Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతః శరీరసంఖ్యావ్యాకరణం శారీరం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
View original
अथातः शरीरसङ्ख्याव्याकरणं शारीरं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
5. śarīrasaṁkhyāvyākaraṇaśārīram
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
శుక్రశోణితం గర్భాశయస్థమాత్మప్రకృతివికారసమ్మూర్చ్ఛితం ‘గర్భ’ ఇత్యుచ్యతే | తం చేతనావస్థితం వాయుర్విభజతి, తేజ ఏనం పచతి, ఆపః క్లేదయంతి, పృథివీ సంహంతి, ఆకాశం వివర్ధయతి; ఏవం వివర్ధితః స యదా హస్తపాదజిహ్వాఘ్రాణకర్ణనితంబాదిభిరంగైరుపేతస్తదా ‘శరీరం’ ఇతి సంజ్ఞాం లభతే | తచ్చ షడంగం- శాఖాశ్చతస్రో, మధ్యం పంచమం, షష్ఠం శిర ఇతి ||3||
View original
शुक्रशोणितं गर्भाशयस्थमात्मप्रकृतिविकारसम्मूर्च्छितं ‘गर्भ’ इत्युच्यते | तं चेतनावस्थितं वायुर्विभजति, तेज एनं पचति, आपः क्लेदयन्ति, पृथिवी संहन्ति, आकाशं विवर्धयति; एवं विवर्धितः स यदा हस्तपादजिह्वाघ्राणकर्णनितम्बादिभिरङ्गैरुपेतस्तदा ‘शरीरं’ इति सञ्ज्ञां लभते | तच्च षडङ्गं- शाखाश्चतस्रो, मध्यं पञ्चमं, षष्ठं शिर इति ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
అతః పరం ప్రత్యంగాని వక్ష్యంతే- మస్తకోదరపృష్ఠనాభిలలాటనాసాచిబుకబస్తిగ్రీవా ఇత్యేతా ఏకైకాః, కర్ణనేత్రభ్రూశంఖాంసగండకక్షస్తనవంక్షణవృషణపార్శ్వస్ఫిగ్జానుకూర్పరబాహూరుప్రభృతయో ద్వే ద్వే, వింశతిరంగులయః, స్రోతాంసి వక్ష్యమాణాని , ఏష ప్రత్యంగవిభాగ ఉక్తః ||4||
View original
अतः परं प्रत्यङ्गानि वक्ष्यन्ते- मस्तकोदरपृष्ठनाभिललाटनासाचिबुकबस्तिग्रीवा इत्येता एकैकाः, कर्णनेत्रभ्रूशङ्खांसगण्डकक्षस्तनवङ्क्षणवृषणपार्श्वस्फिग्जानुकूर्परबाहूरुप्रभृतयो द्वे द्वे, विंशतिरङ्गुलयः, स्रोतांसि वक्ष्यमाणानि , एष प्रत्यङ्गविभाग उक्तः ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
తస్య పునః సంఖ్యానం - త్వచః కలా ధాతవో మలా దోషా యకృత్ప్లీహానౌ ఫుప్ఫుస ఉండుకో హృదయమాశయా అంత్రాణి వృక్కౌ స్రోతాంసి కండరా జాలాని కూర్చా రజ్జవః సేవన్యః సంఘాతాః సీమంతా అస్థీని సంధయః స్నాయవః పేశ్యో మర్మాణి సిరా ధమన్యో యోగవహాని స్రోతాంసి చ ||5||
View original
तस्य पुनः सङ्ख्यानं - त्वचः कला धातवो मला दोषा यकृत्प्लीहानौ फुप्फुस उण्डुको हृदयमाशया अन्त्राणि वृक्कौ स्रोतांसि कण्डरा जालानि कूर्चा रज्जवः सेवन्यः सङ्घाताः सीमन्ता अस्थीनि सन्धयः स्नायवः पेश्यो मर्माणि सिरा धमन्यो योगवहानि स्रोतांसि च ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
త్వచః సప్త, కలాః సప్త, ఆశయాః సప్త, ధాతవః సప్త, సప్త సిరాశతాని, పంచ పేశీశతాని, నవ స్నాయుశతాని, త్రీణ్యస్థిశతాని, ద్వే దశోత్తరే సంధిశతే, సప్తోత్తరం మర్మశతం, చతుర్వింశతిర్ధమన్యః, త్రయో దోషాః, త్రయో మలాః, నవ స్రోతాంసి, (షోడశ కండరాః, షోడశ జాలాని, షట్ కూర్చాః, చతస్రో రజ్జవః, సప్త సేవన్యః, చతుర్దశ సంఘాతాః, చతుర్దశ సీమంతాః, ద్వావింశతిర్యోగవహాని స్రోతాంసి, ద్వికాన్యంత్రాణి ) చేతి సమాసః ||6||
View original
त्वचः सप्त, कलाः सप्त, आशयाः सप्त, धातवः सप्त, सप्त सिराशतानि, पञ्च पेशीशतानि, नव स्नायुशतानि, त्रीण्यस्थिशतानि, द्वे दशोत्तरे सन्धिशते, सप्तोत्तरं मर्मशतं, चतुर्विंशतिर्धमन्यः, त्रयो दोषाः, त्रयो मलाः, नव स्रोतांसि, (षोडश कण्डराः, षोडश जालानि, षट् कूर्चाः, चतस्रो रज्जवः, सप्त सेवन्यः, चतुर्दश सङ्घाताः, चतुर्दश सीमन्ताः, द्वाविंशतिर्योगवहानि स्रोतांसि, द्विकान्यन्त्राणि ) चेति समासः ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
విస్తారోఽత ఊర్ధ్వం- త్వచోఽభిహితాః కలా ధాతవో మలా దోషా యకృత్ప్లీహానౌ ఫుప్ఫుస ఉండుకో హృదయం వృక్కౌ చ ||7||
View original
विस्तारोऽत ऊर्ध्वं- त्वचोऽभिहिताः कला धातवो मला दोषा यकृत्प्लीहानौ फुप्फुस उण्डुको हृदयं वृक्कौ च ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ఆశయాస్తు- వాతాశయః, పిత్తాశయః, శ్లేష్మాశయో, రక్తాశయ, ఆమాశయః, పక్వాశయో, మూత్రాశయః , స్త్రీణాం గర్భాశయోఽష్టమ ఇతి ||8||
View original
आशयास्तु- वाताशयः, पित्ताशयः, श्लेष्माशयो, रक्ताशय, आमाशयः, पक्वाशयो, मूत्राशयः , स्त्रीणां गर्भाशयोऽष्टम इति ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
సార్ధత్రివ్యామాన్యంత్రాణి పుంసాం, స్త్రీణామర్ధవ్యామహీనాని ||9||
View original
सार्धत्रिव्यामान्यन्त्राणि पुंसां, स्त्रीणामर्धव्यामहीनानि ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
శ్రవణనయనవదనఘ్రాణగుదమేఢ్రాణి నవ స్రోతాంసి నరాణాం బహిర్ముఖాని, ఏతాన్యేవ స్త్రీణామపరాణి చ త్రీణి ద్వే స్తనయోరధస్తాద్రక్తవహం చ ||10||
View original
श्रवणनयनवदनघ्राणगुदमेढ्राणि नव स्रोतांसि नराणां बहिर्मुखानि, एतान्येव स्त्रीणामपराणि च त्रीणि द्वे स्तनयोरधस्ताद्रक्तवहं च ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
షోడశ కండరాః- తాసాం చతస్రః పాదయోః, తావత్యో హస్తగ్రీవాపృష్ఠేషు; తత్ర హస్తపాదగతానాం కండరాణాం నఖా అగ్రప్రరోహాః, గ్రీవాహృదయనిబంధినీనామధోభాగగతానాం మేఢ్రం, శ్రోణిపృష్టనిబంధినీనామధోభాగగతానాం బింబం , మూర్ధోరువక్షోంఽసపిండాదీనాం చ ||11||
View original
षोडश कण्डराः- तासां चतस्रः पादयोः, तावत्यो हस्तग्रीवापृष्ठेषु; तत्र हस्तपादगतानां कण्डराणां नखा अग्रप्ररोहाः, ग्रीवाहृदयनिबन्धिनीनामधोभागगतानां मेढ्रं, श्रोणिपृष्टनिबन्धिनीनामधोभागगतानां बिम्बं , मूर्धोरुवक्षोंऽसपिण्डादीनां च ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (12) · Śloka 12
మాంససిరాస్నాయ్వస్థిజాలాని ప్రత్యేకం చత్వారి; తాని మణిబంధగుల్ఫసంశ్రితాని పరస్పరనిబద్ధాని పరస్పరగవాక్షితాని చేతి, యైర్గవాక్షితమిదం శరీరం ||12||
View original
मांससिरास्नाय्वस्थिजालानि प्रत्येकं चत्वारि; तानि मणिबन्धगुल्फसंश्रितानि परस्परनिबद्धानि परस्परगवाक्षितानि चेति, यैर्गवाक्षितमिदं शरीरम् ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (13) · Śloka 13
షట్ కూర్చాః, తే హస్తపాదగ్రీవామేఢ్రేషు; హస్తయోర్ద్వౌ, పాదయోర్ద్వౌ, గ్రీవామేఢ్రయోరేకైకః ||13||
View original
षट् कूर्चाः, ते हस्तपादग्रीवामेढ्रेषु; हस्तयोर्द्वौ, पादयोर्द्वौ, ग्रीवामेढ्रयोरेकैकः ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (14-15) · Śloka 15
మహత్యో మాంసరజ్జవశ్చతస్రః- పృష్ఠవంశముభయతః పేశీనిబంధనార్థం ద్వే బాహ్యే, ఆభ్యంతరే చ ద్వే ||14|| సప్త సేవన్యః ; సిరసి విభక్తాః పంచ, జిహ్వాశేఫసోరేకైకా; తాః పరిహర్తవ్యాః శస్త్రేణ ||15||
View original
महत्यो मांसरज्जवश्चतस्रः- पृष्ठवंशमुभयतः पेशीनिबन्धनार्थं द्वे बाह्ये, आभ्यन्तरे च द्वे ||१४|| सप्त सेवन्यः ; सिरसि विभक्ताः पञ्च, जिह्वाशेफसोरेकैका; ताः परिहर्तव्याः शस्त्रेण ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (16) · Śloka 16
చతుర్దశాస్థ్నాం సంఘాతాః; తేషాం త్రయో గుల్ఫజానువంక్షణేషు, ఏతేనేతరసక్థి బాహూ చ వ్యాఖ్యాతౌ, త్రికశిరసోరేకైకః ||16||
View original
चतुर्दशास्थ्नां सङ्घाताः; तेषां त्रयो गुल्फजानुवङ्क्षणेषु, एतेनेतरसक्थि बाहू च व्याख्यातौ, त्रिकशिरसोरेकैकः ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (17) · Śloka 17
చతుర్దశైవ సీమంతాః; తే చాస్థిసంఘాతవద్గణనీయాః, యతస్తైర్యుక్తా అస్థిసంఘాతాః; యే హ్యుక్తాః సంఘాతాస్తే ఖల్వష్టాదశైకేషాం ||17||
View original
चतुर्दशैव सीमन्ताः; ते चास्थिसङ्घातवद्गणनीयाः, यतस्तैर्युक्ता अस्थिसङ्घाताः; ये ह्युक्ताः सङ्घातास्ते खल्वष्टादशैकेषाम् ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (18) · Śloka 18
త్రీణి సషష్టాన్యస్థిశతాని వేదవాదినో భాషంతే; శల్యతంత్రేషు తు త్రీణ్యేవ శతాని | తేషాం సవింశమస్థిశతం శాఖాసు, సప్తదశోత్తరం శతం శ్రోణిపార్శ్వపృష్ఠోరఃసు, గ్రీవాం ప్రత్యూర్ధ్వం త్రిషష్టిః, ఏవమస్థ్నాం త్రీణి శతాని పూర్యంతే ||18||
View original
त्रीणि सषष्टान्यस्थिशतानि वेदवादिनो भाषन्ते; शल्यतन्त्रेषु तु त्रीण्येव शतानि | तेषां सविंशमस्थिशतं शाखासु, सप्तदशोत्तरं शतं श्रोणिपार्श्वपृष्ठोरःसु, ग्रीवां प्रत्यूर्ध्वं त्रिषष्टिः, एवमस्थ्नां त्रीणि शतानि पूर्यन्ते ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (19) · Śloka 19
ఏకైకస్యాం తు పాదాంగుల్యాం త్రీణి త్రీణి తాని పంచదశ, తలకూర్చగుల్ఫసంశ్రితాని దశ, పార్ష్ణ్యామేకం, జంఘాయాం ద్వే, జానున్యేకం, ఏకమూరావితి, త్రింశదేవమేకస్మిన్ సక్థ్ని భవంతి, ఏతేనేతరసక్థి బాహూ చ వ్యాఖ్యాతౌ; శ్రోణ్యాం పంచ, తేషాం గుదభగనితంబేషు చత్వారి, త్రికసంశ్రితమేకం, పార్శ్వే షట్త్రింశదేకస్మిన్ , ద్వితీయేఽప్యేవం, పృష్ఠే త్రింశత్, అష్టావురసి , ద్వే అంసఫలకే ; గ్రీవాయాం నవ, కంఠనాడ్యాం చత్వారి, ద్వే హన్వోః , దంతా ద్వాత్రింశత్, నాసాయాం త్రీణి, ఏకం తాలుని, గండకర్ణశంఖేష్వేకైకం, షట్ శిరసీతి ||19||
View original
एकैकस्यां तु पादाङ्गुल्यां त्रीणि त्रीणि तानि पञ्चदश, तलकूर्चगुल्फसंश्रितानि दश, पार्ष्ण्यामेकं, जङ्घायां द्वे, जानुन्येकम्, एकमूराविति, त्रिंशदेवमेकस्मिन् सक्थ्नि भवन्ति, एतेनेतरसक्थि बाहू च व्याख्यातौ; श्रोण्यां पञ्च, तेषां गुदभगनितम्बेषु चत्वारि, त्रिकसंश्रितमेकं, पार्श्वे षट्त्रिंशदेकस्मिन् , द्वितीयेऽप्येवं, पृष्ठे त्रिंशत्, अष्टावुरसि , द्वे अंसफलके ; ग्रीवायां नव, कण्ठनाड्यां चत्वारि, द्वे हन्वोः , दन्ता द्वात्रिंशत्, नासायां त्रीणि, एकं तालुनि, गण्डकर्णशङ्खेष्वेकैकं, षट् शिरसीति ||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (20) · Śloka 20
ఏతాని పంచవిధాని భవంతి; తద్యథా- కపాలరుచకతరుణవలయనలకసంజ్ఞాని | తేషాం జానునితంబాంసగండతాలుశంఖశిరఃసు కపాలాని, దశనాస్తు రుచకాని , ఘ్రాణకర్ణగ్రీవాక్షికోషేషు తరుణాని, పార్శ్వపృష్ఠోరఃసు వలయాని , శేషాణి నలకసంజ్ఞాని ||20||
View original
एतानि पञ्चविधानि भवन्ति; तद्यथा- कपालरुचकतरुणवलयनलकसञ्ज्ञानि | तेषां जानुनितम्बांसगण्डतालुशङ्खशिरःसु कपालानि, दशनास्तु रुचकानि , घ्राणकर्णग्रीवाक्षिकोषेषु तरुणानि, पार्श्वपृष्ठोरःसु वलयानि , शेषाणि नलकसञ्ज्ञानि ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (21-23) · Śloka 23
భవంతి చాత్ర- అభ్యంతరగతైః సారైర్యథా తిష్ఠంతి భూరుహాః | అస్థిసారైస్తథా దేహా ధ్రియంతే దేహినాం ధ్రువం ||21|| తస్మాచ్చిరవినష్టేషు త్వఙ్మాంసేషు శరీరిణాం | అస్థీని న వినశ్యంతి సారాణ్యేతాని దేహినాం | మాంసాన్యత్ర నిబద్ధాని సిరాభిః స్నాయుభిస్తథా | అస్థీన్యాలంబనం కృత్వా న శీర్యంతే పతంతి వా ||23||
View original
भवन्ति चात्र- अभ्यन्तरगतैः सारैर्यथा तिष्ठन्ति भूरुहाः | अस्थिसारैस्तथा देहा ध्रियन्ते देहिनां ध्रुवम् ||२१|| तस्माच्चिरविनष्टेषु त्वङ्मांसेषु शरीरिणाम् | अस्थीनि न विनश्यन्ति साराण्येतानि देहिनाम् | मांसान्यत्र निबद्धानि सिराभिः स्नायुभिस्तथा | अस्थीन्यालम्बनं कृत्वा न शीर्यन्ते पतन्ति वा ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (24-25) · Śloka 25
సంధయస్తు ద్వివిధాశ్చేష్టావంతః , స్థిరాశ్చ ||24|| శాఖాసు హన్వోః కట్యాం చ చేష్టావంతస్తు సంధయః | శేషాస్తు సంధయః సర్వే విజ్ఞేయా హి స్థిరా బుధైః ||25||
View original
सन्धयस्तु द्विविधाश्चेष्टावन्तः , स्थिराश्च ||२४|| शाखासु हन्वोः कट्यां च चेष्टावन्तस्तु सन्धयः | शेषास्तु सन्धयः सर्वे विज्ञेया हि स्थिरा बुधैः ||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (26) · Śloka 26
సంఖ్యాతస్తు దశోత్తరే ద్వే శతే | తేషాం శాఖాస్వష్టషష్టిః, ఏకోనషష్టిః కోష్ఠే, గ్రీవాం ప్రత్యూర్ధ్వం త్ర్యశీతిః | ఏకైకస్యాం పాదాంగుల్యాం త్రయస్త్రయః, ద్వావంగుష్ఠే, తే చతుర్దశ; జానుగుల్ఫవంక్షణేష్వేకైకః, ఏవం సప్తదశైకస్మిన్ సక్థ్ని భవంతి; ఏతేనేతరసక్థి బాహూ చ వ్యాఖ్యాతౌ; త్రయః కటీకపాలేషు, చతుర్వింశతిః పృష్ఠవంశే, తావంత ఏవ పార్శ్వయోః, ఉరస్యష్టౌ; తావంత ఏవ గ్రీవాయాం, త్రయః కంఠే, నాడీషు హృదయక్లోమనిబద్ధాస్వష్టాదశ, దంతపరిమాణా దంతమూలేషు, ఏకః కాకలకే నాసాయాం చ, ద్వౌ వర్త్మమండలయోర్నేత్రాశ్రయౌ, గండకర్ణశంఖేష్వేకైకః, ద్వౌ హనుసంధీ, ద్వావుపరిష్టాద్భ్రువోః శంఖయోశ్చ, పంచ శిరఃకపాలేషు, ఏకో మూర్ధ్ని ||26||
View original
सङ्ख्यातस्तु दशोत्तरे द्वे शते | तेषां शाखास्वष्टषष्टिः, एकोनषष्टिः कोष्ठे, ग्रीवां प्रत्यूर्ध्वं त्र्यशीतिः | एकैकस्यां पादाङ्गुल्यां त्रयस्त्रयः, द्वावङ्गुष्ठे, ते चतुर्दश; जानुगुल्फवङ्क्षणेष्वेकैकः, एवं सप्तदशैकस्मिन् सक्थ्नि भवन्ति; एतेनेतरसक्थि बाहू च व्याख्यातौ; त्रयः कटीकपालेषु, चतुर्विंशतिः पृष्ठवंशे, तावन्त एव पार्श्वयोः, उरस्यष्टौ; तावन्त एव ग्रीवायां, त्रयः कण्ठे, नाडीषु हृदयक्लोमनिबद्धास्वष्टादश, दन्तपरिमाणा दन्तमूलेषु, एकः काकलके नासायां च, द्वौ वर्त्ममण्डलयोर्नेत्राश्रयौ, गण्डकर्णशङ्खेष्वेकैकः, द्वौ हनुसन्धी, द्वावुपरिष्टाद्भ्रुवोः शङ्खयोश्च, पञ्च शिरःकपालेषु, एको मूर्ध्नि ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (27) · Śloka 27
త ఏతే సంధయోఽష్టవిధాః- కోరోలూఖలసాముద్గప్రతరతున్నసేవనీవాయసతుండమండలశంఖావర్తాః | తేషామంగులిమణిబంధగుల్ఫజానుకూర్పరేషు కోరాః సంధయః, కక్షావంక్షణదశనేషూలూఖలాః, అంసపీఠగుదభగనితంబేషు సాముద్గాః, గ్రీవాపృష్ఠవంశయోః ప్రతరాః, శిరఃకటీకపాలేషు తున్నసేవన్యః, హన్వోరుభయతస్తు వాయసతుండాః, కంఠహృదయనేత్రక్లోమనాడీషు మండలాః, శ్రోత్రశృంగాటకేషు శంఖావర్తాః | తేషాం నామభిరేవాకృతయః ప్రాయేణ వ్యాఖ్యాతాః ||27||
View original
त एते सन्धयोऽष्टविधाः- कोरोलूखलसामुद्गप्रतरतुन्नसेवनीवायसतुण्डमण्डलशङ्खावर्ताः | तेषामङ्गुलिमणिबन्धगुल्फजानुकूर्परेषु कोराः सन्धयः, कक्षावङ्क्षणदशनेषूलूखलाः, अंसपीठगुदभगनितम्बेषु सामुद्गाः, ग्रीवापृष्ठवंशयोः प्रतराः, शिरःकटीकपालेषु तुन्नसेवन्यः, हन्वोरुभयतस्तु वायसतुण्डाः, कण्ठहृदयनेत्रक्लोमनाडीषु मण्डलाः, श्रोत्रशृङ्गाटकेषु शङ्खावर्ताः | तेषां नामभिरेवाकृतयः प्रायेण व्याख्याताः ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (28) · Śloka 28
అస్థ్నాం తు సంధయో హ్యేతే కేవలాః పరికీర్తితాః | పేశీస్నాయుసిరాణాం తు సంధిసంఖ్యా న విద్యతే ||28||
View original
अस्थ्नां तु सन्धयो ह्येते केवलाः परिकीर्तिताः | पेशीस्नायुसिराणां तु सन्धिसङ्ख्या न विद्यते ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (29) · Śloka 29
నవ స్నాయుశతాని | తాసాం శాఖాసు షట్శతాని, ద్వే శతే త్రింశచ్చ కోష్ఠే, గ్రీవాం ప్రత్యూర్ధ్వం సప్తతిః | ఏకైకస్యాం తు పాదాంగుల్యాం షణ్నిచితాస్తాస్త్రింశత్ , తావత్య ఏవ తలకూర్చగుల్ఫేషు, తావత్య ఏవ జంఘాయాం, దశ జానుని, చత్వారింశదూరౌ, దశ వంక్షణే, శతమధ్యర్ధమేవమేకస్మిన్ సక్థ్ని భవంతి; ఏతేనేతరసక్థి బహూ చ వ్యాఖ్యాతౌ; షష్టిః కట్యాం, పృష్ఠేఽశీతిః, పార్శ్వయోః షష్టిః, ఉరసి త్రింశత్; షట్త్రింశద్గ్రీవాయాం, మూర్ధ్ని చతుస్త్రింశత్; ఏవం నవ స్నాయుశతాని వ్యాఖ్యాతాని భవంతి ||29||
View original
नव स्नायुशतानि | तासां शाखासु षट्शतानि, द्वे शते त्रिंशच्च कोष्ठे, ग्रीवां प्रत्यूर्ध्वं सप्ततिः | एकैकस्यां तु पादाङ्गुल्यां षण्निचितास्तास्त्रिंशत् , तावत्य एव तलकूर्चगुल्फेषु, तावत्य एव जङ्घायां, दश जानुनि, चत्वारिंशदूरौ, दश वङ्क्षणे, शतमध्यर्धमेवमेकस्मिन् सक्थ्नि भवन्ति; एतेनेतरसक्थि बहू च व्याख्यातौ; षष्टिः कट्यां, पृष्ठेऽशीतिः, पार्श्वयोः षष्टिः, उरसि त्रिंशत्; षट्त्रिंशद्ग्रीवायां, मूर्ध्नि चतुस्त्रिंशत्; एवं नव स्नायुशतानि व्याख्यातानि भवन्ति ||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (30-36) · Śloka 36
భవంతి చాత్ర- స్నాయూశ్చతుర్విధా విద్యాత్తాస్తు సర్వా నిబోధ మే | ప్రతానవత్యో వృత్తాశ్చ పృథ్వ్యశ్చ శుషిరాస్తథా ||30|| ప్రతానవత్యః శాఖాసు సర్వసంధిషు చాప్యథ | వృత్తాస్తు కండరాః సర్వా విజ్ఞేయాః కుశలైరిహ ||31|| ఆమపక్వాశయాంతేషు బస్తౌ చ శుషిరాః ఖలు | పార్శ్వోరసి తథా పృష్ఠే పృథులాశ్చ శిరస్యథ ||32|| నౌర్యథా ఫలకాస్తీర్ణా బంధనైర్బహుభిర్యుతా | భారక్షమా భవేదప్సు నృయుక్తా సుసమాహితా ||33|| ఏవమేవ శరీరేఽస్మిన్ యావంతః సంధయః స్మృతాః | స్నాయుభిర్బహుభిర్బద్ధాస్తేన భారసహా నరాః ||34|| న హ్యస్థీని న వా పేశ్యో న సిరా న చ సంధయః | వ్యాపాదితాస్తథా హన్యుర్యథా స్నాయుః శరీరిణం ||35|| యః స్నాయూః ప్రవిజానాతి బాహ్యాశ్చాభ్యంతరాస్తథా | స గూఢం శల్యమాహర్తుం దేహాచ్ఛక్నోతి దేహినాం ||36||
View original
भवन्ति चात्र- स्नायूश्चतुर्विधा विद्यात्तास्तु सर्वा निबोध मे | प्रतानवत्यो वृत्ताश्च पृथ्व्यश्च शुषिरास्तथा ||३०|| प्रतानवत्यः शाखासु सर्वसन्धिषु चाप्यथ | वृत्तास्तु कण्डराः सर्वा विज्ञेयाः कुशलैरिह ||३१|| आमपक्वाशयान्तेषु बस्तौ च शुषिराः खलु | पार्श्वोरसि तथा पृष्ठे पृथुलाश्च शिरस्यथ ||३२|| नौर्यथा फलकास्तीर्णा बन्धनैर्बहुभिर्युता | भारक्षमा भवेदप्सु नृयुक्ता सुसमाहिता ||३३|| एवमेव शरीरेऽस्मिन् यावन्तः सन्धयः स्मृताः | स्नायुभिर्बहुभिर्बद्धास्तेन भारसहा नराः ||३४|| न ह्यस्थीनि न वा पेश्यो न सिरा न च सन्धयः | व्यापादितास्तथा हन्युर्यथा स्नायुः शरीरिणम् ||३५|| यः स्नायूः प्रविजानाति बाह्याश्चाभ्यन्तरास्तथा | स गूढं शल्यमाहर्तुं देहाच्छक्नोति देहिनाम् ||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (37-38) · Śloka 38
పంచ పేశీశతాని భవంతి | తాసాం చత్వారి శతాని శాఖాసు, కోష్ఠే షట్షష్టిః, గ్రీవాం ప్రత్యూర్ధ్వం చతుస్త్రింశత్ | ఏకైకస్యాం తు పాదాంగుల్యాం తిస్రస్తిస్రస్తాః పంచదశ, దశ ప్రపదే, పాదోపరి కూర్చసన్నివిష్టాస్తావత్య ఏవ, దశ గుల్ఫతలయోః, గుల్ఫజాన్వంతరే వింశతిః, పంచ జానుని, వింశతిరూరౌ , దశ వంక్షణే, శతమేవమేకస్మిన్ సక్థ్ని భవతి; ఏతేనేతరసక్థి బాహూ చ వ్యాఖ్యాతౌ; తిస్రః పాయౌ, ఏకా మేఢ్రే, సేవన్యాం చాపరా, ద్వే వృషణయోః , స్ఫిచోః పంచ పంచ, ద్వే బస్తిశిరసి, పంచోదరే , నాభ్యామేకా, పృష్ఠోర్ధ్వసన్నివిష్టాః పంచ పంచ దీర్ఘాః, షట్ పార్శ్వయోః, దశ వక్షసి, అక్షకాంసౌ ప్రతి సమంతాత్ సప్త, ద్వే హృదయామాశయయోః, షట్ యకృత్ప్లీహోండు(ందు)కేషు; గ్రీవాయాం చతస్రః, అష్టౌ హన్వోః , ఏకైకా కాకలకగలయోః, ద్వే తాలుని, ఏకా జిహ్వాయాం , ద్వే ఓష్ఠయోః, ద్వే నాసాయాం , ద్వే నేత్రయోః, గండయోశ్చతస్రః, కర్ణయోర్ద్వే, చతస్రో లలాటే, ఏకా శిరసీతి ; ఏవమేతాని పంచ పేశీశతాని ||37|| భవతి చాత్ర- సిరాస్నాయ్వస్థిపర్వాణి సంధయశ్చ శరీరిణాం | పేశీభిః సంవృతాన్యత్ర బలవంతి భవంత్యతః ||38||
View original
पञ्च पेशीशतानि भवन्ति | तासां चत्वारि शतानि शाखासु, कोष्ठे षट्षष्टिः, ग्रीवां प्रत्यूर्ध्वं चतुस्त्रिंशत् | एकैकस्यां तु पादाङ्गुल्यां तिस्रस्तिस्रस्ताः पञ्चदश, दश प्रपदे, पादोपरि कूर्चसन्निविष्टास्तावत्य एव, दश गुल्फतलयोः, गुल्फजान्वन्तरे विंशतिः, पञ्च जानुनि, विंशतिरूरौ , दश वङ्क्षणे, शतमेवमेकस्मिन् सक्थ्नि भवति; एतेनेतरसक्थि बाहू च व्याख्यातौ; तिस्रः पायौ, एका मेढ्रे, सेवन्यां चापरा, द्वे वृषणयोः , स्फिचोः पञ्च पञ्च, द्वे बस्तिशिरसि, पञ्चोदरे , नाभ्यामेका, पृष्ठोर्ध्वसन्निविष्टाः पञ्च पञ्च दीर्घाः, षट् पार्श्वयोः, दश वक्षसि, अक्षकांसौ प्रति समन्तात् सप्त, द्वे हृदयामाशययोः, षट् यकृत्प्लीहोण्डु(न्दु)केषु; ग्रीवायां चतस्रः, अष्टौ हन्वोः , एकैका काकलकगलयोः, द्वे तालुनि, एका जिह्वायां , द्वे ओष्ठयोः, द्वे नासायां , द्वे नेत्रयोः, गण्डयोश्चतस्रः, कर्णयोर्द्वे, चतस्रो ललाटे, एका शिरसीति ; एवमेतानि पञ्च पेशीशतानि ||३७|| भवति चात्र- सिरास्नाय्वस्थिपर्वाणि सन्धयश्च शरीरिणाम् | पेशीभिः संवृतान्यत्र बलवन्ति भवन्त्यतः ||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (39) · Śloka 39
స్త్రీణాం తు వింశతిరధికా | దశ తాసాం స్తనయోరేకైకస్మిన్ పంచ పంచేతి, యౌవనే తాసాం పరివృద్ధిః; అపత్యపథే చతస్రః- తాసాం ప్రసృతే అభ్యంతరతో ద్వే, ముఖాశ్రితే బాహ్యే చ వృత్తే ద్వే, గర్భచ్ఛిద్రసంశ్రితాస్తిస్రః, శుక్రార్తవప్రవేశిన్యస్తిస్ర ఏవ | పిత్తపక్వాశయయోర్మధ్యే గర్భశయ్యా, యత్ర గర్భస్తిష్ఠతి ||39||
View original
स्त्रीणां तु विंशतिरधिका | दश तासां स्तनयोरेकैकस्मिन् पञ्च पञ्चेति, यौवने तासां परिवृद्धिः; अपत्यपथे चतस्रः- तासां प्रसृते अभ्यन्तरतो द्वे, मुखाश्रिते बाह्ये च वृत्ते द्वे, गर्भच्छिद्रसंश्रितास्तिस्रः, शुक्रार्तवप्रवेशिन्यस्तिस्र एव | पित्तपक्वाशययोर्मध्ये गर्भशय्या, यत्र गर्भस्तिष्ठति ||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (40) · Śloka 40
తాసాం బహలపేలవస్థూలాణుపృథువృత్తహ్రస్వదీర్ఘస్థిరమృదుశ్లక్ష్ణకర్కశభావాః సంధ్యస్థిసిరాస్నాయుప్రచ్ఛాదకా యథాప్రదేశం స్వభావత ఏవ భవంతి ||40||
View original
तासां बहलपेलवस्थूलाणुपृथुवृत्तह्रस्वदीर्घस्थिरमृदुश्लक्ष्णकर्कशभावाः सन्ध्यस्थिसिरास्नायुप्रच्छादका यथाप्रदेशं स्वभावत एव भवन्ति ||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (41) · Śloka 41
భవతి చాత్ర- పుంసాం పేశ్యః పురస్తాద్యాః ప్రోక్తా లక్షణముష్కజాః | స్త్రీణామావృత్య తిష్ఠంతి ఫలమంతర్గతం హి తాః ||41||
View original
भवति चात्र- पुंसां पेश्यः पुरस्ताद्याः प्रोक्ता लक्षणमुष्कजाः | स्त्रीणामावृत्य तिष्ठन्ति फलमन्तर्गतं हि ताः ||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (42) · Śloka 42
మర్మసిరాధమనీస్రోతసామన్యత్ర ప్రవిభాగః ||42||
View original
मर्मसिराधमनीस्रोतसामन्यत्र प्रविभागः ||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (43-44) · Śloka 44
శంఖనాభ్యాకృతిర్యోనిస్త్ర్యావర్తా సా ప్రకీర్తితా | తస్యాస్తృతీయే త్వావర్తే గర్భశయ్యా ప్రతిష్ఠితా ||43|| యథా రోహితమత్స్యస్య ముఖం భవతి రూపతః | తత్సంస్థానాం తథారూపాం గర్భశయ్యాం విదుర్బుధాః ||44||
View original
शङ्खनाभ्याकृतिर्योनिस्त्र्यावर्ता सा प्रकीर्तिता | तस्यास्तृतीये त्वावर्ते गर्भशय्या प्रतिष्ठिता ||४३|| यथा रोहितमत्स्यस्य मुखं भवति रूपतः | तत्संस्थानां तथारूपां गर्भशय्यां विदुर्बुधाः ||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (45) · Śloka 45
ఆభుగ్నోఽభిముఖః శేతే గర్భో గర్భాశయే స్త్రియాః | స యోనిం శిరసా యాతి స్వభావాత్ ప్రసవం ప్రతి ||45||
View original
आभुग्नोऽभिमुखः शेते गर्भो गर्भाशये स्त्रियाः | स योनिं शिरसा याति स्वभावात् प्रसवं प्रति ||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (46) · Śloka 46
త్వక్పర్యంతస్య దేహస్య యోఽయమంగవినిశ్చయః | శల్యజ్ఞానాదృతే నైష వర్ణ్యతేఽంగేషు కేషుచిత్ ||46||
View original
त्वक्पर्यन्तस्य देहस्य योऽयमङ्गविनिश्चयः | शल्यज्ञानादृते नैष वर्ण्यतेऽङ्गेषु केषुचित् ||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (47-48) · Śloka 48
తస్మాన్నిఃసంశయం జ్ఞానం హర్త్రా శల్యస్య వాంఛతా | శోధయిత్వా మృతం సమ్యగ్ద్రష్టవ్యోఽంగవినిశ్చయః ||47|| ప్రత్యక్షతో హి యద్దృష్టం శాస్త్రదృష్టం చ యద్భవేత్ | సమాసతస్తదుభయం భూయో జ్ఞానవివర్ధనం ||48||
View original
तस्मान्निःसंशयं ज्ञानं हर्त्रा शल्यस्य वाञ्छता | शोधयित्वा मृतं सम्यग्द्रष्टव्योऽङ्गविनिश्चयः ||४७|| प्रत्यक्षतो हि यद्दृष्टं शास्त्रदृष्टं च यद्भवेत् | समासतस्तदुभयं भूयो ज्ञानविवर्धनम् ||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (49) · Śloka 49
తస్మాత్ సమస్తగాత్రమవిషోపహతమదీర్ఘవ్యాధిపీడితమవర్షశతికం నిఃసృష్టాంత్రపురీషం పురుషమావహంత్యామాపగాయాం నిబద్ధం పంజరస్థం ముంజవల్కలకుశశణాదీనామన్యతమేనావేష్టితాంగమప్రకాశే దేశే కోథయేత్, సమ్యక్ప్రకుథితం చోద్ధృత్య, తతో దేహం సప్తరాత్రాదుశీరబాలవేణుబల్వజకూర్చానామన్యతమేన శనైః శనైరవఘర్షయంస్త్వగాదీన్ సర్వానేవ బాహ్యాభ్యంతరానంగప్రత్యంగవిశేషాన్ యథోక్తాన్ లక్షయేచ్చక్షుషా ||49||
View original
तस्मात् समस्तगात्रमविषोपहतमदीर्घव्याधिपीडितमवर्षशतिकं निःसृष्टान्त्रपुरीषं पुरुषमावहन्त्यामापगायां निबद्धं पञ्जरस्थं मुञ्जवल्कलकुशशणादीनामन्यतमेनावेष्टिताङ्गमप्रकाशे देशे कोथयेत्, सम्यक्प्रकुथितं चोद्धृत्य, ततो देहं सप्तरात्रादुशीरबालवेणुबल्वजकूर्चानामन्यतमेन शनैः शनैरवघर्षयंस्त्वगादीन् सर्वानेव बाह्याभ्यन्तरानङ्गप्रत्यङ्गविशेषान् यथोक्तान् लक्षयेच्चक्षुषा ||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (50) · Śloka 50
న శక్యశ్చక్షుషా ద్రష్టుం దేహే సూక్ష్మతమో విభుః | దృశ్యతే జ్ఞానచక్షుర్భిస్తపశ్చక్షుర్భిరేవ చ ||50||
View original
न शक्यश्चक्षुषा द्रष्टुं देहे सूक्ष्मतमो विभुः | दृश्यते ज्ञानचक्षुर्भिस्तपश्चक्षुर्भिरेव च ||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (51) · Śloka 51
శరీరే చైవ శాస్త్రే చ దృష్టార్థః స్యాద్విశారదః | దృష్టశ్రుతాభ్యాం సందేహమవాపోహ్యాచరేత్ క్రియాః ||51||
View original
शरीरे चैव शास्त्रे च दृष्टार्थः स्याद्विशारदः | दृष्टश्रुताभ्यां सन्देहमवापोह्याचरेत् क्रियाः ||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 5
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాం శారీరస్థానే శరీరసంఖ్యావ్యాకరణశారీరం నామ పంచమోఽధ్యాయః ||5||
View original
इति सुश्रुतसंहितायां शारीरस्थाने शरीरसङ्ख्याव्याकरणशारीरं नाम पञ्चमोऽध्यायः ||५||
🔊 Audio coming soon