Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతో దృష్టిగతరోగవిజ్ఞానీయమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
View original
अथातो दृष्टिगतरोगविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
7. dr̥ṣṭigatarōgavijñānīyādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
మసూరదలమాత్రాం తు పంచభూతప్రసాదజాం | ఖద్యోతవిస్ఫులింగాభామిద్ధాం తేజోభిరవ్యయైః ||3|| ఆవృతాం పటలేనాక్ష్ణోర్బాహ్యేన వివరాకృతిం | శీతసాత్మ్యాం నృణాం దృష్టిమాహుర్నయనచింతకాః ||4||
View original
मसूरदलमात्रां तु पञ्चभूतप्रसादजाम् | खद्योतविस्फुलिङ्गाभामिद्धां तेजोभिरव्ययैः ||३|| आवृतां पटलेनाक्ष्णोर्बाह्येन विवराकृतिम् | शीतसात्म्यां नृणां दृष्टिमाहुर्नयनचिन्तकाः ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (5) · Śloka 5
రోగాంస్తదాశ్రయాన్ ఘోరాన్ షట్ చ షట్ చ ప్రచక్ష్మహే | పటలానుప్రవిష్టస్య తిమిరస్య చ లక్షణం ||5||
View original
रोगांस्तदाश्रयान् घोरान् षट् च षट् च प्रचक्ष्महे | पटलानुप्रविष्टस्य तिमिरस्य च लक्षणम् ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (6) · Śloka 7
సిరాభిరభిసంప్రాప్య విగుఽభ్యంతరే భృశం | ప్రథమే పటలే దోషో యస్య దృష్టౌ వ్యవస్థితః ||6|| అవ్యక్తాని స రూపాణి సర్వాణ్యేవ ప్రపశ్యతి |7|
View original
सिराभिरभिसम्प्राप्य विगुऽभ्यन्तरे भृशम् | प्रथमे पटले दोषो यस्य दृष्टौ व्यवस्थितः ||६|| अव्यक्तानि स रूपाणि सर्वाण्येव प्रपश्यति |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (7-10) · Śloka 10
దృష్టిర్భృశం విహ్వలతి ద్వితీయం పటలం గతే ||7|| మక్షికా మశకాన్ కేశాంజాలకాని చ పశ్యతి | మండలాని పతాకాంశ్చ మరీచీః కుండలాని చ ||8|| పరిప్లవాంశ్చ వివిధాన్ వర్షమభ్రం తమాంసి చ | దూరస్థాన్యపి రూపాణి మన్యతే చ సమీపతః ||9|| సమీపస్థాని దూరే చ దృష్టేర్గోచరవిభ్రమాత్ | యత్నవానపి చాత్యర్థం సూచీపాశం న పశ్యతి ||10||
View original
दृष्टिर्भृशं विह्वलति द्वितीयं पटलं गते ||७|| मक्षिका मशकान् केशाञ्जालकानि च पश्यति | मण्डलानि पताकांश्च मरीचीः कुण्डलानि च ||८|| परिप्लवांश्च विविधान् वर्षमभ्रं तमांसि च | दूरस्थान्यपि रूपाणि मन्यते च समीपतः ||९|| समीपस्थानि दूरे च दृष्टेर्गोचरविभ्रमात् | यत्नवानपि चात्यर्थं सूचीपाशं न पश्यति ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (11-14) · Śloka 15
ఊర్ధ్వం పశ్యతి నాధస్తాత్తృతీయం పటలం గతే | మహాంత్యపి చ రూపాణి చ్ఛాదితానీవ వాససా ||11|| కర్ణనాసాక్షియుక్తాని విపరీతాని వీక్షతే | యథాదోషం చ రజ్యేత దృష్టిర్దోషే బలీయసి ||12|| అధఃస్థితే సమీపస్థం దూరస్థం చోపరిస్థితే | పార్శ్వస్థితే తథా దోషే పార్శ్వస్థాని న పశ్యతి ||13|| సమంతతః స్థితే దోషే సంకులానీవ పశ్యతి | దృష్టిమధ్యగతే దోషే స ఏకం మన్యతే ద్విధా ||14|| ద్విధాస్థితే త్రిధా పశ్యేద్బహుధా చానవస్థితే | తిమిరాఖ్యః స వై దోషః... |15|
View original
ऊर्ध्वं पश्यति नाधस्तात्तृतीयं पटलं गते | महान्त्यपि च रूपाणि च्छादितानीव वाससा ||११|| कर्णनासाक्षियुक्तानि विपरीतानि वीक्षते | यथादोषं च रज्येत दृष्टिर्दोषे बलीयसि ||१२|| अधःस्थिते समीपस्थं दूरस्थं चोपरिस्थिते | पार्श्वस्थिते तथा दोषे पार्श्वस्थानि न पश्यति ||१३|| समन्ततः स्थिते दोषे सङ्कुलानीव पश्यति | दृष्टिमध्यगते दोषे स एकं मन्यते द्विधा ||१४|| द्विधास्थिते त्रिधा पश्येद्बहुधा चानवस्थिते | तिमिराख्यः स वै दोषः... |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (15-17) · Śloka 17
... చతుర్థం పటలం గతః ||15|| రుణద్ధి సర్వతో దృష్టిం లింగనాశః స ఉచ్యతే | తస్మిన్నపి తమోభూతే నాతిరూఢే మహాగదే ||16|| చంద్రాదిత్యౌ సనక్షత్రావంతరీక్షే చ విద్యుతః | నిర్మలాని చ తేజాంసి భ్రాజిష్ణూని చ పశ్యతి ||17||
View original
... चतुर्थं पटलं गतः ||१५|| रुणद्धि सर्वतो दृष्टिं लिङ्गनाशः स उच्यते | तस्मिन्नपि तमोभूते नातिरूढे महागदे ||१६|| चन्द्रादित्यौ सनक्षत्रावन्तरीक्षे च विद्युतः | निर्मलानि च तेजांसि भ्राजिष्णूनि च पश्यति ||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (18) · Śloka 18
స ఏవ లింగనాశస్తు నీలికాకాచసంజ్ఞితః |18|
View original
स एव लिङ्गनाशस्तु नीलिकाकाचसञ्ज्ञितः |१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (18) · Śloka 19
తత్ర వాతేన రూపాణి భ్రమంతీవ స పశ్యతి ||18|| ఆవిలాన్యరుణాభాని వ్యావిద్ధాని చ మానవః |19|
View original
तत्र वातेन रूपाणि भ्रमन्तीव स पश्यति ||१८|| आविलान्यरुणाभानि व्याविद्धानि च मानवः |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (19) · Śloka 20
పిత్తేనాదిత్యఖద్యోతశక్రచాపతడిద్గుణాన్ ||19|| శిఖిబర్హవిచిత్రాణి నీలకృష్ణాని పశ్యతి |20|
View original
पित्तेनादित्यखद्योतशक्रचापतडिद्गुणान् ||१९|| शिखिबर्हविचित्राणि नीलकृष्णानि पश्यति |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (20-21) · Śloka 22
కఫేన పశ్యేద్రూపాణి స్నిగ్ధాని చ సితాని చ ||20|| గౌరచామరగౌరాణి శ్వేతాభ్రప్రతిమాని చ | పశ్యేదసూక్ష్మాణ్యత్యర్థం వ్యభ్రే చైవాభ్రసంప్లవం ||21|| సలిలప్లావితానీవ పరిజాడ్యాని మానవః |22|
View original
कफेन पश्येद्रूपाणि स्निग्धानि च सितानि च ||२०|| गौरचामरगौराणि श्वेताभ्रप्रतिमानि च | पश्येदसूक्ष्माण्यत्यर्थं व्यभ्रे चैवाभ्रसम्प्लवम् ||२१|| सलिलप्लावितानीव परिजाड्यानि मानवः |२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (22) · Śloka 23
తథా రక్తేన రక్తాని తమాంసి వివిధాని చ ||22|| హరితశ్యావకృష్ణాని ధూమధూమ్రాణి చేక్షతే |23|
View original
तथा रक्तेन रक्तानि तमांसि विविधानि च ||२२|| हरितश्यावकृष्णानि धूमधूम्राणि चेक्षते |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (23-24) · Śloka 24
సన్నిపాతేన చిత్రాణి విప్లుతాని చ పశ్యతి ||23|| బహుధా వా ద్విధా వాఽపి సర్వాణ్యేవ సమంతతః | హీనాధికాంగాన్యథవా జ్యోతీంష్యపి చ పశ్యతి ||24||
View original
सन्निपातेन चित्राणि विप्लुतानि च पश्यति ||२३|| बहुधा वा द्विधा वाऽपि सर्वाण्येव समन्ततः | हीनाधिकाङ्गान्यथवा ज्योतींष्यपि च पश्यति ||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (25) · Śloka 26
పిత్తం కుర్యాత్ పరిమ్లాయి మూర్చ్ఛితం రక్తతేజసా | పీతా దిశస్తథోద్యంతమాదిత్యమివ పశ్యతి ||25|| వికీర్యమాణాన్ ఖద్యోతైర్వృక్షాంస్తేజోభిరేవ చ |26|
View original
पित्तं कुर्यात् परिम्लायि मूर्च्छितं रक्ततेजसा | पीता दिशस्तथोद्यन्तमादित्यमिव पश्यति ||२५|| विकीर्यमाणान् खद्योतैर्वृक्षांस्तेजोभिरेव च |२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (26) · Śloka 26
వక్ష్యామి షడ్విధం రాగైర్లింగనాశమతః పరం ||26||
View original
वक्ष्यामि षड्विधं रागैर्लिङ्गनाशमतः परम् ||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (27) · Śloka 27
రాగోఽరుణో మారుతజః ప్రదిష్టః పిత్తాత్ పరిమ్లాయ్యథవాఽపి నీలః | కఫాత్ సితః శోణితజస్తు రక్తః సమస్తదోషోఽథ విచిత్రరూపః ||27||
View original
रागोऽरुणो मारुतजः प्रदिष्टः पित्तात् परिम्लाय्यथवाऽपि नीलः | कफात् सितः शोणितजस्तु रक्तः समस्तदोषोऽथ विचित्ररूपः ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (28) · Śloka 29
రక్తజం మండలం దృష్టౌ స్థూలకాచానలప్రభం | పరిమ్లాయిని రోగే స్యాన్మ్లాయ్యానీలం చ మండలం ||28|| దోషక్షయాత్ కదాచిత్ స్యాత్స్వయం తత్ర చ దర్శనం |29|
View original
रक्तजं मण्डलं दृष्टौ स्थूलकाचानलप्रभम् | परिम्लायिनि रोगे स्यान्म्लाय्यानीलं च मण्डलम् ||२८|| दोषक्षयात् कदाचित् स्यात्स्वयं तत्र च दर्शनम् |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (29-33) · Śloka 33
అరుణం మండలం వాతాచ్చంచలం పరుషం తథా ||29|| పిత్తాన్మండలమానీలం కాంస్యాభం పీతమేవ వా | శ్లేష్మణా బహలం స్నిగ్ధం శంఖకుందేందుపాండురం ||30|| చలత్పద్మపలాశస్థః శుక్లో బిందురివాంభసః | సంకుచత్యాతపేఽత్యర్థం ఛాయాయాం విస్తృతో భవేత్ ||31|| మృద్యమానే చ నయనే మండలం తద్విసర్పతి | ప్రవాలపద్మపత్రాభం మండలం శోణితాత్మకం ||32|| దృష్టిరాగో భవేచ్చిత్రో లింగనాశే త్రిదోషజే | యథాస్వం దోషలింగాని సర్వేష్వేవ భవంతి హి ||33||
View original
अरुणं मण्डलं वाताच्चञ्चलं परुषं तथा ||२९|| पित्तान्मण्डलमानीलं कांस्याभं पीतमेव वा | श्लेष्मणा बहलं स्निग्धं शङ्खकुन्देन्दुपाण्डुरम् ||३०|| चलत्पद्मपलाशस्थः शुक्लो बिन्दुरिवाम्भसः | सङ्कुचत्यातपेऽत्यर्थं छायायां विस्तृतो भवेत् ||३१|| मृद्यमाने च नयने मण्डलं तद्विसर्पति | प्रवालपद्मपत्राभं मण्डलं शोणितात्मकम् ||३२|| दृष्टिरागो भवेच्चित्रो लिङ्गनाशे त्रिदोषजे | यथास्वं दोषलिङ्गानि सर्वेष्वेव भवन्ति हि ||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (34) · Śloka 35
షడ్ లింగనాశాః షడిమే చ రోగా దృష్ట్యాశ్రయాః షట్ చ షడేవ చ స్యుః | తథా నరః పిత్తవిదగ్ధదృష్టిః కఫేన చాన్యస్త్వథ ధూమదర్శీ ||34|| యో హ్రస్వజాడ్యో(త్యో) నకులాంధతా చ గంభీరసంజ్ఞా చ తథైవ దృష్టిః |35|
View original
षड् लिङ्गनाशाः षडिमे च रोगा दृष्ट्याश्रयाः षट् च षडेव च स्युः | तथा नरः पित्तविदग्धदृष्टिः कफेन चान्यस्त्वथ धूमदर्शी ||३४|| यो ह्रस्वजाड्यो(त्यो) नकुलान्धता च गम्भीरसञ्ज्ञा च तथैव दृष्टिः |३५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (35-36) · Śloka 37
పిత్తేన దుష్టేన గతేన దృష్టిం పీతా భవేద్యస్య నరస్య దృష్టిః ||35|| పీతాని రూపాణి చ మన్యతే యః స మానవః పిత్తవిదగ్ధదృష్టిః | ప్రాప్తే తృతీయం పటలం తు దోషే దివా న పశ్యేన్నిశి వీక్షతే చ ||36|| (రాత్రౌ స శీతానుగృహీతదృష్టిః పిత్తాల్పభావాదపి తాని పశ్యేత్) |37|
View original
पित्तेन दुष्टेन गतेन दृष्टिं पीता भवेद्यस्य नरस्य दृष्टिः ||३५|| पीतानि रूपाणि च मन्यते यः स मानवः पित्तविदग्धदृष्टिः | प्राप्ते तृतीयं पटलं तु दोषे दिवा न पश्येन्निशि वीक्षते च ||३६|| (रात्रौ स शीतानुगृहीतदृष्टिः पित्ताल्पभावादपि तानि पश्येत्) |३७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (38) · Śloka 38
తథా నరః శ్లేష్మవిదగ్ధదృష్టిస్తాన్యేవ శుక్లాని హి మన్యతే తు ||37|| త్రిషు స్థితోల్పః పటలేషు దోషో నక్తాంధ్యమాపాదయతి ప్రసహ్య | దివా స సూర్యానుగృహీతచక్షురిక్షేత రూపాణి కఫాల్పభావాత్ ||38||
View original
तथा नरः श्लेष्मविदग्धदृष्टिस्तान्येव शुक्लानि हि मन्यते तु ||३७|| त्रिषु स्थितोल्पः पटलेषु दोषो नक्तान्ध्यमापादयति प्रसह्य | दिवा स सूर्यानुगृहीतचक्षुरिक्षेत रूपाणि कफाल्पभावात् ||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (39) · Śloka 39
శోకజ్వరాయాసశిరోభితాపైరభ్యాహతా యస్య నరస్య దృష్టిః | సధూమకాన్ పశ్యతి సర్వభావాంస్తం ధూమదర్శీతి వదంతి రోగం ||39||
View original
शोकज्वरायासशिरोभितापैरभ्याहता यस्य नरस्य दृष्टिः | सधूमकान् पश्यति सर्वभावांस्तं धूमदर्शीति वदन्ति रोगम् ||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (40) · Śloka 40
స హ్రస్వజాడ్యో దివసేషు కృచ్ఛ్రాద్ధ్రస్వాని రూపాణి చ యేన పశ్యేత్ |40|
View original
स ह्रस्वजाड्यो दिवसेषु कृच्छ्राद्ध्रस्वानि रूपाणि च येन पश्येत् |४०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (40) · Śloka 41
విద్యోతతే యేన నరస్య దృష్టిర్దోషాభిపన్నా నకులస్య యద్వత్ ||40|| చిత్రాణి రూపాణి దివా స పశ్యేత్ స వై వికారో నకులాంధ్యసంజ్ఞః |41|
View original
विद्योतते येन नरस्य दृष्टिर्दोषाभिपन्ना नकुलस्य यद्वत् ||४०|| चित्राणि रूपाणि दिवा स पश्येत् स वै विकारो नकुलान्ध्यसञ्ज्ञः |४१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (41) · Śloka 42
దృష్టిర్విరూపా శ్వసనోపసృష్టా సంకుచ్యతేఽభ్యంతరతశ్చ యాతి ||41|| రుజావగాఢా చ తమక్షిరోగం గంభీరికేతి ప్రవదంతి తజ్జ్ఞాః |42|
View original
दृष्टिर्विरूपा श्वसनोपसृष्टा सङ्कुच्यतेऽभ्यन्तरतश्च याति ||४१|| रुजावगाढा च तमक्षिरोगं गम्भीरिकेति प्रवदन्ति तज्ज्ञाः |४२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (42) · Śloka 43
బాహ్యౌ పునర్ద్వావిహ సంప్రదిష్టౌ నిమిత్తతశ్చాప్యనిమిత్తతశ్చ ||42|| నిమిత్తతస్తత్ర శిరోభితాపాజ్జ్ఞేయస్త్వభిష్యందనిదర్శనైశ్చ |43|
View original
बाह्यौ पुनर्द्वाविह सम्प्रदिष्टौ निमित्ततश्चाप्यनिमित्ततश्च ||४२|| निमित्ततस्तत्र शिरोभितापाज्ज्ञेयस्त्वभिष्यन्दनिदर्शनैश्च |४३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (43-44) · Śloka 44
సురర్షిగంధర్వమహోరగాణాం సందర్శనేనాపి చ భాస్వరాణాం ||43|| హన్యేత దృష్టిర్మనుజస్య యస్య స లింగనాశస్త్వనిమిత్తసంజ్ఞః | తత్రాక్షి విస్పష్టమివావభాతి వైదూర్యవర్ణా విమలా చ దృష్టిః ||44||
View original
सुरर्षिगन्धर्वमहोरगाणां सन्दर्शनेनापि च भास्वराणाम् ||४३|| हन्येत दृष्टिर्मनुजस्य यस्य स लिङ्गनाशस्त्वनिमित्तसञ्ज्ञः | तत्राक्षि विस्पष्टमिवावभाति वैदूर्यवर्णा विमला च दृष्टिः ||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (45) · Śloka 45
విదీర్యతే సీదతి హీయతే వా నృణామభీఘాతహతా తు దృష్టిః ||45||
View original
विदीर्यते सीदति हीयते वा नृणामभीघातहता तु दृष्टिः ||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (46) · Śloka 46
ఇత్యేతే నయనగతా మయా వికారాః సంఖ్యాతాః పృథగిహ షట్ చ సప్తతిశ్చ | ఏతేషాం పృథగిహ విస్తరేణ సర్వం వక్ష్యేఽహం తదను చికిత్సితం యథావత్ ||46||
View original
इत्येते नयनगता मया विकाराः सङ्ख्याताः पृथगिह षट् च सप्ततिश्च | एतेषां पृथगिह विस्तरेण सर्वं वक्ष्येऽहं तदनु चिकित्सितं यथावत् ||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 7
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాముత్తరతంత్రాంతర్గతే శాలాక్యతంత్రే దృష్టిగతరోగవిజ్ఞానీయో నామ సప్తమోఽధ్యాయః ||7||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते शालाक्यतन्त्रे दृष्टिगतरोगविज्ञानीयो नाम सप्तमोऽध्यायः ||७||
🔊 Audio coming soon