Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతో గర్భవ్యాకరణం శారీరం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
View original
अथातो गर्भव्याकरणं शारीरं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
4. garbhavyākaraṇaśārīram
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
అగ్నిః సోమో వాయుః సత్త్వం రజస్తమః పంచేంద్రియాణి భూతాత్మేతి ప్రాణాః ||3||
View original
अग्निः सोमो वायुः सत्त्वं रजस्तमः पञ्चेन्द्रियाणि भूतात्मेति प्राणाः ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
తస్య ఖల్వేవంప్రవృత్తస్య శుక్రశోణితస్యాభిపచ్యమానస్య క్షీరస్యేవ సంతానికాః సప్త త్వచో భవంతి | తాసాం ప్రథమాఽవభాసినీ నామ, యా సర్వాన్ వర్ణానవభాసయతి పంచవిధాం చ ఛాయాం ప్రకాశయతి, సా వ్రీహేరష్టాదశభాగప్రమాణా, సిధ్మపద్మకంటకాధిష్ఠానా; ద్వితీయా లోహితా నామ, షోడశభాగప్రమాణా, తిలకాలకన్యచ్ఛవ్యంగాధిష్ఠానా; తృతీయా శ్వేతా నామ, ద్వాదశభాగప్రమాణా, చర్మదలాజగల్లీమషకాధిష్ఠానా; చతుర్థీ తామ్రా నామాష్టభాగప్రమాణా, వివిధకిలాసకుష్ఠాధిష్ఠానా; పంచమీ వేదినీ నామ పంచభాగప్రమాణా, కుష్ఠవిసర్పాధిష్ఠానా; షష్ఠీ రోహిణీ నామ వ్రీహిప్రమాణా, గ్రంథ్యపచ్యర్బుదశ్లీపదగలగండాధిష్ఠానా; సప్తమీ మాంసధరా నామ వ్రీహిద్వయప్రమాణా, భగందరవిద్రధ్యర్శోఽధిష్ఠానా | యదేతత్ ప్రమాణం నిర్దిష్టం తన్మాంసలేష్వవకాశేషు, న లలాటే సూక్ష్మాంగుల్యాదిషు చ; యతో వక్ష్యత్యుదరేషు- ‘వ్రీహిముఖేనాంగుష్ఠోదరప్రమాణమవగాఢం విధ్యేత్’ (చి.14) ఇతి ||4||
View original
तस्य खल्वेवम्प्रवृत्तस्य शुक्रशोणितस्याभिपच्यमानस्य क्षीरस्येव सन्तानिकाः सप्त त्वचो भवन्ति | तासां प्रथमाऽवभासिनी नाम, या सर्वान् वर्णानवभासयति पञ्चविधां च छायां प्रकाशयति, सा व्रीहेरष्टादशभागप्रमाणा, सिध्मपद्मकण्टकाधिष्ठाना; द्वितीया लोहिता नाम, षोडशभागप्रमाणा, तिलकालकन्यच्छव्यङ्गाधिष्ठाना; तृतीया श्वेता नाम, द्वादशभागप्रमाणा, चर्मदलाजगल्लीमषकाधिष्ठाना; चतुर्थी ताम्रा नामाष्टभागप्रमाणा, विविधकिलासकुष्ठाधिष्ठाना; पञ्चमी वेदिनी नाम पञ्चभागप्रमाणा, कुष्ठविसर्पाधिष्ठाना; षष्ठी रोहिणी नाम व्रीहिप्रमाणा, ग्रन्थ्यपच्यर्बुदश्लीपदगलगण्डाधिष्ठाना; सप्तमी मांसधरा नाम व्रीहिद्वयप्रमाणा, भगन्दरविद्रध्यर्शोऽधिष्ठाना | यदेतत् प्रमाणं निर्दिष्टं तन्मांसलेष्ववकाशेषु, न ललाटे सूक्ष्माङ्गुल्यादिषु च; यतो वक्ष्यत्युदरेषु- ‘व्रीहिमुखेनाङ्गुष्ठोदरप्रमाणमवगाढं विध्येत्’ (चि.१४) इति ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
కలాః ఖల్వపి సప్త భవంతి ధాత్వాశయాంతరమర్యాదాః ||5||
View original
कलाः खल्वपि सप्त भवन्ति धात्वाशयान्तरमर्यादाः ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6-7) · Śloka 7
భవతశ్చాత్ర- యథా హి సారః కాష్ఠేషు ఛిద్యమానేషు దృశ్యతే | తథాహి ధాతుర్మాంసేషు ఛిద్యమానేషు దృశ్యతే ||6|| స్నాయుభిశ్చ ప్రతిచ్ఛన్నాన్ సంతతాంశ్చ జరాయుణా | శ్లేష్మణా వేష్టితాంశ్చాపి కలాభాగాంస్తు తాన్ విదుః ||7||
View original
भवतश्चात्र- यथा हि सारः काष्ठेषु छिद्यमानेषु दृश्यते | तथाहि धातुर्मांसेषु छिद्यमानेषु दृश्यते ||६|| स्नायुभिश्च प्रतिच्छन्नान् सन्ततांश्च जरायुणा | श्लेष्मणा वेष्टितांश्चापि कलाभागांस्तु तान् विदुः ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
తాసాం ప్రథమా మాంసధరా, యస్యాం మాంసే సిరాస్నాయుధమనీస్రోతసాం ప్రతానా భవంతి ||8||
View original
तासां प्रथमा मांसधरा, यस्यां मांसे सिरास्नायुधमनीस्रोतसां प्रताना भवन्ति ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
యథా బిసమృణాలాని వివర్ధంతే సమంతతః | భూమౌ పంకోదకస్థాని తథా మాంసే సిరాదయః ||9||
View original
यथा बिसमृणालानि विवर्धन्ते समन्ततः | भूमौ पङ्कोदकस्थानि तथा मांसे सिरादयः ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
ద్వితీయా రక్తధరా మాంసస్యాభ్యంతరతః, తస్యాం శోణితం విశేషతశ్చ సిరాసు యకృత్ప్లీహ్నోశ్చ భవతి ||10||
View original
द्वितीया रक्तधरा मांसस्याभ्यन्तरतः, तस्यां शोणितं विशेषतश्च सिरासु यकृत्प्लीह्नोश्च भवति ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
వృక్షాద్యథాభిప్రహతాత్ క్షీరిణః క్షీరిమావహేత్ | మాంసాదేవం క్షతాత్ క్షిప్రం శోణితం సంప్రసిచ్యతే ||11||
View original
वृक्षाद्यथाभिप्रहतात् क्षीरिणः क्षीरिमावहेत् | मांसादेवं क्षतात् क्षिप्रं शोणितं सम्प्रसिच्यते ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (12) · Śloka 12
తృతీయా మేదోధరా; మేదో హి సర్వభూతానాముదరస్థమణ్వస్థిషు చ, మహత్సు చ మజ్జా భవతి ||12||
View original
तृतीया मेदोधरा; मेदो हि सर्वभूतानामुदरस्थमण्वस्थिषु च, महत्सु च मज्जा भवति ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (13) · Śloka 13
స్థూలాస్థిషు విశేషేణ మజ్జా త్వభ్యంతరాశ్రితః | అథేతరేషు సర్వేషు సరక్తం మేద ఉచ్యతే | శుద్ధమాంసస్య యః స్నేహః సా వసా పరికీర్తితా ||13||
View original
स्थूलास्थिषु विशेषेण मज्जा त्वभ्यन्तराश्रितः | अथेतरेषु सर्वेषु सरक्तं मेद उच्यते | शुद्धमांसस्य यः स्नेहः सा वसा परिकीर्तिता ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (14-15) · Śloka 15
చతుర్థీ శ్లేష్మధరా సర్వసంధిషు ప్రాణభృతాం భవతి ||14|| స్నేహాభ్యక్తే యథా హ్యక్షే చక్రం సాధు ప్రవర్తతే | సంధయః సాధు వర్తంతే సంశ్లిష్టాః శ్లేష్మణా తథా ||15||
View original
चतुर्थी श्लेष्मधरा सर्वसन्धिषु प्राणभृतां भवति ||१४|| स्नेहाभ्यक्ते यथा ह्यक्षे चक्रं साधु प्रवर्तते | सन्धयः साधु वर्तन्ते संश्लिष्टाः श्लेष्मणा तथा ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (16-17) · Śloka 17
పంచమీ పురీషధరా నామ; యాఽంతఃకోష్ఠే మలమభివిభజతే పక్వాశయస్థా ||16|| యకృత్సమంతాత్ కోష్ఠం చ తథాఽంత్రాణి సమాశ్రితా | ఉండు(ందు)కస్థం విభజతే మలం మలధరా కలా ||17||
View original
पञ्चमी पुरीषधरा नाम; याऽन्तःकोष्ठे मलमभिविभजते पक्वाशयस्था ||१६|| यकृत्समन्तात् कोष्ठं च तथाऽन्त्राणि समाश्रिता | उण्डु(न्दु)कस्थं विभजते मलं मलधरा कला ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (18) · Śloka 18
షష్ఠీ పిత్తధరా ; యా చతుర్విధమన్నపానమామాశయాత్ ప్రచ్యుతం పక్వాశయోపస్థితం ధారయతి ||18||
View original
षष्ठी पित्तधरा ; या चतुर्विधमन्नपानमामाशयात् प्रच्युतं पक्वाशयोपस्थितं धारयति ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (19) · Śloka 19
అశితం ఖాదితం పీతం లీఢం కోష్ఠగతం నృణాం | తజ్జీర్యతి యథాకాలం శోషితం పిత్తతేజసా ||19||
View original
अशितं खादितं पीतं लीढं कोष्ठगतं नृणाम् | तज्जीर्यति यथाकालं शोषितं पित्ततेजसा ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (20-21) · Śloka 21
సప్తమీ శుక్రధరా, యా సర్వప్రాణినాం సర్వశరీరవ్యాపినీ ||20|| యథా పయసి సర్పిస్తు గూఢశ్చేక్షౌ రసో యథా | శరీరేషు తథా శుక్రం నృణాం విద్యాద్భిషగ్వరః ||21||
View original
सप्तमी शुक्रधरा, या सर्वप्राणिनां सर्वशरीरव्यापिनी ||२०|| यथा पयसि सर्पिस्तु गूढश्चेक्षौ रसो यथा | शरीरेषु तथा शुक्रं नृणां विद्याद्भिषग्वरः ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (22) · Śloka 22
ద్వ్యంగులే దక్షిణే పార్శ్వే బస్తిద్వారస్య చాప్యధః | మూత్రస్రోతఃపథాచ్ఛుక్రం పురుషస్య ప్రవర్తతే ||22||
View original
द्व्यङ्गुले दक्षिणे पार्श्वे बस्तिद्वारस्य चाप्यधः | मूत्रस्रोतःपथाच्छुक्रं पुरुषस्य प्रवर्तते ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (23) · Śloka 23
కృత్స్నదేహాశ్రితం శుక్రం ప్రసన్నమనసస్తథా | స్త్రీషు వ్యాయచ్ఛతశ్చాపి హర్షాత్తత్ సంప్రవర్తతే ||23||
View original
कृत्स्नदेहाश्रितं शुक्रं प्रसन्नमनसस्तथा | स्त्रीषु व्यायच्छतश्चापि हर्षात्तत् सम्प्रवर्तते ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (24) · Śloka 24
గృహీతగర్భాణామార్తవవహానాం స్రోతసాం వర్త్మాన్యవరుధ్యంతే గర్భేణ, తస్మాద్గృహీతగర్భాణామార్తవం న దృశ్యతే; తతస్తదధః ప్రతిహతమూర్ధ్వమాగతమపరం చోపచీయమానమపరేత్యభిధీయతే; శేషం చోర్ధ్వతరమాగతం పయోధరావభిప్రతిపద్యతే, తస్మాద్గర్భిణ్యః పీనోన్నతపయోధరా భవంతి ||24||
View original
गृहीतगर्भाणामार्तववहानां स्रोतसां वर्त्मान्यवरुध्यन्ते गर्भेण, तस्माद्गृहीतगर्भाणामार्तवं न दृश्यते; ततस्तदधः प्रतिहतमूर्ध्वमागतमपरं चोपचीयमानमपरेत्यभिधीयते; शेषं चोर्ध्वतरमागतं पयोधरावभिप्रतिपद्यते, तस्माद्गर्भिण्यः पीनोन्नतपयोधरा भवन्ति ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (25) · Śloka 25
గర్భస్య యకృత్ప్లీహానౌ శోణితజౌ, శోణితఫేనప్రభవః ఫుప్ఫుసః , శోణితకిట్టప్రభవ ఉండుకః ||25||
View original
गर्भस्य यकृत्प्लीहानौ शोणितजौ, शोणितफेनप्रभवः फुप्फुसः , शोणितकिट्टप्रभव उण्डुकः ||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (26-30) · Śloka 30
అసృజః శ్లేష్మణశ్చాపి యః ప్రసాదః పరో మతః | తం పచ్యమానం పిత్తేన వాయుశ్చాప్యనుధావతి ||26|| తతోఽస్యాంత్రాణి జాయంతే గుదం బస్తిశ్చ దేహినః | ఉదరే పచ్యమానానామాధ్మానాద్రుక్మసారవత్ ||27|| కఫశోణితమాంసానాం సారాజ్జిహ్వా ప్రజాయతే | యథార్థమూష్మణా యుక్తో వాయుః స్రోతాంసి దారయేత్ ||28|| అనుప్రవిశ్య పిశితం పేశీర్విభజతే తథా | మేదసః స్నేహమాదాయ సిరాస్నాయుత్వమాప్నుయాత్ ||29|| సిరాణాం తు మృదుః పాకః స్నాయూనాం చ తతః ఖరః | ఆశయ్యాభ్యాసయోగేన కరోత్యాశయసంభవం ||30||
View original
असृजः श्लेष्मणश्चापि यः प्रसादः परो मतः | तं पच्यमानं पित्तेन वायुश्चाप्यनुधावति ||२६|| ततोऽस्यान्त्राणि जायन्ते गुदं बस्तिश्च देहिनः | उदरे पच्यमानानामाध्मानाद्रुक्मसारवत् ||२७|| कफशोणितमांसानां साराज्जिह्वा प्रजायते | यथार्थमूष्मणा युक्तो वायुः स्रोतांसि दारयेत् ||२८|| अनुप्रविश्य पिशितं पेशीर्विभजते तथा | मेदसः स्नेहमादाय सिरास्नायुत्वमाप्नुयात् ||२९|| सिराणां तु मृदुः पाकः स्नायूनां च ततः खरः | आशय्याभ्यासयोगेन करोत्याशयसम्भवम् ||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (31-32) · Śloka 32
రక్తమేదఃప్రసాదాద్వృక్కౌ; మాంసాసృక్కఫమేదఃప్రసాదాద్వృషణౌ; శోణితకఫప్రసాదజం హృదయం, యదాశ్రయా హి ధమన్యః ప్రాణవహాః; తస్యాధో వామతః ప్లీహా ఫుప్ఫుసశ్చ, దక్షిణతో యకృత్ క్లోమ చ; తద్విశేషేణ చేతనాస్థానం, అతస్తస్మింస్తమసాఽఽవృతే సర్వప్రాణినః స్వపంతి ||31|| భవతి చాత్ర- పుండరీకేణ సదృశం హృదయం స్యాదధోముఖం | జాగ్రతస్తద్వికసతి స్వపతశ్చ నిమీలతి ||32||
View original
रक्तमेदःप्रसादाद्वृक्कौ; मांसासृक्कफमेदःप्रसादाद्वृषणौ; शोणितकफप्रसादजं हृदयं, यदाश्रया हि धमन्यः प्राणवहाः; तस्याधो वामतः प्लीहा फुप्फुसश्च, दक्षिणतो यकृत् क्लोम च; तद्विशेषेण चेतनास्थानम्, अतस्तस्मिंस्तमसाऽऽवृते सर्वप्राणिनः स्वपन्ति ||३१|| भवति चात्र- पुण्डरीकेण सदृशं हृदयं स्यादधोमुखम् | जाग्रतस्तद्विकसति स्वपतश्च निमीलति ||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (33) · Śloka 33
నిద్రాం తు వైష్ణవీం పాప్మానముపదిశంతి, సా స్వభావత ఏవ సర్వప్రాణినోఽభిస్పృశతి | తత్ర యదా సంజ్ఞావహాని స్రోతాంసి తమోభూయిష్ఠః శ్లేష్మా ప్రతిపద్యతే తదా తామసీ నామ నిద్రా సంభవత్యనవబోధినీ, సా ప్రలయకాలే; తమోభూయిష్ఠానామహఃసు నిశాసు చ భవతి, రజోభూయిష్ఠానామనిమిత్తం, సత్త్వభూయిష్ఠానామర్ధరాత్రే; క్షీణశ్లేష్మణామనిలబహులానాం మనఃశరీరాభితాపవతాం చ నైవ, సా వైకారికీ భవతి ||33||
View original
निद्रां तु वैष्णवीं पाप्मानमुपदिशन्ति, सा स्वभावत एव सर्वप्राणिनोऽभिस्पृशति | तत्र यदा सञ्ज्ञावहानि स्रोतांसि तमोभूयिष्ठः श्लेष्मा प्रतिपद्यते तदा तामसी नाम निद्रा सम्भवत्यनवबोधिनी, सा प्रलयकाले; तमोभूयिष्ठानामहःसु निशासु च भवति, रजोभूयिष्ठानामनिमित्तं, सत्त्वभूयिष्ठानामर्धरात्रे; क्षीणश्लेष्मणामनिलबहुलानां मनःशरीराभितापवतां च नैव, सा वैकारिकी भवति ||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (34-35) · Śloka 35
భవతశ్చాత్ర- హృదయం చేతనాస్థానముక్తం సుశ్రుత ! దేహినాం | తమోభిభూతే తస్మింస్తు నిద్రా విశతి దేహినం ||34|| నిద్రాహేతుస్తమః, సత్త్వం బోధనే హేతురుచ్యతే | స్వభావ ఏవ వా హేతుర్గరీయాన్ పరికీర్త్యతే ||35||
View original
भवतश्चात्र- हृदयं चेतनास्थानमुक्तं सुश्रुत ! देहिनाम् | तमोभिभूते तस्मिंस्तु निद्रा विशति देहिनम् ||३४|| निद्राहेतुस्तमः, सत्त्वं बोधने हेतुरुच्यते | स्वभाव एव वा हेतुर्गरीयान् परिकीर्त्यते ||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (36) · Śloka 36
పూర్వదేహానుభూతాంస్తు భూతాత్మా స్వపతః ప్రభుః | రజోయుక్తేన మనసా గృహ్ణాత్యర్థాఞ్ శుభాశుభాన్ ||36||
View original
पूर्वदेहानुभूतांस्तु भूतात्मा स्वपतः प्रभुः | रजोयुक्तेन मनसा गृह्णात्यर्थाञ् शुभाशुभान् ||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (37) · Śloka 37
కరణానాం తు వైకల్యే తమసాఽభిప్రవర్ధితే | అస్వపన్నపి భూతాత్మా ప్రసుప్త ఇవ చోచ్యతే ||37||
View original
करणानां तु वैकल्ये तमसाऽभिप्रवर्धिते | अस्वपन्नपि भूतात्मा प्रसुप्त इव चोच्यते ||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (38) · Śloka 38
సర్వర్తుషు దివాస్వాపః ప్రతిషిద్ధోఽన్యత్ర గ్రీష్మాత్, ప్రతిషిద్ధేష్వపి తు బాలవృద్ధస్త్రీకర్శితక్షతక్షీణమద్యనిత్యయానవాహనాధ్వకర్మపరిశ్రాంతానామభుక్తవతాం మేదఃస్వేదకఫరసరక్తక్షీణానామజీర్ణినాం చ ముహూర్తం దివాస్వపనమప్రతిషిద్ధం | రాత్రావపి జాగరితవతాం జాగరితకాలాదర్ధమిష్యతే దివాస్వపనం | వికృతిర్హి దివాస్వప్నో నామ; తత్ర స్వపతామధర్మః సర్వదోషప్రకోపశ్చ, తత్ప్రకోపాచ్చ కాసశ్వాసప్రతిశ్యాయశిరోగౌరవాంగమర్దారోచకజ్వరాగ్నిదౌర్బల్యాని భవంతి; రాత్రావపి జాగరితవతాం వాతపిత్తనిమిత్తాస్త ఏవోపద్రవా భవంతి ||38||
View original
सर्वर्तुषु दिवास्वापः प्रतिषिद्धोऽन्यत्र ग्रीष्मात्, प्रतिषिद्धेष्वपि तु बालवृद्धस्त्रीकर्शितक्षतक्षीणमद्यनित्ययानवाहनाध्वकर्मपरिश्रान्तानामभुक्तवतां मेदःस्वेदकफरसरक्तक्षीणानामजीर्णिनां च मुहूर्तं दिवास्वपनमप्रतिषिद्धम् | रात्रावपि जागरितवतां जागरितकालादर्धमिष्यते दिवास्वपनम् | विकृतिर्हि दिवास्वप्नो नाम; तत्र स्वपतामधर्मः सर्वदोषप्रकोपश्च, तत्प्रकोपाच्च कासश्वासप्रतिश्यायशिरोगौरवाङ्गमर्दारोचकज्वराग्निदौर्बल्यानि भवन्ति; रात्रावपि जागरितवतां वातपित्तनिमित्तास्त एवोपद्रवा भवन्ति ||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (39-40) · Śloka 40
భవంతి చాత్ర- తస్మాన్న జాగృయాద్రాత్రౌ దివాస్వప్నం చ వర్జయేత్ | జ్ఞాత్వా దోషకరావేతౌ బుధః స్వప్నం మితం చరేత్ ||39|| అరోగః సుమనా హ్యేవం బలవర్ణాన్వితో వృషః | నాతిస్థూలకృశః శ్రీమాన్ నరో జీవేత్ సమాః శతం ||40||
View original
भवन्ति चात्र- तस्मान्न जागृयाद्रात्रौ दिवास्वप्नं च वर्जयेत् | ज्ञात्वा दोषकरावेतौ बुधः स्वप्नं मितं चरेत् ||३९|| अरोगः सुमना ह्येवं बलवर्णान्वितो वृषः | नातिस्थूलकृशः श्रीमान् नरो जीवेत् समाः शतम् ||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (41) · Śloka 41
(నిద్రా సాత్మ్యీకృతా యైస్తు రాత్రౌ చ యది వా దివా|) దివారాత్రౌ చ యే నిత్యం స్వప్నజాగరణోచితాః | న తేషాం స్వపతాం దోషో జాగ్రతాం వాఽపి జాయతే ||41||
View original
(निद्रा सात्म्यीकृता यैस्तु रात्रौ च यदि वा दिवा|) दिवारात्रौ च ये नित्यं स्वप्नजागरणोचिताः | न तेषां स्वपतां दोषो जाग्रतां वाऽपि जायते ||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (42-46) · Śloka 46
నిద్రానాశోఽనిలాత్ పిత్తాన్మనస్తాపాత్ క్షయాదపి | సంభవత్యభిఘాతాచ్చ ప్రత్యనీకైః ప్రశామ్యతి ||42|| నిద్రానాశేఽభ్యంగయోగో మూర్ధ్ని తైలనిషేవణం | గాత్రస్యోద్వర్తనం చైవ హితం సంవాహనాని చ ||43|| శాలిగోధూమపిష్టాన్నభక్ష్యైరైక్షవసంస్కృతైః | భోజనం మధురం స్నిగ్ధం క్షీరమాంసరసాదిభిః ||44|| రసైర్బిలేశయానాం చ విష్కిరాణాం తథైవ చ | ద్రాక్షాసితేక్షుద్రవ్యాణాముపయోగో భవేన్నిశి ||45|| శయనాసనయానాని మనోజ్ఞాని మృదూని చ | నిద్రానాశే తు కుర్వీత తథాఽన్యాన్యపి బుద్ధిమాన్ ||46||
View original
निद्रानाशोऽनिलात् पित्तान्मनस्तापात् क्षयादपि | सम्भवत्यभिघाताच्च प्रत्यनीकैः प्रशाम्यति ||४२|| निद्रानाशेऽभ्यङ्गयोगो मूर्ध्नि तैलनिषेवणम् | गात्रस्योद्वर्तनं चैव हितं संवाहनानि च ||४३|| शालिगोधूमपिष्टान्नभक्ष्यैरैक्षवसंस्कृतैः | भोजनं मधुरं स्निग्धं क्षीरमांसरसादिभिः ||४४|| रसैर्बिलेशयानां च विष्किराणां तथैव च | द्राक्षासितेक्षुद्रव्याणामुपयोगो भवेन्निशि ||४५|| शयनासनयानानि मनोज्ञानि मृदूनि च | निद्रानाशे तु कुर्वीत तथाऽन्यान्यपि बुद्धिमान् ||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (47) · Śloka 47
నిద్రాతియోగే వమనం హితం సంశోధనాని చ | లంఘనం రక్తమోక్షశ్చ మనోవ్యాకులనాని చ ||47||
View original
निद्रातियोगे वमनं हितं संशोधनानि च | लङ्घनं रक्तमोक्षश्च मनोव्याकुलनानि च ||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (48) · Śloka 48
కఫమేదోవిషార్తానాం రాత్రౌ జాగరణం హితం |48|
View original
कफमेदोविषार्तानां रात्रौ जागरणं हितम् |४८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (48) · Śloka 48
దివాస్వప్నశ్చ తృట్శూలహిక్కాజీర్ణాతిసారిణాం ||48||
View original
दिवास्वप्नश्च तृट्शूलहिक्काजीर्णातिसारिणाम् ||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (49) · Śloka 49
ఇంద్రియార్థేష్వసంప్రాప్తిర్గౌరవం జృంభణం క్లమః | నిద్రార్తస్యేవ యస్యేహా తస్య తంద్రాం వినిర్దిశేత్ ||49||
View original
इन्द्रियार्थेष्वसम्प्राप्तिर्गौरवं जृम्भणं क्लमः | निद्रार्तस्येव यस्येहा तस्य तन्द्रां विनिर्दिशेत् ||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (50) · Śloka 50
పీత్వైకమనిలోచ్ఛ్వాసముద్వేష్టన్ వివృతాననః | యం ముంచతి సనేత్రాస్రం స జృంభ ఇతి సంజ్ఞితః ||50||
View original
पीत्वैकमनिलोच्छ्वासमुद्वेष्टन् विवृताननः | यं मुञ्चति सनेत्रास्रं स जृम्भ इति सञ्ज्ञितः ||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (51) · Śloka 51
యోఽనాయాసః శ్రమో దేహే ప్రవృద్ధః శ్వాసవర్జితః | క్లమః స ఇతి విజ్ఞేయ ఇంద్రియార్థప్రబాధకః ||51||
View original
योऽनायासः श्रमो देहे प्रवृद्धः श्वासवर्जितः | क्लमः स इति विज्ञेय इन्द्रियार्थप्रबाधकः ||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (52) · Śloka 52
సుఖస్పర్శప్రసంగిత్వం దుఃఖద్వేషణలోలతా | శక్తస్య చాప్యనుత్సాహః కర్మస్వాలస్యముచ్యతే ||52||
View original
सुखस्पर्शप्रसङ्गित्वं दुःखद्वेषणलोलता | शक्तस्य चाप्यनुत्साहः कर्मस्वालस्यमुच्यते ||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 38 (53-54) · Śloka 54
ఉత్క్లిశ్యాన్నం న నిర్గచ్ఛేత్ ప్రసేకష్ఠీవనేరితం | హృదయం పీడ్యతే చాస్య తముత్క్లేశం వినిర్దిశేత్ ||53|| వక్త్రే మధురతా తంద్రా హృదయోద్వేష్టనం భ్రమః | న చాన్నమభికాంక్షేత గ్లానిం తస్య వినిర్దిశేత్ ||54||
View original
उत्क्लिश्यान्नं न निर्गच्छेत् प्रसेकष्ठीवनेरितम् | हृदयं पीड्यते चास्य तमुत्क्लेशं विनिर्दिशेत् ||५३|| वक्त्रे मधुरता तन्द्रा हृदयोद्वेष्टनं भ्रमः | न चान्नमभिकाङ्क्षेत ग्लानिं तस्य विनिर्दिशेत् ||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 39 (55) · Śloka 55
ఆర్ద్రచర్మావనద్ధం వా యో గాత్రం మన్యతే నరః | తథా గురు శిరోఽత్యర్థం గౌరవం తద్వినిర్దిశేత్ ||55||
View original
आर्द्रचर्मावनद्धं वा यो गात्रं मन्यते नरः | तथा गुरु शिरोऽत्यर्थं गौरवं तद्विनिर्दिशेत् ||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 40 (56) · Śloka 56
మూర్చ్ఛా పిత్తతమఃప్రాయా, రజఃపిత్తానిలాద్భ్రమః | తమోవాతకఫాత్తంద్రా, నిద్రా శ్లేష్మతమోభవా ||56||
View original
मूर्च्छा पित्ततमःप्राया, रजःपित्तानिलाद्भ्रमः | तमोवातकफात्तन्द्रा, निद्रा श्लेष्मतमोभवा ||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 41 (57) · Śloka 57
గర్భస్య ఖలు రసనిమిత్తా మారుతాధ్మాననిమిత్తా చ పరివృద్ధిర్భవతి ||57||
View original
गर्भस्य खलु रसनिमित्ता मारुताध्माननिमित्ता च परिवृद्धिर्भवति ||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 42 (58-59) · Śloka 59
భవంతి చాత్ర- తస్యాంతరేణ నాభేస్తు జ్యోతిఃస్థానం ధ్రువం స్మృతం | తదాధమతి వాతస్తు దేహస్తేనాస్య వర్ధతే ||58|| ఊష్మణా సహితశ్చాపి దారయత్యస్య మారుతః | ఊర్ధ్వం తిర్యగధస్తాచ్చ స్రోతాంస్యపి యథా తథా ||59||
View original
भवन्ति चात्र- तस्यान्तरेण नाभेस्तु ज्योतिःस्थानं ध्रुवं स्मृतम् | तदाधमति वातस्तु देहस्तेनास्य वर्धते ||५८|| ऊष्मणा सहितश्चापि दारयत्यस्य मारुतः | ऊर्ध्वं तिर्यगधस्ताच्च स्रोतांस्यपि यथा तथा ||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 43 (60) · Śloka 60
దృష్టిశ్చ రోమకూపాశ్చ న వర్ధంతే కదాచన | ధ్రువాణ్యేతాని మర్త్యానామితి ధన్వంతరేర్మతం ||60||
View original
दृष्टिश्च रोमकूपाश्च न वर्धन्ते कदाचन | ध्रुवाण्येतानि मर्त्यानामिति धन्वन्तरेर्मतम् ||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 44 (61) · Śloka 61
శరీరే క్షీయమాణేఽపి వర్ధేతే ద్వావిమౌ సదా | స్వభావం ప్రకృతిం కృత్వా నఖకేశావితి స్థితిః ||61||
View original
शरीरे क्षीयमाणेऽपि वर्धेते द्वाविमौ सदा | स्वभावं प्रकृतिं कृत्वा नखकेशाविति स्थितिः ||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 45 (62) · Śloka 62
సప్త ప్రకృతయో భవంతి- దోషైః పృథక్, ద్విశః, సమస్తైశ్చ ||62||
View original
सप्त प्रकृतयो भवन्ति- दोषैः पृथक्, द्विशः, समस्तैश्च ||६२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 46 (63) · Śloka 63
శుక్రశోణితసంయోగే యో భవేద్దోష ఉత్కటః | ప్రకృతిర్జాయతే తేన తస్యా మే లక్షణం శృణు ||63||
View original
शुक्रशोणितसंयोगे यो भवेद्दोष उत्कटः | प्रकृतिर्जायते तेन तस्या मे लक्षणं शृणु ||६३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 47 (64-67) · Śloka 67
తత్ర వాతప్రకృతిః ప్రజాగరూకః శీతద్వేషీ దుర్భగః స్తేనో మత్సర్యనార్యో గంధర్వచిత్తః స్ఫుటితకరచరణోఽల్పరూక్షశ్మశ్రునఖకేశః క్రాథీ దంతఖాదీ చ భవతి ||64|| అధృతిరదృఢసౌహృదః కృతఘ్నః కృశపరుషో ధమనీతతః ప్రలాపీ | ద్రుతగతిరటనోఽనవస్థితాత్మా వియతి చ గచ్ఛతి సంభ్రమేణ సుప్తః ||65|| అవ్యవస్థితమతిశ్చలదృష్టిర్మందరత్నధనసంచయమిత్రః | కించిదేవ విలపత్యనిబద్ధం మారుతప్రకృతిరేష మనుష్యః ||66|| (వాతికాశ్చాజగోమాయుశశాఖూష్ట్రశునాం తథా | గృధ్రకాకఖరాదీనామనూకైః కీర్తితా నరాః) ||67||
View original
तत्र वातप्रकृतिः प्रजागरूकः शीतद्वेषी दुर्भगः स्तेनो मत्सर्यनार्यो गन्धर्वचित्तः स्फुटितकरचरणोऽल्परूक्षश्मश्रुनखकेशः क्राथी दन्तखादी च भवति ||६४|| अधृतिरदृढसौहृदः कृतघ्नः कृशपरुषो धमनीततः प्रलापी | द्रुतगतिरटनोऽनवस्थितात्मा वियति च गच्छति सम्भ्रमेण सुप्तः ||६५|| अव्यवस्थितमतिश्चलदृष्टिर्मन्दरत्नधनसञ्चयमित्रः | किञ्चिदेव विलपत्यनिबद्धं मारुतप्रकृतिरेष मनुष्यः ||६६|| (वातिकाश्चाजगोमायुशशाखूष्ट्रशुनां तथा | गृध्रकाकखरादीनामनूकैः कीर्तिता नराः) ||६७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 48 (68-71) · Śloka 71
పిత్తప్రకృతిస్తు స్వేదనో దుర్గంధః పీతశిథిలాంగస్తామ్రనఖనయనతాలుజిహ్వౌష్ఠపాణిపాదతలో దుర్భగో వలీపలితఖాలిత్యజుష్టో బహుభుగుష్ణద్వేషీ క్షిప్రకోపప్రసాదో మధ్యబలో మధ్యాయుశ్చ భవతి ||68|| మేధావీ నిపుణమతిర్విగృహ్య వక్తా తేజస్వీ సమితిషు దుర్నివారవీర్యః | సుప్తః సన్ కనకపలాశకర్ణికారాన్ సంపశ్యేదపి చ హుతాశవిద్యుదుల్కాః ||69|| న భయాత్ ప్రణమేదనతేష్వమృదుః ప్రణతేష్వపి సాంత్వనదానరుచిః | భవతీహ సదా వ్యథితాస్యగతిః స భవేదిహ పిత్తకృతప్రకృతిః ||70|| (భుజంగోలూకగంధర్వయక్షమార్జారవానరైః | వ్యాఘ్రర్క్షనకులానూకైః పైత్తికాస్తు నరాఃస్మృతాః ) ||71||
View original
पित्तप्रकृतिस्तु स्वेदनो दुर्गन्धः पीतशिथिलाङ्गस्ताम्रनखनयनतालुजिह्वौष्ठपाणिपादतलो दुर्भगो वलीपलितखालित्यजुष्टो बहुभुगुष्णद्वेषी क्षिप्रकोपप्रसादो मध्यबलो मध्यायुश्च भवति ||६८|| मेधावी निपुणमतिर्विगृह्य वक्ता तेजस्वी समितिषु दुर्निवारवीर्यः | सुप्तः सन् कनकपलाशकर्णिकारान् सम्पश्येदपि च हुताशविद्युदुल्काः ||६९|| न भयात् प्रणमेदनतेष्वमृदुः प्रणतेष्वपि सान्त्वनदानरुचिः | भवतीह सदा व्यथितास्यगतिः स भवेदिह पित्तकृतप्रकृतिः ||७०|| (भुजङ्गोलूकगन्धर्वयक्षमार्जारवानरैः | व्याघ्रर्क्षनकुलानूकैः पैत्तिकास्तु नराःस्मृताः ) ||७१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 49 (72-76) · Śloka 76
శ్లేష్మప్రకృతిస్తు దూర్వేందీవరనిస్త్రింశార్ద్రారిష్టకశరకాండానామన్యతమవర్ణః సుభగః ప్రియదర్శనో మధురప్రియః కృతజ్ఞో ధృతిమాన్ సహిష్ణురలోలుపో బలవాంశ్చిరగ్రాహీ దృఢవైరశ్చ భవతి ||72|| శుక్లాక్షః స్థిరకుటిలాలినీలకేశో లక్ష్మీవాన్ జలదమృదంగసింహఘోషః | సుప్తః సన్ సకమలహంసచక్రవాకాన్ సంపశ్యేదపి చ జలాశయాన్ మనోజ్ఞాన్ ||73|| రక్తాంతనేత్రః సువిభక్తగాత్రః స్నిగ్ధచ్ఛవిః సత్త్వగుణోపపన్నః | క్లేశక్షమో మానయితా గురూణాం జ్ఞేయో బలాసప్రకృతిర్మనుష్యః ||74|| (దృఢశాస్త్రమతిః స్థిరమిత్రధనః పరిగణ్య చిరాత్ ప్రదదాతి బహు | పరినిశ్చితవాక్యపదః సతతం గురుమానకరశ్చ భవేత్ స సదా ||75|| బ్రహ్మరుద్రేంద్రవరుణైః సింహాశ్వగజగోవృషైః | తార్క్ష్యహంససమానూకాః శ్లేష్మప్రకృతయో నరాః ) ||76||
View original
श्लेष्मप्रकृतिस्तु दूर्वेन्दीवरनिस्त्रिंशार्द्रारिष्टकशरकाण्डानामन्यतमवर्णः सुभगः प्रियदर्शनो मधुरप्रियः कृतज्ञो धृतिमान् सहिष्णुरलोलुपो बलवांश्चिरग्राही दृढवैरश्च भवति ||७२|| शुक्लाक्षः स्थिरकुटिलालिनीलकेशो लक्ष्मीवान् जलदमृदङ्गसिंहघोषः | सुप्तः सन् सकमलहंसचक्रवाकान् सम्पश्येदपि च जलाशयान् मनोज्ञान् ||७३|| रक्तान्तनेत्रः सुविभक्तगात्रः स्निग्धच्छविः सत्त्वगुणोपपन्नः | क्लेशक्षमो मानयिता गुरूणां ज्ञेयो बलासप्रकृतिर्मनुष्यः ||७४|| (दृढशास्त्रमतिः स्थिरमित्रधनः परिगण्य चिरात् प्रददाति बहु | परिनिश्चितवाक्यपदः सततं गुरुमानकरश्च भवेत् स सदा ||७५|| ब्रह्मरुद्रेन्द्रवरुणैः सिंहाश्वगजगोवृषैः | तार्क्ष्यहंससमानूकाः श्लेष्मप्रकृतयो नराः ) ||७६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 50 (77) · Śloka 77
ద్వయోర్వా తిసృణాం వాఽపి ప్రకృతీనాం తు లక్షణైః | జ్ఞాత్వా సంసర్గజా వైద్యః ప్రకృతీరభినిర్దిశేత్ ||77||
View original
द्वयोर्वा तिसृणां वाऽपि प्रकृतीनां तु लक्षणैः | ज्ञात्वा संसर्गजा वैद्यः प्रकृतीरभिनिर्दिशेत् ||७७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 51 (78) · Śloka 78
ప్రకోపో వాఽన్యథాభావో క్షయో వా నోపజాయతే | ప్రకృతీనాం స్వభావేన జాయతే తు గతాయుషః ||78||
View original
प्रकोपो वाऽन्यथाभावो क्षयो वा नोपजायते | प्रकृतीनां स्वभावेन जायते तु गतायुषः ||७८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 52 (79) · Śloka 79
విషజాతో యథా కీటో న విషేణ విపద్యతే | తద్వత్ప్రకృతయో మర్త్యం శక్నువంతి న బాధితుం ||79||
View original
विषजातो यथा कीटो न विषेण विपद्यते | तद्वत्प्रकृतयो मर्त्यं शक्नुवन्ति न बाधितुम् ||७९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 53 (80) · Śloka 80
ప్రకృతిమిహ నరాణాం భౌతికీం కేచిదాహుః పవనదహనతోయైః కీర్తితాస్తాస్తు తిస్రః | స్థిరవిపులశరీరః పార్థివశ్చ క్షమావాఞ్ శుచిరథ చిరజీవీ నాభసః ఖైర్మహద్భిః ||80||
View original
प्रकृतिमिह नराणां भौतिकीं केचिदाहुः पवनदहनतोयैः कीर्तितास्तास्तु तिस्रः | स्थिरविपुलशरीरः पार्थिवश्च क्षमावाञ् शुचिरथ चिरजीवी नाभसः खैर्महद्भिः ||८०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 54 (81-87) · Śloka 88
శౌచమాస్తిక్యమభ్యాసో వేదేషు గురుపూజనం | ప్రియాతిథిత్వమిజ్యా చ బ్రహ్మకాయస్య లక్షణం ||81|| మాహాత్మ్యం శౌర్యమాజ్ఞా చ సతతం శాస్త్రబుద్ధితా | భృత్యానాం భరణం చాపి మాహేంద్రం కాయలక్షణం ||82|| శీతసేవా సహిష్ణుత్వం పైంగల్యం హరికేశతా | ప్రియవాదిత్వమిత్యేతద్వారుణం కాయలక్షణం ||83|| మధ్యస్థతా సహిష్ణుత్వమర్థస్యాగమసంచయౌ | మహాప్రసవశక్తిత్వం కౌబేరం కాయలక్షణం ||84|| గంధమాల్యప్రియత్వం చ నృత్యవాదిత్రకామితా | విహారశీలతా చైవ గాంధర్వం కాయలక్షణం ||85|| ప్రాప్తకారీ దృఢోత్థానో నిర్భయః స్మృతిమాంఛుచిః | రాగమోహమదద్వేషైర్వర్జితో యామ్యసత్త్వవాన్ ||86|| జపవ్రతబ్రహ్మచర్యహోమాధ్యయనసేవినం | జ్ఞానవిజ్ఞానసంపన్నమృషిసత్త్వం నరం విదుః ||87|| సప్తైతే సాత్త్వికాః కాయా... |88|
View original
शौचमास्तिक्यमभ्यासो वेदेषु गुरुपूजनम् | प्रियातिथित्वमिज्या च ब्रह्मकायस्य लक्षणम् ||८१|| माहात्म्यं शौर्यमाज्ञा च सततं शास्त्रबुद्धिता | भृत्यानां भरणं चापि माहेन्द्रं कायलक्षणम् ||८२|| शीतसेवा सहिष्णुत्वं पैङ्गल्यं हरिकेशता | प्रियवादित्वमित्येतद्वारुणं कायलक्षणम् ||८३|| मध्यस्थता सहिष्णुत्वमर्थस्यागमसञ्चयौ | महाप्रसवशक्तित्वं कौबेरं कायलक्षणम् ||८४|| गन्धमाल्यप्रियत्वं च नृत्यवादित्रकामिता | विहारशीलता चैव गान्धर्वं कायलक्षणम् ||८५|| प्राप्तकारी दृढोत्थानो निर्भयः स्मृतिमाञ्छुचिः | रागमोहमदद्वेषैर्वर्जितो याम्यसत्त्ववान् ||८६|| जपव्रतब्रह्मचर्यहोमाध्ययनसेविनम् | ज्ञानविज्ञानसम्पन्नमृषिसत्त्वं नरं विदुः ||८७|| सप्तैते सात्त्विकाः काया... |८८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 55 (88-93) · Śloka 95
...రాజసాంస్తు నిబోధ మే | ఐశ్వర్యవంతం రౌద్రం చ శూరం చండమసూయకం ||88|| ఏకాశినం చౌదరికమాసురం సత్త్వమీదృశం | తీక్ష్ణమాయాసినం భీరుం చండం మాయాన్వితం తథా ||89|| విహారాచారచపలం సర్పసత్త్వం విదుర్నరం | ప్రవృద్ధకామసేవీ చాప్యజస్రాహార ఏవ చ ||90|| అమర్షణోఽనవస్థాయీ శాకునం కాయలక్షణం | ఏకాంతగ్రాహితా రౌద్రమసూయా ధర్మబాహ్యతా ||91|| భృశమాత్రం తమశ్చాపి రాక్షసం కాయలక్షణం | ఉచ్ఛిష్టాహారతా తైక్ష్ణ్యం సాహసప్రియతా తథా ||92|| స్త్రీలోలుపత్వం నైర్లజ్జ్యం పైశాచం కాయలక్షణం | అసంవిభాగమలసం దుఃఖశీలమసూయకం ||93|| లోలుపం చాప్యదాతారం ప్రేతసత్త్వం విదుర్నరం | షడేతే రాజసాః కాయాః,.. |95|
View original
...राजसांस्तु निबोध मे | ऐश्वर्यवन्तं रौद्रं च शूरं चण्डमसूयकम् ||८८|| एकाशिनं चौदरिकमासुरं सत्त्वमीदृशम् | तीक्ष्णमायासिनं भीरुं चण्डं मायान्वितं तथा ||८९|| विहाराचारचपलं सर्पसत्त्वं विदुर्नरम् | प्रवृद्धकामसेवी चाप्यजस्राहार एव च ||९०|| अमर्षणोऽनवस्थायी शाकुनं कायलक्षणम् | एकान्तग्राहिता रौद्रमसूया धर्मबाह्यता ||९१|| भृशमात्रं तमश्चापि राक्षसं कायलक्षणम् | उच्छिष्टाहारता तैक्ष्ण्यं साहसप्रियता तथा ||९२|| स्त्रीलोलुपत्वं नैर्लज्ज्यं पैशाचं कायलक्षणम् | असंविभागमलसं दुःखशीलमसूयकम् ||९३|| लोलुपं चाप्यदातारं प्रेतसत्त्वं विदुर्नरम् | षडेते राजसाः कायाः,.. |९५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 56 (94-97) · Śloka 98
...తామసాంస్తు నిబోధ మే ||94|| దుర్మేధస్త్వం మందతా చ స్వప్నే మైథుననిత్యతా | నిరాకరిష్ణుతా చైవ విజ్ఞేయాః పాశవా గుణాః ||95|| అనవస్థితతా మౌర్ఖ్యం భీరుత్వం సలిలార్థితా | పరస్పరాభిమర్దశ్చ మత్స్యసత్త్వస్య లక్షణం ||96|| ఏకస్థానరతిర్నిత్యమాహారే కేవలే రతః | వానస్పత్యో నరః సత్త్వధర్మకామార్థవర్జితః ||97|| ఇత్యేతే త్రివిధాః కాయాః ప్రోక్తా వై తామసాస్తథా |98|
View original
...तामसांस्तु निबोध मे ||९४|| दुर्मेधस्त्वं मन्दता च स्वप्ने मैथुननित्यता | निराकरिष्णुता चैव विज्ञेयाः पाशवा गुणाः ||९५|| अनवस्थितता मौर्ख्यं भीरुत्वं सलिलार्थिता | परस्पराभिमर्दश्च मत्स्यसत्त्वस्य लक्षणम् ||९६|| एकस्थानरतिर्नित्यमाहारे केवले रतः | वानस्पत्यो नरः सत्त्वधर्मकामार्थवर्जितः ||९७|| इत्येते त्रिविधाः कायाः प्रोक्ता वै तामसास्तथा |९८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 57 (98-99) · Śloka 99
కాయానాం ప్రకృతీర్జ్ఞాత్వా త్వనురూపాం క్రియాం చరేత్ ||98|| మహాప్రకృతయస్త్వేతా రజఃసత్త్వతమఃకృతాః | ప్రోక్తా లక్షణతః సమ్యగ్భిషక్ తాశ్చ విభావయేత్ ||99||
View original
कायानां प्रकृतीर्ज्ञात्वा त्वनुरूपां क्रियां चरेत् ||९८|| महाप्रकृतयस्त्वेता रजःसत्त्वतमःकृताः | प्रोक्ता लक्षणतः सम्यग्भिषक् ताश्च विभावयेत् ||९९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 4
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాం శారీరస్థానే గర్భవ్యాకరణం శారీరం నామ చతుర్థోఽధ్యాయః ||4||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां शारीरस्थाने गर्भव्याकरणं शारीरं नाम चतुर्थोऽध्यायः ||४||
🔊 Audio coming soon