਲਿਨਸ੍ਤਥਾ | ਰਾਜਿਮਨ੍ਤੋ ਵਯੋਮਧ੍ਯਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਮਤ੍ਯੁਹੇਤਵਃ ||੩੨||
View original
दर्वीकरास्तु तरुणा वृद्धा मण्डलिनस्तथा | राजिमन्तो वयोमध्या जायन्ते मृत्युहेतवः ||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (33) · Śloka 33
ਨਕੁਲਾਕੁਲਿਤਾ ਬਾਲਾ ਵਾਰਿਵਿਪ੍ਰਹਤਾਃ ਕਸ਼ਾਃ | ਵਦ੍ਧਾ ਮੁਕ੍ਤਤ੍ਵਚੋ ਭੀਤਾਃ ਸਰ੍ਪਾਸ੍ਤ੍ਵਲ੍ਪਵਿਸਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ ||੩੩||
View original
नकुलाकुलिता बाला वारिविप्रहताः कृशाः | वृद्धा मुक्तत्वचो भीताः सर्पास्त्वल्पविषाः स्मृताः ||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (34) · Śloka 34
ਤਤ੍ਰ, ਦਰ੍ਵੀਕਰਾਃ- ਕਸ੍ਣਸਰ੍ਪੋ, ਮਹਾਕਸ੍ਣਃ, ਕਸ੍ਣੋਦਰਃ ਸ਼੍ਵੇਤਕਪੋਤੋ, ਮਹਾਕਪੋਤੋ, ਬਲਾਹਕੋ, ਮਹਾਸਰ੍ਪਃ, ਸ਼ਙ੍ਖਕਪਾਲੋ , ਲੋਹਿਤਾਕ੍ਸੋ, ਗਵੇਧੁਕਃ, ਪਰਿਸਰ੍ਪਃ, ਖਣ੍ਡਫਣਃ, ਕਕੁਦਃ, ਪਦ੍ਮੋ, ਮਹਾਪਦ੍ਮੋ, ਦਰ੍ਭਪੁਸ੍ਪੋ, ਦਧਿਮੁਖਃ, ਪੁਣ੍ਡਰੀਕੋ, ਭ੍ਰੂਕੁਟੀਮੁਖੋ, ਵਿਸ੍ਕਿਰਃ, ਪੁਸ੍ਪਾਭਿਕੀਰ੍ਣੋ, ਗਿਰਿਸਰ੍ਪਃ, ਜੁਸਰ੍ਪਃ, ਸ਼੍ਵੇਤੋਦਰੋ, ਮਹਾਸ਼ਿਰਾ, ਅਲਗਰ੍ਦ, ਆਸ਼ੀਵਿਸ ਇਤਿ (੧); ਮਣ੍ਡਲਿਨਸ੍ਤੁ- ਆਦਰ੍ਸ਼ਮਣ੍ਡਲਃ, ਸ਼੍ਵੇਤਮਣ੍ਡਲੋ, ਰਕ੍ਤਮਣ੍ਡਲਃ, ਚਿਤ੍ਰਮਣ੍ਡਲਃ, ਪਸਤੋ, ਰੋਧ੍ਰਪੁਸ੍ਪੋ, ਮਿਲਿਨ੍ਦਕੋ, ਗੋਨਸੋ, ਵਦ੍ਧਗੋਨਸਃ, ਪਨਸੋ, ਮਹਾਪਨਸੋ, ਵੇਣੁਪਤ੍ਰਕਃ, ਸ਼ਿਸ਼ੁਕੋ ਮਦਨਃ, ਪਾਲਿਨ੍ਦਿਰਃ, ਪਿਙ੍ਗਲਃ , ਤਨ੍ਤੁਕਃ ਪੁਸ੍ਪਪਾਣ੍ਡੁਃ, ਸਡਙ੍ਗੋ, ਅਗ੍ਨਿਕੋ ਬਭ੍ਰੁਃ, ਕਸਾਯਃ, ਕਲੁਸਃ ਪਾਰਾਵਤੋ, ਹਸ੍ਤਾਭਰਣਃ, ਚਿਤ੍ਰਕਃ, ਏਣੀਪਦ ਇਤਿ (੨); ਰਾਜਿਮਨ੍ਤਸ੍ਤੁ- ਪੁਣ੍ਡਰੀਕੋ ਰਾਜਿਚਿਤ੍ਰੋ, ਅਙ੍ਗੁਲਰਾਜਿਃ, ਬਿਨ੍ਦੁਰਾਜਿਃ, ਕਰ੍ਦਮਕਃ, ਤਣਸ਼ੋਸਕਃ, ਸਰ੍ਸਪਕਃ ਸ਼੍ਵੇਤਹਨੁਃ, ਦਰ੍ਭਪੁਸ੍ਪਸ਼੍ਚਕ੍ਰਕੋ, ਗੋਧੂਮਕਃ, ਕਿਕ੍ਕਿਸਾਦ ਇਤਿ (੩); ਨਿਰ੍ਵਿਸਾਸ੍ਤੁ- ਗਲਗੋਲੀ, ਸ਼ੂਕਪਤ੍ਰੋ, ਅਜਗਰੋ, ਦਿਵ੍ਯਕੋ, ਵਰ੍ਸਾਹਿਕਃ, ਪੁਸ੍ਪਸ਼ਕਲੀ, ਜ੍ਯੋਤੀਰਥਃ, ਕ੍ਸੀਰਿਕਾਪੁਸ੍ਪਕੋ, ਅਹਿਪਤਾਕੋ, ਅਨ੍ਧਾਹਿਕੋ, ਗੌਰਾਹਿਕੋ, ਵਕ੍ਸੇਸ਼ਯ ਇਤਿ (੪); ਵੈਕਰਞ੍ਜਾਸ੍ਤੁ ਤ੍ਰਯਾਣਾਂ ਦਰ੍ਵੀਕਰਾਦੀਨਾਂ ਵ੍ਯਤਿਕਰਾਜ੍ਜਾਤਾਃ, ਤਦ੍ਯਥਾ- ਮਾਕੁਲਿਃ, ਪੋਟਗਲਃ, ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਰਾਜਿਰਿਤਿ | ਤਤ੍ਰ, ਕਸ੍ਣਸਰ੍ਪੇਣ ਗੋਨਸ੍ਯਾਂ ਵੈਪਰੀਤ੍ਯੇਨ ਵਾ ਜਾਤੋ ਮਾਕੁਲਿਃ; ਰਾਜਿਲੇਨ ਗੋਨਸ੍ਯਾਂ ਵੈਪਰੀਤ੍ਯੇਨ ਵਾ ਜਾਤਃ ਪੋਟਗਲਃ; ਕਸ੍ਣਸਰ੍ਪੇਣ ਰਾਜਿਮਤ੍ਯਾਂ ਵੈਪਰੀਤ੍ਯੇਨ ਵਾ ਜਾਤਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਰਾਜਿਰਿਤਿ | ਤੇਸਾਮਾਦ੍ਯਸ੍ਯ ਪਿਤਵਦ੍ਵਿਸੋਤ੍ਕਰ੍ਸੋ, ਦ੍ਵਯੋਰ੍ਮਾਤਵਦਿਤ੍ਯੇਕੇ (੫) |੩੪|
View original
तत्र, दर्वीकराः- कृष्णसर्पो, महाकृष्णः, कृष्णोदरः श्वेतकपोतो, महाकपोतो, बलाहको, महासर्पः, शङ्खकपालो , लोहिताक्षो, गवेधुकः, परिसर्पः, खण्डफणः, ककुदः, पद्मो, महापद्मो, दर्भपुष्पो, दधिमुखः, पुण्डरीको, भ्रूकुटीमुखो, विष्किरः, पुष्पाभिकीर्णो, गिरिसर्पः, ऋजुसर्पः, श्वेतोदरो, महाशिरा, अलगर्द, आशीविष इति (१); मण्डलिनस्तु- आदर्शमण्डलः, श्वेतमण्डलो, रक्तमण्डलः, चित्रमण्डलः, पृषतो, रोध्रपुष्पो, मिलिन्दको, गोनसो, वृद्धगोनसः, पनसो, महापनसो, वेणुपत्रकः, शिशुको मदनः, पालिन्दिरः, पिङ्गलः , तन्तुकः पुष्पपाण्डुः, षडङ्गो, अग्निको बभ्रुः, कषायः, कलुषः पारावतो, हस्ताभरणः, चित्रकः, एणीपद इति (२); राजिमन्तस्तु- पुण्डरीको राजिचित्रो, अङ्गुलराजिः, बिन्दुराजिः, कर्दमकः, तृणशोषकः, सर्षपकः श्वेतहनुः, दर्भपुष्पश्चक्रको, गोधूमकः, किक्किसाद इति (३); निर्विषास्तु- गलगोली, शूकपत्रो, अजगरो, दिव्यको, वर्षाहिकः, पुष्पशकली, ज्योतीरथः, क्षीरिकापुष्पको, अहिपताको, अन्धाहिको, गौराहिको, वृक्षेशय इति (४); वैकरञ्जास्तु त्रयाणां दर्वीकरादीनां व्यतिकराज्जाताः, तद्यथा- माकुलिः, पोटगलः, स्निग्धराजिरिति | तत्र, कृष्णसर्पेण गोनस्यां वैपरीत्येन वा जातो माकुलिः; राजिलेन गोनस्यां वैपरीत्येन वा जातः पोटगलः; कृष्णसर्पेण राजिमत्यां वैपरीत्येन वा जातः स्निग्धराजिरिति | तेषामाद्यस्य पितृवद्विषोत्कर्षो, द्वयोर्मातृवदित्येके (५) |३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (34) · Śloka 34
ਤ੍ਰਯਾਣਾਂ ਵੈਕਰਞ੍ਜਾਨਾਂ ਪੁਨਰ੍ਦਿਵ੍ਯੇਲਕਰੋਧ੍ਰਪੁਸ੍ਪਕਰਾਜਿਚਿਤ੍ਰਕਪੋਟਗਲਪੁਸ੍ਪਾਭਿਕੀਰ੍ਣਦਰ੍ਭਪੁਸ੍ਪਵੇਲ੍ਲਿਤਕਾਃ ਸਪ੍ਤ; ਤੇਸਾਮਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਰਾਜਿਲਵਤ੍, ਸ਼ੇਸਾ ਮਣ੍ਡਲਿਵਤ੍, ਏਵਮੇਤੇਸਾਂ ਸਰ੍ਪਾਣਾਮਸ਼ੀਤਿਰ੍ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾ ||੩੪||
View original
त्रयाणां वैकरञ्जानां पुनर्दिव्येलकरोध्रपुष्पकराजिचित्रकपोटगलपुष्पाभिकीर्णदर्भपुष्पवेल्लितकाः सप्त; तेषामाद्यास्त्रयो राजिलवत्, शेषा मण्डलिवत्, एवमेतेषां सर्पाणामशीतिर्व्याख्याता ||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (35) · Śloka 35
ਤਤ੍ਰ ਮਹਾਨੇਤ੍ਰਜਿਹ੍ਵਾਸ੍ਯਸ਼ਿਰਸਃ ਪੁਮਾਂਸਃ, ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਨੇਤ੍ਰਜਿਹ੍ਵਾਸ੍ਯਸ਼ਿਰਸਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਃ, ਉਭਯਲਕ੍ਸਣਾ ਮਨ੍ਦਵਿਸਾ ਅਕ੍ਰੋਧਾ ਨਪੁਂਸਕਾ ਇਤਿ ||੩੫||
View original
तत्र महानेत्रजिह्वास्यशिरसः पुमांसः, सूक्ष्मनेत्रजिह्वास्यशिरसः स्त्रियः, उभयलक्षणा मन्दविषा अक्रोधा नपुंसका इति ||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (36) · Śloka 36
ਤਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਸਰ੍ਪਾਣਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਤ ਏਵ ਦਸ੍ਟਲਕ੍ਸਣਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ | ਕਿਂ ਕਾਰਣਂ? ਵਿਸਂ ਹਿ ਨਿਸ਼ਿਤਨਿਸ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਾਸ਼ਨਿਹੁਤਵਹਦੇਸ਼੍ਯਮਾਸ਼ੁਕਾਰਿ ਮੁਹਰ੍ਤਮਪ੍ਯੁਪੇਕ੍ਸਿਤਮਾਤੁਰਮਤਿਪਾਤਯਤਿ, ਨ ਚਾਵਕਾਸ਼ੋਸ੍ਤਿ ਵਾਕ੍ਸਮੂਹਮੁਪਸਰ੍ਤੁਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮਪਿ ਦਸ੍ਟਲਕ੍ਸਣੇਭਿਹਿਤੇ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਤ੍ਰੈਵਿਧ੍ਯਂ ਭਵਤਿ, ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤ੍ਰੈਵਿਧ੍ਯਮੇਵ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਃ; ਏਤਦ੍ਧ੍ਯਾਤੁਰਹਿਤਮਸਮ੍ਮੋਹਕਰਂ ਚ, ਅਪਿ ਚਾਤ੍ਰੈਵ ਸਰ੍ਵਸਰ੍ਪਵ੍ਯਞ੍ਜਨਾਵਰੋਧਃ ||੩੬||
View original
तत्र सर्वेषां सर्पाणां सामान्यत एव दष्टलक्षणं वक्ष्यामः | किं कारणं? विषं हि निशितनिस्त्रिंशाशनिहुतवहदेश्यमाशुकारि मुहर्तमप्युपेक्षितमातुरमतिपातयति, न चावकाशोऽस्ति वाक्समूहमुपसर्तुं प्रत्येकमपि दष्टलक्षणेऽभिहिते सर्वत्र त्रैविध्यं भवति, तस्मात् त्रैविध्यमेव वक्ष्यामः; एतद्ध्यातुरहितमसम्मोहकरं च, अपि चात्रैव सर्वसर्पव्यञ्जनावरोधः ||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (37) · Śloka 37
ਤਤ੍ਰ, ਦਰ੍ਵੀਕਰਵਿਸੇਣ ਤ੍ਵਙ੍ਨਯਨਨਖਦਸ਼ਨਵਦਨਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਦਂਸ਼ਕਸ੍ਣਤ੍ਵਂ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਂ ਸ਼ਿਰਸੋ ਗੌਰਵਂ ਸਨ੍ਧਿਵੇਦਨਾ ਕਟੀਪਸ੍ਠਗ੍ਰੀਵਾਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਂ ਜਮ੍ਭਣਂ ਵੇਪਥੁਃ ਸ੍ਵਰਾਵਸਾਦੋ ਘੁਰ੍ਘੁਰਕੋ ਜਡਤਾ ਸ਼ੁਸ੍ਕੋਦ੍ਗਾਰਃ ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸੌ ਹਿਕ੍ਕਾ ਵਾਯੋਰੂਰ੍ਧ੍ਵਗਮਨਂ ਸ਼ੂਲੋਦ੍ਵੇਸ੍ਟਨਂ ਤਸ੍ਣਾ ਲਾਲਾਸ੍ਰਾਵਃ ਫੇਨਾਗਮਨਂ ਸ੍ਰੋਤੋਵਰੋਧਸ੍ਤਾਸ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਵਾਤਵੇਦਨਾ ਭਵਨ੍ਤਿ; ਮਣ੍ਡਲਿਵਿਸੇਣ ਤ੍ਵਗਾਦੀਨਾਂ ਪੀਤਤ੍ਵਂ ਸ਼ੀਤਾਭਿਲਾਸਃ ਪਰਿਧੂਪਨਂ ਦਾਹਸ੍ਤਸ੍ਣਾ ਮਦੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਜ੍ਵਰਃ ਸ਼ੋਣਿਤਾਗਮਨਮੂਰ੍ਧ੍ਵਮਧਸ਼੍ਚ ਮਾਂਸਾਨਾਮਵਸ਼ਾਤਨਂ ਸ਼੍ਵਯਥੁਰ੍ਦਂਸ਼ਕੋਥਃ ਪੀਤਰੂਪਦਰ੍ਸ਼ਨਮਾਸ਼ੁਕੋਪਸ੍ਤਾਸ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਪਿਤ੍ਤਵੇਦਨਾ ਭਵਨ੍ਤਿ; ਰਾਜਿਮਦ੍ਵਿਸੇਣ ਸ਼ੁਕ੍ਲਤ੍ਵਂ ਤ੍ਵਗਾਦੀਨਾਂ ਸ਼ੀਤਜ੍ਵਰੋ ਰੋਮਹਰ੍ਸਃ ਸ੍ਤਬ੍ਧਤ੍ਵਂ ਗਾਤ੍ਰਾਣਾਮਾਦਂਸ਼ਸ਼ੋਫਃ ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਕਫਪ੍ਰਸੇਕਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਰਭੀਕ੍ਸ੍ਣਮਕ੍ਸ੍ਣੋਃ ਕਣ੍ਡੂਃ ਕਣ੍ਠੇ ਸ਼੍ਵਯਥੁਰ੍ਘੁਰ੍ਘੁਰਕ ਉਚ੍ਛ੍ਵਾਸਨਿਰੋਧਸ੍ਤਮਃਪ੍ਰਵੇਸ਼ਸ੍ਤਾਸ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਕਫਵੇਦਨਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ||੩੭||
View original
तत्र, दर्वीकरविषेण त्वङ्नयननखदशनवदनमूत्रपुरीषदंशकृष्णत्वं रौक्ष्यं शिरसो गौरवं सन्धिवेदना कटीपृष्ठग्रीवादौर्बल्यं जृम्भणं वेपथुः स्वरावसादो घुर्घुरको जडता शुष्कोद्गारः कासश्वासौ हिक्का वायोरूर्ध्वगमनं शूलोद्वेष्टनं तृष्णा लालास्रावः फेनागमनं स्रोतोऽवरोधस्तास्ताश्च वातवेदना भवन्ति; मण्डलिविषेण त्वगादीनां पीतत्वं शीताभिलाषः परिधूपनं दाहस्तृष्णा मदो मूर्च्छा ज्वरः शोणितागमनमूर्ध्वमधश्च मांसानामवशातनं श्वयथुर्दंशकोथः पीतरूपदर्शनमाशुकोपस्तास्ताश्च पित्तवेदना भवन्ति; राजिमद्विषेण शुक्लत्वं त्वगादीनां शीतज्वरो रोमहर्षः स्तब्धत्वं गात्राणामादंशशोफः सान्द्रकफप्रसेकश्छर्दिरभीक्ष्णमक्ष्णोः कण्डूः कण्ठे श्वयथुर्घुर्घुरक उच्छ्वासनिरोधस्तमःप्रवेशस्तास्ताश्च कफवेदना भवन्ति ||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (38) · Śloka 38
ਪੁਰੁਸਾਭਿਦਸ੍ਟ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰੇਕ੍ਸਤੇ, ਅਧਸ੍ਤਾਤ੍ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾ ਸਿਰਾਸ਼੍ਚੋਤ੍ਤਿਸ੍ਠਨ੍ਤਿ ਲਲਾਟੇ, ਨਪੁਂਸਕਾਭਿਦਸ੍ਟਸ੍ਤਿਰ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰੇਕ੍ਸੀ ਭਵਤਿ, ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾ ਪਾਣ੍ਡੁਮੁਖੋਧ੍ਮਾਤਸ਼੍ਚ, ਸੂਤਿਕਯਾ ਕੁਕ੍ਸਿਸ਼ੂਲਾਰ੍ਤਃ ਸਰੁਧਿਰਂ ਮੇਹਤ੍ਯੁਪਜਿਹ੍ਵਿਕਾ ਚਾਸ੍ਯ ਭਵਤਿ, ਗ੍ਰਾਸਾਰ੍ਥਿਨਾਨ੍ਨਂ ਕਾਙ੍ਕ੍ਸਤਿ, ਵਦ੍ਧੇਨ ਚਿਰਾਨ੍ਮਨ੍ਦਾਸ਼੍ਚ ਵੇਗਾਃ, ਬਾਲੇਨਾਸ਼ੁ ਮਦਵਸ਼੍ਚ, ਨਿਰ੍ਵਿਸੇਣਾਵਿਸਲਿਙ੍ਗਂ, ਅਨ੍ਧਾਹਿਕੇਨਾਨ੍ਧਤ੍ਵਮਿਤ੍ਯੇਕੇ, ਗ੍ਰਸਨਾਤ੍ ਅਜਗਰਃ ਸ਼ਰੀਰਪ੍ਰਾਣਹਰੋ ਨ ਵਿਸਾਤ੍ | ਤਤ੍ਰ ਸਦ੍ਯਃਪ੍ਰਾਣਹਰਾਹਿਦਸ੍ਟਃ ਪਤਤਿ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਸ਼ਨਿਹਤ ਇਵ ਭੂਮੌ, ਸ੍ਰਸ੍ਤਾਙ੍ਗਃ ਸ੍ਵਪਿਤਿ ||੩੮||
View original
पुरुषाभिदष्ट ऊर्ध्वं प्रेक्षते, अधस्तात् स्त्रिया सिराश्चोत्तिष्ठन्ति ललाटे, नपुंसकाभिदष्टस्तिर्यक्प्रेक्षी भवति, गर्भिण्या पाण्डुमुखोध्मातश्च, सूतिकया कुक्षिशूलार्तः सरुधिरं मेहत्युपजिह्विका चास्य भवति, ग्रासार्थिनाऽन्नं काङ्क्षति, वृद्धेन चिरान्मन्दाश्च वेगाः, बालेनाशु मृदवश्च, निर्विषेणाविषलिङ्गं, अन्धाहिकेनान्धत्वमित्येके, ग्रसनात् अजगरः शरीरप्राणहरो न विषात् | तत्र सद्यःप्राणहराहिदष्टः पतति शास्त्राशनिहत इव भूमौ, स्रस्ताङ्गः स्वपिति ||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (39) · Śloka 39
ਤਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਸਰ੍ਪਾਣਾਂ ਵਿਸਸ੍ਯ ਸਪ੍ਤ ਵੇਗਾ ਭਵਨ੍ਤਿ | ਤਤ੍ਰ, ਦਰ੍ਵੀਕਰਾਣਾਂ ਪ੍ਰਥਮੇ ਵੇਗੇ ਵਿਸਂ ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਦੂਸਯਤਿ, ਤਤ੍ ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟਂ ਕਸ੍ਣਤਾਮੁਪੈਤਿ, ਤੇਨ ਕਾਰ੍ਸ੍ਣ੍ਯਂ ਪਿਪੀਲਿਕਾਪਰਿਸਰ੍ਪਣਮਿਵ ਚਾਙ੍ਗੇ ਭਵਤਿ; ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਮਾਂਸਂ ਦੂਸਯਤਿ, ਤੇਨਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਕਸ੍ਣਤਾ ਸ਼ੋਫੋ ਗ੍ਰਨ੍ਥਯਸ਼੍ਚਾਙ੍ਗੇ ਭਵਨ੍ਤਿ; ਤਤੀਯੇ ਮੇਦੋ ਦੂਸਯਤਿ, ਤੇਨ ਦਂਸ਼ਕ੍ਲੇਦਃ ਸ਼ਿਰੋਗੌਰਵਂ ਸ੍ਵੇਦਸ਼੍ਚਕ੍ਸੁਰ੍ਗ੍ਰਹਣਂ ਚ; ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਕੋਸ੍ਠਮਨੁਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਕਫਪ੍ਰਧਾਨਾਨ੍ ਦੋਸਾਨ੍ ਦੂਸਯਤਿ, ਤੇਨ ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਪ੍ਰਸੇਕਸਨ੍ਧਿਵਿਸ਼੍ਲੇਸਾ ਭਵਨ੍ਤਿ; ਪਞ੍ਚਮੇਸ੍ਥੀਨ੍ਯਨੁਪ੍ਰਵਿਸ਼ਤਿ ਪ੍ਰਾਣਮਗ੍ਨਿਂ ਚ ਦੂਸਯਤਿ, ਤੇਨ ਪਰ੍ਵਭੇਦੋ ਹਿਕ੍ਕਾ ਦਾਹਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ; ਸਸ੍ਠੇ ਮਜ੍ਜਾਨਮਨੁਪ੍ਰਵਿਸ਼ਤਿ ਗ੍ਰਹਣੀਂ ਚਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਦੂਸਯਤਿ, ਤੇਨ ਗਾਤ੍ਰਾਣਾਂ ਗੌਰਵਮਤੀਸਾਰੋ ਹਤ੍ਪੀਡਾ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਚ ਭਵਤਿ; ਸਪ੍ਤਮੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮਨੁਪ੍ਰਵਿਸ਼ਤਿ ਵ੍ਯਾਨਂ ਚਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਕੋਪਯਤਿ ਕਫਂ ਚ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਸ੍ਰੋਤੋਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਚ੍ਯਾਵਯਤਿ, ਤੇਨ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਰ੍ਤਿਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਾਵਃ ਕਟੀਪਸ੍ਠਭਙ੍ਗਃ ਸਰ੍ਵਚੇਸ੍ਟਾਵਿਘਾਤੋ ਲਾਲਾਸ੍ਵੇਦਯੋਰਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰੁਚ੍ਛ੍ਵਾਸਨਿਰੋਧਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ | ਮਣ੍ਡਲਿਨਾਂ ਪ੍ਰਥਮੇ ਵੇਗੇ ਵਿਸਂ ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਦੂਸਯਤਿ, ਤਤ੍ ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟਂ ਪੀਤਤਾਮੁਪੈਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਪਰਿਦਾਹਃ ਪੀਤਾਵਭਾਸਤਾ ਚਾਙ੍ਗਾਨਾਂ ਭਵਤਿ; ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਮਾਂਸਂ ਦੂਸਯਤਿ, ਤੇਨਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਪੀਤਤਾ ਪਰਿਦਾਹੋ ਦਂਸ਼ੇ ਸ਼੍ਵਯਥੁਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ; ਤਤੀਯੇ ਮੇਦੋ ਦੂਸਯਤਿ, ਤੇਨ ਪੂਰ੍ਵਵਚ੍ਚਕ੍ਸੁਰ੍ਗ੍ਰਹਣਂ ਤਸ੍ਣਾ ਦਂਸ਼ਕ੍ਲੇਦਃ ਸ੍ਵੇਦਸ਼੍ਚ; ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਕੋਸ੍ਠਮਨੁਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਜ੍ਵਰਮਾਪਾਦਯਤਿ; ਪਞ੍ਚਮੇ ਪਰਿਦਾਹਂ ਸਰ੍ਵਗਾਤ੍ਰੇਸੁ ਕਰੋਤਿ, ਸਸ੍ਠਸਪ੍ਤਮਯੋਃ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ | ਰਾਜਿਮਤਾਂ ਪ੍ਰਥਮੇ ਵੇਗੇ ਵਿਸਂ ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਦੂਸਯਤਿ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟਂ ਪਾਣ੍ਡੁਤਾਮੁਪੈਤਿ, ਤੇਨ ਰੋਮਹਰ੍ਸਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਵਭਾਸਸ਼੍ਚ ਪੁਰੁਸੋ ਭਵਤਿ; ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਮਾਂਸਂ ਦੂਸਯਤਿ, ਤੇਨ ਪਾਣ੍ਡੁਤਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਜਾਡ੍ਯਂ ਸ਼ਿਰਃਸ਼ੋਫਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ; ਤਤੀਯੇ ਮੇਦੋ ਦੂਸਯਤਿ, ਤੇਨ ਚਕ੍ਸੁਰ੍ਗ੍ਰਹਣਂ ਦਂਸ਼ਕ੍ਲੇਦਃ ਸ੍ਵੇਦੋ ਘ੍ਰਾਣਾਕ੍ਸਿਸ੍ਰਾਵਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ; ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਕੋਸ੍ਠਮਨੁਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਮਨ੍ਯਾਸ੍ਤਮ੍ਭਂ ਸ਼ਿਰੋਗੌਰਵਂ ਚਾਪਾਦਯਤਿ; ਪਞ੍ਚਮੇ ਵਾਕ੍ਸਙ੍ਗਂ ਸ਼ੀਤਜ੍ਵਰਂ ਚ ਕਰੋਤਿ; ਸਸ੍ਠਸਪ੍ਤਮਯੋਃ ਪੂਰ੍ਵਵਦਿਤਿ ||੩੯||
View original
तत्र सर्वेषां सर्पाणां विषस्य सप्त वेगा भवन्ति | तत्र, दर्वीकराणां प्रथमे वेगे विषं शोणितं दूषयति, तत् प्रदुष्टं कृष्णतामुपैति, तेन कार्ष्ण्यं पिपीलिकापरिसर्पणमिव चाङ्गे भवति; द्वितीये मांसं दूषयति, तेनात्यर्थं कृष्णता शोफो ग्रन्थयश्चाङ्गे भवन्ति; तृतीये मेदो दूषयति, तेन दंशक्लेदः शिरोगौरवं स्वेदश्चक्षुर्ग्रहणं च; चतुर्थे कोष्ठमनुप्रविश्य कफप्रधानान् दोषान् दूषयति, तेन तन्द्राप्रसेकसन्धिविश्लेषा भवन्ति; पञ्चमेऽस्थीन्यनुप्रविशति प्राणमग्निं च दूषयति, तेन पर्वभेदो हिक्का दाहश्च भवति; षष्ठे मज्जानमनुप्रविशति ग्रहणीं चात्यर्थं दूषयति, तेन गात्राणां गौरवमतीसारो हृत्पीडा मूर्च्छा च भवति; सप्तमे शुक्रमनुप्रविशति व्यानं चात्यर्थं कोपयति कफं च सूक्ष्मस्रोतोभ्यः प्रच्यावयति, तेन श्लेष्मवर्तिप्रादुर्भावः कटीपृष्ठभङ्गः सर्वचेष्टाविघातो लालास्वेदयोरतिप्रवृत्तिरुच्छ्वासनिरोधश्च भवति | मण्डलिनां प्रथमे वेगे विषं शोणितं दूषयति, तत् प्रदुष्टं पीततामुपैति, तत्र परिदाहः पीतावभासता चाङ्गानां भवति; द्वितीये मांसं दूषयति, तेनात्यर्थं पीतता परिदाहो दंशे श्वयथुश्च भवति; तृतीये मेदो दूषयति, तेन पूर्ववच्चक्षुर्ग्रहणं तृष्णा दंशक्लेदः स्वेदश्च; चतुर्थे कोष्ठमनुप्रविश्य ज्वरमापादयति; पञ्चमे परिदाहं सर्वगात्रेषु करोति, षष्ठसप्तमयोः पूर्ववत् | राजिमतां प्रथमे वेगे विषं शोणितं दूषयति तत् प्रदुष्टं पाण्डुतामुपैति, तेन रोमहर्षः शुक्लावभासश्च पुरुषो भवति; द्वितीये मांसं दूषयति, तेन पाण्डुताऽत्यर्थं जाड्यं शिरःशोफश्च भवति; तृतीये मेदो दूषयति, तेन चक्षुर्ग्रहणं दंशक्लेदः स्वेदो घ्राणाक्षिस्रावश्च भवति; चतुर्थे कोष्ठमनुप्रविश्य मन्यास्तम्भं शिरोगौरवं चापादयति; पञ्चमे वाक्सङ्गं शीतज्वरं च करोति; षष्ठसप्तमयोः पूर्ववदिति ||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (40) · Śloka 40
ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਧਾਤ੍ਵਨ੍ਤਰੇਸੁ ਯਾਃ ਸਪ੍ਤ ਕਲਾਃ ਸਮ੍ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ | ਤਾਸ੍ਵੇਕੈਕਾਮਤਿਕ੍ਰਮ੍ਯ ਵੇਗਂ ਪ੍ਰਕੁਰੁਤੇ ਵਿਸਮ੍ ||੪੦||
View original
भवन्ति चात्र- धात्वन्तरेषु याः सप्त कलाः सम्परिकीर्तिताः | तास्वेकैकामतिक्रम्य वेगं प्रकुरुते विषम् ||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (41) · Śloka 41
ਯੇਨਾਨ੍ਤਰੇਣ ਤੁ ਕਲਾਂ ਕਾਲਕਲ੍ਪਂ ਭਿਨਤ੍ਤਿ ਹਿ | ਸਮੀਰਣੇਨੋਹ੍ਯਮਾਨਂ ਤਤ੍ਤੁ ਵੇਗਾਨ੍ਤਰਂ ਸ੍ਮਤਮ੍ ||੪੧||
View original
येनान्तरेण तु कलां कालकल्पं भिनत्ति हि | समीरणेनोह्यमानं तत्तु वेगान्तरं स्मृतम् ||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (42-45) · Śloka 45
ਸ਼ੂਨਾਙ੍ਗਃ ਪ੍ਰਥਮੇ ਵੇਗੇ ਪਸ਼ੁਰ੍ਧ੍ਯਾਯਤਿ ਦੁਃਖਿਤਃ | ਲਾਲਾਸ੍ਰਾਵੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਤੁ ਕਸ੍ਣਾਙ੍ਗਃ ਪੀਡ੍ਯਤੇ ਹਦਿ ||੪੨|| ਤਤੀਯੇ ਚ ਸ਼ਿਰੋਦੁਃਖਂ ਕਣ੍ਠਗ੍ਰੀਵਂ ਚ ਭਜ੍ਯਤੇ | ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਵੇਪਤੇ ਮੂਢਃ ਖਾਦਨ੍ ਦਨ੍ਤਾਨ੍ ਜਹਾਤ੍ਯਸੂਨ੍ ||੪੩|| ਕੇਚਿਦ੍ਵੇਗਤ੍ਰਯਂ ਪ੍ਰਾਹੁਰਨ੍ਤਂ ਚੈਤੇਸੁ ਤਦ੍ਵਿਦਃ | ਧ੍ਯਾਯਤਿ ਪ੍ਰਥਮੇ ਵੇਗੇ ਪਕ੍ਸੀ ਮੁਹ੍ਯਤ੍ਯਤਃ ਪਰਮ੍ ||੪੪|| ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਵਿਹ੍ਵਲਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਸ੍ਤਤੀਯੇ ਮਤ੍ਯੁਮਚ੍ਛਤਿ | ਕੇਚਿਦੇਕਂ ਵਿਹਙ੍ਗੇਸੁ ਵਿਸਵੇਗਮੁਸ਼ਨ੍ਤਿ ਹਿ | ਮਾਰ੍ਜਾਰਨਕੁਲਾਦੀਨਾਂ ਵਿਸਂ ਨਾਤਿਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ||੪੫||
View original
शूनाङ्गः प्रथमे वेगे पशुर्ध्यायति दुःखितः | लालास्रावो द्वितीये तु कृष्णाङ्गः पीड्यते हृदि ||४२|| तृतीये च शिरोदुःखं कण्ठग्रीवं च भज्यते | चतुर्थे वेपते मूढः खादन् दन्तान् जहात्यसून् ||४३|| केचिद्वेगत्रयं प्राहुरन्तं चैतेषु तद्विदः | ध्यायति प्रथमे वेगे पक्षी मुह्यत्यतः परम् ||४४|| द्वितीये विह्वलः प्रोक्तस्तृतीये मृत्युमृच्छति | केचिदेकं विहङ्गेषु विषवेगमुशन्ति हि | मार्जारनकुलादीनां विषं नातिप्रवर्तते ||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 4
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਕਲ੍ਪਸ੍ਥਾਨੇ ਸਰ੍ਪਦਸ੍ਟਵਿਸਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਂ ਨਾਮ ਚਤੁਰ੍ਥੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੪||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां कल्पस्थाने सर्पदष्टविषविज्ञानीयं नाम चतुर्थोऽध्यायः ||४||
🔊 Audio coming soon