23. nāsāgatarōgapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

અથાતો નાસાગતરોગપ્રતિષેધં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ||૧|| યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ ||૨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

પૂર્વોદ્દિષ્ટે પૂતિનસ્યે ચ જન્તોઃ સ્નેહસ્વેદૌ છર્દનં સ્રંસનં ચ | યુક્તં ભક્તં તીક્ષ્ણમલ્પં લઘુ સ્યાદુષ્ણં તોયં ધૂમપાનં ચ કાલે ||૩||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

હિઙ્ગુ વ્યોષં વત્સકાખ્યં શિવાટી લાક્ષા બીજં સૌરભં કટ્ફલં ચ | ઉગ્રા કુષ્ઠં તીક્ષ્ણગન્ધા વિડઙ્ગં શ્રેષ્ઠં નિત્યં ચાવપીડે કરઞ્જમ્ ||૪||

Adhikarana 4 (5) · Śloka 5

એતૈર્દ્રવ્યૈઃ સાર્ષપં મૂત્રયુક્તં તૈલં ધીમાન્નસ્યહેતોઃ પચેત |૫|

Adhikarana 5 (5) · Śloka 6

નાસાપાકે પિત્તહૃત્સંવિધાનં કાર્યં સર્વં બાહ્મમાભ્યન્તરં ચ ||૫|| હૃત્વા રક્તં ક્ષીરવૃક્ષત્વચશ્ચ સાજ્યાઃ સેકા યોજનીયાશ્ચ લેપાઃ |૬|

Adhikarana 6 (6) · Śloka 6

વક્ષ્યામ્યૂર્ધ્વં રક્તપિત્તોપશાન્તિં... |૬|

Adhikarana 7 (6) · Śloka 6

... નાડીવત્સ્યાત્ પૂયરક્તે ચિકિત્સા ||૬||

Adhikarana 8 (7) · Śloka 7

વાન્તે સમ્યક્ ચાવપીડં વદન્તિ તીક્ષ્ણં ઘૂમં શોધનં ચાત્ર નસ્યમ્ |૭|

Adhikarana 9 (7) · Śloka 8

ક્ષેપ્યં નસ્યં મૂર્ધવૈરેચનીયૈર્નાડ્યા ચૂર્ણં ક્ષવથૌ ભ્રંશથૌ ચ ||૭|| કુર્યાત્ સ્વેદાન્ મૂર્ધ્નિ વાતામયઘ્નાન્ સ્નિગ્ધાન્ ધૂમાન્ યદ્યદન્યદ્વિતં ચ |૮|

Adhikarana 10 (8) · Śloka 8

દીપ્તે રોગે પૈત્તિકં સંવિધાનં કુર્યાત્ સર્વં સ્વાદુ યચ્છીતલં ચ ||૮||

Adhikarana 11 (9) · Śloka 9

નાસાનાહે સ્નેહપાનં પ્રધાનં સ્નિગ્ધા ધૂમા મૂર્ધબસ્તિશ્ચ નિત્યમ્ | બલાતૈલં સર્વથૈવોપયોજ્યં વાતવ્યાધાવન્યદુક્તં ચ યદ્યત્ ||૯||

Adhikarana 12 (10) · Śloka 10

નાસાસ્રાવે ઘ્રાણતશ્ચૂર્ણમુક્તં નાડ્યા દેયં યોઽવપીડશ્ચ તીક્ષ્ણઃ | તીક્ષ્ણં ધૂમં દેવદાર્વગ્નિકાભ્યાં માંસં વાઽઽજં યુક્તમત્રાદિશન્તિ ||૧૦||

Adhikarana 13 (11) · Śloka 11

નાસાશોષે ક્ષીરસર્પિઃ પ્રધાનં સિદ્ધં તૈલં ચાણુકલ્પેન નસ્યમ્ | સર્પિઃપાનં ભોજનં જાઙ્ગલૈશ્ચ સ્નેહઃ સ્વેદઃ સ્નૈહિકશ્ચાપિ ધૂમઃ ||૧૧||

Adhikarana 14 (12) · Śloka 12

શેષાન્ રોગાન્ ઘ્રાણજાન્ સન્નિયચ્છેદુક્તં તેષાં યદ્યથા સંવિધાનમ્ ||૧૨||

Adhikarana puShpikA · Śloka 23

ઇતિ સુશ્રુતસંહિતાયામુત્તરતન્ત્રાન્તર્ગતે શાલાક્યતન્ત્રે નાસાગતરોગપ્રતિષેધો નામ ત્રયોવિંશોઽધ્યાયઃ ||૨૩||