Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತಃ ಸರ್ಪದಷ್ಟವಿಷವಿಜ್ಞಾನೀಯಂ ಕಲ್ಪಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ||೧|| ಯಥೋವಾಚ ಭಗವಾನ್ ಧನ್ವನ್ತರಿಃ ||೨||
View original
अथातः सर्पदष्टविषविज्ञानीयं कल्पं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
4. sarpadaṣṭaviṣavijñānīyakalpaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ಧನ್ವನ್ತರಿಂ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞಂ ಸರ್ವಶಾಸ್ತ್ರವಿಶಾರದಮ್ | ಪಾದಯೋರುಪಸಙ್ಗೃಹ್ಯ ಸುಶ್ರುತಃ ಪರಿಪೃಚ್ಛತಿ ||೩||
View original
धन्वन्तरिं महाप्राज्ञं सर्वशास्त्रविशारदम् | पादयोरुपसङ्गृह्य सुश्रुतः परिपृच्छति ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ಸರ್ಪಸಙ್ಖ್ಯಾಂ ವಿಭಾಗಂ ಚ ದಷ್ಟಲಕ್ಷಣಮೇವ ಚ | ಜ್ಞಾನಂ ಚ ವಿಷವೇಗಾನಾಂ ಭಗವನ್ ! ವಕ್ತುಮರ್ಹಸಿ ||೪||
View original
सर्पसङ्ख्यां विभागं च दष्टलक्षणमेव च | ज्ञानं च विषवेगानां भगवन् ! वक्तुमर्हसि ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5-8) · Śloka 9
ತಸ್ಯ ತದ್ವಚನಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಪ್ರಾಬ್ರವೀದ್ಭಿಷಜಾಂ ವರಃ | ಅಸಙ್ಖ್ಯಾ ವಾಸುಕಿಶ್ರೇಷ್ಠಾ ವಿಖ್ಯಾತಾಸ್ತಕ್ಷಕಾದಯಃ ||೫|| ಮಹೀಧರಾಶ್ಚ ನಾಗೇನ್ದ್ರಾ ಹುತಾಗ್ನಿಸಮತೇಜಸಃ | ಯೇ ಚಾಪ್ಯಜಸ್ರಂ ಗರ್ಜನ್ತಿ ವರ್ಷನ್ತಿ ಚ ತಪನ್ತಿ ಚ ||೬|| ಸಸಾಗರಗಿರಿದ್ವೀಪಾ ಯೈರಿಯಂ ಧಾರ್ಯತೇ ಮಹೀ | ಕ್ರುದ್ಧಾ ನಿಃಶ್ವಾಸದೃಷ್ಟಿಭ್ಯಾಂ ಯೇ ಹನ್ಯುರಖಿಲಂ ಜಗತ್ ||೭|| ನಮಸ್ತೇಭ್ಯೋಽಸ್ತಿ ನೋ ತೇಷಾಂ ಕಾರ್ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಯಾ | ಯೇ ತು ದಂಷ್ಟ್ರಾವಿಷಾ ಭೌಮಾ ಯೇ ದಶನ್ತಿ ಚ ಮಾನುಷಾನ್ ||೮|| ತೇಷಾಂ ಸಙ್ಖ್ಯಾಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಯಥಾವದನುಪೂರ್ವಶಃ |೯|
View original
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा प्राब्रवीद्भिषजां वरः | असङ्ख्या वासुकिश्रेष्ठा विख्यातास्तक्षकादयः ||५|| महीधराश्च नागेन्द्रा हुताग्निसमतेजसः | ये चाप्यजस्रं गर्जन्ति वर्षन्ति च तपन्ति च ||६|| ससागरगिरिद्वीपा यैरियं धार्यते मही | क्रुद्धा निःश्वासदृष्टिभ्यां ये हन्युरखिलं जगत् ||७|| नमस्तेभ्योऽस्ति नो तेषां कार्यं किञ्चिच्चिकित्सया | ये तु दंष्ट्राविषा भौमा ये दशन्ति च मानुषान् ||८|| तेषां सङ्ख्यां प्रवक्ष्यामि यथावदनुपूर्वशः |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (9-12) · Śloka 13
ಅಶೀತಿಸ್ತ್ವೇವ ಸರ್ಪಾಣಾಂ ಭಿದ್ಯತೇ ಪಞ್ಚಧಾ ತು ಸಾ ||೯|| ದರ್ವೀಕರಾ ಮಣ್ಡಲಿನೋ ರಾಜಿಮನ್ತಸ್ತಥೈವ ಚ | ನಿರ್ವಿಷಾ ವೈಕರಞ್ಜಾಶ್ಚ ತ್ರಿವಿಧಾಸ್ತೇ ಪುನಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ||೧೦|| ದರ್ವೀಕರಾ ಮಣ್ಡಲಿನೋ ರಾಜಿಮನ್ತಶ್ಚ ಪನ್ನಗಾಃ | ತೇಷು ದರ್ವೀಕರಾ ಜ್ಞೇಯಾ ವಿಂಶತಿಃ ಷಟ್ ಚ ಪನ್ನಗಾಃ ||೧೧|| ದ್ವಾವಿಂಶತಿರ್ಮಣ್ಡಲಿನೋ ರಾಜಿಮನ್ತಸ್ತಥಾ ದಶ | ನಿರ್ವಿಷಾ ದ್ವಾದಶ ಜ್ಞೇಯಾ ವೈಕರಞ್ಜಾಸ್ತ್ರಯಸ್ತಥಾ ||೧೨|| ವೈಕರಞ್ಜೋದ್ಭವಾಃ ಸಪ್ತ ಚಿತ್ರಾ ಮಣ್ಡಲಿರಾಜಿಲಾಃ |೧೩|
View original
अशीतिस्त्वेव सर्पाणां भिद्यते पञ्चधा तु सा ||९|| दर्वीकरा मण्डलिनो राजिमन्तस्तथैव च | निर्विषा वैकरञ्जाश्च त्रिविधास्ते पुनः स्मृताः ||१०|| दर्वीकरा मण्डलिनो राजिमन्तश्च पन्नगाः | तेषु दर्वीकरा ज्ञेया विंशतिः षट् च पन्नगाः ||११|| द्वाविंशतिर्मण्डलिनो राजिमन्तस्तथा दश | निर्विषा द्वादश ज्ञेया वैकरञ्जास्त्रयस्तथा ||१२|| वैकरञ्जोद्भवाः सप्त चित्रा मण्डलिराजिलाः |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (13) · Śloka 14
ಪಾದಾಭಿಮೃಷ್ಟಾ ದುಷ್ಟಾ ವಾ ಕ್ರುದ್ಧಾ ಗ್ರಾಸಾರ್ಥಿನೋಽಪಿ ವಾ ||೧೩|| ತೇ ದಶನ್ತಿ ಮಹಾಕ್ರೋಧಾಸ್ತ್ರಿವಿಧಂ ಭೀಮದರ್ಶನಾಃ |೧೪|
View original
पादाभिमृष्टा दुष्टा वा क्रुद्धा ग्रासार्थिनोऽपि वा ||१३|| ते दशन्ति महाक्रोधास्त्रिविधं भीमदर्शनाः |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (14-19) · Śloka 19
ಸರ್ಪಿತಂ ರದಿತಂ ಚಾಪಿ ತೃತೀಯಮಥ ನಿರ್ವಿಷಮ್ | ಸರ್ಪಾಙ್ಗಾಭಿಹತಂ ಕೇಚಿದಿಚ್ಛನ್ತಿ ಖಲು ತದ್ವಿದಃ ||೧೪|| ಪದಾನಿ ಯತ್ರ ದನ್ತಾನಾಮೇಕಂ ದ್ವೇ ವಾ ಬಹೂನಿ ವಾ | ನಿಮಗ್ನಾನ್ಯಲ್ಪರಕ್ತಾನಿ ಯಾನ್ಯುದ್ವೃತ್ಯ ಕರೋತಿ ಹಿ ||೧೫|| ಚಞ್ಚುಮಾಲಕಯುಕ್ತಾನಿ ವೈಕೃತ್ಯಕರಣಾನಿ ಚ | ಸಙ್ಕ್ಷಿಪ್ತಾನಿ ಸಶೋಫಾನಿ ವಿದ್ಯಾತ್ತತ್ ಸರ್ಪಿತಂ ಭಿಷಕ್ ||೧೬|| ರಾಜ್ಯಃ ಸಲೋಹಿತಾ ಯತ್ರ ನೀಲಾಃ ಪೀತಾಃ ಸಿತಾಸ್ತಥಾ | ವಿಜ್ಞೇಯಂ ರದಿತಂ ತತ್ತು ಜ್ಞೇಯಮಲ್ಪವಿಷಂ ಚ ತತ್ ||೧೭|| ಅಶೋಫಮಲ್ಪದುಷ್ಟಾಸೃಕ್ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ಥಸ್ಯ ದೇಹಿನಃ | ಪದಂ ಪದಾನಿ ವಾ ವಿದ್ಯಾದವಿಷಂ ತಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಕಃ ||೧೮|| ಸರ್ಪಸ್ಪೃಷ್ಟಸ್ಯ ಭೀರೋರ್ಹಿ ಭಯೇನ ಕುಪಿತೋಽನಿಲಃ | ಕಸ್ಯಚಿತ್ ಕುರುತೇ ಶೋಫಂ ಸರ್ಪಾಙ್ಗಾಭಿಹತಂ ತು ತತ್ ||೧೯||
View original
सर्पितं रदितं चापि तृतीयमथ निर्विषम् | सर्पाङ्गाभिहतं केचिदिच्छन्ति खलु तद्विदः ||१४|| पदानि यत्र दन्तानामेकं द्वे वा बहूनि वा | निमग्नान्यल्परक्तानि यान्युद्वृत्य करोति हि ||१५|| चञ्चुमालकयुक्तानि वैकृत्यकरणानि च | सङ्क्षिप्तानि सशोफानि विद्यात्तत् सर्पितं भिषक् ||१६|| राज्यः सलोहिता यत्र नीलाः पीताः सितास्तथा | विज्ञेयं रदितं तत्तु ज्ञेयमल्पविषं च तत् ||१७|| अशोफमल्पदुष्टासृक् प्रकृतिस्थस्य देहिनः | पदं पदानि वा विद्यादविषं तच्चिकित्सकः ||१८|| सर्पस्पृष्टस्य भीरोर्हि भयेन कुपितोऽनिलः | कस्यचित् कुरुते शोफं सर्पाङ्गाभिहतं तु तत् ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (20-21) · Śloka 21
ವ್ಯಾಧಿತೋದ್ವಿಗ್ನದಷ್ಟಾನಿ ಜ್ಞೇಯಾನ್ಯಲ್ಪವಿಷಾಣಿ ತು | ತಥಾಽತಿವೃದ್ಧಬಾಲಾಭಿದಷ್ಟಮಲ್ಪವಿಷಂ ಸ್ಮೃತಮ್ ||೨೦|| ಸುಪರ್ಣದೇವಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಯಕ್ಷಸಿದ್ಧನಿಷೇವಿತೇ | ವಿಷಘ್ನೌಷಧಿಯುಕ್ತೇ ಚ ದೇಶೇ ನ ಕ್ರಮತೇ ವಿಷಮ್ ||೨೧||
View original
व्याधितोद्विग्नदष्टानि ज्ञेयान्यल्पविषाणि तु | तथाऽतिवृद्धबालाभिदष्टमल्पविषं स्मृतम् ||२०|| सुपर्णदेवब्रह्मर्षियक्षसिद्धनिषेविते | विषघ्नौषधियुक्ते च देशे न क्रमते विषम् ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (22-24) · Śloka 24
ರಥಾಙ್ಗಲಾಙ್ಗಲಚ್ಛತ್ರಸ್ವಸ್ತಿಕಾಙ್ಕುಶಧಾರಿಣಃ | ಜ್ಞೇಯಾ ದರ್ವೀಕರಾಃ ಸರ್ಪಾಃ ಫಣಿನಃ ಶೀಘ್ರಗಾಮಿನಃ ||೨೨|| ಮಣ್ಡಲೈರ್ವಿವಿಧೈಶ್ಚಿತ್ರಾಃ ಪೃಥವೋ ಮನ್ದಗಾಮಿನಃ | ಜ್ಞೇಯಾ ಮಣ್ಡಲಿನಃ ಸರ್ಪಾ ಜ್ವಲನಾರ್ಕಸಮಪ್ರಭಾಃ ||೨೩|| ಸ್ನಿಗ್ಧಾ ವಿವಿಧವರ್ಣಾಭಿಸ್ತಿರ್ಯಗೂರ್ಧ್ವಂ ಚ ರಾಜಿಭಿಃ | ಚಿತ್ರಿತಾ ಇವ ಯೇ ಭಾನ್ತಿ ರಾಜಿಮನ್ತಸ್ತು ತೇ ಸ್ಮೃತಾಃ ||೨೪||
View original
रथाङ्गलाङ्गलच्छत्रस्वस्तिकाङ्कुशधारिणः | ज्ञेया दर्वीकराः सर्पाः फणिनः शीघ्रगामिनः ||२२|| मण्डलैर्विविधैश्चित्राः पृथवो मन्दगामिनः | ज्ञेया मण्डलिनः सर्पा ज्वलनार्कसमप्रभाः ||२३|| स्निग्धा विविधवर्णाभिस्तिर्यगूर्ध्वं च राजिभिः | चित्रिता इव ये भान्ति राजिमन्तस्तु ते स्मृताः ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (25-28) · Śloka 28
ಮುಕ್ತಾರೂಪ್ಯಪ್ರಭಾ ಯೇ ಚ ಕಪಿಲಾ ಯೇ ಚ ಪನ್ನಗಾಃ | ಸುಗನ್ಧಯಃ ಸುವರ್ಣಾಭಾಸ್ತೇ ಜಾತ್ಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ||೨೫|| ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಃ ಸ್ನಿಗ್ಧವರ್ಣಾಸ್ತು ಪನ್ನಗಾ ಭೃಶಕೋಪನಾಃ | ಸೂರ್ಯಚನ್ದ್ರಾಕೃತಿಚ್ಛತ್ರಲಕ್ಷ್ಮ ತೇಷಾಂ ತಥಾಽಮ್ಬುಜಮ್ ||೨೬|| ಕೃಷ್ಣಾ ವಜ್ರನಿಭಾ ಯೇ ಚ ಲೋಹಿತಾ ವರ್ಣತಸ್ತಥಾ | ಧೂಮ್ರಾಃ ಪಾರಾವತಾಭಾಶ್ಚ ವೈಶ್ಯಾಸ್ತೇ ಪನ್ನಗಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ||೨೭|| ಮಹಿಷದ್ವೀಪಿವರ್ಣಾಭಾಸ್ತಥೈವ ಪರುಷತ್ವಚಃ | ಭಿನ್ನವರ್ಣಾಶ್ಚ ಯೇ ಕೇಚಿಚ್ಛೂದ್ರಾಸ್ತೇ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಾಃ ||೨೮||
View original
मुक्तारूप्यप्रभा ये च कपिला ये च पन्नगाः | सुगन्धयः सुवर्णाभास्ते जात्या ब्राह्मणाः स्मृताः ||२५|| क्षत्रियाः स्निग्धवर्णास्तु पन्नगा भृशकोपनाः | सूर्यचन्द्राकृतिच्छत्रलक्ष्म तेषां तथाऽम्बुजम् ||२६|| कृष्णा वज्रनिभा ये च लोहिता वर्णतस्तथा | धूम्राः पारावताभाश्च वैश्यास्ते पन्नगाः स्मृताः ||२७|| महिषद्वीपिवर्णाभास्तथैव परुषत्वचः | भिन्नवर्णाश्च ये केचिच्छूद्रास्ते परिकीर्तिताः ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (29) · Śloka 31
ಕೋಪಯನ್ತ್ಯನಿಲಂ ಜನ್ತೋಃ ಫಣಿನಃ ಸರ್ವ ಏವ ತು | ಪಿತ್ತಂ ಮಣ್ಡಲಿನಶ್ಚಾಪಿ ಕಫಂ ಚಾನೇಕರಾಜಯಃ ||೨೯|| ಅಪತ್ಯಮಸವರ್ಣಾಭ್ಯಾಂ ದ್ವಿದೋಷಕರಲಕ್ಷಣಮ್ | ಜ್ಞೇಯೌ ದೋಷೈಶ್ಚ ದಮ್ಪತ್ಯೋ... |೩೧|
View original
कोपयन्त्यनिलं जन्तोः फणिनः सर्व एव तु | पित्तं मण्डलिनश्चापि कफं चानेकराजयः ||२९|| अपत्यमसवर्णाभ्यां द्विदोषकरलक्षणम् | ज्ञेयौ दोषैश्च दम्पत्यो... |३१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (30-31) · Śloka 31
...ರ್ವಿಶೇಷಶ್ಚಾತ್ರ ವಕ್ಷ್ಯತೇ ||೩೦|| ರಜನ್ಯಾಃ ಪಶ್ಚಿಮೇ ಯಾಮೇ ಸರ್ಪಾಶ್ಚಿತ್ರಾಶ್ಚರನ್ತಿ ಹಿ | ಶೇಷೇಷೂಕ್ತಾ ಮಣ್ಡಲಿನೋ ದಿವಾ ದರ್ವೀಕರಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ||೩೧||
View original
...र्विशेषश्चात्र वक्ष्यते ||३०|| रजन्याः पश्चिमे यामे सर्पाश्चित्राश्चरन्ति हि | शेषेषूक्ता मण्डलिनो दिवा दर्वीकराः स्मृताः ||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (32) · Śloka 32
ದರ್ವೀಕರಾಸ್ತು ತರುಣಾ ವೃದ್ಧಾ ಮಣ್ಡಲಿನಸ್ತಥಾ | ರಾಜಿಮನ್ತೋ ವಯೋಮಧ್ಯಾ ಜಾಯನ್ತೇ ಮೃತ್ಯುಹೇತವಃ ||೩೨||
View original
दर्वीकरास्तु तरुणा वृद्धा मण्डलिनस्तथा | राजिमन्तो वयोमध्या जायन्ते मृत्युहेतवः ||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (33) · Śloka 33
ನಕುಲಾಕುಲಿತಾ ಬಾಲಾ ವಾರಿವಿಪ್ರಹತಾಃ ಕೃಶಾಃ | ವೃದ್ಧಾ ಮುಕ್ತತ್ವಚೋ ಭೀತಾಃ ಸರ್ಪಾಸ್ತ್ವಲ್ಪವಿಷಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ||೩೩||
View original
नकुलाकुलिता बाला वारिविप्रहताः कृशाः | वृद्धा मुक्तत्वचो भीताः सर्पास्त्वल्पविषाः स्मृताः ||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (34) · Śloka 34
ತತ್ರ, ದರ್ವೀಕರಾಃ- ಕೃಷ್ಣಸರ್ಪೋ, ಮಹಾಕೃಷ್ಣಃ, ಕೃಷ್ಣೋದರಃ ಶ್ವೇತಕಪೋತೋ, ಮಹಾಕಪೋತೋ, ಬಲಾಹಕೋ, ಮಹಾಸರ್ಪಃ, ಶಙ್ಖಕಪಾಲೋ , ಲೋಹಿತಾಕ್ಷೋ, ಗವೇಧುಕಃ, ಪರಿಸರ್ಪಃ, ಖಣ್ಡಫಣಃ, ಕಕುದಃ, ಪದ್ಮೋ, ಮಹಾಪದ್ಮೋ, ದರ್ಭಪುಷ್ಪೋ, ದಧಿಮುಖಃ, ಪುಣ್ಡರೀಕೋ, ಭ್ರೂಕುಟೀಮುಖೋ, ವಿಷ್ಕಿರಃ, ಪುಷ್ಪಾಭಿಕೀರ್ಣೋ, ಗಿರಿಸರ್ಪಃ, ಋಜುಸರ್ಪಃ, ಶ್ವೇತೋದರೋ, ಮಹಾಶಿರಾ, ಅಲಗರ್ದ, ಆಶೀವಿಷ ಇತಿ (೧); ಮಣ್ಡಲಿನಸ್ತು- ಆದರ್ಶಮಣ್ಡಲಃ, ಶ್ವೇತಮಣ್ಡಲೋ, ರಕ್ತಮಣ್ಡಲಃ, ಚಿತ್ರಮಣ್ಡಲಃ, ಪೃಷತೋ, ರೋಧ್ರಪುಷ್ಪೋ, ಮಿಲಿನ್ದಕೋ, ಗೋನಸೋ, ವೃದ್ಧಗೋನಸಃ, ಪನಸೋ, ಮಹಾಪನಸೋ, ವೇಣುಪತ್ರಕಃ, ಶಿಶುಕೋ ಮದನಃ, ಪಾಲಿನ್ದಿರಃ, ಪಿಙ್ಗಲಃ , ತನ್ತುಕಃ ಪುಷ್ಪಪಾಣ್ಡುಃ, ಷಡಙ್ಗೋ, ಅಗ್ನಿಕೋ ಬಭ್ರುಃ, ಕಷಾಯಃ, ಕಲುಷಃ ಪಾರಾವತೋ, ಹಸ್ತಾಭರಣಃ, ಚಿತ್ರಕಃ, ಏಣೀಪದ ಇತಿ (೨); ರಾಜಿಮನ್ತಸ್ತು- ಪುಣ್ಡರೀಕೋ ರಾಜಿಚಿತ್ರೋ, ಅಙ್ಗುಲರಾಜಿಃ, ಬಿನ್ದುರಾಜಿಃ, ಕರ್ದಮಕಃ, ತೃಣಶೋಷಕಃ, ಸರ್ಷಪಕಃ ಶ್ವೇತಹನುಃ, ದರ್ಭಪುಷ್ಪಶ್ಚಕ್ರಕೋ, ಗೋಧೂಮಕಃ, ಕಿಕ್ಕಿಸಾದ ಇತಿ (೩); ನಿರ್ವಿಷಾಸ್ತು- ಗಲಗೋಲೀ, ಶೂಕಪತ್ರೋ, ಅಜಗರೋ, ದಿವ್ಯಕೋ, ವರ್ಷಾಹಿಕಃ, ಪುಷ್ಪಶಕಲೀ, ಜ್ಯೋತೀರಥಃ, ಕ್ಷೀರಿಕಾಪುಷ್ಪಕೋ, ಅಹಿಪತಾಕೋ, ಅನ್ಧಾಹಿಕೋ, ಗೌರಾಹಿಕೋ, ವೃಕ್ಷೇಶಯ ಇತಿ (೪); ವೈಕರಞ್ಜಾಸ್ತು ತ್ರಯಾಣಾಂ ದರ್ವೀಕರಾದೀನಾಂ ವ್ಯತಿಕರಾಜ್ಜಾತಾಃ, ತದ್ಯಥಾ- ಮಾಕುಲಿಃ, ಪೋಟಗಲಃ, ಸ್ನಿಗ್ಧರಾಜಿರಿತಿ | ತತ್ರ, ಕೃಷ್ಣಸರ್ಪೇಣ ಗೋನಸ್ಯಾಂ ವೈಪರೀತ್ಯೇನ ವಾ ಜಾತೋ ಮಾಕುಲಿಃ; ರಾಜಿಲೇನ ಗೋನಸ್ಯಾಂ ವೈಪರೀತ್ಯೇನ ವಾ ಜಾತಃ ಪೋಟಗಲಃ; ಕೃಷ್ಣಸರ್ಪೇಣ ರಾಜಿಮತ್ಯಾಂ ವೈಪರೀತ್ಯೇನ ವಾ ಜಾತಃ ಸ್ನಿಗ್ಧರಾಜಿರಿತಿ | ತೇಷಾಮಾದ್ಯಸ್ಯ ಪಿತೃವದ್ವಿಷೋತ್ಕರ್ಷೋ, ದ್ವಯೋರ್ಮಾತೃವದಿತ್ಯೇಕೇ (೫) |೩೪|
View original
तत्र, दर्वीकराः- कृष्णसर्पो, महाकृष्णः, कृष्णोदरः श्वेतकपोतो, महाकपोतो, बलाहको, महासर्पः, शङ्खकपालो , लोहिताक्षो, गवेधुकः, परिसर्पः, खण्डफणः, ककुदः, पद्मो, महापद्मो, दर्भपुष्पो, दधिमुखः, पुण्डरीको, भ्रूकुटीमुखो, विष्किरः, पुष्पाभिकीर्णो, गिरिसर्पः, ऋजुसर्पः, श्वेतोदरो, महाशिरा, अलगर्द, आशीविष इति (१); मण्डलिनस्तु- आदर्शमण्डलः, श्वेतमण्डलो, रक्तमण्डलः, चित्रमण्डलः, पृषतो, रोध्रपुष्पो, मिलिन्दको, गोनसो, वृद्धगोनसः, पनसो, महापनसो, वेणुपत्रकः, शिशुको मदनः, पालिन्दिरः, पिङ्गलः , तन्तुकः पुष्पपाण्डुः, षडङ्गो, अग्निको बभ्रुः, कषायः, कलुषः पारावतो, हस्ताभरणः, चित्रकः, एणीपद इति (२); राजिमन्तस्तु- पुण्डरीको राजिचित्रो, अङ्गुलराजिः, बिन्दुराजिः, कर्दमकः, तृणशोषकः, सर्षपकः श्वेतहनुः, दर्भपुष्पश्चक्रको, गोधूमकः, किक्किसाद इति (३); निर्विषास्तु- गलगोली, शूकपत्रो, अजगरो, दिव्यको, वर्षाहिकः, पुष्पशकली, ज्योतीरथः, क्षीरिकापुष्पको, अहिपताको, अन्धाहिको, गौराहिको, वृक्षेशय इति (४); वैकरञ्जास्तु त्रयाणां दर्वीकरादीनां व्यतिकराज्जाताः, तद्यथा- माकुलिः, पोटगलः, स्निग्धराजिरिति | तत्र, कृष्णसर्पेण गोनस्यां वैपरीत्येन वा जातो माकुलिः; राजिलेन गोनस्यां वैपरीत्येन वा जातः पोटगलः; कृष्णसर्पेण राजिमत्यां वैपरीत्येन वा जातः स्निग्धराजिरिति | तेषामाद्यस्य पितृवद्विषोत्कर्षो, द्वयोर्मातृवदित्येके (५) |३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (34) · Śloka 34
ತ್ರಯಾಣಾಂ ವೈಕರಞ್ಜಾನಾಂ ಪುನರ್ದಿವ್ಯೇಲಕರೋಧ್ರಪುಷ್ಪಕರಾಜಿಚಿತ್ರಕಪೋಟಗಲಪುಷ್ಪಾಭಿಕೀರ್ಣದರ್ಭಪುಷ್ಪವೇಲ್ಲಿತಕಾಃ ಸಪ್ತ; ತೇಷಾಮಾದ್ಯಾಸ್ತ್ರಯೋ ರಾಜಿಲವತ್, ಶೇಷಾ ಮಣ್ಡಲಿವತ್, ಏವಮೇತೇಷಾಂ ಸರ್ಪಾಣಾಮಶೀತಿರ್ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾ ||೩೪||
View original
त्रयाणां वैकरञ्जानां पुनर्दिव्येलकरोध्रपुष्पकराजिचित्रकपोटगलपुष्पाभिकीर्णदर्भपुष्पवेल्लितकाः सप्त; तेषामाद्यास्त्रयो राजिलवत्, शेषा मण्डलिवत्, एवमेतेषां सर्पाणामशीतिर्व्याख्याता ||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (35) · Śloka 35
ತತ್ರ ಮಹಾನೇತ್ರಜಿಹ್ವಾಸ್ಯಶಿರಸಃ ಪುಮಾಂಸಃ, ಸೂಕ್ಷ್ಮನೇತ್ರಜಿಹ್ವಾಸ್ಯಶಿರಸಃ ಸ್ತ್ರಿಯಃ, ಉಭಯಲಕ್ಷಣಾ ಮನ್ದವಿಷಾ ಅಕ್ರೋಧಾ ನಪುಂಸಕಾ ಇತಿ ||೩೫||
View original
तत्र महानेत्रजिह्वास्यशिरसः पुमांसः, सूक्ष्मनेत्रजिह्वास्यशिरसः स्त्रियः, उभयलक्षणा मन्दविषा अक्रोधा नपुंसका इति ||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (36) · Śloka 36
ತತ್ರ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಸರ್ಪಾಣಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯತ ಏವ ದಷ್ಟಲಕ್ಷಣಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ | ಕಿಂ ಕಾರಣಂ? ವಿಷಂ ಹಿ ನಿಶಿತನಿಸ್ತ್ರಿಂಶಾಶನಿಹುತವಹದೇಶ್ಯಮಾಶುಕಾರಿ ಮುಹರ್ತಮಪ್ಯುಪೇಕ್ಷಿತಮಾತುರಮತಿಪಾತಯತಿ, ನ ಚಾವಕಾಶೋಽಸ್ತಿ ವಾಕ್ಸಮೂಹಮುಪಸರ್ತುಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಮಪಿ ದಷ್ಟಲಕ್ಷಣೇಽಭಿಹಿತೇ ಸರ್ವತ್ರ ತ್ರೈವಿಧ್ಯಂ ಭವತಿ, ತಸ್ಮಾತ್ ತ್ರೈವಿಧ್ಯಮೇವ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಃ; ಏತದ್ಧ್ಯಾತುರಹಿತಮಸಮ್ಮೋಹಕರಂ ಚ, ಅಪಿ ಚಾತ್ರೈವ ಸರ್ವಸರ್ಪವ್ಯಞ್ಜನಾವರೋಧಃ ||೩೬||
View original
तत्र सर्वेषां सर्पाणां सामान्यत एव दष्टलक्षणं वक्ष्यामः | किं कारणं? विषं हि निशितनिस्त्रिंशाशनिहुतवहदेश्यमाशुकारि मुहर्तमप्युपेक्षितमातुरमतिपातयति, न चावकाशोऽस्ति वाक्समूहमुपसर्तुं प्रत्येकमपि दष्टलक्षणेऽभिहिते सर्वत्र त्रैविध्यं भवति, तस्मात् त्रैविध्यमेव वक्ष्यामः; एतद्ध्यातुरहितमसम्मोहकरं च, अपि चात्रैव सर्वसर्पव्यञ्जनावरोधः ||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (37) · Śloka 37
ತತ್ರ, ದರ್ವೀಕರವಿಷೇಣ ತ್ವಙ್ನಯನನಖದಶನವದನಮೂತ್ರಪುರೀಷದಂಶಕೃಷ್ಣತ್ವಂ ರೌಕ್ಷ್ಯಂ ಶಿರಸೋ ಗೌರವಂ ಸನ್ಧಿವೇದನಾ ಕಟೀಪೃಷ್ಠಗ್ರೀವಾದೌರ್ಬಲ್ಯಂ ಜೃಮ್ಭಣಂ ವೇಪಥುಃ ಸ್ವರಾವಸಾದೋ ಘುರ್ಘುರಕೋ ಜಡತಾ ಶುಷ್ಕೋದ್ಗಾರಃ ಕಾಸಶ್ವಾಸೌ ಹಿಕ್ಕಾ ವಾಯೋರೂರ್ಧ್ವಗಮನಂ ಶೂಲೋದ್ವೇಷ್ಟನಂ ತೃಷ್ಣಾ ಲಾಲಾಸ್ರಾವಃ ಫೇನಾಗಮನಂ ಸ್ರೋತೋಽವರೋಧಸ್ತಾಸ್ತಾಶ್ಚ ವಾತವೇದನಾ ಭವನ್ತಿ; ಮಣ್ಡಲಿವಿಷೇಣ ತ್ವಗಾದೀನಾಂ ಪೀತತ್ವಂ ಶೀತಾಭಿಲಾಷಃ ಪರಿಧೂಪನಂ ದಾಹಸ್ತೃಷ್ಣಾ ಮದೋ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಜ್ವರಃ ಶೋಣಿತಾಗಮನಮೂರ್ಧ್ವಮಧಶ್ಚ ಮಾಂಸಾನಾಮವಶಾತನಂ ಶ್ವಯಥುರ್ದಂಶಕೋಥಃ ಪೀತರೂಪದರ್ಶನಮಾಶುಕೋಪಸ್ತಾಸ್ತಾಶ್ಚ ಪಿತ್ತವೇದನಾ ಭವನ್ತಿ; ರಾಜಿಮದ್ವಿಷೇಣ ಶುಕ್ಲತ್ವಂ ತ್ವಗಾದೀನಾಂ ಶೀತಜ್ವರೋ ರೋಮಹರ್ಷಃ ಸ್ತಬ್ಧತ್ವಂ ಗಾತ್ರಾಣಾಮಾದಂಶಶೋಫಃ ಸಾನ್ದ್ರಕಫಪ್ರಸೇಕಶ್ಛರ್ದಿರಭೀಕ್ಷ್ಣಮಕ್ಷ್ಣೋಃ ಕಣ್ಡೂಃ ಕಣ್ಠೇ ಶ್ವಯಥುರ್ಘುರ್ಘುರಕ ಉಚ್ಛ್ವಾಸನಿರೋಧಸ್ತಮಃಪ್ರವೇಶಸ್ತಾಸ್ತಾಶ್ಚ ಕಫವೇದನಾ ಭವನ್ತಿ ||೩೭||
View original
तत्र, दर्वीकरविषेण त्वङ्नयननखदशनवदनमूत्रपुरीषदंशकृष्णत्वं रौक्ष्यं शिरसो गौरवं सन्धिवेदना कटीपृष्ठग्रीवादौर्बल्यं जृम्भणं वेपथुः स्वरावसादो घुर्घुरको जडता शुष्कोद्गारः कासश्वासौ हिक्का वायोरूर्ध्वगमनं शूलोद्वेष्टनं तृष्णा लालास्रावः फेनागमनं स्रोतोऽवरोधस्तास्ताश्च वातवेदना भवन्ति; मण्डलिविषेण त्वगादीनां पीतत्वं शीताभिलाषः परिधूपनं दाहस्तृष्णा मदो मूर्च्छा ज्वरः शोणितागमनमूर्ध्वमधश्च मांसानामवशातनं श्वयथुर्दंशकोथः पीतरूपदर्शनमाशुकोपस्तास्ताश्च पित्तवेदना भवन्ति; राजिमद्विषेण शुक्लत्वं त्वगादीनां शीतज्वरो रोमहर्षः स्तब्धत्वं गात्राणामादंशशोफः सान्द्रकफप्रसेकश्छर्दिरभीक्ष्णमक्ष्णोः कण्डूः कण्ठे श्वयथुर्घुर्घुरक उच्छ्वासनिरोधस्तमःप्रवेशस्तास्ताश्च कफवेदना भवन्ति ||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (38) · Śloka 38
ಪುರುಷಾಭಿದಷ್ಟ ಊರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರೇಕ್ಷತೇ, ಅಧಸ್ತಾತ್ ಸ್ತ್ರಿಯಾ ಸಿರಾಶ್ಚೋತ್ತಿಷ್ಠನ್ತಿ ಲಲಾಟೇ, ನಪುಂಸಕಾಭಿದಷ್ಟಸ್ತಿರ್ಯಕ್ಪ್ರೇಕ್ಷೀ ಭವತಿ, ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾ ಪಾಣ್ಡುಮುಖೋಧ್ಮಾತಶ್ಚ, ಸೂತಿಕಯಾ ಕುಕ್ಷಿಶೂಲಾರ್ತಃ ಸರುಧಿರಂ ಮೇಹತ್ಯುಪಜಿಹ್ವಿಕಾ ಚಾಸ್ಯ ಭವತಿ, ಗ್ರಾಸಾರ್ಥಿನಾಽನ್ನಂ ಕಾಙ್ಕ್ಷತಿ, ವೃದ್ಧೇನ ಚಿರಾನ್ಮನ್ದಾಶ್ಚ ವೇಗಾಃ, ಬಾಲೇನಾಶು ಮೃದವಶ್ಚ, ನಿರ್ವಿಷೇಣಾವಿಷಲಿಙ್ಗಂ, ಅನ್ಧಾಹಿಕೇನಾನ್ಧತ್ವಮಿತ್ಯೇಕೇ, ಗ್ರಸನಾತ್ ಅಜಗರಃ ಶರೀರಪ್ರಾಣಹರೋ ನ ವಿಷಾತ್ | ತತ್ರ ಸದ್ಯಃಪ್ರಾಣಹರಾಹಿದಷ್ಟಃ ಪತತಿ ಶಾಸ್ತ್ರಾಶನಿಹತ ಇವ ಭೂಮೌ, ಸ್ರಸ್ತಾಙ್ಗಃ ಸ್ವಪಿತಿ ||೩೮||
View original
पुरुषाभिदष्ट ऊर्ध्वं प्रेक्षते, अधस्तात् स्त्रिया सिराश्चोत्तिष्ठन्ति ललाटे, नपुंसकाभिदष्टस्तिर्यक्प्रेक्षी भवति, गर्भिण्या पाण्डुमुखोध्मातश्च, सूतिकया कुक्षिशूलार्तः सरुधिरं मेहत्युपजिह्विका चास्य भवति, ग्रासार्थिनाऽन्नं काङ्क्षति, वृद्धेन चिरान्मन्दाश्च वेगाः, बालेनाशु मृदवश्च, निर्विषेणाविषलिङ्गं, अन्धाहिकेनान्धत्वमित्येके, ग्रसनात् अजगरः शरीरप्राणहरो न विषात् | तत्र सद्यःप्राणहराहिदष्टः पतति शास्त्राशनिहत इव भूमौ, स्रस्ताङ्गः स्वपिति ||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (39) · Śloka 39
ತತ್ರ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಸರ್ಪಾಣಾಂ ವಿಷಸ್ಯ ಸಪ್ತ ವೇಗಾ ಭವನ್ತಿ | ತತ್ರ, ದರ್ವೀಕರಾಣಾಂ ಪ್ರಥಮೇ ವೇಗೇ ವಿಷಂ ಶೋಣಿತಂ ದೂಷಯತಿ, ತತ್ ಪ್ರದುಷ್ಟಂ ಕೃಷ್ಣತಾಮುಪೈತಿ, ತೇನ ಕಾರ್ಷ್ಣ್ಯಂ ಪಿಪೀಲಿಕಾಪರಿಸರ್ಪಣಮಿವ ಚಾಙ್ಗೇ ಭವತಿ; ದ್ವಿತೀಯೇ ಮಾಂಸಂ ದೂಷಯತಿ, ತೇನಾತ್ಯರ್ಥಂ ಕೃಷ್ಣತಾ ಶೋಫೋ ಗ್ರನ್ಥಯಶ್ಚಾಙ್ಗೇ ಭವನ್ತಿ; ತೃತೀಯೇ ಮೇದೋ ದೂಷಯತಿ, ತೇನ ದಂಶಕ್ಲೇದಃ ಶಿರೋಗೌರವಂ ಸ್ವೇದಶ್ಚಕ್ಷುರ್ಗ್ರಹಣಂ ಚ; ಚತುರ್ಥೇ ಕೋಷ್ಠಮನುಪ್ರವಿಶ್ಯ ಕಫಪ್ರಧಾನಾನ್ ದೋಷಾನ್ ದೂಷಯತಿ, ತೇನ ತನ್ದ್ರಾಪ್ರಸೇಕಸನ್ಧಿವಿಶ್ಲೇಷಾ ಭವನ್ತಿ; ಪಞ್ಚಮೇಽಸ್ಥೀನ್ಯನುಪ್ರವಿಶತಿ ಪ್ರಾಣಮಗ್ನಿಂ ಚ ದೂಷಯತಿ, ತೇನ ಪರ್ವಭೇದೋ ಹಿಕ್ಕಾ ದಾಹಶ್ಚ ಭವತಿ; ಷಷ್ಠೇ ಮಜ್ಜಾನಮನುಪ್ರವಿಶತಿ ಗ್ರಹಣೀಂ ಚಾತ್ಯರ್ಥಂ ದೂಷಯತಿ, ತೇನ ಗಾತ್ರಾಣಾಂ ಗೌರವಮತೀಸಾರೋ ಹೃತ್ಪೀಡಾ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಚ ಭವತಿ; ಸಪ್ತಮೇ ಶುಕ್ರಮನುಪ್ರವಿಶತಿ ವ್ಯಾನಂ ಚಾತ್ಯರ್ಥಂ ಕೋಪಯತಿ ಕಫಂ ಚ ಸೂಕ್ಷ್ಮಸ್ರೋತೋಭ್ಯಃ ಪ್ರಚ್ಯಾವಯತಿ, ತೇನ ಶ್ಲೇಷ್ಮವರ್ತಿಪ್ರಾದುರ್ಭಾವಃ ಕಟೀಪೃಷ್ಠಭಙ್ಗಃ ಸರ್ವಚೇಷ್ಟಾವಿಘಾತೋ ಲಾಲಾಸ್ವೇದಯೋರತಿಪ್ರವೃತ್ತಿರುಚ್ಛ್ವಾಸನಿರೋಧಶ್ಚ ಭವತಿ | ಮಣ್ಡಲಿನಾಂ ಪ್ರಥಮೇ ವೇಗೇ ವಿಷಂ ಶೋಣಿತಂ ದೂಷಯತಿ, ತತ್ ಪ್ರದುಷ್ಟಂ ಪೀತತಾಮುಪೈತಿ, ತತ್ರ ಪರಿದಾಹಃ ಪೀತಾವಭಾಸತಾ ಚಾಙ್ಗಾನಾಂ ಭವತಿ; ದ್ವಿತೀಯೇ ಮಾಂಸಂ ದೂಷಯತಿ, ತೇನಾತ್ಯರ್ಥಂ ಪೀತತಾ ಪರಿದಾಹೋ ದಂಶೇ ಶ್ವಯಥುಶ್ಚ ಭವತಿ; ತೃತೀಯೇ ಮೇದೋ ದೂಷಯತಿ, ತೇನ ಪೂರ್ವವಚ್ಚಕ್ಷುರ್ಗ್ರಹಣಂ ತೃಷ್ಣಾ ದಂಶಕ್ಲೇದಃ ಸ್ವೇದಶ್ಚ; ಚತುರ್ಥೇ ಕೋಷ್ಠಮನುಪ್ರವಿಶ್ಯ ಜ್ವರಮಾಪಾದಯತಿ; ಪಞ್ಚಮೇ ಪರಿದಾಹಂ ಸರ್ವಗಾತ್ರೇಷು ಕರೋತಿ, ಷಷ್ಠಸಪ್ತಮಯೋಃ ಪೂರ್ವವತ್ | ರಾಜಿಮತಾಂ ಪ್ರಥಮೇ ವೇಗೇ ವಿಷಂ ಶೋಣಿತಂ ದೂಷಯತಿ ತತ್ ಪ್ರದುಷ್ಟಂ ಪಾಣ್ಡುತಾಮುಪೈತಿ, ತೇನ ರೋಮಹರ್ಷಃ ಶುಕ್ಲಾವಭಾಸಶ್ಚ ಪುರುಷೋ ಭವತಿ; ದ್ವಿತೀಯೇ ಮಾಂಸಂ ದೂಷಯತಿ, ತೇನ ಪಾಣ್ಡುತಾಽತ್ಯರ್ಥಂ ಜಾಡ್ಯಂ ಶಿರಃಶೋಫಶ್ಚ ಭವತಿ; ತೃತೀಯೇ ಮೇದೋ ದೂಷಯತಿ, ತೇನ ಚಕ್ಷುರ್ಗ್ರಹಣಂ ದಂಶಕ್ಲೇದಃ ಸ್ವೇದೋ ಘ್ರಾಣಾಕ್ಷಿಸ್ರಾವಶ್ಚ ಭವತಿ; ಚತುರ್ಥೇ ಕೋಷ್ಠಮನುಪ್ರವಿಶ್ಯ ಮನ್ಯಾಸ್ತಮ್ಭಂ ಶಿರೋಗೌರವಂ ಚಾಪಾದಯತಿ; ಪಞ್ಚಮೇ ವಾಕ್ಸಙ್ಗಂ ಶೀತಜ್ವರಂ ಚ ಕರೋತಿ; ಷಷ್ಠಸಪ್ತಮಯೋಃ ಪೂರ್ವವದಿತಿ ||೩೯||
View original
तत्र सर्वेषां सर्पाणां विषस्य सप्त वेगा भवन्ति | तत्र, दर्वीकराणां प्रथमे वेगे विषं शोणितं दूषयति, तत् प्रदुष्टं कृष्णतामुपैति, तेन कार्ष्ण्यं पिपीलिकापरिसर्पणमिव चाङ्गे भवति; द्वितीये मांसं दूषयति, तेनात्यर्थं कृष्णता शोफो ग्रन्थयश्चाङ्गे भवन्ति; तृतीये मेदो दूषयति, तेन दंशक्लेदः शिरोगौरवं स्वेदश्चक्षुर्ग्रहणं च; चतुर्थे कोष्ठमनुप्रविश्य कफप्रधानान् दोषान् दूषयति, तेन तन्द्राप्रसेकसन्धिविश्लेषा भवन्ति; पञ्चमेऽस्थीन्यनुप्रविशति प्राणमग्निं च दूषयति, तेन पर्वभेदो हिक्का दाहश्च भवति; षष्ठे मज्जानमनुप्रविशति ग्रहणीं चात्यर्थं दूषयति, तेन गात्राणां गौरवमतीसारो हृत्पीडा मूर्च्छा च भवति; सप्तमे शुक्रमनुप्रविशति व्यानं चात्यर्थं कोपयति कफं च सूक्ष्मस्रोतोभ्यः प्रच्यावयति, तेन श्लेष्मवर्तिप्रादुर्भावः कटीपृष्ठभङ्गः सर्वचेष्टाविघातो लालास्वेदयोरतिप्रवृत्तिरुच्छ्वासनिरोधश्च भवति | मण्डलिनां प्रथमे वेगे विषं शोणितं दूषयति, तत् प्रदुष्टं पीततामुपैति, तत्र परिदाहः पीतावभासता चाङ्गानां भवति; द्वितीये मांसं दूषयति, तेनात्यर्थं पीतता परिदाहो दंशे श्वयथुश्च भवति; तृतीये मेदो दूषयति, तेन पूर्ववच्चक्षुर्ग्रहणं तृष्णा दंशक्लेदः स्वेदश्च; चतुर्थे कोष्ठमनुप्रविश्य ज्वरमापादयति; पञ्चमे परिदाहं सर्वगात्रेषु करोति, षष्ठसप्तमयोः पूर्ववत् | राजिमतां प्रथमे वेगे विषं शोणितं दूषयति तत् प्रदुष्टं पाण्डुतामुपैति, तेन रोमहर्षः शुक्लावभासश्च पुरुषो भवति; द्वितीये मांसं दूषयति, तेन पाण्डुताऽत्यर्थं जाड्यं शिरःशोफश्च भवति; तृतीये मेदो दूषयति, तेन चक्षुर्ग्रहणं दंशक्लेदः स्वेदो घ्राणाक्षिस्रावश्च भवति; चतुर्थे कोष्ठमनुप्रविश्य मन्यास्तम्भं शिरोगौरवं चापादयति; पञ्चमे वाक्सङ्गं शीतज्वरं च करोति; षष्ठसप्तमयोः पूर्ववदिति ||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (40) · Śloka 40
ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ಧಾತ್ವನ್ತರೇಷು ಯಾಃ ಸಪ್ತ ಕಲಾಃ ಸಮ್ಪರಿಕೀರ್ತಿತಾಃ | ತಾಸ್ವೇಕೈಕಾಮತಿಕ್ರಮ್ಯ ವೇಗಂ ಪ್ರಕುರುತೇ ವಿಷಮ್ ||೪೦||
View original
भवन्ति चात्र- धात्वन्तरेषु याः सप्त कलाः सम्परिकीर्तिताः | तास्वेकैकामतिक्रम्य वेगं प्रकुरुते विषम् ||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (41) · Śloka 41
ಯೇನಾನ್ತರೇಣ ತು ಕಲಾಂ ಕಾಲಕಲ್ಪಂ ಭಿನತ್ತಿ ಹಿ | ಸಮೀರಣೇನೋಹ್ಯಮಾನಂ ತತ್ತು ವೇಗಾನ್ತರಂ ಸ್ಮೃತಮ್ ||೪೧||
View original
येनान्तरेण तु कलां कालकल्पं भिनत्ति हि | समीरणेनोह्यमानं तत्तु वेगान्तरं स्मृतम् ||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (42-45) · Śloka 45
ಶೂನಾಙ್ಗಃ ಪ್ರಥಮೇ ವೇಗೇ ಪಶುರ್ಧ್ಯಾಯತಿ ದುಃಖಿತಃ | ಲಾಲಾಸ್ರಾವೋ ದ್ವಿತೀಯೇ ತು ಕೃಷ್ಣಾಙ್ಗಃ ಪೀಡ್ಯತೇ ಹೃದಿ ||೪೨|| ತೃತೀಯೇ ಚ ಶಿರೋದುಃಖಂ ಕಣ್ಠಗ್ರೀವಂ ಚ ಭಜ್ಯತೇ | ಚತುರ್ಥೇ ವೇಪತೇ ಮೂಢಃ ಖಾದನ್ ದನ್ತಾನ್ ಜಹಾತ್ಯಸೂನ್ ||೪೩|| ಕೇಚಿದ್ವೇಗತ್ರಯಂ ಪ್ರಾಹುರನ್ತಂ ಚೈತೇಷು ತದ್ವಿದಃ | ಧ್ಯಾಯತಿ ಪ್ರಥಮೇ ವೇಗೇ ಪಕ್ಷೀ ಮುಹ್ಯತ್ಯತಃ ಪರಮ್ ||೪೪|| ದ್ವಿತೀಯೇ ವಿಹ್ವಲಃ ಪ್ರೋಕ್ತಸ್ತೃತೀಯೇ ಮೃತ್ಯುಮೃಚ್ಛತಿ | ಕೇಚಿದೇಕಂ ವಿಹಙ್ಗೇಷು ವಿಷವೇಗಮುಶನ್ತಿ ಹಿ | ಮಾರ್ಜಾರನಕುಲಾದೀನಾಂ ವಿಷಂ ನಾತಿಪ್ರವರ್ತತೇ ||೪೫||
View original
शूनाङ्गः प्रथमे वेगे पशुर्ध्यायति दुःखितः | लालास्रावो द्वितीये तु कृष्णाङ्गः पीड्यते हृदि ||४२|| तृतीये च शिरोदुःखं कण्ठग्रीवं च भज्यते | चतुर्थे वेपते मूढः खादन् दन्तान् जहात्यसून् ||४३|| केचिद्वेगत्रयं प्राहुरन्तं चैतेषु तद्विदः | ध्यायति प्रथमे वेगे पक्षी मुह्यत्यतः परम् ||४४|| द्वितीये विह्वलः प्रोक्तस्तृतीये मृत्युमृच्छति | केचिदेकं विहङ्गेषु विषवेगमुशन्ति हि | मार्जारनकुलादीनां विषं नातिप्रवर्तते ||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 4
ಇತಿ ಸುಶ್ರುತಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಕಲ್ಪಸ್ಥಾನೇ ಸರ್ಪದಷ್ಟವಿಷವಿಜ್ಞಾನೀಯಂ ನಾಮ ಚತುರ್ಥೋಽಧ್ಯಾಯಃ ||೪||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां कल्पस्थाने सर्पदष्टविषविज्ञानीयं नाम चतुर्थोऽध्यायः ||४||
🔊 Audio coming soon