Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋ ਵਿਸੂਚਿਕਾਪ੍ਰਤਿਸੇਧਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ ||੧|| ਯਥੋਵਾਚ ਭਗਵਾਨ੍ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਃ ||੨||
View original
अथातो विसूचिकाप्रतिषेधमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
56. visūcikāpratiṣēdhādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਅਜੀਰ੍ਣਮਾਮਂ ਵਿਸ੍ਟਬ੍ਧਂ ਵਿਦਗ੍ਧਂ ਚ ਯਦੀਰਿਤਮ੍ | ਵਿਸੂਚ੍ਯਲਸਕੌ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਭਵੇਚ੍ਚਾਪਿ ਵਿਲਮ੍ਬਿਕਾ ||੩||
View original
अजीर्णमामं विष्टब्धं विदग्धं च यदीरितम् | विसूच्यलसकौ तस्माद्भवेच्चापि विलम्बिका ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਸੂਚੀਭਿਰਿਵ ਗਾਤ੍ਰਾਣਿ ਤੁਦਨ੍ ਸਨ੍ਤਿਸ੍ਠਤੇਨਿਲਃ | ਯਸ੍ਯਾਜੀਰ੍ਣੇਨ ਸਾ ਵੈਦ੍ਯੈਰੁਚ੍ਯਤੇ ਤਿ ਵਿਸੂਚਿਕਾ ||੪||
View original
सूचीभिरिव गात्राणि तुदन् सन्तिष्ठतेऽनिलः | यस्याजीर्णेन सा वैद्यैरुच्यते ति विसूचिका ||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ਨ ਤਾਂ ਪਰਿਮਿਤਾਹਾਰਾ ਲਭਨ੍ਤੇ ਵਿਦਿਤਾਗਮਾਃ | ਮੂਢਾਸ੍ਤਾਮਜਿਤਾਤ੍ਮਾਨੋ ਲਭਨ੍ਤੇ ਕਲੁਸਾਸ਼ਯਾਃ ||੫||
View original
न तां परिमिताहारा लभन्ते विदितागमाः | मूढास्तामजितात्मानो लभन्ते कलुषाशयाः ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਤਿਸਾਰੌ ਵਮਥੁਃ ਪਿਪਾਸਾ ਸ਼ੂਲਂ ਭ੍ਰਮੋਦ੍ਵੇਸ੍ਟਨਜਮ੍ਭਦਾਹਾਃ | ਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਕਮ੍ਪੌ ਹਦਯੇ ਰੁਜਸ਼੍ਚ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਸ੍ਯਾਂ ਸ਼ਿਰਸਸ਼੍ਚ ਭੇਦਃ ||੬||
View original
मूर्च्छातिसारौ वमथुः पिपासा शूलं भ्रमोद्वेष्टनजृम्भदाहाः | वैवर्ण्यकम्पौ हृदये रुजश्च भवन्ति तस्यां शिरसश्च भेदः ||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (7-8) · Śloka 8
ਕੁਕ੍ਸਿਰਾਨਹ੍ਯਤੇਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਤਾਮ੍ਯਤਿ ਵਿਕੂਜਤਿ | ਨਿਰੁਦ੍ਧੋ ਮਾਰੁਤਸ਼੍ਚਾਪਿ ਕੁਕ੍ਸੌ ਵਿਪਰਿਧਾਵਤਿ ||੭|| ਵਾਤਵਰ੍ਚੋਨਿਰੋਧਸ਼੍ਚ ਕੁਕ੍ਸੌ ਯਸ੍ਯ ਭਸ਼ਂ ਭਵੇਤ੍ | ਤਸ੍ਯਾਲਸਕਮਾਚਸ੍ਟੇ ਤਸ੍ਣੋਦ੍ਗਾਰਾਵਰੋਧਕੌ ||੮||
View original
कुक्षिरानह्यतेऽत्यर्थं प्रताम्यति विकूजति | निरुद्धो मारुतश्चापि कुक्षौ विपरिधावति ||७|| वातवर्चोनिरोधश्च कुक्षौ यस्य भृशं भवेत् | तस्यालसकमाचष्टे तृष्णोद्गारावरोधकौ ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (9) · Śloka 9
ਦੁਸ੍ਟਂ ਤੁ ਭੁਕ੍ਤਂ ਕਫਮਾਰੁਤਾਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਨੋਰ੍ਧ੍ਵਮਧਸ਼੍ਚ ਯਸ੍ਯ | ਵਿਲਮ੍ਬਿਕਾਂ ਤਾਂ ਭਸ਼ਦੁਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯਾਮਾਚਕ੍ਸਤੇ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਦਃ ਪੁਰਾਣਾਃ ||੯||
View original
दुष्टं तु भुक्तं कफमारुताभ्यां प्रवर्तते नोर्ध्वमधश्च यस्य | विलम्बिकां तां भृशदुश्चिकित्स्यामाचक्षते शास्त्रविदः पुराणाः ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (10) · Śloka 10
ਯਤ੍ਰਸ੍ਥਮਾਮਂ ਵਿਰੁਜੇਤ੍ਤਮੇਵ ਦੇਸ਼ਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਵਿਕਾਰਜਾਤੈਃ | ਦੋਸੇਣ ਯੇਨਾਵਤਤਂ ਸ੍ਵਲਿਙ੍ਗੈਸ੍ਤਂ ਲਕ੍ਸਯੇਦਾਮਸਮੁਦ੍ਭਵੈਸ਼੍ਚ ||੧੦||
View original
यत्रस्थमामं विरुजेत्तमेव देशं विशेषेण विकारजातैः | दोषेण येनावततं स्वलिङ्गैस्तं लक्षयेदामसमुद्भवैश्च ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (11) · Śloka 11
ਯਃ ਸ਼੍ਯਾਵਦਨ੍ਤੌਸ੍ਠਨਖੋਲ੍ਪਸਞ੍ਜ੍ਞਸ਼੍ਛਰ੍ਦ੍ਯਰ੍ਦਿਤੋਭ੍ਯਨ੍ਤਰਯਾਤਨੇਤ੍ਰਃ | ਕ੍ਸਾਮਸ੍ਵਰਃ ਸਰ੍ਵਵਿਮੁਕ੍ਤਸਨ੍ਧਿਰ੍ਯਾਯਾਨ੍ਨਰਃ ਸੋਪੁਨਰਾਗਮਾਯ ||੧੧||
View original
यः श्यावदन्तौष्ठनखोऽल्पसञ्ज्ञश्छर्द्यर्दितोऽभ्यन्तरयातनेत्रः | क्षामस्वरः सर्वविमुक्तसन्धिर्यायान्नरः सोऽपुनरागमाय ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (12) · Śloka 12
ਸਾਧ੍ਯਾਸੁ ਪਾਰ੍ਸ੍ਣ੍ਯੋਰ੍ਦਹਨਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਮਗ੍ਨਿਪ੍ਰਤਾਪੋ ਵਮਨਂ ਚ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮ੍ | ਪਕ੍ਵੇ ਤਤੋਨ੍ਨੇ ਤੁ ਵਿਲਙ੍ਘਨਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸਮ੍ਪਾਚਨਂ ਚਾਪਿ ਵਿਰੇਚਨਂ ਚ ||੧੨||
View original
साध्यासु पार्ष्ण्योर्दहनं प्रशस्तमग्निप्रतापो वमनं च तीक्ष्णम् | पक्वे ततोऽन्ने तु विलङ्घनं स्यात् सम्पाचनं चापि विरेचनं च ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (13) · Śloka 13
ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਦੇਹਸ੍ਯ ਹਿ ਸਦ੍ਯ ਏਵ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਤਿਸਾਰਾਦਿਰੁਪੈਤਿ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮ੍ |੧੩|
View original
विशुद्धदेहस्य हि सद्य एव मूर्च्छातिसारादिरुपैति शान्तिम् |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (13) · Śloka 13
ਆਸ੍ਥਾਪਨਂ ਚਾਪਿ ਵਦਨ੍ਤਿ ਪਥ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਾਸੁ ਯੋਗਾਨਪਰਾਨ੍ਨਿਬੋਧ ||੧੩||
View original
आस्थापनं चापि वदन्ति पथ्यं सर्वासु योगानपरान्निबोध ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (14) · Śloka 14
ਪਥ੍ਯਾਵਚਾਹਿਙ੍ਗੁਕਲਿਙ੍ਗਗਞ੍ਜਸੌਵਰ੍ਚਲੈਃ ਸਾਤਿਵਿਸੈਸ਼੍ਚ ਚੂਰ੍ਣਮ੍ | ਸੁਖਾਮ੍ਬੁਪੀਤਂ ਵਿਨਿਹਨ੍ਤ੍ਯਜੀਰ੍ਣਂ ਸ਼ੂਲਂ ਵਿਸੂਚੀਮਰੁਚਿਂ ਚ ਸਦ੍ਯਃ ||੧੪||
View original
पथ्यावचाहिङ्गुकलिङ्गगृञ्जसौवर्चलैः सातिविषैश्च चूर्णम् | सुखाम्बुपीतं विनिहन्त्यजीर्णं शूलं विसूचीमरुचिं च सद्यः ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (15-16) · Śloka 16
ਕ੍ਸਾਰਾਗਦਂ ਵਾ ਲਵਣਂ ਵਿਡਂ ਵਾ ਗੁਡਪ੍ਰਗਾਢਾਨਥ ਸਰ੍ਸਪਾਨ੍ ਵਾ | ਅਮ੍ਲੇਨ ਵਾ ਸੈਨ੍ਧਵਹਿਙ੍ਗੁਯੁਕ੍ਤੌ ਸਬੀਜਪੂਰ੍ਣੌ ਸਘਤੌ ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਗੌ ||੧੫|| ਕਟੁਤ੍ਰਿਕਂ ਵਾ ਲਵਣੈਰੁਪੇਤਂ ਪਿਬੇਤ੍ ਸ੍ਨੁਹੀਕ੍ਸੀਰਵਿਮਿਸ਼੍ਰਿਤਂ ਤੁ | ਕਲ੍ਯਾਣਕਂ ਵਾ ਲਵਣਂ ਪਿਬੇਤੁ ਯਦੁਕ੍ਤਮਾਦਾਵਨਿਲਾਮਯੇਸੁ ||੧੬||
View original
क्षारागदं वा लवणं विडं वा गुडप्रगाढानथ सर्षपान् वा | अम्लेन वा सैन्धवहिङ्गुयुक्तौ सबीजपूर्णौ सघृतौ त्रिवर्गौ ||१५|| कटुत्रिकं वा लवणैरुपेतं पिबेत् स्नुहीक्षीरविमिश्रितं तु | कल्याणकं वा लवणं पिबेतु यदुक्तमादावनिलामयेषु ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (17) · Śloka 18
ਕਸ੍ਣਾਜਮੋਦਕ੍ਸਵਕਾਣਿ ਵਾਪਿ ਤੁਲ੍ਯੌ ਪਿਬੇਦ੍ਵਾ ਮਗਧਾਨਿਕੁਮ੍ਭੌ | ਦਨ੍ਤੀਯੁਤਂ ਵਾ ਮਗਧੋਦ੍ਭਵਾਨਾਂ ਕਲ੍ਕਂ ਪਿਬੇਤ੍ ਕੋਸਵਤੀਰਸੇਨ ||੧੭|| ਉਸ੍ਣਾਭਿਰਦ੍ਭਿਰ੍ਮਗਧੋਦ੍ਭਵਾਨਾਂ ਕਲ੍ਕਂ ਪਿਬੇਨ੍ਨਾਗਰਕਲ੍ਕਯੁਕ੍ਤਮ੍ |੧੮|
View original
कृष्णाजमोदक्षवकाणि वाऽपि तुल्यौ पिबेद्वा मगधानिकुम्भौ | दन्तीयुतं वा मगधोद्भवानां कल्कं पिबेत् कोषवतीरसेन ||१७|| उष्णाभिरद्भिर्मगधोद्भवानां कल्कं पिबेन्नागरकल्कयुक्तम् |१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (18) · Śloka 19
ਵ੍ਯੋਸਂ ਕਰਞ੍ਜਸ੍ਯ ਫਲਂ ਹਰਿਦ੍ਰੇ ਮੂਲਂ ਸਮਂ ਚਾਪ੍ਯਥ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗ੍ਯਾਃ ||੧੮|| ਛਾਯਾਵਿਸ਼ੁਸ੍ਕਾ ਗੁਟਿਕਾਃ ਕਤਾਸ੍ਤਾ ਹਨ੍ਯੁਰ੍ਵਿਸੂਚੀਂ ਨਯਨਾਞ੍ਜਨੇਨ |੧੯|
View original
व्योषं करञ्जस्य फलं हरिद्रे मूलं समं चाप्यथ मातुलुङ्ग्याः ||१८|| छायाविशुष्का गुटिकाः कृतास्ता हन्युर्विसूचीं नयनाञ्जनेन |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (19) · Śloka 20
ਸੁਵਾਮਿਤਂ ਸਾਧੁਵਿਰੇਚਿਤਂ ਵਾ ਸੁਲਙ੍ਘਿਤਂ ਮਨੁਜਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ ||੧੯|| ਪੇਯਾਦਿਭਿਰ੍ਦੀਪਨਪਾਚਨੀਯੈਃ ਸਮ੍ਯਕ੍ਕ੍ਸੁਧਾਰ੍ਤਂ ਸਮੁਪਕ੍ਰਮੇਤ |੨੦|
View original
सुवामितं साधुविरेचितं वा सुलङ्घितं मनुजं विदित्वा ||१९|| पेयादिभिर्दीपनपाचनीयैः सम्यक्क्षुधार्तं समुपक्रमेत |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (20) · Śloka 21
ਆਮਂ ਸ਼ਕਦ੍ਵਾ ਨਿਚਿਤਂ ਕ੍ਰਮੇਣ ਭੂਯੋ ਵਿਬਦ੍ਧਂ ਵਿਗੁਣਾਨਿਲੇਨ ||੨੦|| ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਮਾਨਂ ਨ ਯਥਾਸ੍ਵਮੇਨਂ ਵਿਕਾਰਮਾਨਾਹਮੁਦਾਹਰਨ੍ਤਿ |੨੧|
View original
आमं शकृद्वा निचितं क्रमेण भूयो विबद्धं विगुणानिलेन ||२०|| प्रवर्तमानं न यथास्वमेनं विकारमानाहमुदाहरन्ति |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (21) · Śloka 22
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਾਮਸਮੁਦ੍ਭਵੇ ਤੁ ਤਸ੍ਣਾਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਸ਼ਿਰੋਵਿਦਾਹਾਃ ||੨੧|| ਆਮਾਸ਼ਯੇ ਸ਼ੂਲਮਥੋ ਗੁਰੁਤ੍ਵਂ ਹਲ੍ਲਾਸ ਉਦ੍ਗਾਰਵਿਘਾਤਨਂ ਚ |੨੨|
View original
तस्मिन् भवन्त्यामसमुद्भवे तु तृष्णाप्रतिश्यायशिरोविदाहाः ||२१|| आमाशये शूलमथो गुरुत्वं हृल्लास उद्गारविघातनं च |२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (22) · Śloka 23
ਸ੍ਤਮ੍ਭਃ ਕਟੀਪਸ੍ਠਪੁਰੀਸਮੂਤ੍ਰੇ ਸ਼ੂਲੋਥ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਸ ਸ਼ਕਦ੍ਵਮੇਚ੍ਚ ||੨੨|| ਸ਼੍ਵਾਸਸ਼੍ਚ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਜੇ ਭਵਨ੍ਤਿ ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਚਾਤ੍ਰਾਲਸਕੋਦ੍ਭਵਾਨਿ |੨੩|
View original
स्तम्भः कटीपृष्ठपुरीषमूत्रे शूलोऽथ मूर्च्छा स शकृद्वमेच्च ||२२|| श्वासश्च पक्वाशयजे भवन्ति लिङ्गानि चात्रालसकोद्भवानि |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (23) · Śloka 23
ਆਮੋਦ੍ਭਵੇ ਵਾਨ੍ਤਮੁਪਕ੍ਰਮੇਤ ਸਂਸਰ੍ਗਭਕ੍ਤਕ੍ਰਮਦੀਪਨੀਯੈਃ ||੨੩||
View original
आमोद्भवे वान्तमुपक्रमेत संसर्गभक्तक्रमदीपनीयैः ||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (24) · Śloka 24
ਅਥੇਤਰਂ ਯੋ ਨ ਸ਼ਕਦ੍ਵਮੇਤ੍ਤਮਾਮਂ ਜਯੇਤ੍ ਸ੍ਵੇਦਨਪਾਚਨੈਸ਼੍ਚ |੨੪|
View original
अथेतरं यो न शकृद्वमेत्तमामं जयेत् स्वेदनपाचनैश्च |२४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (24-25) · Śloka 25
ਵਿਸੂਚਿਕਾਯਾਂ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਨਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਵੈਰੇਚਨਿਕਾਨਿ ਯਾਨਿ ||੨੪|| ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਵਰ੍ਤੀਰ੍ਵਿਰਚੇਦ੍ਵਿਚੂਰ੍ਣ੍ਯ ਮਹਿਸ੍ਯਜਾਵੀਭਗਵਾਂ ਤੁ ਮੂਤ੍ਰੈਃ | ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ੍ਯ ਪਾਯੌ ਵਿਨਿਵੇਸ਼੍ਯ ਤਾਸ਼੍ਚ ਚੂਰ੍ਣਾਨਿ ਚੈਸਾਂ ਪ੍ਰਧਮੇਤ੍ਤੁ ਨਾਡ੍ਯਾ ||੨੫||
View original
विसूचिकायां परिकीर्तितानि द्रव्याणि वैरेचनिकानि यानि ||२४|| तान्येव वर्तीर्विरचेद्विचूर्ण्य महिष्यजावीभगवां तु मूत्रैः | स्विन्नस्य पायौ विनिवेश्य ताश्च चूर्णानि चैषां प्रधमेत्तु नाड्या ||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (26) · Śloka 27
ਮੂਤ੍ਰੇਸੁ ਸਂਸਾਧ੍ਯ ਯਥਾਵਿਧਾਨਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ ਯਾਨ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਮਧਸ਼੍ਚ ਯਾਨ੍ਤਿ | ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਤੇਨਾਸ਼ੁ ਨਿਰੁਹਯੇਚ੍ਚ ਮੂਤ੍ਰਾਰ੍ਧਯੁਕ੍ਤੇਨ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕੇਣ ||੨੬|| ਤ੍ਰਿਭਣ੍ਡਿਯੁਕ੍ਤਂ ਲਵਣਪ੍ਰਕੁਞ੍ਚਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿਰਿਕ੍ਤਕ੍ਰਮਮਾਚਰੇਚ੍ਚ |੨੭|
View original
मूत्रेषु संसाध्य यथाविधानं द्रव्याणि यान्यूर्ध्वमधश्च यान्ति | क्वाथेन तेनाशु निरुहयेच्च मूत्रार्धयुक्तेन समाक्षिकेण ||२६|| त्रिभण्डियुक्तं लवणप्रकुञ्चं दत्त्वा विरिक्तक्रममाचरेच्च |२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (27) · Śloka 27
ਏਸ੍ਵੇਵ ਤੈਲੇਨ ਚ ਸਾਧਿਤੇਨ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਯਦਿ ਸ੍ਯਾਦਨੁਵਾਸਯੇਚ੍ਚ ||੨੭||
View original
एष्वेव तैलेन च साधितेन प्राप्तं यदि स्यादनुवासयेच्च ||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 56
ਇਤਿ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤਸਂਹਿਤਾਯਾਮੁਤ੍ਤਰਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤੇ ਕਾਯਚਿਕਿਤ੍ਸਾਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਵਿਸੂਚਿਕਾਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋ ਨਾਮ (ਅਸ੍ਟਾਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ, ਆਦਿਤਃ ) ਸਟ੍ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ਤਮੋਧ੍ਯਾਯਃ ||੫੬||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते कायचिकित्सातन्त्रे विसूचिकाप्रतिषेधो नाम (अष्टादशोऽध्यायः, आदितः ) षट्पञ्चाशत्तमोऽध्यायः ||५६||
🔊 Audio coming soon