Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాత ఉన్మాదప్రతిషేధమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః ||1|| యథోవాచ భగవాన్ ధన్వంతరిః ||2||
View original
अथात उन्मादप्रतिषेधमध्यायं व्याख्यास्यामः ||१|| यथोवाच भगवान् धन्वन्तरिः ||२||
🔊 Audio coming soon
62. unmādapratiṣēdhādhyāyaḥ
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
మదయంత్యుద్ధ(ద్గ)తా దోషా యస్మాదున్మార్గమాశ్రితాః | మానసోఽయమతో వ్యాధిరున్మాద ఇతి కీర్తితః ||3||
View original
मदयन्त्युद्ध(द्ग)ता दोषा यस्मादुन्मार्गमाश्रिताः | मानसोऽयमतो व्याधिरुन्माद इति कीर्तितः ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 5
ఏకైకశః సమస్తైశ్చ దోషైరత్యర్థమూర్చ్ఛితైః | మానసేనా చ దుఃఖేన స పంచవిధ ఉచ్యతే ||4|| విషాద్భవతి షష్ఠశ్చ యథాస్వం తత్ర భేషజం | స చాప్రవృద్ధస్తరుణో మదసంజ్ఞాం బిభర్తి చ ||5||
View original
एकैकशः समस्तैश्च दोषैरत्यर्थमूर्च्छितैः | मानसेना च दुःखेन स पञ्चविध उच्यते ||४|| विषाद्भवति षष्ठश्च यथास्वं तत्र भेषजम् | स चाप्रवृद्धस्तरुणो मदसञ्ज्ञां बिभर्ति च ||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (6-7) · Śloka 7
మోహోద్వేగౌ స్వనః శ్రోత్రే గాత్రాణామపకర్షణం | అత్యుత్సాహోఽరుచిశ్చాన్నే స్వప్నే కలుషభోజనం ||6|| వాయునోన్మథనం చాపి భ్రమశ్చక్రగతస్య వా | యస్య స్యాదచిరేణైవ ఉన్మాదం సోఽధిగచ్ఛతి ||7||
View original
मोहोद्वेगौ स्वनः श्रोत्रे गात्राणामपकर्षणम् | अत्युत्साहोऽरुचिश्चान्ने स्वप्ने कलुषभोजनम् ||६|| वायुनोन्मथनं चापि भ्रमश्चक्रगतस्य वा | यस्य स्यादचिरेणैव उन्मादं सोऽधिगच्छति ||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (8) · Śloka 8
రూక్షచ్ఛవిః పరుషవాగ్ధమనీతతో వా శీతాతురః కృశతనుః స్ఫురితాంగసంధిః | ఆస్ఫోటయత్యటతి గాయతి నృత్యశీలో విక్రోశతి భ్రమతి చాప్యనిలప్రకోపాత్ ||8||
View original
रूक्षच्छविः परुषवाग्धमनीततो वा शीतातुरः कृशतनुः स्फुरिताङ्गसन्धिः | आस्फोटयत्यटति गायति नृत्यशीलो विक्रोशति भ्रमति चाप्यनिलप्रकोपात् ||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (9) · Śloka 9
తృట్స్వేదదాహబహులో బహుభుగ్వినిద్రశ్ఛాయాహిమానిలజలాంతవిహారసేవీ | తీక్ష్ణో హిమాంబునిచయేఽపి స వహ్నిశంకీ పిత్తాద్దివా నభసి పశ్యతి తారకాశ్చ ||9||
View original
तृट्स्वेददाहबहुलो बहुभुग्विनिद्रश्छायाहिमानिलजलान्तविहारसेवी | तीक्ष्णो हिमाम्बुनिचयेऽपि स वह्निशङ्की पित्ताद्दिवा नभसि पश्यति तारकाश्च ||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (10) · Śloka 10
ఛర్ద్యగ్నిసాదసదనారుచికాసయుక్తో యోషిద్వివిక్తరతిరల్పమతిప్రచారః | నిద్రాపరోఽల్పకథనోఽల్పభుగుష్ణసేవీ రాత్రౌ భృశం భవతి చాపి కఫప్రకోపాత్ ||10||
View original
छर्द्यग्निसादसदनारुचिकासयुक्तो योषिद्विविक्तरतिरल्पमतिप्रचारः | निद्रापरोऽल्पकथनोऽल्पभुगुष्णसेवी रात्रौ भृशं भवति चापि कफप्रकोपात् ||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (11) · Śloka 11
సర్వాత్మకే పవనపిత్తకఫా యథాస్వం సంహర్షితా ఇవ చ లింగముదీరయంతి ||11||
View original
सर्वात्मके पवनपित्तकफा यथास्वं संहर्षिता इव च लिङ्गमुदीरयन्ति ||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (12) · Śloka 12
చౌరైర్నరేంద్రపురుషైరరిభిస్తథాఽన్యైర్విత్రాసితస్య ధనబాంధవసంక్షయాద్వా | గాఢం క్షతే మనసి చ ప్రియయా రిరంసోర్జాయేత చోత్కటతరో మనసో వికారః ||12||
View original
चौरैर्नरेन्द्रपुरुषैररिभिस्तथाऽन्यैर्वित्रासितस्य धनबान्धवसङ्क्षयाद्वा | गाढं क्षते मनसि च प्रियया रिरंसोर्जायेत चोत्कटतरो मनसो विकारः ||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (13) · Śloka 13
చిత్రం స జల్పతి మనోనుగతం విసంజ్ఞో గాయత్యథో హసతి రోదితి మూఢసంజ్ఞః |13|
View original
चित्रं स जल्पति मनोनुगतं विसञ्ज्ञो गायत्यथो हसति रोदिति मूढसञ्ज्ञः |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (13) · Śloka 13
రక్తేక్షణో హతబలేంద్రియభాః సుదీనః శ్యావాననో విషకృతేఽథ భవేత్ పరాసుః ||13||
View original
रक्तेक्षणो हतबलेन्द्रियभाः सुदीनः श्यावाननो विषकृतेऽथ भवेत् परासुः ||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (14-15) · Śloka 15
స్నిగ్ధం స్విన్నం తు మనుజమున్మాదార్తం విశోధయేత్ | తీక్ష్ణైరుభయతోభాగైః శిరసశ్చ విరేచనైః ||14|| వివిధైరవపీడైశ్చ సర్షపస్నేహసంయుతైః | యోజయిత్వా తు తచ్చూర్ణం ఘ్రాణే తస్య ప్రయోజయేత్ ||15||
View original
स्निग्धं स्विन्नं तु मनुजमुन्मादार्तं विशोधयेत् | तीक्ष्णैरुभयतोभागैः शिरसश्च विरेचनैः ||१४|| विविधैरवपीडैश्च सर्षपस्नेहसंयुतैः | योजयित्वा तु तच्चूर्णं घ्राणे तस्य प्रयोजयेत् ||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (16) · Śloka 16
సతతం ధూపయేచ్చైనం శ్వగోమాంసైః సుపూతిభిః | సర్షపానాం చ తైలేన నస్యాభ్యంగౌ హితౌ సదా ||16||
View original
सततं धूपयेच्चैनं श्वगोमांसैः सुपूतिभिः | सर्षपानां च तैलेन नस्याभ्यङ्गौ हितौ सदा ||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (17-19) · Śloka 20
దర్శయేదద్భుతాన్యస్య వదేన్నాశం ప్రియస్య వా | భీమాకారైర్నరైర్నాగైర్దాంతైర్వ్యాలైశ్చ నిర్విషైః ||17|| భీషయేత్ సంయతం పాశైః కశాభిర్వాఽథ తాడయేత్ | యంత్రయిత్వా సుగుప్తం వాం త్రాసయేత్తం తృణాగ్నినా ||18|| జలేన తర్జయేద్వాఽపి రజ్జుఘాతైర్విభావయేత్ | బలవాంశ్చాపి సంరక్షేత్ జలేఽంతః పరివాసయేత్ | ప్రతుదేదారయా చైనం మర్మాఘాతం వివర్జయేత్ | వేశ్మనోఽంతః ప్రవిశ్యైనం రక్షంస్తద్వేశ్మ దీపయేత్ ||19|| సాపిధానే జరత్కూపే సతతం వా నివాసయేత్ |20|
View original
दर्शयेदद्भुतान्यस्य वदेन्नाशं प्रियस्य वा | भीमाकारैर्नरैर्नागैर्दान्तैर्व्यालैश्च निर्विषैः ||१७|| भीषयेत् संयतं पाशैः कशाभिर्वाऽथ ताडयेत् | यन्त्रयित्वा सुगुप्तं वां त्रासयेत्तं तृणाग्निना ||१८|| जलेन तर्जयेद्वाऽपि रज्जुघातैर्विभावयेत् | बलवांश्चापि संरक्षेत् जलेऽन्तः परिवासयेत् | प्रतुदेदारया चैनं मर्माघातं विवर्जयेत् | वेश्मनोऽन्तः प्रविश्यैनं रक्षंस्तद्वेश्म दीपयेत् ||१९|| सापिधाने जरत्कूपे सततं वा निवासयेत् |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (20-29) · Śloka 29
త్ర్యహాత్త్ర్యహాద్యవాగూశ్చ తర్పణాన్ వా ప్రదాపయేత్ ||20|| కేవలానంబుయుక్తాన్ వా కుల్మాషాన్ వా బహుశ్రుతః | హృద్యం యద్దీపనీయం చ తత్పథ్యం తస్య భో(యో)జయేత్ | (విడంగత్రిఫలాముస్తమంజిష్ఠాదాడిమోత్పలైః | శ్యామైలవాలుకైలాభిశ్చందనామరదారుభిః ||22|| బర్హిష్ఠరజనీకుష్ఠపర్ణినీసారివాద్వయైః | హరేణుకాత్రివృద్దంతీవచాతాలీసకేశరైః ||23|| ద్విక్షీరం సాధితం సర్పిర్మాలతీకుసుమైః సహ | గుల్మకాసజ్వరశ్వాసక్షయోన్మాదనివారణం ||24|| ఏతదేవ హి సంపక్వం జీవనీయోపసంభృతం | చతుర్గుణేన దుగ్ధేన మహాకల్యాణముచ్యతే ||25|| అపస్మారం గ్రహం శోషం క్లైబ్యం కార్శ్యమబీజతాం | ఘృతమేతన్నిహంత్యాశు యే చాదౌ గదితా గదాః ||26|| బర్హిష్ఠకుష్ఠమంజిష్ఠాకటుకైలానిశాహ్వయైః | తగరత్రిఫలాహింగువాజిగంధామరద్రుమైః ||27|| వచాఽజమోదాకాకోలీమేదామధుకపద్మకైః | సశర్కరం హితం సర్పిః పక్వం క్షీరచతుర్గుణం ||28|| బాలానాం గ్రహజుష్టానాం పుంసా దుష్టాల్పరేతసాం | ఖ్యాతం ఫలఘృతం స్త్రీణాం వంధ్యానాం చాశు గర్భదం) ||29||
View original
त्र्यहात्त्र्यहाद्यवागूश्च तर्पणान् वा प्रदापयेत् ||२०|| केवलानम्बुयुक्तान् वा कुल्माषान् वा बहुश्रुतः | हृद्यं यद्दीपनीयं च तत्पथ्यं तस्य भो(यो)जयेत् | (विडङ्गत्रिफलामुस्तमञ्जिष्ठादाडिमोत्पलैः | श्यामैलवालुकैलाभिश्चन्दनामरदारुभिः ||२२|| बर्हिष्ठरजनीकुष्ठपर्णिनीसारिवाद्वयैः | हरेणुकात्रिवृद्दन्तीवचातालीसकेशरैः ||२३|| द्विक्षीरं साधितं सर्पिर्मालतीकुसुमैः सह | गुल्मकासज्वरश्वासक्षयोन्मादनिवारणम् ||२४|| एतदेव हि सम्पक्वं जीवनीयोपसम्भृतम् | चतुर्गुणेन दुग्धेन महाकल्याणमुच्यते ||२५|| अपस्मारं ग्रहं शोषं क्लैब्यं कार्श्यमबीजताम् | घृतमेतन्निहन्त्याशु ये चादौ गदिता गदाः ||२६|| बर्हिष्ठकुष्ठमञ्जिष्ठाकटुकैलानिशाह्वयैः | तगरत्रिफलाहिङ्गुवाजिगन्धामरद्रुमैः ||२७|| वचाऽजमोदाकाकोलीमेदामधुकपद्मकैः | सशर्करं हितं सर्पिः पक्वं क्षीरचतुर्गुणम् ||२८|| बालानां ग्रहजुष्टानां पुंसा दुष्टाल्परेतसाम् | ख्यातं फलघृतं स्त्रीणां वन्ध्यानां चाशु गर्भदम्) ||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (30-32) · Śloka 32
బ్రాహ్మీమైంద్రీం విడంగాని వ్యోషం హింగు సురాం జటాం | విషఘ్నీం లశునం రాస్నాం విశల్యాం సురసాం వచాం ||30|| జ్యోతిష్మతీం నాగరం చ అనంతామభయాం తథా | సౌరాష్ట్రీం చ సమాంశాని గజమూత్రేణ పేషయేత్ ||31|| ఛాయావిశుష్కాస్తద్వర్తీర్యోజయేద్విధికోవిదః | అవపీడేఽంజనేఽభ్యంగే నస్యే ధూమే ప్రలేపనే ||32||
View original
ब्राह्मीमैन्द्रीं विडङ्गानि व्योषं हिङ्गु सुरां जटाम् | विषघ्नीं लशुनं रास्नां विशल्यां सुरसां वचाम् ||३०|| ज्योतिष्मतीं नागरं च अनन्तामभयां तथा | सौराष्ट्रीं च समांशानि गजमूत्रेण पेषयेत् ||३१|| छायाविशुष्कास्तद्वर्तीर्योजयेद्विधिकोविदः | अवपीडेऽञ्जनेऽभ्यङ्गे नस्ये धूमे प्रलेपने ||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (33) · Śloka 33
ఉరోపాంగలలాటేషు సిరాశ్చాస్య విమోక్షయేత్ |33|
View original
उरोपाङ्गललाटेषु सिराश्चास्य विमोक्षयेत् |३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (33) · Śloka 33
అపస్మారక్రియాం చాపి గ్రహోద్దిష్టాం చ కారయేత్ ||33||
View original
अपस्मारक्रियां चापि ग्रहोद्दिष्टां च कारयेत् ||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (34) · Śloka 34
శాంతదోషం విశుద్ధం చ స్నేహబస్తిభిరాచరేత్ |34|
View original
शान्तदोषं विशुद्धं च स्नेहबस्तिभिराचरेत् |३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (34-35) · Śloka 35
ఉన్మాదేషు చ సర్వేషు కుర్యాచ్చిత్తప్రసాదనం | మృదుపూర్వాం మదేఽప్యేవం క్రియాం మృద్వీం ప్రయోజయేత ||34|| శోకశల్యం వ్యపనయేదున్మాదే పంచమే భిషక్ | విషజే మృదుపూర్వాం చ విషఘ్నీం కారయేత్ క్రియాం ||35||
View original
उन्मादेषु च सर्वेषु कुर्याच्चित्तप्रसादनम् | मृदुपूर्वां मदेऽप्येवं क्रियां मृद्वीं प्रयोजयेत ||३४|| शोकशल्यं व्यपनयेदुन्मादे पञ्चमे भिषक् | विषजे मृदुपूर्वां च विषघ्नीं कारयेत् क्रियाम् ||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 62
ఇతి సుశ్రుతసంహితాయాముత్తరతంత్రాంతర్గతే భూతవిద్యాతంత్రే ఉన్మాదప్రతిషేధో నామ (తృతీయోఽధ్యాయః, ఆదితః) ద్విషష్టితమోఽధ్యాయః ||62||
View original
इति सुश्रुतसंहितायामुत्तरतन्त्रान्तर्गते भूतविद्यातन्त्रे उन्मादप्रतिषेधो नाम (तृतीयोऽध्यायः, आदितः) द्विषष्टितमोऽध्यायः ||६२||
🔊 Audio coming soon