62. unmādapratiṣēdhādhyāyaḥ

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

અથાત ઉન્માદપ્રતિષેધમધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ ||૧|| યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ ||૨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

મદયન્ત્યુદ્ધ(દ્ગ)તા દોષા યસ્માદુન્માર્ગમાશ્રિતાઃ | માનસોઽયમતો વ્યાધિરુન્માદ ઇતિ કીર્તિતઃ ||૩||

Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 5

એકૈકશઃ સમસ્તૈશ્ચ દોષૈરત્યર્થમૂર્ચ્છિતૈઃ | માનસેના ચ દુઃખેન સ પઞ્ચવિધ ઉચ્યતે ||૪|| વિષાદ્ભવતિ ષષ્ઠશ્ચ યથાસ્વં તત્ર ભેષજમ્ | સ ચાપ્રવૃદ્ધસ્તરુણો મદસઞ્જ્ઞાં બિભર્તિ ચ ||૫||

Adhikarana 4 (6-7) · Śloka 7

મોહોદ્વેગૌ સ્વનઃ શ્રોત્રે ગાત્રાણામપકર્ષણમ્ | અત્યુત્સાહોઽરુચિશ્ચાન્ને સ્વપ્ને કલુષભોજનમ્ ||૬|| વાયુનોન્મથનં ચાપિ ભ્રમશ્ચક્રગતસ્ય વા | યસ્ય સ્યાદચિરેણૈવ ઉન્માદં સોઽધિગચ્છતિ ||૭||

Adhikarana 5 (8) · Śloka 8

રૂક્ષચ્છવિઃ પરુષવાગ્ધમનીતતો વા શીતાતુરઃ કૃશતનુઃ સ્ફુરિતાઙ્ગસન્ધિઃ | આસ્ફોટયત્યટતિ ગાયતિ નૃત્યશીલો વિક્રોશતિ ભ્રમતિ ચાપ્યનિલપ્રકોપાત્ ||૮||

Adhikarana 6 (9) · Śloka 9

તૃટ્સ્વેદદાહબહુલો બહુભુગ્વિનિદ્રશ્છાયાહિમાનિલજલાન્તવિહારસેવી | તીક્ષ્ણો હિમામ્બુનિચયેઽપિ સ વહ્નિશઙ્કી પિત્તાદ્દિવા નભસિ પશ્યતિ તારકાશ્ચ ||૯||

Adhikarana 7 (10) · Śloka 10

છર્દ્યગ્નિસાદસદનારુચિકાસયુક્તો યોષિદ્વિવિક્તરતિરલ્પમતિપ્રચારઃ | નિદ્રાપરોઽલ્પકથનોઽલ્પભુગુષ્ણસેવી રાત્રૌ ભૃશં ભવતિ ચાપિ કફપ્રકોપાત્ ||૧૦||

Adhikarana 8 (11) · Śloka 11

સર્વાત્મકે પવનપિત્તકફા યથાસ્વં સંહર્ષિતા ઇવ ચ લિઙ્ગમુદીરયન્તિ ||૧૧||

Adhikarana 9 (12) · Śloka 12

ચૌરૈર્નરેન્દ્રપુરુષૈરરિભિસ્તથાઽન્યૈર્વિત્રાસિતસ્ય ધનબાન્ધવસઙ્ક્ષયાદ્વા | ગાઢં ક્ષતે મનસિ ચ પ્રિયયા રિરંસોર્જાયેત ચોત્કટતરો મનસો વિકારઃ ||૧૨||

Adhikarana 10 (13) · Śloka 13

ચિત્રં સ જલ્પતિ મનોનુગતં વિસઞ્જ્ઞો ગાયત્યથો હસતિ રોદિતિ મૂઢસઞ્જ્ઞઃ |૧૩|

Adhikarana 11 (13) · Śloka 13

રક્તેક્ષણો હતબલેન્દ્રિયભાઃ સુદીનઃ શ્યાવાનનો વિષકૃતેઽથ ભવેત્ પરાસુઃ ||૧૩||

Adhikarana 12 (14-15) · Śloka 15

સ્નિગ્ધં સ્વિન્નં તુ મનુજમુન્માદાર્તં વિશોધયેત્ | તીક્ષ્ણૈરુભયતોભાગૈઃ શિરસશ્ચ વિરેચનૈઃ ||૧૪|| વિવિધૈરવપીડૈશ્ચ સર્ષપસ્નેહસંયુતૈઃ | યોજયિત્વા તુ તચ્ચૂર્ણં ઘ્રાણે તસ્ય પ્રયોજયેત્ ||૧૫||

Adhikarana 13 (16) · Śloka 16

સતતં ધૂપયેચ્ચૈનં શ્વગોમાંસૈઃ સુપૂતિભિઃ | સર્ષપાનાં ચ તૈલેન નસ્યાભ્યઙ્ગૌ હિતૌ સદા ||૧૬||

Adhikarana 14 (17-19) · Śloka 20

દર્શયેદદ્ભુતાન્યસ્ય વદેન્નાશં પ્રિયસ્ય વા | ભીમાકારૈર્નરૈર્નાગૈર્દાન્તૈર્વ્યાલૈશ્ચ નિર્વિષૈઃ ||૧૭|| ભીષયેત્ સંયતં પાશૈઃ કશાભિર્વાઽથ તાડયેત્ | યન્ત્રયિત્વા સુગુપ્તં વાં ત્રાસયેત્તં તૃણાગ્નિના ||૧૮|| જલેન તર્જયેદ્વાઽપિ રજ્જુઘાતૈર્વિભાવયેત્ | બલવાંશ્ચાપિ સંરક્ષેત્ જલેઽન્તઃ પરિવાસયેત્ | પ્રતુદેદારયા ચૈનં મર્માઘાતં વિવર્જયેત્ | વેશ્મનોઽન્તઃ પ્રવિશ્યૈનં રક્ષંસ્તદ્વેશ્મ દીપયેત્ ||૧૯|| સાપિધાને જરત્કૂપે સતતં વા નિવાસયેત્ |૨૦|

Adhikarana 15 (20-29) · Śloka 29

ત્ર્યહાત્ત્ર્યહાદ્યવાગૂશ્ચ તર્પણાન્ વા પ્રદાપયેત્ ||૨૦|| કેવલાનમ્બુયુક્તાન્ વા કુલ્માષાન્ વા બહુશ્રુતઃ | હૃદ્યં યદ્દીપનીયં ચ તત્પથ્યં તસ્ય ભો(યો)જયેત્ | (વિડઙ્ગત્રિફલામુસ્તમઞ્જિષ્ઠાદાડિમોત્પલૈઃ | શ્યામૈલવાલુકૈલાભિશ્ચન્દનામરદારુભિઃ ||૨૨|| બર્હિષ્ઠરજનીકુષ્ઠપર્ણિનીસારિવાદ્વયૈઃ | હરેણુકાત્રિવૃદ્દન્તીવચાતાલીસકેશરૈઃ ||૨૩|| દ્વિક્ષીરં સાધિતં સર્પિર્માલતીકુસુમૈઃ સહ | ગુલ્મકાસજ્વરશ્વાસક્ષયોન્માદનિવારણમ્ ||૨૪|| એતદેવ હિ સમ્પક્વં જીવનીયોપસમ્ભૃતમ્ | ચતુર્ગુણેન દુગ્ધેન મહાકલ્યાણમુચ્યતે ||૨૫|| અપસ્મારં ગ્રહં શોષં ક્લૈબ્યં કાર્શ્યમબીજતામ્ | ઘૃતમેતન્નિહન્ત્યાશુ યે ચાદૌ ગદિતા ગદાઃ ||૨૬|| બર્હિષ્ઠકુષ્ઠમઞ્જિષ્ઠાકટુકૈલાનિશાહ્વયૈઃ | તગરત્રિફલાહિઙ્ગુવાજિગન્ધામરદ્રુમૈઃ ||૨૭|| વચાઽજમોદાકાકોલીમેદામધુકપદ્મકૈઃ | સશર્કરં હિતં સર્પિઃ પક્વં ક્ષીરચતુર્ગુણમ્ ||૨૮|| બાલાનાં ગ્રહજુષ્ટાનાં પુંસા દુષ્ટાલ્પરેતસામ્ | ખ્યાતં ફલઘૃતં સ્ત્રીણાં વન્ધ્યાનાં ચાશુ ગર્ભદમ્) ||૨૯||

Adhikarana 16 (30-32) · Śloka 32

બ્રાહ્મીમૈન્દ્રીં વિડઙ્ગાનિ વ્યોષં હિઙ્ગુ સુરાં જટામ્ | વિષઘ્નીં લશુનં રાસ્નાં વિશલ્યાં સુરસાં વચામ્ ||૩૦|| જ્યોતિષ્મતીં નાગરં ચ અનન્તામભયાં તથા | સૌરાષ્ટ્રીં ચ સમાંશાનિ ગજમૂત્રેણ પેષયેત્ ||૩૧|| છાયાવિશુષ્કાસ્તદ્વર્તીર્યોજયેદ્વિધિકોવિદઃ | અવપીડેઽઞ્જનેઽભ્યઙ્ગે નસ્યે ધૂમે પ્રલેપને ||૩૨||

Adhikarana 17 (33) · Śloka 33

ઉરોપાઙ્ગલલાટેષુ સિરાશ્ચાસ્ય વિમોક્ષયેત્ |૩૩|

Adhikarana 18 (33) · Śloka 33

અપસ્મારક્રિયાં ચાપિ ગ્રહોદ્દિષ્ટાં ચ કારયેત્ ||૩૩||

Adhikarana 19 (34) · Śloka 34

શાન્તદોષં વિશુદ્ધં ચ સ્નેહબસ્તિભિરાચરેત્ |૩૪|

Adhikarana 20 (34-35) · Śloka 35

ઉન્માદેષુ ચ સર્વેષુ કુર્યાચ્ચિત્તપ્રસાદનમ્ | મૃદુપૂર્વાં મદેઽપ્યેવં ક્રિયાં મૃદ્વીં પ્રયોજયેત ||૩૪|| શોકશલ્યં વ્યપનયેદુન્માદે પઞ્ચમે ભિષક્ | વિષજે મૃદુપૂર્વાં ચ વિષઘ્નીં કારયેત્ ક્રિયામ્ ||૩૫||

Adhikarana puShpikA · Śloka 62

ઇતિ સુશ્રુતસંહિતાયામુત્તરતન્ત્રાન્તર્ગતે ભૂતવિદ્યાતન્ત્રે ઉન્માદપ્રતિષેધો નામ (તૃતીયોઽધ્યાયઃ, આદિતઃ) દ્વિષષ્ટિતમોઽધ્યાયઃ ||૬૨||