Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
athāta unmādapratiṣēdhamadhyāyaṁ vyākhyāsyāmaḥ ||1|| yathōvāca bhagavān dhanvantariḥ ||2||
View original
अथात उन्मादप्रतिषेधमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
62. unmādapratiṣēdhādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
madayantyuddha(dga)tā dōṣā yasmādunmārgamāśritāḥ | mānasō'yamatō vyādhirunmāda iti kīrtitaḥ ||3||
View original
मदयन्त्युद्ध(द्ग)ता दोषा यस्मादुन्मार्गमाश्रिताः | मानसोऽयमतो व्याधिरुन्माद इति कीर्तितः ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 5
ēkaikaśaḥ samastaiśca dōṣairatyarthamūrcchitaiḥ | mānasēnā ca duḥkhēna sa pañcavidha ucyatē ||4|| viṣādbhavati ṣaṣṭhaśca yathāsvaṁ tatra bhēṣajam | sa cāpravr̥ddhastaruṇō madasañjñāṁ bibharti ca ||5||
View original
एकैकशः समस्तैश्च दोषैरत्यर्थमूर्च्छितैः | मानसेना च दुःखेन स पञ्चविध उच्यते ||४|| विषाद्भवति षष्ठश्च यथास्वं तत्र भेषजम् | स चाप्रवृद्धस्तरुणो मदसञ्ज्ञां बिभर्ति च ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (6-7) · Śloka 7
mōhōdvēgau svanaḥ śrōtrē gātrāṇāmapakarṣaṇam | atyutsāhō'ruciścānnē svapnē kaluṣabhōjanam ||6|| vāyunōnmathanaṁ cāpi bhramaścakragatasya vā | yasya syādacirēṇaiva unmādaṁ sō'dhigacchati ||7||
View original
मोहोद्वेगौ स्वनः श्रोत्रे गात्राणामपकर्षणम् | अत्युत्साहोऽरुचिश्चान्ने स्वप्ने कलुषभोजनम् ||६|| वायुनोन्मथनं चापि भ्रमश्चक्रगतस्य वा | यस्य स्यादचिरेणैव उन्मादं सोऽधिगच्छति ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (8) · Śloka 8
rūkṣacchaviḥ paruṣavāgdhamanītatō vā śītāturaḥ kr̥śatanuḥ sphuritāṅgasandhiḥ | āsphōṭayatyaṭati gāyati nr̥tyaśīlō vikrōśati bhramati cāpyanilaprakōpāt ||8||
View original
रूक्षच्छविः परुषवाग्धमनीततो वा शीतातुरः कृशतनुः स्फुरिताङ्गसन्धिः | आस्फोटयत्यटति गायति नृत्यशीलो विक्रोशति भ्रमति चाप्यनिलप्रकोपात् ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (9) · Śloka 9
tr̥ṭsvēdadāhabahulō bahubhugvinidraśchāyāhimānilajalāntavihārasēvī | tīkṣṇō himāmbunicayē'pi sa vahniśaṅkī pittāddivā nabhasi paśyati tārakāśca ||9||
View original
तृट्स्वेददाहबहुलो बहुभुग्विनिद्रश्छायाहिमानिलजलान्तविहारसेवी | तीक्ष्णो हिमाम्बुनिचयेऽपि स वह्निशङ्की पित्ताद्दिवा नभसि पश्यति तारकाश्च ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (10) · Śloka 10
chardyagnisādasadanārucikāsayuktō yōṣidviviktaratiralpamatipracāraḥ | nidrāparō'lpakathanō'lpabhuguṣṇasēvī rātrau bhr̥śaṁ bhavati cāpi kaphaprakōpāt ||10||
View original
छर्द्यग्निसादसदनारुचिकासयुक्तो योषिद्विविक्तरतिरल्पमतिप्रचारः | निद्रापरोऽल्पकथनोऽल्पभुगुष्णसेवी रात्रौ भृशं भवति चापि कफप्रकोपात् ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (11) · Śloka 11
sarvātmakē pavanapittakaphā yathāsvaṁ saṁharṣitā iva ca liṅgamudīrayanti ||11||
View original
सर्वात्मके पवनपित्तकफा यथास्वं संहर्षिता इव च लिङ्गमुदीरयन्ति ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (12) · Śloka 12
caurairnarēndrapuruṣairaribhistathā'nyairvitrāsitasya dhanabāndhavasaṅkṣayādvā | gāḍhaṁ kṣatē manasi ca priyayā riraṁsōrjāyēta cōtkaṭatarō manasō vikāraḥ ||12||
View original
चौरैर्नरेन्द्रपुरुषैररिभिस्तथाऽन्यैर्वित्रासितस्य धनबान्धवसङ्क्षयाद्वा | गाढं क्षते मनसि च प्रियया रिरंसोर्जायेत चोत्कटतरो मनसो विकारः ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (13) · Śloka 13
citraṁ sa jalpati manōnugataṁ visañjñō gāyatyathō hasati rōditi mūḍhasañjñaḥ |13|
View original
चित्रं स जल्पति मनोनुगतं विसञ्ज्ञो गायत्यथो हसति रोदिति मूढसञ्ज्ञः |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (13) · Śloka 13
raktēkṣaṇō hatabalēndriyabhāḥ sudīnaḥ śyāvānanō viṣakr̥tē'tha bhavēt parāsuḥ ||13||
View original
रक्तेक्षणो हतबलेन्द्रियभाः सुदीनः श्यावाननो विषकृतेऽथ भवेत् परासुः ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (14-15) · Śloka 15
snigdhaṁ svinnaṁ tu manujamunmādārtaṁ viśōdhayēt | tīkṣṇairubhayatōbhāgaiḥ śirasaśca virēcanaiḥ ||14|| vividhairavapīḍaiśca sarṣapasnēhasaṁyutaiḥ | yōjayitvā tu taccūrṇaṁ ghrāṇē tasya prayōjayēt ||15||
View original
स्निग्धं स्विन्नं तु मनुजमुन्मादार्तं विशोधयेत् | तीक्ष्णैरुभयतोभागैः शिरसश्च विरेचनैः ||१४|| विविधैरवपीडैश्च सर्षपस्नेहसंयुतैः | योजयित्वा तु तच्चूर्णं घ्राणे तस्य प्रयोजयेत् ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (16) · Śloka 16
satataṁ dhūpayēccainaṁ śvagōmāṁsaiḥ supūtibhiḥ | sarṣapānāṁ ca tailēna nasyābhyaṅgau hitau sadā ||16||
View original
सततं धूपयेच्चैनं श्वगोमांसैः सुपूतिभिः | सर्षपानां च तैलेन नस्याभ्यङ्गौ हितौ सदा ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (17-19) · Śloka 20
darśayēdadbhutānyasya vadēnnāśaṁ priyasya vā | bhīmākārairnarairnāgairdāntairvyālaiśca nirviṣaiḥ ||17|| bhīṣayēt saṁyataṁ pāśaiḥ kaśābhirvā'tha tāḍayēt | yantrayitvā suguptaṁ vāṁ trāsayēttaṁ tr̥ṇāgninā ||18|| jalēna tarjayēdvā'pi rajjughātairvibhāvayēt | balavāṁścāpi saṁrakṣēt jalē'ntaḥ parivāsayēt | pratudēdārayā cainaṁ marmāghātaṁ vivarjayēt | vēśmanō'ntaḥ praviśyainaṁ rakṣaṁstadvēśma dīpayēt ||19|| sāpidhānē jaratkūpē satataṁ vā nivāsayēt |20|
View original
दर्शयेदद्भुतान्यस्य वदेन्नाशं प्रियस्य वा | भीमाकारैर्नरैर्नागैर्दान्तैर्व्यालैश्च निर्विषैः ||१७|| भीषयेत् संयतं पाशैः कशाभिर्वाऽथ ताडयेत् | यन्त्रयित्वा सुगुप्तं वां त्रासयेत्तं तृणाग्निना ||१८|| जलेन तर्जयेद्वाऽपि रज्जुघातैर्विभावयेत् | बलवांश्चापि संरक्षेत् जलेऽन्तः परिवासयेत् | प्रतुदेदारया चैनं मर्माघातं विवर्जयेत् | वेश्मनोऽन्तः प्रविश्यैनं रक्षंस्तद्वेश्म दीपयेत् ||१९|| सापिधाने जरत्कूपे सततं वा निवासयेत् |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (20-29) · Śloka 29
tryahāttryahādyavāgūśca tarpaṇān vā pradāpayēt ||20|| kēvalānambuyuktān vā kulmāṣān vā bahuśrutaḥ | hr̥dyaṁ yaddīpanīyaṁ ca tatpathyaṁ tasya bhō(yō)jayēt | (viḍaṅgatriphalāmustamañjiṣṭhādāḍimōtpalaiḥ | śyāmailavālukailābhiścandanāmaradārubhiḥ ||22|| barhiṣṭharajanīkuṣṭhaparṇinīsārivādvayaiḥ | harēṇukātrivr̥ddantīvacātālīsakēśaraiḥ ||23|| dvikṣīraṁ sādhitaṁ sarpirmālatīkusumaiḥ saha | gulmakāsajvaraśvāsakṣayōnmādanivāraṇam ||24|| ētadēva hi sampakvaṁ jīvanīyōpasambhr̥tam | caturguṇēna dugdhēna mahākalyāṇamucyatē ||25|| apasmāraṁ grahaṁ śōṣaṁ klaibyaṁ kārśyamabījatām | ghr̥tamētannihantyāśu yē cādau gaditā gadāḥ ||26|| barhiṣṭhakuṣṭhamañjiṣṭhākaṭukailāniśāhvayaiḥ | tagaratriphalāhiṅguvājigandhāmaradrumaiḥ ||27|| vacā'jamōdākākōlīmēdāmadhukapadmakaiḥ | saśarkaraṁ hitaṁ sarpiḥ pakvaṁ kṣīracaturguṇam ||28|| bālānāṁ grahajuṣṭānāṁ puṁsā duṣṭālparētasām | khyātaṁ phalaghr̥taṁ strīṇāṁ vandhyānāṁ cāśu garbhadam) ||29||
View original
त्र्यहात्त्र्यहाद्यवागूश्च तर्पणान् वा प्रदापयेत् ||२०|| केवलानम्बुयुक्तान् वा कुल्माषान् वा बहुश्रुतः | हृद्यं यद्दीपनीयं च तत्पथ्यं तस्य भो(यो)जयेत् | (विडङ्गत्रिफलामुस्तमञ्जिष्ठादाडिमोत्पलैः | श्यामैलवालुकैलाभिश्चन्दनामरदारुभिः ||२२|| बर्हिष्ठरजनीकुष्ठपर्णिनीसारिवाद्वयैः | हरेणुकात्रिवृद्दन्तीवचातालीसकेशरैः ||२३|| द्विक्षीरं साधितं सर्पिर्मालतीकुसुमैः सह | गुल्मकासज्वरश्वासक्षयोन्मादनिवारणम् ||२४|| एतदेव हि सम्पक्वं जीवनीयोपसम्भृतम् | चतुर्गुणेन दुग्धेन महाकल्याणमुच्यते ||२५|| अपस्मारं ग्रहं शोषं क्लैब्यं कार्श्यमबीजताम् | घृतमेतन्निहन्त्याशु ये चादौ गदिता गदाः ||२६|| बर्हिष्ठकुष्ठमञ्जिष्ठाकटुकैलानिशाह्वयैः | तगरत्रिफलाहिङ्गुवाजिगन्धामरद्रुमैः ||२७|| वचाऽजमोदाकाकोलीमेदामधुकपद्मकैः | सशर्करं हितं सर्पिः पक्वं क्षीरचतुर्गुणम् ||२८|| बालानां ग्रहजुष्टानां पुंसा दुष्टाल्परेतसाम् | ख्यातं फलघृतं स्त्रीणां वन्ध्यानां चाशु गर्भदम्) ||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (30-32) · Śloka 32
brāhmīmaindrīṁ viḍaṅgāni vyōṣaṁ hiṅgu surāṁ jaṭām | viṣaghnīṁ laśunaṁ rāsnāṁ viśalyāṁ surasāṁ vacām ||30|| jyōtiṣmatīṁ nāgaraṁ ca anantāmabhayāṁ tathā | saurāṣṭrīṁ ca samāṁśāni gajamūtrēṇa pēṣayēt ||31|| chāyāviśuṣkāstadvartīryōjayēdvidhikōvidaḥ | avapīḍē'ñjanē'bhyaṅgē nasyē dhūmē pralēpanē ||32||
View original
ब्राह्मीमैन्द्रीं विडङ्गानि व्योषं हिङ्गु सुरां जटाम् | विषघ्नीं लशुनं रास्नां विशल्यां सुरसां वचाम् ||३०|| ज्योतिष्मतीं नागरं च अनन्तामभयां तथा | सौराष्ट्रीं च समांशानि गजमूत्रेण पेषयेत् ||३१|| छायाविशुष्कास्तद्वर्तीर्योजयेद्विधिकोविदः | अवपीडेऽञ्जनेऽभ्यङ्गे नस्ये धूमे प्रलेपने ||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (33) · Śloka 33
urōpāṅgalalāṭēṣu sirāścāsya vimōkṣayēt |33|
View original
उरोपाङ्गललाटेषु सिराश्चास्य विमोक्षयेत् |३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (33) · Śloka 33
apasmārakriyāṁ cāpi grahōddiṣṭāṁ ca kārayēt ||33||
View original
अपस्मारक्रियां चापि ग्रहोद्दिष्टां च कारयेत् ||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (34) · Śloka 34
śāntadōṣaṁ viśuddhaṁ ca snēhabastibhirācarēt |34|
View original
शान्तदोषं विशुद्धं च स्नेहबस्तिभिराचरेत् |३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (34-35) · Śloka 35
unmādēṣu ca sarvēṣu kuryāccittaprasādanam | mr̥dupūrvāṁ madē'pyēvaṁ kriyāṁ mr̥dvīṁ prayōjayēta ||34|| śōkaśalyaṁ vyapanayēdunmādē pañcamē bhiṣak | viṣajē mr̥dupūrvāṁ ca viṣaghnīṁ kārayēt kriyām ||35||
View original
उन्मादेषु च सर्वेषु कुर्याच्चित्तप्रसादनम् | मृदुपूर्वां मदेऽप्येवं क्रियां मृद्वीं प्रयोजयेत ||३४|| शोकशल्यं व्यपनयेदुन्मादे पञ्चमे भिषक् | विषजे मृदुपूर्वां च विषघ्नीं कारयेत् क्रियाम् ||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 62
iti suśrutasaṁhitāyāmuttaratantrāntargatē bhūtavidyātantrē unmādapratiṣēdhō nāma (tr̥tīyō'dhyāyaḥ, āditaḥ) dviṣaṣṭitamō'dhyāyaḥ ||62||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते भूतविद्यातन्त्रे उन्मादप्रतिषेधो नाम (तृतीयोऽध्यायः, आदितः) द्विषष्टितमोऽध्यायः ||६२||
🔊 Audio coming soon