Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతో గర్భిణీవ్యాకరణం శారీరం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
View original
अथातो गर्भिणीव्याकरणं शारीरं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
10. garbhiṇīvyākaraṇaśārīram
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
గర్భిణీ ప్రథమదివసాత్ ప్రభృతి నిత్యం ప్రహృష్టా శుచ్యలంకృతా శుక్లవసనా శాంతిమంగలదేవతాబ్రాహ్మణగురుపరా చ భవేత్, మలినవికృతహీనగాత్రాణి న స్పృశేత్, దుర్గంధదుర్దర్శనాని పరిహరేత్, ఉద్వేజనీయాశ్చ కథాః, శుష్కం పర్యుషితం కుథితం క్లిన్నం చాన్నం నోపభుంజీత, బహిర్నిష్క్రమణం శూన్యాగారచైత్యశ్మశానవృక్షాశ్రయాన్ క్రోధమయశస్కరాంశ్చ భావానుచ్చైర్భాష్యాదికం చ పరిహరేద్యాని చ గర్భం వ్యాపాదయంతి, న చాభీక్ష్ణం తైలాభ్యంగోత్సాదనాదీని సేవేత, న చాయాసయేచ్ఛరీరం, పూర్వోక్తాని చ పరిహరేత్, శయనాసనం మృద్వాస్తరణం నాత్యుచ్చమపాశ్రయోపేతమసంబాధం చ విదధ్యాత్, హృద్యం ద్రవమధురప్రాయం స్నిగ్ధం దీపనీయసంస్కృతం చ భోజనం భోజయేత్, సామాన్యమేతదాప్రసవాత్ ||3||
View original
गर्भिणी प्रथमदिवसात् प्रभृति नित्यं प्रहृष्टा शुच्यलङ्कृता शुक्लवसना शान्तिमङ्गलदेवताब्राह्मणगुरुपरा च भवेत्, मलिनविकृतहीनगात्राणि न स्पृशेत्, दुर्गन्धदुर्दर्शनानि परिहरेत्, उद्वेजनीयाश्च कथाः, शुष्कं पर्युषितं कुथितं क्लिन्नं चान्नं नोपभुञ्जीत, बहिर्निष्क्रमणं शून्यागारचैत्यश्मशानवृक्षाश्रयान् क्रोधमयशस्करांश्च भावानुच्चैर्भाष्यादिकं च परिहरेद्यानि च गर्भं व्यापादयन्ति, न चाभीक्ष्णं तैलाभ्यङ्गोत्सादनादीनि सेवेत, न चायासयेच्छरीरं, पूर्वोक्तानि च परिहरेत्, शयनासनं मृद्वास्तरणं नात्युच्चमपाश्रयोपेतमसम्बाधं च विदध्यात्, हृद्यं द्रवमधुरप्रायं स्निग्धं दीपनीयसंस्कृतं च भोजनं भोजयेत्, सामान्यमेतदाप्रसवात् ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
విశేషతస్తు గర్భిణీ ప్రథమద్వితీయతృతీయమాసేషు మధురశీతద్రవప్రాయమాహారముపసేవేత; విశేషతస్తు తృతీయే షష్టికౌదనం పయసా భోజయేత్, చతుర్థే దధ్నా, పంచమే పయసా, షష్ఠే సర్పిషేత్యేకే; చతుర్థే పయోనవనీతసంసృష్టమాహారయేజ్జాంగలమాంససహితం హృద్యమన్నం చ భోజయేత్, పంచమే క్షీరసర్పిఃసంసృష్టం , షష్ఠే శ్వదంష్ట్రాసిద్ధస్య సర్పిషో మాత్రాం పాయయేద్ యవాగూం వా, సప్తమే సర్పిః పృథక్పర్ణ్యాదిసిద్ధం, ఏవమాప్యాయతే గర్భః; అష్టమే బదరోదకేన బలాతిబలాశతపుష్పాపలలపయోదధిమస్తుతైలలవణమదనఫలమధుఘృతమిశ్రేణాస్థాపయేత్ పురాణపురీషశుద్ధ్యర్థమనులోమనార్థం చ వాయోః, తతః పయోమధురకషాయసిద్ధేన తైలేనానువాసయేత్, అనులోమే హి వాయౌ సుఖం ప్రసూయతే నిరుపద్రవా చ భవతి, అత ఊర్ధ్వం స్నిగ్ధాభిర్యవాగూభిర్జాంగలరసైశ్చోపక్రమేదాప్రసవకాలాత్; ఏవముపక్రాంతా స్నిగ్ధా బలవతీ సుఖమనుపద్రవా ప్రసూయతే ||4||
View original
विशेषतस्तु गर्भिणी प्रथमद्वितीयतृतीयमासेषु मधुरशीतद्रवप्रायमाहारमुपसेवेत; विशेषतस्तु तृतीये षष्टिकौदनं पयसा भोजयेत्, चतुर्थे दध्ना, पञ्चमे पयसा, षष्ठे सर्पिषेत्येके; चतुर्थे पयोनवनीतसंसृष्टमाहारयेज्जाङ्गलमांससहितं हृद्यमन्नं च भोजयेत्, पञ्चमे क्षीरसर्पिःसंसृष्टं , षष्ठे श्वदंष्ट्रासिद्धस्य सर्पिषो मात्रां पाययेद् यवागूं वा, सप्तमे सर्पिः पृथक्पर्ण्यादिसिद्धम्, एवमाप्यायते गर्भः; अष्टमे बदरोदकेन बलातिबलाशतपुष्पापललपयोदधिमस्तुतैललवणमदनफलमधुघृतमिश्रेणास्थापयेत् पुराणपुरीषशुद्ध्यर्थमनुलोमनार्थं च वायोः, ततः पयोमधुरकषायसिद्धेन तैलेनानुवासयेत्, अनुलोमे हि वायौ सुखं प्रसूयते निरुपद्रवा च भवति, अत ऊर्ध्वं स्निग्धाभिर्यवागूभिर्जाङ्गलरसैश्चोपक्रमेदाप्रसवकालात्; एवमुपक्रान्ता स्निग्धा बलवती सुखमनुपद्रवा प्रसूयते ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
నవమే మాసి సూతికాగారమేనాం ప్రవేశయేత్ ప్రశస్తే తిథ్యాదౌ | తత్రారిష్టం బ్రాహ్మణక్షత్రియవైశ్యశూద్రాణాం శ్వేతరక్తపీతకృష్ణేషు భూమిప్రదేశేషు బిల్వన్యగ్రోధతిందుకభల్లాతకనిర్మితసర్వాగారం యథాసంఖ్యం తన్మయపర్యంకం సముపలిప్తభిత్తిం సువిభక్తపరిచ్ఛదం ప్రాగ్ద్వారం దక్షిణద్వారం వాఽష్టహస్తాయతం చతుర్హస్తవిస్తృతం రక్షామంగలసంపన్నం విధేయం ||5||
View original
नवमे मासि सूतिकागारमेनां प्रवेशयेत् प्रशस्ते तिथ्यादौ | तत्रारिष्टं ब्राह्मणक्षत्रियवैश्यशूद्राणां श्वेतरक्तपीतकृष्णेषु भूमिप्रदेशेषु बिल्वन्यग्रोधतिन्दुकभल्लातकनिर्मितसर्वागारं यथासङ्ख्यं तन्मयपर्यङ्कं समुपलिप्तभित्तिं सुविभक्तपरिच्छदं प्राग्द्वारं दक्षिणद्वारं वाऽष्टहस्तायतं चतुर्हस्तविस्तृतं रक्षामङ्गलसम्पन्नं विधेयम् ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6-7) · Śloka 7
జాతే హి శిథిలే కుక్షౌ ముక్తే హృదయబంధనే | సశూలే జఘనే నారీ జ్ఞేయా సా తు ప్రజాయినీ ||6|| తత్రోపస్థితప్రసవాయాః కటీపృష్ఠం ప్రతి సమంతాద్వేదనా భవత్యభీక్ష్ణం పురీషప్రవృత్తిర్మూత్రం ప్రసిచ్యతే యోనిముఖాచ్ఛ్లేష్మా చ ||7||
View original
जाते हि शिथिले कुक्षौ मुक्ते हृदयबन्धने | सशूले जघने नारी ज्ञेया सा तु प्रजायिनी ||६|| तत्रोपस्थितप्रसवायाः कटीपृष्ठं प्रति समन्ताद्वेदना भवत्यभीक्ष्णं पुरीषप्रवृत्तिर्मूत्रं प्रसिच्यते योनिमुखाच्छ्लेष्मा च ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
ప్రజనయిష్యమాణాం కృతమంగలస్వస్తివాచనాం కుమారపరివృతాం పున్నామఫలహస్తాం స్వభ్యక్తాముష్ణోదకపరిషిక్తామథైనాం సంభృతాం యవాగూమాకంఠాత్ పాయయేత్, తతః కృతోపధానే మృదుని విస్తీర్ణే శయనే స్థితామాభుగ్నసక్థీముత్తానామశంకనీయాశ్చతస్రః స్త్రియః పరిణతవయసః ప్రజననకుశలాః కర్తితనఖాః పరిచరేయురితి ||8||
View original
प्रजनयिष्यमाणां कृतमङ्गलस्वस्तिवाचनां कुमारपरिवृतां पुन्नामफलहस्तां स्वभ्यक्तामुष्णोदकपरिषिक्तामथैनां सम्भृतां यवागूमाकण्ठात् पाययेत्, ततः कृतोपधाने मृदुनि विस्तीर्णे शयने स्थितामाभुग्नसक्थीमुत्तानामशङ्कनीयाश्चतस्रः स्त्रियः परिणतवयसः प्रजननकुशलाः कर्तितनखाः परिचरेयुरिति ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
అథాస్యా విశిఖాంతరమనులోమమనుసుఖమభ్యజ్యానుబ్రూయాచ్చైతామేకా - సుభగే ప్రవాహస్వేతి, నచాప్రాప్తావీ ప్రవాహస్వ, తతో విముక్తే గర్భనాడీప్రబంధే సశూలేషు శ్రోణివంక్షణబస్తిశిరఃసు చ ప్రవాహేథాః శనైః శనైః, తతో గర్భనిర్గమే ప్రగాఢం, తతో గర్భే యోనిముఖం ప్రపన్నే గాఢతరమావిశల్యభావాత్; అకాలప్రవాహణాద్బధిరం మూకం కుబ్జం వ్యస్తహనుమూర్ధ్వాభిఘాతినం కాసశ్వాసశోషోపద్రుతం వికటం వా జనయతి ||9||
View original
अथास्या विशिखान्तरमनुलोममनुसुखमभ्यज्यानुब्रूयाच्चैतामेका - सुभगे प्रवाहस्वेति, नचाप्राप्तावी प्रवाहस्व, ततो विमुक्ते गर्भनाडीप्रबन्धे सशूलेषु श्रोणिवङ्क्षणबस्तिशिरःसु च प्रवाहेथाः शनैः शनैः, ततो गर्भनिर्गमे प्रगाढं, ततो गर्भे योनिमुखं प्रपन्ने गाढतरमाविशल्यभावात्; अकालप्रवाहणाद्बधिरं मूकं कुब्जं व्यस्तहनुमूर्ध्वाभिघातिनं कासश्वासशोषोपद्रुतं विकटं वा जनयति ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
తత్ర ప్రతిలోమమనులోమయేత్, ప్రాంజలమాకర్షేత్ ||10||
View original
तत्र प्रतिलोममनुलोमयेत्, प्राञ्जलमाकर्षेत् ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
గర్భసంగే తు యోనిం ధూపయేత్ కృష్ణసర్పనిర్మోకేణ పిండీతకేన వా, బధ్నీయాద్ధిరణ్యపుష్పీమూలం హస్తపాదయోః, ధారయేత్ సువర్చలాం విశల్యాం వా ||11||
View original
गर्भसङ्गे तु योनिं धूपयेत् कृष्णसर्पनिर्मोकेण पिण्डीतकेन वा, बध्नीयाद्धिरण्यपुष्पीमूलं हस्तपादयोः, धारयेत् सुवर्चलां विशल्यां वा ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (12) · Śloka 12
అథ జాతస్యోల్బం ముఖం చ సైంధవసర్పిషా విశోధ్య, ఘృతాక్తం మూర్ధ్ని పిచుం దద్యాత్; తతో నాభినాడీమష్టాంగులమాయమ్య సూత్రేణ బద్ధ్వా ఛేదయేత్, తత్సూత్రైకదేశం చ కుమారస్య గ్రీవాయాం సమ్యగ్ బధ్నీయాత్ ||12||
View original
अथ जातस्योल्बं मुखं च सैन्धवसर्पिषा विशोध्य, घृताक्तं मूर्ध्नि पिचुं दद्यात्; ततो नाभिनाडीमष्टाङ्गुलमायम्य सूत्रेण बद्ध्वा छेदयेत्, तत्सूत्रैकदेशं च कुमारस्य ग्रीवायां सम्यग् बध्नीयात् ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (13) · Śloka 13
అథ కుమారం శీతాభిరద్భిరాశ్వాస్య జాతకర్మణి కృతే మధుసర్పిరనంతచూర్ణమంగుల్యాఽనామికయా లేహయేత్; తతో బలాతైలేనాభ్యజ్య, క్షీరవృక్షకషాయేణ సర్వగంధోదకేన వా రూప్యహేమప్రతప్తేన వా వారిణా స్నాపయేదేనం కపిత్థపత్రకషాయేణ వా కోష్ణేన యథాకాలం యథాదోషం యథావిభవం చ ||13||
View original
अथ कुमारं शीताभिरद्भिराश्वास्य जातकर्मणि कृते मधुसर्पिरनन्तचूर्णमङ्गुल्याऽनामिकया लेहयेत्; ततो बलातैलेनाभ्यज्य, क्षीरवृक्षकषायेण सर्वगन्धोदकेन वा रूप्यहेमप्रतप्तेन वा वारिणा स्नापयेदेनं कपित्थपत्रकषायेण वा कोष्णेन यथाकालं यथादोषं यथाविभवं च ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (14-15) · Śloka 15
ధమనీనాం హృదిస్థానాం వివృతత్వాదనంతరం | చతూరాత్రాత్త్రిరాత్రాద్వా స్త్రీణాం స్తన్యం ప్రవర్తతే ||14|| తస్మాత్ ప్రథమేఽహ్ని మధుసర్పిరనంతమిశ్రం మంత్రపూతం త్రికాలం పాయయేత్, ద్వితీయే లక్ష్మణాసిద్ధం సర్పిః, తృతీయే చ; తతః ప్రాఙ్నివారితస్తన్యం మధుసర్పిః స్వపాణితలసమ్మితం ద్వికాలం పాయయేత్ ||15||
View original
धमनीनां हृदिस्थानां विवृतत्वादनन्तरम् | चतूरात्रात्त्रिरात्राद्वा स्त्रीणां स्तन्यं प्रवर्तते ||१४|| तस्मात् प्रथमेऽह्नि मधुसर्पिरनन्तमिश्रं मन्त्रपूतं त्रिकालं पाययेत्, द्वितीये लक्ष्मणासिद्धं सर्पिः, तृतीये च; ततः प्राङ्निवारितस्तन्यं मधुसर्पिः स्वपाणितलसम्मितं द्विकालं पाययेत् ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (16) · Śloka 16
అథ సూతికాం బలాతైలాభ్యక్తాం వాతహరౌషధనిష్క్వాథేనోపచరేత్ | సశేషదోషాం తు తదహః పిప్పలీపిప్పలీమూలహస్తిపిప్పలీచిత్రకశృంగవేరచూర్ణం గుడోదకేనోష్ణేన పాయయేత్, ఏవం ద్విరాత్రం త్రిరాత్రం వా కుర్యాదాదుష్టశోణితాత్ | విశుద్ధే తతో విదారిగంధాదిసిద్ధాం స్నేహయవాగూం క్షీరయవాగూం వా పాయయేత్త్రిరాత్రం | తతో యవకోలకులత్థసిద్ధేన జాంగలరసేన శాల్యోదనం భోజయేద్బలమగ్నిబలం చావేక్ష్య | అనేన విధినాఽధ్యర్ధమాసముపసంస్కృతా విముక్తాహారాచారా విగతసూతికాభిధానా స్యాత్, పునరార్తవదర్శనాదిత్యేకే ||16||
View original
अथ सूतिकां बलातैलाभ्यक्तां वातहरौषधनिष्क्वाथेनोपचरेत् | सशेषदोषां तु तदहः पिप्पलीपिप्पलीमूलहस्तिपिप्पलीचित्रकशृङ्गवेरचूर्णं गुडोदकेनोष्णेन पाययेत्, एवं द्विरात्रं त्रिरात्रं वा कुर्यादादुष्टशोणितात् | विशुद्धे ततो विदारिगन्धादिसिद्धां स्नेहयवागूं क्षीरयवागूं वा पाययेत्त्रिरात्रम् | ततो यवकोलकुलत्थसिद्धेन जाङ्गलरसेन शाल्योदनं भोजयेद्बलमग्निबलं चावेक्ष्य | अनेन विधिनाऽध्यर्धमासमुपसंस्कृता विमुक्ताहाराचारा विगतसूतिकाभिधाना स्यात्, पुनरार्तवदर्शनादित्येके ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (17) · Śloka 17
ధన్వభూమిజాతాం తు సూతికాం ఘృతతైలయోరన్యతరస్య మాత్రాం పాయయేత్ పిప్పల్యాదికషాయానుపానాం, స్నేహనిత్యా చ స్యాత్త్రిరాత్రం పంచరాత్రం వా బలవతీ ; అబలాం యవాగూం పాయయేత్త్రిరాత్రం పంచరాత్రం వా | అత ఊర్ధ్వం స్నిగ్ధేనాన్నసంసర్గేణోపచరేత్ ||17||
View original
धन्वभूमिजातां तु सूतिकां घृततैलयोरन्यतरस्य मात्रां पाययेत् पिप्पल्यादिकषायानुपानां, स्नेहनित्या च स्यात्त्रिरात्रं पञ्चरात्रं वा बलवती ; अबलां यवागूं पाययेत्त्रिरात्रं पञ्चरात्रं वा | अत ऊर्ध्वं स्निग्धेनान्नसंसर्गेणोपचरेत् ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (18) · Śloka 18
ప్రాయశశ్చైనాం ప్రభూతేనోష్ణోదకేన పరిషించేత్, క్రోధాయాసమైథునాదీంశ్చ పరిహరేత్ ||18||
View original
प्रायशश्चैनां प्रभूतेनोष्णोदकेन परिषिञ्चेत्, क्रोधायासमैथुनादींश्च परिहरेत् ||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (19-20) · Śloka 20
మిథ్యాచారాత్ సూతికాయా యో వ్యాధిరుపజాయతే | స కృచ్ఛ్రసాధ్యోఽసాధ్యో వా భవేదత్యపతర్పణాత్ ||19|| తస్మాత్తాం దేశకాలౌ చ వ్యాధిసాత్మ్యేన కర్మణా | పరీక్ష్యోపచరేన్నిత్యమేవం నాత్యయమాప్నుయాత్ ||20||
View original
मिथ्याचारात् सूतिकाया यो व्याधिरुपजायते | स कृच्छ्रसाध्योऽसाध्यो वा भवेदत्यपतर्पणात् ||१९|| तस्मात्तां देशकालौ च व्याधिसात्म्येन कर्मणा | परीक्ष्योपचरेन्नित्यमेवं नात्ययमाप्नुयात् ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (21) · Śloka 21
అథాపరాఽపతంత్యానాహాధ్మానౌ కురుతే, తస్మాత్ కంఠమస్యాః కేశవేష్టితయాఽంగుల్యా ప్రమృజేత్, కటుకాలాబుకృతవేధనసర్షపసర్పనిర్మోకైర్వా కటుతైలవిమిశ్రైర్యోనిముఖం ధూపయేత్, లాంగలీమూలకల్కేన వాఽస్యాః పాణిపాదతలమాలింపేత్, మూర్ధ్ని వాఽస్యా మహావృక్షక్షీరమనుసేచయేత్, కుష్ఠలాంగలీమూలకల్కం వా మద్యమూత్రయోరన్యతరేణ పాయయేత్, శాలమూలకల్కం వా పిప్పల్యాదిం వా మద్యేన, సిద్ధార్థకకుష్ఠలాంగలీమహావృక్షక్షీరమిశ్రేణ సురామండేన వాఽఽస్థాపయేత్, ఏతైరేవ సిద్ధేన సిద్ధార్థకతైలేనోత్తరబస్తిం దద్యాత్, స్నిగ్ధేన వా కృత్తనఖేన హస్తేనాపహరేత్ ||21||
View original
अथापराऽपतन्त्यानाहाध्मानौ कुरुते, तस्मात् कण्ठमस्याः केशवेष्टितयाऽङ्गुल्या प्रमृजेत्, कटुकालाबुकृतवेधनसर्षपसर्पनिर्मोकैर्वा कटुतैलविमिश्रैर्योनिमुखं धूपयेत्, लाङ्गलीमूलकल्केन वाऽस्याः पाणिपादतलमालिम्पेत्, मूर्ध्नि वाऽस्या महावृक्षक्षीरमनुसेचयेत्, कुष्ठलाङ्गलीमूलकल्कं वा मद्यमूत्रयोरन्यतरेण पाययेत्, शालमूलकल्कं वा पिप्पल्यादिं वा मद्येन, सिद्धार्थककुष्ठलाङ्गलीमहावृक्षक्षीरमिश्रेण सुरामण्डेन वाऽऽस्थापयेत्, एतैरेव सिद्धेन सिद्धार्थकतैलेनोत्तरबस्तिं दद्यात्, स्निग्धेन वा कृत्तनखेन हस्तेनापहरेत् ||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (22) · Śloka 22
ప్రజాతాయాశ్చ నార్యా రూక్షశరీరాయాస్తీక్ష్ణైరవిశోధితం రక్తం వాయునా తద్దేశగతేనాతిసంరుద్ధం నాభేరధః పార్శ్వయోర్బస్తౌ బస్తిశిరసి వా గ్రంథిం కరోతి; తతశ్చ నాభిబస్త్యుదరశూలాని భవంతి, సూచీభిరివ నిస్తుద్యతే భిద్యతే దీర్యత ఇవ చ పక్వాశయః, సమంతాదాధ్మానముదరే మూత్రసంగశ్చ భవతీతి మక్కల్లలక్షణం | తత్ర వీరతర్వాదిసిద్ధం జలముషకాదిప్రతీవాపం పాయయేత్, యవక్షారచూర్ణం వా సుఖోదకేన పిప్పల్యాదిక్వాథేన వా, పిప్పల్యాదిచూర్ణం వా సురామండేన, వరుణాదిక్వాథం వా పంచకోలైలాప్రతీవాపం, పృథక్పర్ణ్యాదిక్వాథం వా భద్రదారుమరిచసంసృష్టం, పురాణగుడం వా త్రికటుకచతుర్జాతకకుస్తుంబురుమిశ్రం ఖాదేత్, అచ్ఛం వా పిబేదరిష్టమితి ||22||
View original
प्रजातायाश्च नार्या रूक्षशरीरायास्तीक्ष्णैरविशोधितं रक्तं वायुना तद्देशगतेनातिसंरुद्धं नाभेरधः पार्श्वयोर्बस्तौ बस्तिशिरसि वा ग्रन्थिं करोति; ततश्च नाभिबस्त्युदरशूलानि भवन्ति, सूचीभिरिव निस्तुद्यते भिद्यते दीर्यत इव च पक्वाशयः, समन्तादाध्मानमुदरे मूत्रसङ्गश्च भवतीति मक्कल्ललक्षणम् | तत्र वीरतर्वादिसिद्धं जलमुषकादिप्रतीवापं पाययेत्, यवक्षारचूर्णं वा सुखोदकेन पिप्पल्यादिक्वाथेन वा, पिप्पल्यादिचूर्णं वा सुरामण्डेन, वरुणादिक्वाथं वा पञ्चकोलैलाप्रतीवापं, पृथक्पर्ण्यादिक्वाथं वा भद्रदारुमरिचसंसृष्टं, पुराणगुडं वा त्रिकटुकचतुर्जातककुस्तुम्बुरुमिश्रं खादेत्, अच्छं वा पिबेदरिष्टमिति ||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (23) · Śloka 23
అథ బాలం క్షౌమపరివృతం క్షౌమవస్త్రాస్తృతాయాం శయ్యాయాం శాయయేత్, పీలుబదరీనింబపరూషకశాఖాభిశ్చైనం పరివీజయేత్, మూర్ధ్ని చాస్యాహరహస్తైలపిచుమవచారయేత్, ధూపయేచ్చైనం రక్షోఘ్నైర్ధూపైః, రక్షోఘ్నాని చాస్య పాణిపాదశిరోగ్రీవాస్వవసృజేత్, తిలాతసీసర్షపకణాంశ్చాత్ర ప్రకిరేత్, అధిష్ఠానే చాగ్నిం ప్రజ్వాలయేత్, వ్రణితోపాసనీయం చావేక్షేత ||23||
View original
अथ बालं क्षौमपरिवृतं क्षौमवस्त्रास्तृतायां शय्यायां शाययेत्, पीलुबदरीनिम्बपरूषकशाखाभिश्चैनं परिवीजयेत्, मूर्ध्नि चास्याहरहस्तैलपिचुमवचारयेत्, धूपयेच्चैनं रक्षोघ्नैर्धूपैः, रक्षोघ्नानि चास्य पाणिपादशिरोग्रीवास्ववसृजेत्, तिलातसीसर्षपकणांश्चात्र प्रकिरेत्, अधिष्ठाने चाग्निं प्रज्वालयेत्, व्रणितोपासनीयं चावेक्षेत ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (24) · Śloka 24
తతో దశమేఽహని మాతాపితరౌ కృతమంగలకౌతుకౌ స్వస్తివాచనం కృత్వా నామ కుర్యాతాం యదభిప్రేతం నక్షత్రనామ వా ||24||
View original
ततो दशमेऽहनि मातापितरौ कृतमङ्गलकौतुकौ स्वस्तिवाचनं कृत्वा नाम कुर्यातां यदभिप्रेतं नक्षत्रनाम वा ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (25-27) · Śloka 27
తతో యథావర్ణం ధాత్రీముపేయాన్మధ్యమప్రమాణాం మధ్యమవయస్కా(సా)మరోగాం శీలవతీమచపలామలోలుపామకృశామస్థూలాం ప్రసన్నక్షీరామలంబౌష్ఠీమలంబోర్ధ్వస్తనీమవ్యంగామవ్యసనినీం జీవద్వత్సాం దోగ్ధ్రీం వత్సలామక్షుద్రకర్మిణీం కులే జాతామతో భూయిష్ఠైశ్చ గుణైరన్వితాం శ్మామామారోగ్యబలవృద్ధయే బాలస్య | తత్రోర్ధ్వస్తనీ కరాలం కుర్యాత్, లంబస్తనీ నాసికాముఖం ఛాదయిత్వా మరణమాపాదయేత్ | తతః ప్రశస్తాయాం తిథౌ శిరఃస్నాతమహతవాససముదఙ్ముఖం శిశుముపవేశ్య ధాత్రీం ప్రాఙ్ముఖీం చోపవేశ్య దక్షిణం స్తనం ధౌతమీషత్పరిస్రుతమభిమంత్ర్య మంత్రేణానేన పాయయేత్ ||25|| ‘చత్వారః సాగరాస్తుభ్యం స్తనయోః క్షీరవాహినః | భవంతు సుభగే నిత్యం బాలస్య బలవృద్ధయే ||26|| పయోఽమృతరసం పీత్వా కుమారస్తే శుభాననే | దీర్ఘమాయురవాప్నోతు దేవాః ప్రాశ్యామృతం యథా ||27||
View original
ततो यथावर्णं धात्रीमुपेयान्मध्यमप्रमाणां मध्यमवयस्का(सा)मरोगां शीलवतीमचपलामलोलुपामकृशामस्थूलां प्रसन्नक्षीरामलम्बौष्ठीमलम्बोर्ध्वस्तनीमव्यङ्गामव्यसनिनीं जीवद्वत्सां दोग्ध्रीं वत्सलामक्षुद्रकर्मिणीं कुले जातामतो भूयिष्ठैश्च गुणैरन्वितां श्मामामारोग्यबलवृद्धये बालस्य | तत्रोर्ध्वस्तनी करालं कुर्यात्, लम्बस्तनी नासिकामुखं छादयित्वा मरणमापादयेत् | ततः प्रशस्तायां तिथौ शिरःस्नातमहतवाससमुदङ्मुखं शिशुमुपवेश्य धात्रीं प्राङ्मुखीं चोपवेश्य दक्षिणं स्तनं धौतमीषत्परिस्रुतमभिमन्त्र्य मन्त्रेणानेन पाययेत् ||२५|| ‘चत्वारः सागरास्तुभ्यं स्तनयोः क्षीरवाहिनः | भवन्तु सुभगे नित्यं बालस्य बलवृद्धये ||२६|| पयोऽमृतरसं पीत्वा कुमारस्ते शुभानने | दीर्घमायुरवाप्नोतु देवाः प्राश्यामृतं यथा ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (28) · Śloka 28
అతోఽన్యథా నానాస్తన్యోపయోగస్యాసాత్మ్యాద్వ్యాధిజన్మ భవతి ||28||
View original
अतोऽन्यथा नानास्तन्योपयोगस्यासात्म्याद्व्याधिजन्म भवति ||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (29) · Śloka 29
అపరిస్రుతేఽప్యతిస్తబ్ధస్తన్యపూర్ణస్తనపానాదుత్సుహితస్రోతసః శిశోః కాసశ్వాసవమీప్రాదుర్భావః | తస్మాదేవంవిధానాం స్తన్యం న పాయయేత్ ||29||
View original
अपरिस्रुतेऽप्यतिस्तब्धस्तन्यपूर्णस्तनपानादुत्सुहितस्रोतसः शिशोः कासश्वासवमीप्रादुर्भावः | तस्मादेवंविधानां स्तन्यं न पाययेत् ||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (30) · Śloka 30
క్రోధశోకావాత్సల్యాదిభిశ్చ స్త్రియాఃస్తన్యనాశో భవతి | అథాస్యాః క్షీరజననార్థం సౌమనస్యముత్పాద్యయవగోధూమశాలిషష్టికమాంసరససురాసౌవీరకపిణ్యాకలశునమత్స్యకశేరుకశృంగాటక- బిసవిదారికందమధుకశతావరీనాలికాలాబూకాలశాకప్రభృతీని విదధ్యాత్ ||30||
View original
क्रोधशोकावात्सल्यादिभिश्च स्त्रियाःस्तन्यनाशो भवति | अथास्याः क्षीरजननार्थं सौमनस्यमुत्पाद्ययवगोधूमशालिषष्टिकमांसरससुरासौवीरकपिण्याकलशुनमत्स्यकशेरुकशृङ्गाटक- बिसविदारिकन्दमधुकशतावरीनालिकालाबूकालशाकप्रभृतीनि विदध्यात् ||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (31-33) · Śloka 33
అథాస్యాః స్తన్యమప్సు పరీక్షేత; తచ్చేచ్ఛీతలమమలం తను శంఖావభాసమప్సు న్యస్తమేకీభావం గచ్ఛత్యఫేనిలమతంతుమన్నోత్ప్లవతేఽవసీదతి వా తచ్ఛుద్ధమితి విద్యాత్, తేన కుమారస్యారోగ్యం శరీరోపచయో బలవృద్ధిశ్చ భవతి | న చ క్షుధితశోకార్తశ్రాంతప్రదుష్టధాతుగర్భిణీజ్వరితాతిక్షీణాతిస్థూలవిదగ్ధభక్తవిరుద్ధాహారతర్పితాయాః స్తన్యం పాయయేత్; నాజీర్ణౌషధం చ బాలం, దోషౌషధమలానాం తీవ్రవేగోత్పత్తిభయాత్ ||31|| భవంతి చాత్ర- ధాత్ర్యాస్తు గురుభిర్భోజ్యైర్విషమైర్దోషలైస్తథా | దోషా దేహే ప్రకుప్యంతి తతః స్తన్యం ప్రదుష్యతి ||32|| మిథ్యాహారవిహారిణ్యా దుష్టా వాతాదయః స్త్రియాః | దూషయంతి పయస్తేన శారీరా వ్యాధయః శిశోః | భవంతి కుశలస్తాంశ్చ భిషక్ సమ్యగ్విభావయేత్ ||33||
View original
अथास्याः स्तन्यमप्सु परीक्षेत; तच्चेच्छीतलममलं तनु शङ्खावभासमप्सु न्यस्तमेकीभावं गच्छत्यफेनिलमतन्तुमन्नोत्प्लवतेऽवसीदति वा तच्छुद्धमिति विद्यात्, तेन कुमारस्यारोग्यं शरीरोपचयो बलवृद्धिश्च भवति | न च क्षुधितशोकार्तश्रान्तप्रदुष्टधातुगर्भिणीज्वरितातिक्षीणातिस्थूलविदग्धभक्तविरुद्धाहारतर्पितायाः स्तन्यं पाययेत्; नाजीर्णौषधं च बालं, दोषौषधमलानां तीव्रवेगोत्पत्तिभयात् ||३१|| भवन्ति चात्र- धात्र्यास्तु गुरुभिर्भोज्यैर्विषमैर्दोषलैस्तथा | दोषा देहे प्रकुप्यन्ति ततः स्तन्यं प्रदुष्यति ||३२|| मिथ्याहारविहारिण्या दुष्टा वातादयः स्त्रियाः | दूषयन्ति पयस्तेन शारीरा व्याधयः शिशोः | भवन्ति कुशलस्तांश्च भिषक् सम्यग्विभावयेत् ||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (34-36) · Śloka 36
అంగప్రత్యంగదేశే తు రుజా యత్రాస్య జాయతే | ముహుర్ముహుః స్పృశతి తం స్పృశ్యమానే చ రోదితి ||34|| నిమీలితాక్షో మూర్ధస్థే శిరో రోగే న ధారయేత్ | బస్తిస్థే మూత్రసంగార్తో రుజా తృష్యతి మూర్చ్ఛతి ||35|| విణ్మూత్రసంగవైవర్ణ్యచ్ఛర్ద్యాధ్మానాంత్రకూజనైః | కోష్ఠే దోషాన్ విజానీయాత్ సర్వత్రస్థాంశ్చ రోదనైః ||36||
View original
अङ्गप्रत्यङ्गदेशे तु रुजा यत्रास्य जायते | मुहुर्मुहुः स्पृशति तं स्पृश्यमाने च रोदिति ||३४|| निमीलिताक्षो मूर्धस्थे शिरो रोगे न धारयेत् | बस्तिस्थे मूत्रसङ्गार्तो रुजा तृष्यति मूर्च्छति ||३५|| विण्मूत्रसङ्गवैवर्ण्यच्छर्द्याध्मानान्त्रकूजनैः | कोष्ठे दोषान् विजानीयात् सर्वत्रस्थांश्च रोदनैः ||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (37) · Śloka 37
తేషు యథాభిహితం మృద్వచ్ఛేదనీయమౌషధం మాత్రయా క్షీరపస్య క్షీరసర్పిషా సంయుక్తం విదధ్యాత్, ధాత్ర్యాశ్చ కేవలం, క్షీరాన్నాదస్యాత్మని ధాత్ర్యాశ్చ పూర్వవత్, అన్నాదస్య కషాయాదీనాత్మన్యేవ న ధాత్ర్యాః ||37||
View original
तेषु यथाभिहितं मृद्वच्छेदनीयमौषधं मात्रया क्षीरपस्य क्षीरसर्पिषा संयुक्तं विदध्यात्, धात्र्याश्च केवलं, क्षीरान्नादस्यात्मनि धात्र्याश्च पूर्ववत्, अन्नादस्य कषायादीनात्मन्येव न धात्र्याः ||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (38) · Śloka 38
తత్ర మాసాదూర్ధ్వం క్షీరపాయాంగులిపర్వద్వయగ్రహణసమ్మితామౌషధమాత్రాం విదధ్యాత్, కోలాస్థిసమ్మితాం కల్కమాత్రాం క్షీరాన్నాదాయ, కోలసమ్మితామన్నాదాయేతి ||38||
View original
तत्र मासादूर्ध्वं क्षीरपायाङ्गुलिपर्वद्वयग्रहणसम्मितामौषधमात्रां विदध्यात्, कोलास्थिसम्मितां कल्कमात्रां क्षीरान्नादाय, कोलसम्मितामन्नादायेति ||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (39) · Śloka 39
యేషాం గదానాం యే యోగాః ప్రవక్ష్యంతేఽగదంకరాః | తేషు తత్కల్కసంలిప్తౌ పాయయేత శిశుం స్తనౌ ||39||
View original
येषां गदानां ये योगाः प्रवक्ष्यन्तेऽगदङ्कराः | तेषु तत्कल्कसंलिप्तौ पाययेत शिशुं स्तनौ ||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (40-41) · Śloka 41
ఏకం ద్వే త్రీణి చాహాని వాతపిత్తకఫజ్వరే | స్తన్యపాయాహితం సర్పిరితరాభ్యాం యథార్థతః ||40|| న చ తృష్ణాభయాదత్ర పాయయేత శిశుం స్తనౌ | విరేకబస్తివమనాన్యృతే కుర్యాచ్చ నాత్యయాత్ ||41||
View original
एकं द्वे त्रीणि चाहानि वातपित्तकफज्वरे | स्तन्यपायाहितं सर्पिरितराभ्यां यथार्थतः ||४०|| न च तृष्णाभयादत्र पाययेत शिशुं स्तनौ | विरेकबस्तिवमनान्यृते कुर्याच्च नात्ययात् ||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (42) · Śloka 43
మస్తులుంగక్షయాద్యస్య వాయుస్తాల్వస్థి నామయేత్ | తస్య తృడ్దైన్యయుక్తస్య సర్పిర్మధురకైః శృతం ||42|| పానాభ్యంజనయోర్యోజ్యం శీతాంబూద్వేజనం తథా |43|
View original
मस्तुलुङ्गक्षयाद्यस्य वायुस्ताल्वस्थि नामयेत् | तस्य तृड्दैन्ययुक्तस्य सर्पिर्मधुरकैः शृतम् ||४२|| पानाभ्यञ्जनयोर्योज्यं शीताम्बूद्वेजनं तथा |४३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (43-44) · Śloka 44
వాతేనాధ్మాపితాం నాభిం సరుజాం తుండిసంజ్ఞితాం ||43|| మారుతఘ్నైః ప్రశమయేత్ స్నేహస్వేదోపనాహనైః | గుదపాకే తు బాలానాం పిత్తఘ్నీం కారయేత్ క్రియాం | రసాంజనం విశేషేణ పానాలేపనయోర్హితం ||44||
View original
वातेनाध्मापितां नाभिं सरुजां तुण्डिसञ्ज्ञिताम् ||४३|| मारुतघ्नैः प्रशमयेत् स्नेहस्वेदोपनाहनैः | गुदपाके तु बालानां पित्तघ्नीं कारयेत् क्रियाम् | रसाञ्जनं विशेषेण पानालेपनयोर्हितम् ||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 33 (45) · Śloka 45
క్షీరాహారాయ సర్పిః పాయయేత్ సిద్ధార్థకవచామాంసీపయస్యాపామార్గశతావరీసారివాబ్రాహ్మీపిప్పలీహరిద్రాకుష్ఠసైంధవసిద్ధం, క్షీరాన్నాదాయ మధుకవచాపిప్పలీచిత్రకత్రిఫలాసిద్ధం, అన్నాదాయ ద్విపంచమూలీక్షీరతగరభద్రదారుమరిచమధుకవిడంగద్రాక్షర్ధిబ్రాహ్మీసిద్ధం ; తేనారోగ్యబలమేధాయూంషి శిశోర్భవంతి ||45||
View original
क्षीराहाराय सर्पिः पाययेत् सिद्धार्थकवचामांसीपयस्यापामार्गशतावरीसारिवाब्राह्मीपिप्पलीहरिद्राकुष्ठसैन्धवसिद्धं, क्षीरान्नादाय मधुकवचापिप्पलीचित्रकत्रिफलासिद्धम्, अन्नादाय द्विपञ्चमूलीक्षीरतगरभद्रदारुमरिचमधुकविडङ्गद्राक्षर्धिब्राह्मीसिद्धं ; तेनारोग्यबलमेधायूंषि शिशोर्भवन्ति ||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 34 (46-47) · Śloka 47
బాలం పునర్గాత్రసుఖం గృహ్ణీయాత్, న చైనం తర్జయేత్, సహసా న ప్రతిబోధయేద్విత్రాసభయాత్, సహసా నాపహరేదుత్క్షిపేద్వా వాతాదివిఘాతభయాత్, నోపవేశయేత్ కౌబ్జ్యభయాత్, నిత్యం చైనమనువర్తేత ప్రియశతైరజిఘాంసుః; ఏవమవిహతమనా హ్యభివర్ధతే నిత్యముదగ్రసత్త్వసంపన్నో నీరోగః సుప్రసన్నమనాశ్చ భవతి | వాతాతపవిద్యుత్ప్రభాపాదపలతాశూన్యాగారనిమ్నస్థానగ్రహచ్ఛాయాదిభ్యో దుర్గ్రహోపసర్గతశ్చ బాలం రక్షేత్ ||46|| నాశుచౌ విసృజేద్బాలం నాకాశే విషమే న చ | నోష్మమారుతవర్షేషు రజోధూమోదకేషు చ ||47||
View original
बालं पुनर्गात्रसुखं गृह्णीयात्, न चैनं तर्जयेत्, सहसा न प्रतिबोधयेद्वित्रासभयात्, सहसा नापहरेदुत्क्षिपेद्वा वातादिविघातभयात्, नोपवेशयेत् कौब्ज्यभयात्, नित्यं चैनमनुवर्तेत प्रियशतैरजिघांसुः; एवमविहतमना ह्यभिवर्धते नित्यमुदग्रसत्त्वसम्पन्नो नीरोगः सुप्रसन्नमनाश्च भवति | वातातपविद्युत्प्रभापादपलताशून्यागारनिम्नस्थानग्रहच्छायादिभ्यो दुर्ग्रहोपसर्गतश्च बालं रक्षेत् ||४६|| नाशुचौ विसृजेद्बालं नाकाशे विषमे न च | नोष्ममारुतवर्षेषु रजोधूमोदकेषु च ||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 35 (48) · Śloka 48
క్షీరసాత్మ్యతయా క్షీరమాజం గవ్యమథాపి వా | దద్యాదాస్తన్యపర్యాప్తేర్బాలానాం వీక్ష్య మాత్రయా ||48||
View original
क्षीरसात्म्यतया क्षीरमाजं गव्यमथापि वा | दद्यादास्तन्यपर्याप्तेर्बालानां वीक्ष्य मात्रया ||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 36 (49) · Śloka 49
షణ్మాసం చైనమన్నం ప్రాశయేల్లఘు హితం చ ||49||
View original
षण्मासं चैनमन्नं प्राशयेल्लघु हितं च ||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 37 (50) · Śloka 50
నిత్యమవరోధరతశ్చ స్యాత్ కృతరక్ష ఉపసర్గభయాత్; ప్రయత్నతశ్చ గ్రహోపసర్గేభ్యో రక్ష్యా బాలా భవంతి ||50||
View original
नित्यमवरोधरतश्च स्यात् कृतरक्ष उपसर्गभयात्; प्रयत्नतश्च ग्रहोपसर्गेभ्यो रक्ष्या बाला भवन्ति ||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 38 (51) · Śloka 51
అథ కుమార ఉద్విజతే త్రస్యతి రోదితి నష్టసంజ్ఞో భవతి నఖదశనైర్ధాత్రీమాత్మానం చ పరిణుదతి దంతాన్ ఖాదతి కూజతి జృంభతే భ్రువౌ విక్షిపత్యూర్ధ్వం నిరీక్షతే ఫేనముద్వమతి సందష్టౌష్ఠఃక్రూరో భిన్నామవర్చా దీనార్తస్వరో నిశి జాగర్తి దుర్బలో మ్లానాంగో మత్స్యచ్ఛుచ్ఛ్రుందరిమత్కుణగంధో యథా పురా ధాత్ర్యాః స్తన్యమభిలషతి తథా నాభిలషతీతి సామాన్యేన గ్రహోపసృష్టలక్షణముక్తం, విస్తరేణోత్తరే వక్ష్యామః ||51||
View original
अथ कुमार उद्विजते त्रस्यति रोदिति नष्टसञ्ज्ञो भवति नखदशनैर्धात्रीमात्मानं च परिणुदति दन्तान् खादति कूजति जृम्भते भ्रुवौ विक्षिपत्यूर्ध्वं निरीक्षते फेनमुद्वमति सन्दष्टौष्ठःक्रूरो भिन्नामवर्चा दीनार्तस्वरो निशि जागर्ति दुर्बलो म्लानाङ्गो मत्स्यच्छुच्छ्रुन्दरिमत्कुणगन्धो यथा पुरा धात्र्याः स्तन्यमभिलषति तथा नाभिलषतीति सामान्येन ग्रहोपसृष्टलक्षणमुक्तं, विस्तरेणोत्तरे वक्ष्यामः ||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 39 (52) · Śloka 52
శక్తిమంతం చైనం జ్ఞాత్వా యథావర్ణం విద్యాం గ్రాహయేత్ ||52||
View original
शक्तिमन्तं चैनं ज्ञात्वा यथावर्णं विद्यां ग्राहयेत् ||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 40 (53) · Śloka 53
అథాస్మై పంచవింశతివర్షాయ షోడశదశవర్షాం పత్నీమావహేత్ పిత్ర్యధర్మార్థకామప్రజాః ప్రాప్స్యతీతి ||53||
View original
अथास्मै पञ्चविंशतिवर्षाय षोडशदशवर्षां पत्नीमावहेत् पित्र्यधर्मार्थकामप्रजाः प्राप्स्यतीति ||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 41 (54-55) · Śloka 55
ఊనషోడశవర్షాయామప్రాప్తః పంచవింశతిం | యద్యాధత్తే పుమాన్ గర్భం కుక్షిస్థః స విపద్యతే ||54|| జాతో వా న చిరం జీవేజ్జీవేద్వా దుర్బలేంద్రియః | తస్మాదత్యంతబాలాయాం గర్భాధానం న కారయేత్ ||55||
View original
ऊनषोडशवर्षायामप्राप्तः पञ्चविंशतिम् | यद्याधत्ते पुमान् गर्भं कुक्षिस्थः स विपद्यते ||५४|| जातो वा न चिरं जीवेज्जीवेद्वा दुर्बलेन्द्रियः | तस्मादत्यन्तबालायां गर्भाधानं न कारयेत् ||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 42 (56) · Śloka 56
అతివృద్ధాయాం దీర్ఘరోగిణ్యామన్యేన వా వికారేణోపసృష్టాయాం గర్భాధానం నైవ కుర్వీత | పురుషస్యాప్యేవంవిధస్య త ఏవ దోషాః సంభవంతి ||56||
View original
अतिवृद्धायां दीर्घरोगिण्यामन्येन वा विकारेणोपसृष्टायां गर्भाधानं नैव कुर्वीत | पुरुषस्याप्येवंविधस्य त एव दोषाः सम्भवन्ति ||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 43 (57) · Śloka 57
తత్ర పూర్వోక్తైః కారణైః పతిష్యతి గర్భే గర్భాశయకటీవంక్షణబస్తిశూలాని రక్తదర్శనం చ | తత్ర శీతైః పరిషేకావగాహప్రదేహాదిభిరుపచరేజ్జీవనీయశృతక్షీరపానైశ్చ | గర్భస్ఫురణే ముహుర్ముహుస్తత్సంధారణార్థం క్షీరముత్పలాదిసిద్ధం పాయయేత్ | ప్రస్రంసమానే సదాహపార్శ్వపృష్ఠశూలాసృగ్దరానాహమూత్రసంగాః, స్థానాత్ స్థానం చ ప్రక్రామతి గర్భే కోష్ఠే సంరంభః, తత్ర స్నిగ్ధశీతాః క్రియాః | వేదనాయాం మహాసహాక్షుద్రసహామధుకశ్వదంష్ట్రాకంటకారికాసిద్ధం పయః శర్కరాక్షౌద్రమిశ్రం పాయయేత్; మూత్రసంగే దర్భాదిసిద్ధం; ఆనాహే హింగుసౌవర్చలలశునవచాసిద్ధం | అత్యర్థం స్రవతి రక్తే కోష్ఠాగారికాగారమృత్పిండసమంగాధాతకీకుసుమనవమాలికాగైరికసర్జరసరసాంజనచూర్ణం మధునాఽవలిహ్యాత్, యథాలాభం న్యగ్రోధాదిత్వక్ప్రవాలకల్కం వా పయసా పాయయేత్, ఉత్పలాదికల్కం వా కశేరుశృంగాటకశాలూకకల్కం వా శృతేన పయసా, ఉదుంబరఫలౌదకకందక్వాథేన వా శర్కరామధుమధురేణ శాలిపిష్టం; న్యగ్రోధాదిస్వరసపరిపీతం వా వస్త్రావయవం యోన్యాం ధారయేత్ | అథాదృష్టశోణితవేదనాయాం మధుకదేవదారుమంజిష్ఠాపయస్యాసిద్ధం పయః పాయయేత్, తదేవాశ్మంతకశతావరీపయస్యాసిద్ధం విదారిగంధాదిసిద్ధం వా, బృహతీద్వయోత్పలశతావరీసారివాపయస్యామధుకసిద్ధం వా; ఏవముపక్రాంతాయా ఉపావర్తంతే రుజో గర్భశ్చాప్యాయతే | వ్యవస్థితే చ గర్భే గవ్యేనోదుంబరశలాటుసిద్ధేన పయసా భోజయేత్ | అతీతే లవణస్నేహవర్జ్యాభిర్యవాగూభిరుద్దాలకాదీనాం పాచనీయోపసంస్కృతాభిరుపక్రమేత యావంతో మాసా గర్భస్య తావంత్యహాని | బస్త్యుదరశూలేషు పురాణగుడం దీపనీయసంయుక్తం పాయయేదరిష్టం వా | వాతోపద్రవగృహీతత్వాత్ స్రోతసాం లీయతే గర్భః, సోఽతికాలమవతిష్ఠమానో వ్యాపద్యతే, తాం మృదునా స్నేహాదిక్రమేణోపచరేత్, ఉత్క్రోశరససంసిద్ధామనల్పస్నేహాం యవాగూం పాయయేత్, మాషతిలబిల్వశలాటుసిద్ధాన్ వా కుల్మాషాన్ భక్షయేన్మధుమాధ్వీకం చానుపిబేత్ సప్తరాత్రం | కాలాతీతస్థాయిని గర్భే విశేషతః సధాన్యముదూఖల ముసలేనాభిహన్యాద్విషమే వా యానాసనే సేవేత | వాతాభిపన్న ఏవ శుష్యతి గర్భః, స మాతుః కుక్షిం న పూరయతి మందం స్పందతే చ, తం బృంహణీయైః పయోభిర్మాంసరసైశ్చోపచరేత్ | శుక్రశోణితం వాయునాఽభిప్రపన్నమవక్రాంతజీవమాధ్మాపయత్యుదరం, తం కదాచిద్యదృచ్ఛయోపశాంతం నైగమేషాపహృతమితి భాషంతే, తమేవ కదాచిత్ ప్రలీయమానం నాగోదరమిత్యాహుః; తత్రాపి లీనవత్ ప్రతీకారః ||57||
View original
तत्र पूर्वोक्तैः कारणैः पतिष्यति गर्भे गर्भाशयकटीवङ्क्षणबस्तिशूलानि रक्तदर्शनं च | तत्र शीतैः परिषेकावगाहप्रदेहादिभिरुपचरेज्जीवनीयशृतक्षीरपानैश्च | गर्भस्फुरणे मुहुर्मुहुस्तत्सन्धारणार्थं क्षीरमुत्पलादिसिद्धं पाययेत् | प्रस्रंसमाने सदाहपार्श्वपृष्ठशूलासृग्दरानाहमूत्रसङ्गाः, स्थानात् स्थानं च प्रक्रामति गर्भे कोष्ठे संरम्भः, तत्र स्निग्धशीताः क्रियाः | वेदनायां महासहाक्षुद्रसहामधुकश्वदंष्ट्राकण्टकारिकासिद्धं पयः शर्कराक्षौद्रमिश्रं पाययेत्; मूत्रसङ्गे दर्भादिसिद्धम्; आनाहे हिङ्गुसौवर्चललशुनवचासिद्धम् | अत्यर्थं स्रवति रक्ते कोष्ठागारिकागारमृत्पिण्डसमङ्गाधातकीकुसुमनवमालिकागैरिकसर्जरसरसाञ्जनचूर्णं मधुनाऽवलिह्यात्, यथालाभं न्यग्रोधादित्वक्प्रवालकल्कं वा पयसा पाययेत्, उत्पलादिकल्कं वा कशेरुशृङ्गाटकशालूककल्कं वा शृतेन पयसा, उदुम्बरफलौदककन्दक्वाथेन वा शर्करामधुमधुरेण शालिपिष्टं; न्यग्रोधादिस्वरसपरिपीतं वा वस्त्रावयवं योन्यां धारयेत् | अथादृष्टशोणितवेदनायां मधुकदेवदारुमञ्जिष्ठापयस्यासिद्धं पयः पाययेत्, तदेवाश्मन्तकशतावरीपयस्यासिद्धं विदारिगन्धादिसिद्धं वा, बृहतीद्वयोत्पलशतावरीसारिवापयस्यामधुकसिद्धं वा; एवमुपक्रान्ताया उपावर्तन्ते रुजो गर्भश्चाप्यायते | व्यवस्थिते च गर्भे गव्येनोदुम्बरशलाटुसिद्धेन पयसा भोजयेत् | अतीते लवणस्नेहवर्ज्याभिर्यवागूभिरुद्दालकादीनां पाचनीयोपसंस्कृताभिरुपक्रमेत यावन्तो मासा गर्भस्य तावन्त्यहानि | बस्त्युदरशूलेषु पुराणगुडं दीपनीयसंयुक्तं पाययेदरिष्टं वा | वातोपद्रवगृहीतत्वात् स्रोतसां लीयते गर्भः, सोऽतिकालमवतिष्ठमानो व्यापद्यते, तां मृदुना स्नेहादिक्रमेणोपचरेत्, उत्क्रोशरससंसिद्धामनल्पस्नेहां यवागूं पाययेत्, माषतिलबिल्वशलाटुसिद्धान् वा कुल्माषान् भक्षयेन्मधुमाध्वीकं चानुपिबेत् सप्तरात्रम् | कालातीतस्थायिनि गर्भे विशेषतः सधान्यमुदूखल मुसलेनाभिहन्याद्विषमे वा यानासने सेवेत | वाताभिपन्न एव शुष्यति गर्भः, स मातुः कुक्षिं न पूरयति मन्दं स्पन्दते च, तं बृंहणीयैः पयोभिर्मांसरसैश्चोपचरेत् | शुक्रशोणितं वायुनाऽभिप्रपन्नमवक्रान्तजीवमाध्मापयत्युदरं, तं कदाचिद्यदृच्छयोपशान्तं नैगमेषापहृतमिति भाषन्ते, तमेव कदाचित् प्रलीयमानं नागोदरमित्याहुः; तत्रापि लीनवत् प्रतीकारः ||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 44 (58-62) · Śloka 62
అత ఊర్ధ్వం మాసానుమాసికం వక్ష్యామః- ||58|| మధుకం శాకబీజం చ పయస్యా సురదారు చ | అశ్మంతకస్తిలాః కృష్ణాస్తామ్రవల్లీ శతావరీ ||59|| వృక్షాదనీ పయస్యా చ లతా సోత్పలసారివా | అనంతా సారివా రాస్నా పద్మా మధుకమేవ చ ||60|| బృహత్యౌ కాశ్మరీ చాపి క్షీరిశుంగాస్త్వచో ఘృతం | పృశ్నిపర్ణీ బలా శిగ్రుః శ్వదంష్ట్రా మధుపర్ణికా ||61|| శృంగాటకం బిసం ద్రాక్షా కశేరు మధుకం సితా | వత్సైతే సప్త యోగాః స్యురర్ధశ్లోకసమాపనాః | యథాసంఖ్యం ప్రయోక్తవ్యా గర్భస్రావే పయోయుతాః ||62||
View original
अत ऊर्ध्वं मासानुमासिकं वक्ष्यामः- ||५८|| मधुकं शाकबीजं च पयस्या सुरदारु च | अश्मन्तकस्तिलाः कृष्णास्ताम्रवल्ली शतावरी ||५९|| वृक्षादनी पयस्या च लता सोत्पलसारिवा | अनन्ता सारिवा रास्ना पद्मा मधुकमेव च ||६०|| बृहत्यौ काश्मरी चापि क्षीरिशुङ्गास्त्वचो घृतम् | पृश्निपर्णी बला शिग्रुः श्वदंष्ट्रा मधुपर्णिका ||६१|| शृङ्गाटकं बिसं द्राक्षा कशेरु मधुकं सिता | वत्सैते सप्त योगाः स्युरर्धश्लोकसमापनाः | यथासङ्ख्यं प्रयोक्तव्या गर्भस्रावे पयोयुताः ||६२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 45 (63-65) · Śloka 65
కపిత్థబృహతీబిల్వపటోలేక్షునిదిగ్ధికా | మూలాని క్షీరసిద్ధాని పాయయేద్భిషగష్టమే ||63|| నవమే మధుకానంతాపయస్యాసారివాః పిబేత్ | క్షీరం శుంఠీపయస్యాభ్యాం సిద్ధం స్యాద్దశమే హితం ||64|| సక్షీరా వా హితా శుంఠీ మధుకం సురదారు చ | ఏవమాప్యాయతే గర్భస్తీవ్రా రుక్ చోపశామ్యతి ||65||
View original
कपित्थबृहतीबिल्वपटोलेक्षुनिदिग्धिका | मूलानि क्षीरसिद्धानि पाययेद्भिषगष्टमे ||६३|| नवमे मधुकानन्तापयस्यासारिवाः पिबेत् | क्षीरं शुण्ठीपयस्याभ्यां सिद्धं स्याद्दशमे हितम् ||६४|| सक्षीरा वा हिता शुण्ठी मधुकं सुरदारु च | एवमाप्यायते गर्भस्तीव्रा रुक् चोपशाम्यति ||६५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 46 (66) · Śloka 66
నివృత్తప్రసవాయాస్తు పునః షడ్భ్యో వర్షేభ్య ఊర్ధ్వం ప్రసవమానాయా నార్యాః కుమారోఽల్పాయుర్భవతి ||66||
View original
निवृत्तप्रसवायास्तु पुनः षड्भ्यो वर्षेभ्य ऊर्ध्वं प्रसवमानाया नार्याः कुमारोऽल्पायुर्भवति ||६६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 47 (67) · Śloka 67
అథ గర్భిణీం వ్యాధ్యుత్పత్తావత్యయే ఛర్దయేన్మధురామ్లేనాన్నోపహితేనానులోమయేచ్చ, సంశమనీయం చ మృదు విదధ్యాదన్నపానయోః, అశ్నీయాచ్చ మృదువీర్యం మధురప్రాయం గర్భావిరుద్ధం చ, గర్భావిరుద్ధాశ్చ క్రియా యథాయోగం విదధీత మృదుప్రాయాః ||67||
View original
अथ गर्भिणीं व्याध्युत्पत्तावत्यये छर्दयेन्मधुराम्लेनान्नोपहितेनानुलोमयेच्च, संशमनीयं च मृदु विदध्यादन्नपानयोः, अश्नीयाच्च मृदुवीर्यं मधुरप्रायं गर्भाविरुद्धं च, गर्भाविरुद्धाश्च क्रिया यथायोगं विदधीत मृदुप्रायाः ||६७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 48 (68-70) · Śloka 70
సౌవర్ణం సుకృతం చూర్ణం కుష్ఠం మధు ఘృతం వచా | మత్స్యాక్షకః శంఖపుష్పీ మధు సర్పిః సకాంచనం ||68|| అర్కపుష్పీ మధు ఘృతం చూర్ణితం కనకం వచా | హేమచూర్ణాని కైడర్యః శ్వేతా దూర్వా ఘృతం మధు ||69|| చత్వారోఽభిహితాః ప్రాశాః శ్లోకార్ధేషు చతుర్ష్వపి | కుమారాణాం వపుర్మేధాబలబుద్ధివివర్ధనాః ||70||
View original
सौवर्णं सुकृतं चूर्णं कुष्ठं मधु घृतं वचा | मत्स्याक्षकः शङ्खपुष्पी मधु सर्पिः सकाञ्चनम् ||६८|| अर्कपुष्पी मधु घृतं चूर्णितं कनकं वचा | हेमचूर्णानि कैडर्यः श्वेता दूर्वा घृतं मधु ||६९|| चत्वारोऽभिहिताः प्राशाः श्लोकार्धेषु चतुर्ष्वपि | कुमाराणां वपुर्मेधाबलबुद्धिविवर्धनाः ||७०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 10
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాం శారీరస్థానే గర్భిణీవ్యాకరణం శారీరం నామ దశమోఽధ్యాయః ||10|| ఇతి భగవతా శ్రీధన్వంతరిణోపదిష్టాయాం తచ్ఛిష్యేణ మహర్షిణా సుశ్రుతేన విరచితాయాం సుశ్రుతసంహితాయాం తృతీయం శారీరస్థానం సమాప్తం |
View original
इति सुश्रुतसंहितायां शारीरस्थाने गर्भिणीव्याकरणं शारीरं नाम दशमोऽध्यायः ||१०|| इति भगवता श्रीधन्वन्तरिणोपदिष्टायां तच्छिष्येण महर्षिणा सुश्रुतेन विरचितायां सुश्रुतसंहितायां तृतीयं शारीरस्थानं समाप्तम् |
🔊 Audio coming soon