10. grahaṇīdōṣacikitsitādhyāyaḥ

Adhikarana grahaNIdoShacikitsitAdhyAyaH (2-3) · Śloka 3

അഥാതോ ഗ്രഹണീദോഷചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| (ഗദ്യസൂത്രേ||൨|| )||൩||

Adhikarana grahaNIdoShe~ajIrNavadatIsAravaccopacAraH (1) · Śloka 1

ഗ്രഹണീമാശ്രിതം ദോഷമജീര്ണവദുപാചരേത്| അതീസാരോക്തവിധിനാ തസ്യാമം ച വിപാചയേത്||൧||

Adhikarana vAtaje grahaNIdoShe yavAgvAdyannam (2) · Śloka 2

അന്നകാലേ യവാഗ്വാദി പഞ്ചകോലാദിഭിര്യുതമ്| വിതരേത്പടുലഘ്വന്നം പുനര്യോഗാംശ്ച ദീപനാന്||൨||

Adhikarana vAtaje sAme peyA, jalaM takraM ca (3) · Śloka 3

ദദ്യാത്സാതിവിഷാം പേയാമാമേ സാമ്ലാം സനാഗരാമ്| പാനേऽതീസാരവിഹിതം വാരി തക്രം സുരാദി ച||൩||

Adhikarana vAtaje sAme takrasya tridoShaharatvam (4-5) · Śloka 5

ഗ്രഹണീദോഷിണാം തക്രം ദീപനഗ്രാഹിലാഘവാത്| പഥ്യം, മധുരപാകിത്വാന്ന ച പിത്തപ്രദൂഷണമ്||൪|| കഷായോഷ്ണവികാശിത്വാദ്രൂക്ഷത്വാച്ച കഫേ ഹിതമ്| വാതേ സ്വാദ്വമ്ലസാന്ദ്രത്വാത്സദ്യസ്കമവിദാഹി തത്||൫||

Adhikarana vAtaje sAme amlAdicUrNam (6-7) · Śloka 7

ചതുര്ണാം പ്രസ്ഥമമ്ലാനാം ത്ര്യൂഷണാച്ച പലത്രയമ്| ലവണാനാം ച ചത്വാരി ശര്കരായാഃ പലാഷ്ടകമ്||൬|| തച്ചൂര്ണം ശാകസൂപാന്നരാഗാദിഷ്വവചാരയേത്| കാസാജീര്ണാരുചിശ്വാസഹൃത്പാണ്ഡുപ്ലീഹഗുല്മനുത്||൭||

Adhikarana vAtaje sAme nAgarAdikvAthakalkau, nAgaraharItakIcUrNe, vacAdicUrNam (8-9) · Śloka 9

നാഗരാതിവിഷാമുസ്തം പാക്യമാമഹരം പിബേത്| ഉഷ്ണാമ്ബുനാ വാ തത്കല്കം നാഗരം വാऽഥവാऽഭയാമ്||൮|| സസൈന്ധവമ് വചാദിം വാ തദ്വന്മദിരയാऽഥവാ| |൯|

Adhikarana vAtaje sAme sapravAhe biDalavaNAdi cUrNam (9-10) · Śloka 10

| വര്ചസ്യാമേ സപ്രവാഹേ പിബേദ്വാ ദാഡിമാമ്ബുനാ||൯|| ബിഡേന ലവണം പിഷ്ടം ബില്വചിത്രകനാഗരമ്| സാമേ കഫാനിലേ കോഷ്ഠരുക്കരേ കോഷ്ണവാരിണാ||൧൦||

Adhikarana vAtaje sAme kali~ggAdicUrNam pathyAdicUrNam (11-12) · Śloka 12

കലിങ്ഗഹിങ്ഗ്വതിവിഷാവചാസൌവര്ചലാഭയമ്| ഛര്ദിഹൃദ്രോഗശൂലേഷു പേയമുഷ്ണേന വാരിണാ||൧൧|| പഥ്യാസൌവര്ചലാജാജീചൂര്ണം മരിചസംയുതമ്| |൧൨|

Adhikarana vAtaje sAme pippalyAdicUrNam (12-14) · Śloka 14

| പിപ്പലീം നാഗരം പാഠാം സാരിവാം ബൃഹതീദ്വയമ്||൧൨|| ചിത്രകം കൌടജം ക്ഷാരം തഥാ ലവണപഞ്ചകമ്| ചൂര്ണീകൃതം ദധിസുരാതന്മണ്ഡോഷ്ണാമ്ബുകാഞ്ജികൈഃ||൧൩|| പിബേദഗ്നിവിവൃദ്ധ്യര്ഥം കോഷ്ഠവാതഹരം പരമ്| |൧൪|

Adhikarana vAtaje sAme lavaNapa~jcakAdi guTikA (14-15) · Śloka 15

| പടുനി പഞ്ച ദ്വൌ ക്ഷാരൌ മരിചം പഞ്ചകോലകമ്||൧൪|| ദീപ്യകം ഹിങ്ഗുഗുലികാ ബീജപൂരരസേ കൃതാ| കോലദാഡിമതോയേ വാ പരം പാചനദീപനീ||൧൫||

Adhikarana vAtaje sAme tAlIsAdiguTikA (16-21) · Śloka 21

താലീസപത്രചവികാമരിചാനാം പലം പലമ്| കൃഷ്ണാതന്മൂലയോര്ദ്വേ ദ്വേ പലേ ശുണ്ഠീ പലത്രയമ്||൧൬|| ചതുര്ജാതമുശീരം ച കര്ഷാംശം ശ്ലക്ഷ്ണചൂര്ണിതമ്| ഗുഡേന വടകാന് കൃത്വാ ത്രിഗുണേന സദാ ഭജേത്||൧൭|| മദ്യയൂഷരസാരിഷ്ടമസ്തുപേയാപയോനുപഃ| വാതശ്ലേഷ്മാത്മനാം ഛര്ദിഗ്രഹണീപാര്ശ്വഹൃദ്രുജാമ്||൧൮|| ജ്വരശ്വയഥുപാണ്ഡുത്വഗുല്മപാനാത്യയാര്ശസാമ്| പ്രസേകപീനസശ്വാസകാസാനാം ച നിവൃത്തയേ||൧൯|| അഭയാം നാഗരസ്ഥാനേ ദദ്യാത്തത്രൈവ വിഡ്ഗ്രഹേ| ഛര്ദ്യാദിഷു ച പൈത്തേഷു ചതുര്ഗുണസിതാന്വിതാഃ||൨൦|| പക്വേന വടകാഃ കാര്യാ ഗുഡേന സിതയാऽപി വാ| പരം ഹി വഹ്നിസമ്പര്കാല്ലഘിമാനം ഭജന്തി തേ||൨൧||

Adhikarana vAtaje nirAme ghRutam, nirUhabastiH, virecanam (22-24) · Śloka 24

സാമചികിത്സാമുക്ത്വാ നിരാമചികിത്സാം വിശേഷേണാഹ അഥൈനം പരിക്വാമം മാരുതഗ്രഹണീഗദമ്| ദീപനീയയുതം സര്പിഃ പായയേദല്പശോ ഭിഷക്||൨൨|| കിഞ്ചിത്സന്ധുക്ഷിതേ ത്വഗ്നൌ സക്തവിണ്മൂത്രമാരുതമ്| ദ്വ്യഹം ത്ര്യഹം വാ സംസ്നേഹ്യ സ്വിന്നാഭ്യക്തം നുരൂഹയേത്||൨൩|| തത ഏരണ്ഡതൈലേന സര്പിഷാ തൈല്വകേന വാ| സക്ഷാരേണാനിലേ ശാന്തേ സ്രസ്തദോഷം വിരേചയേത്||൨൪||

Adhikarana vAtaje nirAme anuvAsanam, anantaraM laghvannam (25-26) · Śloka 26

ശുദ്ധരൂക്ഷാശയം ബദ്ധവര്ചസ്കം ചാനുവാസയേത്| ദീപനീയാമ്ലവാതഘ്നസിദ്ധതൈലേന തം തതഃ||൨൫|| നിരൂഢം ച വിരിക്തം ച സമ്യക്ചാപ്യനുവാസിതമ്| ലഘ്വന്നപ്രതിസംയുക്തം സര്പിരഭ്യാസയേത്പുനഃ||൨൬||

Adhikarana vAtaje nirAme pa~jcamUlAdighRutam (27-30) · Śloka 30

പഞ്ചമൂലാഭയാവ്യോഷപിപ്പലീമൂലസൈന്ധവൈഃ| രാസ്നാക്ഷാരദ്വയാജാജീവിഡാങ്ഗശഠിഭിര്ഘൃതമ്||൨൭|| ശുക്തേന മാതുലുങ്ഗസ്യ സ്വരസേനാര്ദ്രകസ്യ ച| ശുഷ്കമൂലകകോലാമ്ലചുക്രികാദാഡിമസ്യ ച||൨൮|| തക്രമസ്തുസുരാമണ്ഡസൌവീരകതുഷോദകൈഃ| കാഞ്ജികേന ച തത്പക്വമഗ്നിദീപ്തികരം പരമ്||൨൯|| ശൂലഗുല്മോദരശ്വാസകാസാനിലകഫാപഹമ്| |൩൦|

Adhikarana vAtaje nirAme bIjapUrakaghRutam (30) · Śloka 30

| സബീജപൂരകരസം സിദ്ധം വാ പായയേദ്ധൃതമ്||൩൦||

Adhikarana vAtaje nirAme aBya~jjanArthaM tailam (31) · Śloka 31

തൈലമഭ്യഞ്ജനാര്ഥം ച സിദ്ധമേഭിശ്ചലാപഹമ്| |൩൧|

Adhikarana vAtaje shleShmAvRutavAtAdau cUrNam (31-32) · Śloka 32

| ഏതേഷാമൌഷധാനാം വാ പിബേച്ചൂര്ണം സുഖാമ്ബുനാ||൩൧|| വാതേ ശ്ലേഷ്മാവൃതേ സാമേ കഫേ വാ വായുനോദ്ധതേ| |൩൨|

Adhikarana pittaje grahaNIdoShe vamanavirekau tiktAdyannaM cUrNasnehASca (32-33) · Śloka 33

അധുനാ പിത്തഗ്രഹണീരോഗചികിത്സാമാഹ | അഗ്നേര്നിര്വാപകം പിത്തം രേകേണ വമനേന വാ||൩൨|| ഹത്വാ തിക്തലഘുഗ്രാഹിദീപനൈരവിദാഹിഭിഃ| അന്നൈഃ സന്ധുക്ഷയേദഗ്നിം ചൂര്ണൈഃ സ്നേഹൈശ്ച തിക്തകൈഃ||൩൩||

Adhikarana pittaje grahaNIdoShe paTolAdi cUrNam (34-37) · Śloka 37

പടോലനിമ്ബത്രായന്തീതിക്താതിക്തകപര്പടമ്| കുടജത്വക്ഫലം മൂര്വാ മധുശിഗ്രുഫലം വചാ||൩൪|| ദാര്വീത്വക്പദ്മകോശീരയവാനീമുസ്തചന്ദനമ്| സൌരാഷ്ട്ര്യതിവിഷാവ്യോഷത്വഗേലാപത്രദാരു ച||൩൫|| ചൂര്ണിതം മധുനാ ലേഹ്യം പേയം മദ്യൈര്ജലേന വാ| ഹൃത്പാണ്ഡുഗ്രഹണീരോഗഗുല്മശൂലാരുചിജ്വരാന്||൩൬|| കാമലാം സന്നിപാതം ച മുഖരോഗാംശ്ച നാശയേത്| |൩൭|

Adhikarana pittaje grahaNIdoShe BUnimbAdi cUrNam (37-39) · Śloka 39

| ഭൂനിമ്ബകടുകാമുസ്താത്ര്യൂഷണേന്ദ്രയവാന് സമാന്||൩൭|| ദ്വൌ ചിത്രകാദ്വത്സകത്വഗ്ഭാഗാന് ഷോഡശ ചൂര്ണയേത്| ഗുഡശീതാമ്ബുനാ പീതം ഗ്രഹണീദോഷഗുല്മനുത്||൩൮|| കാമലാജ്വരപാണ്ഡുത്വമേഹാരുച്യതിസാരജിത്| |൩൯|

Adhikarana pittaje grahaNIdoShe nAgarAdicUrNam (39-41) · Śloka 41

| നാഗരാതിവിഷാമുസ്താപാഠാബില്വം രസാഞ്ജനമ്||൩൯|| കുടജത്വക്ഫലം തിക്താ ധാതകീ ച കൃതം രജഃ| ക്ഷൌദ്രതണ്ഡുലവാരിഭ്യാം പൈത്തികേ ഗ്രഹണീഗദേ||൪൦|| പ്രവാഹികാര്ശോഗുദരുഗ്രക്തോത്ഥാനേഷു ചേഷ്യതേ| |൪൧|

Adhikarana pittaje grahaNIdoShe candanAdighRutam, kuShThoktaMtiktakaghRutam (41-44) · Śloka 44

| ചന്ദനം പദ്മകോശീരം പാഠാം മൂര്വാം കുടന്നടമ്||൪൧|| ഷഡ്ഗ്രന്ഥാസാരിവാസ്ഫോതാസപ്തപര്ണാടാരൂഷകാന്| പടോലോദുമ്ബരാശ്വത്ഥവടപ്ലക്ഷകപീതനാന്||൪൨|| കടുകാം രോഹിണീം മുസ്താം നിമ്ബം ച ദ്വിപലാംശകാന്| ദ്രോണേऽപാം സാധയേത്തേന പചേത്സര്പിഃ പിചൂന്മിതൈഃ||൪൩|| കിരാതതിക്തേന്ദ്രയവവീരാമാഗധികോത്പലൈഃ| പിത്തഗ്രഹണ്യാം തത്പേയം കുഷ്ഠോക്തം തിക്തകം ച യത്||൪൪||

Adhikarana shleShmaje grahaNIdoShe vamanam, kaTvamlAdiBiragnivardhanam (45) · Śloka 45

ഗ്രഹണ്യാം ശ്ലേഷ്മദുഷ്ടായാം തീക്ഷ്ണൈഃ പ്രച്ഛര്ദനേ കൃതേ| കട്വമ്ലലവണക്ഷാരൈഃ ക്രമാദഗ്നിം വിവര്ധയേത്||൪൫||

Adhikarana shleShmaje grahaNIdoShe pa~jcakolAdisiddhaM peyAdyannam (46) · Śloka 46

പഞ്ചകോലാഭയാധാന്യപാഠാഗന്ധപലാശകൈഃ| ബീജപൂരപ്രഗാഢൈശ്ച സിദ്ധൈഃ പേയാദി കല്പയേത്||൪൬||

Adhikarana shleShmaje madhUkapuShpAdyAsavaH (47-50) · Śloka 50

ദ്രോണം മധൂകപുഷ്പാണാം വിഡങ്ഗം ച തതോऽര്ധതഃ| ചിത്രകസ്യ തതോऽര്ധം ച തഥാ ഭല്ലാതകാഢകമ്||൪൭|| മഞ്ജിഷ്ഠാऽഷ്ടപലം ചൈതജ്ജലദ്രോണത്രയേ പചേത്| ദ്രോണശേഷം ശൃതം ശീതം മധ്വര്ധാഢകസംയുതമ്||൪൮|| ഏലാമൃണാലാഗുരുഭിശ്ചന്ദനേന ച രൂഷിതേ| കുമ്ഭേ മാസം സ്ഥിതം ജാതമാസവം തം പ്രയോജയേത്||൪൯|| ഗ്രഹണീം ദീപയത്യേഷ ബൃംഹണഃ പിത്തരക്തനുത്| ശോഷകുഷ്ഠകിലാസാനാം പ്രമേഹാണാം ച നാശനഃ||൫൦||

Adhikarana shleShmaje grahaNIdoShe madhUkapuShpasvarasAsavaH (51-52) · Śloka 52

മധൂകപുഷ്പസ്വരസം ശൃതമര്ധക്ഷയീകൃതമ്| ക്ഷൌദ്രപാദയുതം ശീതം പൂര്വവത്സന്നിധാപയേത്||൫൧|| തത്പിബന് ഗ്രഹണീദോഷാന് ജയേത്സര്വാന് ഹിതാശനഃ| |൫൨|

Adhikarana shleShmaje grahaNIdoShe drAkShAdisvarasAsavAH (52) · Śloka 52

| തദ്വദ്ദ്രാക്ഷേക്ഷുഖര്ജൂരസ്വരസാനാസുതാന് പിബേത്||൫൨||

Adhikarana shleShmaje grahaNIdoShe hi~ggvAdikShAraH (53-56) · Śloka 56

ഹിങ്ഗുതിക്താവചാമാദ്രീപാഠേന്ദ്രയവഗോക്ഷുരമ്| പഞ്ചകോലം ച കര്ഷാംശം പലാംശം പടുപഞ്ചകമ്||൫൩|| ഘൃതതൈലദ്വികുഡവേ ദധ്നഃ പ്രസ്ഥദ്വയേ ച തത്| ആപോഥ്യ ക്വാഥയേദഗ്നൌ മൃദാവനുഗതേ രസേ||൫൪|| അന്തര്ധൂമം തതോ ദഗ്ധ്വാ ചൂര്ണീകൃത്യ ഘൃതാപ്ലുതമ്| പിബേത്പാണിതലം തസ്മിന് ജീര്ണേ സ്യാന്മധുരാശനഃ||൫൫|| വാതശ്ലേഷ്മാമയാന് സര്വാന് ഹന്യാദ്വിഷഗരാംശ്ച സഃ| |൫൬|

Adhikarana shleShmaje grahaNIdoShe BUnimbAdikShAraH (56-57) · Śloka 57

| ഭൂനിമ്ബം രോഹിണീം തിക്താം പടോലം നിമ്ബപര്പടമ്||൫൬|| ദഗ്ധ്വാ മാഹിഷമൂത്രേണ പിബേദഗ്നിവിവര്ധനമ്| |൫൭|

Adhikarana shleShmaje grahaNIdoShe haridrAdikShAraH (57-58) · Śloka 58

| ദ്വേ ഹരിദ്രേ വചാ കുഷ്ഠം ചിത്രകഃ കടുരോഹിണീ||൫൭|| മുസ്താ ച ഛാഗമൂത്രേണ സിദ്ധഃ ക്ഷാരോऽഗ്നിവര്ധനഃ| |൫൮|

Adhikarana shleShmaje grahaNIdoShe sudhAkANDAdikShAraguTikA (58-60) · Śloka 60

| ചതുഷ്പലം സുധാകാണ്ഡാത്രിപലം ലവണത്രയാത്||൫൮|| വാര്താകകുഡവം ചാര്കാദഷ്ടൌ ദ്വേ ചിത്രകാത്പലേ| ദഗ്ധ്വാ രസേന വാര്താകാദ്ഗുടികാ ഭോജനോത്തരാഃ||൫൯|| ഭുക്തമന്നം പചന്ത്യാശു കാസശ്വാസാര്ശസാം ഹിതാഃ| വിസൂചികാപ്രതിശ്യായഹൃദ്രോഗശമനാശ്ച താഃ||൬൦||

Adhikarana shleShmaje grahaNIdoShe mAtulu~ggAdicUrNam (61-62) · Śloka 62

മാതുലുങ്ഗശഠീരാസ്നാകടുത്രയഹരീതകി| സ്വര്ജികായാവശൂകാഖ്യൌ ക്ഷാരൌ പഞ്ചപടൂനി ച||൬൧|| സുഖാമ്ബുപീതം തച്ചൂര്ണം ബലവര്ണാഗ്നിവര്ധനമ്| |൬൨|

Adhikarana shleShmaje savAte mAtulu~ggAdighRutam, dhAnvantarAdighRutAni (62-63) · Śloka 63

| ശ്ലൈഷ്മികേ ഗ്രഹണീദോഷേ സവാതേ തൈര്ഘൃതം പചേത്||൬൨|| ധാന്വന്തരം ഷട്പലം ച ഭല്ലാതകഘൃതാഭയമ്| |൬൩|

Adhikarana shleShmaje savAte biDAdikShAraghRutam (63-65) · Śloka 65

| ബിഡകാചോഷലവണസ്വര്ജികായാവശൂകജാന്||൬൩|| സപ്തലാം കണ്ടകാരീം ച ചിത്രകം ചൈകതോ ദഹേത്| സപ്തകൃത്വഃ സ്രുതസ്യാസ്യ ക്ഷാരസ്യാര്ധാഢകേ പചേത്||൬൪|| ആഢകം സര്പിഷഃ പേയം തദഗ്നിബലവൃദ്ധയേ| |൬൫|

Adhikarana sanipAtaje grahaNIdoShe pa~jcakarmANi (65) · Śloka 65

| നിചയേ പഞ്ചകര്മാണി യുഞ്ജ്യാച്ചൈതദ്യഥാബലമ്||൬൫||

Adhikarana mandAgnau pratidoShaM pratyavasthaM ca cikitsitam (66-68) · Śloka 68

ഇതി ഗ്രഹണിദോഷസ്യ ചതുര്വിധസ്യ ചികിത്സാമാഭിധായേദാനീം പ്രതിപുരുഷം പ്രതിദോഷം മന്ദാഗ്നിത്വമാശ്രിത്യ യഥാവസ്ഥം ചികിത്സിതം നിര്ദിശന്നാഹ പ്രസേകേ ശ്ലൈഷ്മികേऽല്പാഗ്നേര്ദീപനം രൂക്ഷതിക്തകമ്| യോജ്യം കൃശസ്യ വ്യത്യാസാത്സ്നിഗ്ധരൂക്ഷം കഫോദയേ||൬൬|| ക്ഷീണക്ഷാമശരീരസ്യ ദീപനം സ്നേഹസംയുതമ്| ദീപനം ബഹുപിത്തസ്യ തിക്തം മധുരകൈര്യുതമ്||൬൭|| സ്നേഹോऽമ്ലലവണൈര്യുക്തോ ബഹുവാതസ്യ ശസ്യതേ| |൬൮|

Adhikarana mandAgnau sneha eva shreShThaM BeShajam (68-69) · Śloka 69

സ്നേഹസ്യ മന്ദാഗ്നിവിഷയേഭ്യോऽന്യദ്രവ്യേഭ്യഃ പ്രായേണ പ്രാധാന്യം സര്വപുരുഷം പ്രതി ദ്യോതയിതുമിദം ബ്രൂതേ | സ്നേഹമേവ പരം വിദ്യാദ്ദുര്ബലാനലദീപനമ്||൬൮|| നാലം സ്നേഹസമിദ്ധസ്യ ശമായാന്നം സുഗുര്വപി| |൬൯|

Adhikarana mandAgnau kaphe kShINe ghRutam (69-71) · Śloka 71

| യോऽऽല്പാഗ്നിത്വാത്കഫേ ക്ഷീണേ വര്ചഃ പക്വമപി ശ്ലഥമ്||൬൯|| മുഞ്ചേത്പട്വൌഷധയുതം സ പിബേദല്പശോ ഘൃതമ്| തേന സ്വമാര്ഗമാനീതഃ സ്വകര്മണി നിയോജിതഃ||൭൦|| സമാനോ ദീപയത്യഗ്നിമഗ്നേഃ സന്ധുക്ഷകോ ഹി സഃ| |൭൧|

Adhikarana mandAgnau kaThinamale lavaNaghRutam (71-72) · Śloka 72

| പുരീഷം യശ്ച കൃച്ഛ്രേണ കഠിനത്വാദ്വിമുഞ്ചതി||൭൧|| സ ഘൃതം ലവണൈര്യുക്തം നരോऽന്നാവഗ്രഹം പിബേത്| |൭൨|

Adhikarana mandAgnau rUkShatve dIpanaM ghRutaM tailaM vA (72) · Śloka 72

| രൌക്ഷ്യാന്മന്ദേऽനലേ സര്പിസ്തൈലം വാ ദീപനൈഃ പിബേത്||൭൨||

Adhikarana mandAgnau snehAtiyoge kShArAdayaH (73) · Śloka 73

ക്ഷാരചൂര്ണാസവാരിഷ്ടാന് മന്ദേ സ്നേഹാതിപാനതഃ| |൭൩|

Adhikarana mandAgnau udAvartaje nirUhasneha bastayaH (73) · Śloka 73

| ഉദാവര്താത്തു യോക്തവ്യാ നിരൂഹസ്നേഹബസ്തയഃ||൭൩||

Adhikarana mandAgnau doShAtivRuddhije SuddhiH peyAdikramaSca (74) · Śloka 74

ദോഷാതിവൃധ്ദ്യാ മന്ദേऽഗ്നൌ സംശുദ്ധോऽന്നവിധിം ചരേത്| |൭൪|

Adhikarana mandAgnau vyAdhimuktasya GRutameva (74) · Śloka 74

| വ്യാധിമുക്തസ്യ മന്ദേऽഗ്നൌ സര്പിരേവ തു ദീപനമ്||൭൪||

Adhikarana mandAgnau adhvAdije yavAgUghRutam (75) · Śloka 75

അധ്വോപവാസക്ഷമത്വൈര്യവാഗ്വാ പായയേദ്ധൃതമ്| അന്നാവപീഡിതം ബല്യം ദീപനം ബൃഹണം ച തത്||൭൫||

Adhikarana mandAgnau dIrghakAlaje sAmlA mAMsarasAH (76-77) · Śloka 77

ദീര്ഘകാലപ്രസങ്ഗാത്തു ക്ഷാമക്ഷീണകൃശാന്നരാന്| പ്രസഹാനാം രസൈഃ സാമ്ലൈര്ഭോജയേത്പിശിതാശിനാമ്||൭൬|| ലഘൂഷ്ണകടുശോധിത്വാദ് ദീപയന്ത്യാശു തേऽനലമ്| മാംസോപചിതമാംസത്വാത്പരം ച ബലവര്ധനാഃ||൭൭||

Adhikarana mandAgnau yathAvasthaM snehAdayaH (78) · Śloka 78

സ്നേഹാസവസുരാരിഷ്ടചൂര്ണക്വാഥാഹിതാശനൈഃ| സമ്യക് പ്രയുക്തൈര്ദേഹസ്യ ബലമഗ്നേശ്ച വര്ധതേ||൭൮||

Adhikarana mandAgnau sasneha AhAraH (79) · Śloka 79

അധുനാ സ്നേഹസ്യാഗ്നിവൃദ്ധികരത്വം ദൃഷ്ടാന്തേന ദര്ശയതി ദീപ്തോ യഥൈവ സ്ഥാണുശ്ച ബാഹ്യോऽഗ്നിഃ സാരദാരുഭിഃ| സസ്നേഹൈര്ജായതേ തദ്വദാഹാരൈഃ കോഷ്ഠഗോऽനലഃ||൭൯||

Adhikarana mandAgnau aBojanAtiBojananiShedhaH (80) · Śloka 80

നാഭോജനേന കായാഗ്നിര്ദീപ്യതേ നാതിഭോജനാത്| യഥാ നിരിന്ധനോ വഹ്നിരല്പോ വാऽതീന്ധനാവൃതഃ||൮൦||

Adhikarana atyagneH (Basmakasya) saMprAptiH, lakShaNam (81-82) · Śloka 82

യദാ ക്ഷീണേ കഫേ പിത്തം സ്വസ്ഥാനേ പവനാനുഗമ്| പ്രവൃദ്ധം വര്ധയത്യഗ്നിം തദാऽസൌ സാനിലോऽനലഃ||൮൧|| പക്ത്വാऽന്നമാശു ധാതൂംശ്ച സര്വാനോജശ്ച സങ്ക്ഷിപന്| മാരയേത്സ്യാത്സ നാ സ്വസ്ഥോ ഭുക്തേ ജീര്ണേ തു താമ്യതി||൮൨||

Adhikarana atyagneH upadravAH (83) · Śloka 83

തൃട്കാസദാഹമൂര്ച്ഛാദ്യാ വ്യാധയോऽത്യഗ്നിസമ്ഭവാഃ| |൮൩|

Adhikarana atyagneH gurUsnigdhAdyannapAnAni (83-84) · Śloka 84

തമത്യിഗ്നിം ഗുരുസ്നിഗ്ധമന്ദസാന്ദ്രഹിമസ്ഥിരൈഃ||൮൩|| അന്നപാനൈര്നയേച്ഛാന്തിം ദീപ്തമഗ്നിമിവാമ്ബുഭിഃ| |൮൪|

Adhikarana atyagneH ajIrNe~api Bojanam (84-85) · Śloka 85

| മുഹുര്മുഹുരജീര്ണേऽപി ഭോജ്യാന്യസ്യോപഹാരയേത്||൮൪|| നിരിന്ധനോऽന്തരം ലബ്ധ്വാ യഥൈനം ന വിപാദയേത്| |൮൫|

Adhikarana atyagneH kRusharAdyannam audakAnUpamAMsAni visheShato matsyAH (85-86) · Śloka 86

| കൃശരാം പായസം സ്നിഗ്ധം പൈഷ്ടികം ഗുഡവൈകൃതമ്||൮൫|| അശ്നീയാദൌദകാനൂപപിശിതാനി ഭൃതാനി ച| മത്സ്യാന് വിശേഷതഃ ശ്ലക്ഷ്ണാന് സ്ഥിരതോയചരാശ്ച യേ||൮൬||

Adhikarana atyagneH AvikaM mAMsam (87) · Śloka 87

ആവികം സുഭൃതം മാംസമദ്യാദത്യഗ്നിവാരണമ്| |൮൭|

Adhikarana atyagneH tRuShAyAM payoghRutAdipAnam, shyAmAdivirecanam, pAyasaBojanam (87-89) · Śloka 89

| പയഃ സഹമധൂച്ഛിഷ്ടം ഘൃതം വാ തൃഷിതഃ പിബേത്||൮൭|| ഗോധൂമചൂര്ണം പയസാ ബഹുസര്പിഃപരിപ്ലുതമ്| ആനൂപരസയുക്താന് വാ സ്നേഹാംസ്തൈലവിവര്ജിതാന്||൮൮|| ശ്യാമാത്രിവൃദ്വിപക്വം വാ പയോ ദദ്യാദ്വിരേചനമ്| അസകൃത്പിത്തഹരണം പായസപ്രതിഭോജനമ്||൮൯||

Adhikarana atyagneH sAmAnyacikitsA (90) · Śloka 90

യത്കിഞ്ചിദ്ഗുരു മേദ്യം ച ശ്ലേഷ്മകാരി ച ഭോജനമ്| സര്വം തദ്യഗ്നിഹിതം ഭുക്ത്വാ ച സ്വപനം ദിവാ||൯൦||

Adhikarana atyagneH AhAradoShAdiH pacanakramaH (91) · Śloka 91

ആഹാരമഗ്നിഃ പചതി ദോഷാനാഹാരവര്ജിതഃ| ധാതൂന് ക്ഷീണേശു ദോഷേഷു ജീവിതം ഢാതുസങ്ക്ഷയേ||൯൧||

Adhikarana agnibalasya shaktiH agneH pAlanam tasya phalam (10) · Śloka 10

ഏതത്പ്രകൃത്യൈവ വിരുദ്ധമന്നം സംയോഗസംസ്കാരവശേന ചേദമ്| ഇത്യാദ്യവിജ്ഞായ യഥേഷ്ടചേഷ്ടാശ്ചരന്തി യത്സാऽഗ്നിബലസ്യ ശക്തിഃ||൯൨|| തസ്മാദഗ്നിം പാലയേത്സര്വയത്നൈ സ്തസ്മിന്നഷ്ടേ യാതി നാ നാശമേവ| ദോഷൈര്ഗ്രസ്തേ ഗ്രസ്യതേ രോഗസങ്ഘൈര്യുക്തേ തു സ്യാന്നീരുജോ ദീര്ഘജീവീ||൯൩|| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം ചതുര്ഥേ ചികിത്സിത സ്ഥാനേ ഗ്രഹണിദോഷചികിത്സിതം നാമ ദശമോऽധ്യായഃ||൧൦||