9. atīsāracikitsitādhyāyaḥ

Adhikarana atIsAracikitsitAdhyAyaH AmAtIsAre pUrvaM la~gghanam (2-1) · Śloka 1

അഥാതോऽതീസാരചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| (ഗദ്യസൂത്രേ|൨| ) അതീസാരോ ഹി ഭൂയിഷ്ഠം ഭവത്യാമാശയാന്വയഃ| ഹത്വാऽഗ്നിം വാതജേऽപ്യസ്മാത്പ്രാക് തസ്മിംല്ലങ്ഘനം ഹിതമ്||൧||

Adhikarana AmAtIsAre vamanam (2) · Śloka 2

ശൂലാനാഹപ്രസേകാര്തം വാമയേദതിസാരിണമ്| |൨|

Adhikarana AmAtIsAre upekShaNam (2-3) · Śloka 3

| ദോഷാഃ സന്നിചിതാ യേ ച വിദഗ്ധാഹാരമുര്ച്ഛിതാഃ||൨|| അതീസാരായ കല്പന്തേ തേഷൂപേക്ഷൈവ ഭേഷജമ്| ഭൃശോത്ക്ലേശപ്രവൃത്തേഷു സ്വയമേവ ചലാത്മസു||൩||

Adhikarana AmAtIsAre pUrvaM na sa~ggrahaNam (4) · Śloka 4

ന തു സങ്ഗ്രഹണം യോജ്യം പൂര്വമാമാതിസാരിണി| |൪|

Adhikarana vibaddhadoShe prANadA (4-5) · Śloka 5

| അപി ചാധ്മാനഗുരുതാശൂലസ്തൈമിത്യകാരിണി||൪|| പ്രാണദാ പ്രാണദാ ദോഷേ വിബദ്ധേ സമ്പ്രവര്തിനീ| |൫|

Adhikarana madhyadoShe BUtIkAdi kvAthaH, bilvAdi kvAthaH, biDAdi kvAthaH, SuNThyAdi kvAthaH (5-7) · Śloka 7

മധ്യദോഷാല്പദോഷയോസ്ത്വാഹ | പിബേത്പ്രക്വഥിതാസ്തോയേ മധ്യദോഷോ വിശോഷയന്||൫|| ഭൂതീകപിപ്പലീശുണ്ഠീവചാധാന്യഹരീതകീഃ| അഥവാ ബില്വഘനകാമുസ്തനാഗരവാലകമ്||൬|| ബിഡപാഠാവചാപഥ്യാകൃമിജിന്നാഗരാണി വാ| ശുണ്ഠീഘനവചാമാദ്രീബില്വവത്സകഹിങ്ഗു വാ||൭||

Adhikarana alpadoShe upavAsaH (8) · Śloka 8

ശസ്യതേ ത്വലപദോഷാണാമുപവാസോऽതിസാരിണാമ്| |൮|

Adhikarana atIsAre pAnArthaM jalam (8-9) · Śloka 9

| വചാപ്രതിവിഷാഭ്യാം വാ മുസ്താപപര്ടകേന വാ||൮|| ഹ്നീബേരനാഗരാഭ്യാം വാ വിപക്വം പായയേജ്ജലമ്| |൯|

Adhikarana atIsAre annam (9-10) · Śloka 10

| യുക്തേऽന്നകാലേ ക്ഷുത്ക്ഷാമം ലഘ്വന്നപ്രതി ഭോജയേത്||൯|| തഥാ സ ശീഘ്രം പ്രാപ്നോതി രുചിമഗ്നിബലം ബലമ്| |൧൦|

Adhikarana atIsAre takrAdikam (10-11) · Śloka 11

ഏവം ച ഭുഞ്ജാനസ്യ പാനമുപദിശ്യതേ | തക്രേണാവന്തിസോമേന യവാഗ്വാ തര്പണേന വാ||൧൦|| സുരയാ മധുനാ വാऽഥ യഥാസാത്മ്യമുപാചരേത്| |൧൧|

Adhikarana atIsAre Bojyam (11-13) · Śloka 13

| ഭോജ്യാനി കല്പയേദൂര്ധ്വം ഗ്രാഹിദീപനപാചനൈഃ||൧൧|| ബാലബില്വശഠീധാന്യഹിങ്ഗുവൃക്ഷാമ്ലദാഡിമൈഃ| പലാശഹപുഷാജാജീയവാനീബിഡസൈന്ധവൈഃ||൧൨|| ലഘുനാ പഞ്ചമൂലേന പഞ്ചകോലേന പാഠയാ| |൧൩|

Adhikarana kaPapittAdhike peyA (13-14) · Śloka 14

| ശാലിപര്ണീബലാബില്വൈഃ പൃശ്നിപര്ണ്യാ ച സാധിതാ||൧൩|| ദാഡിമാമ്ലാ ഹിതാ പേയാ കഫപിത്തേ സമുല്ബണേ| |൧൪|

Adhikarana vAtAdhike peyA (14) · Śloka 14

| അഭയാപിപ്പലീമൂലബില്വൈര്വാതാനുലോമനീ||൧൪||

Adhikarana doShabahule virekaH (15-16) · Śloka 16

വിബദ്ധം ദോഷബഹുലോ ദീപ്താഗ്നിര്യോऽതിസാര്യതേ| കൃഷ്ണാവിഡങ്ഗത്രിഫലാകഷായൈസ്തം വിരേചയേത്||൧൫|| പേയാം യുഞ്ജയാദ്വിരിക്തസ്യ വാതഘ്നൈര്ദീപനൈഃ കൃതാമ്| |൧൬|

Adhikarana doShabahule peyA (16-22) · Śloka 22

| ആമേ പരിണതേ യസ്തു ദീപ്തേऽഗ്നാവുപവേശ്യതേ||൧൬|| സഫേനപിച്ഛം സരുജം സവിബന്ധം പുനഃ പുനഃ| അല്പാല്പമല്പശമലം നിര്വിഡ്വാ സപ്രവാഹികമ്||൧൭|| ദധിതൈലഘൃതക്ഷീരൈഃ സ ശുണ്ഠീം സഗുഡാം പിബേത്| സ്വിന്നാനി ഗുഡതൈലേന ഭക്ഷയേദ്ബദരാണി വാ||൧൮|| ഗാഢവിഡ്വിഹിതൈഃ ശാകൈര്ബഹുസ്നേഹൈസ്തഥാ രസൈഃ| ക്ഷുധിതം ഭോജയേദേനം ദധിദാഡിമസാധിതൈഃ||൧൯|| ശാല്യോദനം തിലൈര്മാഷൈര്മുദ്ഗൈര്വാ സാധു സാധിതമ്| ശഠ്യാ മൂലകപോതായാഃ പാഠായാഃ സ്വസ്തികസ്യ വാ||൨൦|| സൂഷായവാനീകര്കാരുക്ഷീരിണീചിര്ഭടസ്യ വാ| ഉപോദകായാ ജീവന്ത്യാ ബാകുച്യാ വാസ്തുകസ്യ വാ||൨൧|| സുവര്ചലായാശ്ചുഞ്ചോര്വാ ലോണീകായാ രസൈരപി| കൂര്മവര്തകലോപാകശിഖിതിത്തിരികൌക്കുടൈഃ||൨൨||

Adhikarana pakvadoShe sapravAhike auShadham, annam, yavAgUH (23-24) · Śloka 24

ബില്വമുസ്താക്ഷിഭൈഷജ്യധാകീപുഷ്പനാഗരൈഃ| പക്വാതീസാരജിത്തക്രേ യവാഗൂര്ദാധികീ തഥാ||൨൩|| കപിത്ഥകച്ഛുരാഫഞ്ജീയൂഥികാവടശോലുജൈഃ| ദാഡിമീശണകാര്പാസീശാല്മലീനാം ച പല്ലവൈഃ||൨൪||

Adhikarana pakvadoShe sapravAhike khalaH (25) · Śloka 25

കല്കോ ബില്വശലാടൂനാം തിലകല്കശ്ച തത്സമഃ| ദധ്നഃ സരോऽമ്ലഃ സസ്നേഹഃ ഖലോ ഹന്തി പ്രവാഹികാമ്||൨൫||

Adhikarana pakvadoShe sapravAhike aparAjitaH khalaH (26-28) · Śloka 28

മരിചം ധനികാऽജാജീ തിത്തിഡീകം ശഠീ ബിഡമ്| ദാഡിമം ധാതകീ പാഠാ ത്രിഫലാ പഞ്ചകോലകമ്||൨൬|| യാവശൂകം കപിത്ഥാമ്രജമ്ബൂമധ്യം സദീപ്യകമ്| പിഷ്ടൈഃ ഷങ്ഗുണബില്വൈസ്തൈര്ദധ്നി മുദ്ഗരസേ ഗുഡേ||൨൭|| സ്നേഹേ ച യമകേ സിദ്ധഃ ഖലോऽയമപരാജിതഃ| ദീപനഃ പാചനോ ഗ്രാഹീ രുച്യോ ബിമ്ബിശിനാശനഃ||൨൮||

Adhikarana purIShakShaye yUShAH, annam, khalaH, vya~jjanam, saktavaH, mAShAH, mAMsarasaH (29-35) · Śloka 35

കോലാനാം ബാലബില്വാനാം കല്കൈഃ ശാലിയവസ്യ ച| മുദ്ഗമാഷതിലാനാം ച ധാന്യയൂഷം പ്രകല്പയേത്||൨൯|| ഏകധ്യം യമകേ ഭൃഷ്ടം ദധിദാഡിമസാരികമ്| വര്ചഃക്ഷയേ ശുഷ്കമുഖം ശാല്യന്നം തേന ഭോജയേത്||൩൦|| ദധ്നഃ സരം വാ യമകേ ഭൃഷ്ടം സഗുഡനാഗരമ്| സുരാം വാ യമകേ ഭൃഷ്ടാം വ്യഞ്ജനാര്ഥം പ്രയോജയേത്||൩൧|| ഫലാമ്ലം യമകേ ഭൃഷ്ടം യൂഷം ഗൃഞ്ജനകസ്യ വാ| ഭൃഷ്ടാന്വാ യമകേ സക്തുന് സ്വാദേഹ്യോഷാവചൂര്ണിതാന്||൩൨|| മാഷാന് സുസിദ്ധാംസ്തദ്വദ്വാ ഋതമണ്ഡോപസേവനാന്| രസം സുസിദ്ധപൂതം വാ ഛാഗമേഷാന്തരാധിജമ്||൩൩|| പചേദ്ദാഡിമസാരാമ്ലം സധാന്യസ്നേഹനാഗരമ്| രക്തശാല്യോദനം തേന ഭുഞ്ജാനഃ പ്രപിബംശ്ച തമ്||൩൪|| വര്ചഃക്ഷയകൃതൈരാശു വികാരൈഃ പരിമുച്യതേ| |൩൫|

Adhikarana vAte pratihate bAlabilvAdilehaH (35-36) · Śloka 36

| ബാലബില്വം ഗുഡം തൈലം പിപ്പലീം വിശ്വഭേഷജമ്||൩൫|| ലിഹ്യാദ്വാതേ പ്രതിഹതേ സശൂലഃ സപ്രവാഹികഃ| |൩൬|

Adhikarana vAte shAbaratvagAdi (36-37) · Śloka 37

| വല്കലം ശാബരം പുഷ്പം ധാതക്യാബദരീദലമ്||൩൬|| പിബേദ്ദധിസരക്ഷൌദ്രകപിത്ഥസ്വരസാപ്ലുതമ്| |൩൭|

Adhikarana vibaddhavAtAdau kShIrasauhityam, dhAroShNaM kShIram, eraNDashRutaM kShIram, bAlabilvaSRutaM kShIram (37-39) · Śloka 39

| വിബദ്ധവാതവര്ചാസ്തു ബഹുശൂലപ്രവാഹികഃ||൩൭|| സരക്തപിച്ഛസ്തൃഷ്ണാര്തഃ ക്ഷീരസൌഹിത്യമര്ഹതി| യമകസ്യോപരി ക്ഷീരം ധാരോഷ്ണം വാ പ്രയോജയേത്||൩൮|| ശൃതമേരണ്ഡമൂലേന ബാലബില്വേന വാ പുനഃ| |൩൯|

Adhikarana Ame savedane mustA kShIram (39-40) · Śloka 40

| പയസ്യുത്ക്വാഥ്യ മുസ്താനാം വിംശതിം ത്രിഗുണേऽമ്ഭസി||൩൯|| ക്ഷീരാവശിഷ്ടം തത്പീതം ഹന്യാദാമം സവേദനമ്| |൪൦|

Adhikarana cirakAlapravAhikAyAM pippalIcUrNaM marIcacUrNaM ca (40-41) · Śloka 41

| പിപ്പല്യാഃ പിബതഃ സൂക്ഷ്മം രജോ മരിചജന്മ വാ||൪൦|| ചിരകാലാനുഷക്താऽപി നശ്യത്യാശു പ്രവാഹികാ| |൪൧|

Adhikarana nirAmashUlAdau sakShAraM ghRutam (41-42) · Śloka 42

| നിരാമരൂപം ശൂലാര്തം ലങ്ഘനാദ്യൈശ്ച കര്ഷിതമ്||൪൧|| രൂക്ഷകോഷ്ഠമപേക്ഷ്യാഗ്നിം സക്ഷാരം പായയേദ് ഘൃതമ്| |൪൨|

Adhikarana nirAmashUlAdau dadhyAditailam (42-43) · Śloka 43

| സിദ്ധം ദധിസുരാമണ്ഡേ ദശമൂലസ്യ ചാമ്ഭസി||൪൨|| സിന്ധൂത്ഥപഞ്ചകോലാഭ്യാം തൈലം സദ്യോര്തിനാശനമ്| |൪൩|

Adhikarana nirAmashUlAdau shuNThyAditailam (43-44) · Śloka 44

| ഷഡ്ഭിഃ ശുണ്ഠ്യാഃ പലൈര്ദ്വാഭ്യാം ദ്വാഭ്യാം ഗ്രന്ഥ്യഗ്നിസൈന്ധവാത്||൪൩|| തൈലപ്രസ്ഥം പചേദ്ദധ്നാ നിഃസാരകരുജാപഹമ്| |൪൪|

Adhikarana nirAmashUlAdau mAMsadugdhAjyam (44-45) · Śloka 45

| ഏകതോ മാംസദുഗ്ധാജ്യം പുരീഷഗ്രഹശൂലജിത്||൪൪|| പാനാനുവാസനാഭ്യങ്ഗപ്രയുക്തം തൈലമേകതഃ| തദ്ധി വാതജിതാമഗ്ര്യം ശൂലം ച വിഗുണോऽനിലഃ||൪൫||

Adhikarana nirAmashUlAdau pAnAdiprayuktaM tailaM shreShTham, shreShThatve kAraNam (46-47) · Śloka 47

വായോര്വൈഗുണ്യേ കോപേ ധാതുക്ഷയ ഏവാത്ര ഹേതുഃ| അത ഏവാഹ ധാത്വന്തരോപമര്ദേദ്ധശ്ചലോ വ്യാപീ സ്വധാമഗഃ| തൈലം മന്ദാനലസ്യാപി യുക്ത്യാ ശര്മകരം പരമ്||൪൬|| വായ്വാശയേ സതൈലേ ഹി ബിമ്ബിസീ നാവതിഷ്ഠതേ| |൪൭|

Adhikarana shreShThatve kAraNantarAni (47) · Śloka 47

ക്ഷീണേ മലേ സ്വായതനച്യുതേഷു ദോഷാന്തരേഷ്വീരണ ഏകവീരേ| കോ നിഷ്ടനന്പ്രാണിതി കോഷ്ഠശൂലീ നാന്തര്ബഹിസ്തൈലപരോ യദി സ്യാത്||൪൭||

Adhikarana gudashUlaBraMshayorGRutam (48-49) · Śloka 49

| ഗുദരുഗ്ഭ്രംശയോര്യുഞ്ജ്യാത്സക്ഷീരം സാധിതം ഹവിഃ||൪൮|| രസേ കോലാമ്ലചാങ്ഗേര്യോര്ദധ്നി പിഷ്ടേ ച നാഗരേ| |൪൯|

Adhikarana gudashUlaBraMshayoranyadghRutam (49-50) · Śloka 50

തൈരേവ ചാമ്ലൈഃ സംയോജ്യ സിദ്ധം സുശ്ലക്ഷ്ണകല്കിതൈഃ||൪൯|| ധാന്യോഷണബിഡാജാജീപഞ്ചകോലകദാഡിമൈഃ| |൫൦|

Adhikarana gudashUlaBraMshayorsnehabastiH (50-51) · Śloka 51

| യോജയേത്സ്നേഹബസ്തിം വാ ദശമൂലേന സാധിതമ്||൫൦|| ശഠീശതാഹ്വാകുഷ്ഠൈര്വാ വചയാ ചിത്രകേണ വാ| |൫൧|

Adhikarana pravAhaNAdau anuvAsanam (51-52) · Śloka 52

| പ്രവാഹണേ ഗുദഭ്രംശേ മൂത്രാഘാതേ കടിഗ്രഹേ||൫൧|| മധുരാമ്ലൈഃ ശൃതം തൈലം ഘൃതം വാऽപ്യനുവാസനമ്| |൫൨|

Adhikarana gudaBraMSe~antaHpraveSaH goH PaNAbandhaH (52-53) · Śloka 53

| പ്രവേശയേഹ്ഗുദം ധ്വസ്തമഭ്യക്തം സ്വേദിതം മൃദു||൫൨|| കുര്യാച്ച ഗോഃഫണാബന്ധം മധ്യച്ഛിദ്രേണ ചര്മണാ| |൫൩|

Adhikarana gudaBraMSe pa~jcamUlAditailam (53-54) · Śloka 54

| പഞ്ചമൂലസ്യ മഹതഃ ക്വാഥം ക്ഷീരേ വിപാചയേത്||൫൩|| ഉന്ദുരം ചാന്ത്രരഹിതം തേന വാതഘ്നകല്കവത്| തൈലം പചേദ്ഗുദഭ്രംശം പാനാഭ്യങ്ഗേന തജ്ജയേത്||൫൪||

Adhikarana pittAtisAre sAme la~gghanam (55) · Śloka 55

പൈത്തേ തു സാമേ തീക്ഷ്ണോഷ്ണവര്ജ്യം പ്രാഗിവ ലങ്ഘനമ്| |൫൫|

Adhikarana pittAtisAre sAme pAnIyam, annam (55-56) · Śloka 56

| തൃഡ്വാന് പിബേത് ഷഡങ്ഗാമ്ബു സഭൂനിമ്ബം സസാരിവമ്||൫൫|| പേയാദി ക്ഷുധിതസ്യാന്നമഗ്നിസന്ധുക്ഷണം ഹിതമ്| ബൃഹത്യാദിഗണാഭീരുദ്വിബലാശൂര്പപര്ണിഭിഃ||൫൬||

Adhikarana pittAtisAre sAme kuTajAdicUrNam, pAThAdicUrNam, ativiShAbilvAdikvAthaH, ativiShAmUrvAdikvAthaH, ativiShAshuNThyAdikvAthaH (57-59) · Śloka 59

പായയേദനുബന്ധേ തു സക്ഷൌദ്രം തണ്ഡുലാമ്ഭസാ| കടുജസ്യ ഫലം പിഷ്ടം സവല്കം സഘുണപ്രിയമ്||൫൭|| പാഠാവത്സകബീജത്വഗ്ദാര്വീഗ്രന്ഥികശുണ്ഠി വാ| ക്വാഥം വാऽതിവിഷാബില്വവത്സകോദീച്യമുസ്തജമ്||൫൮|| അഥവാऽതിവിഷാമൂര്വാനിശേന്ദ്രയവതാര്ക്ഷ്യജമ്| സമധ്വതിവിഷാശുണ്ഠീമുസ്തേന്ദ്രയവകട്ഫലമ്||൫൯||

Adhikarana pittAtisAre sAme vatsakabIjakvAthaH, mustAkvAthaH, shAlmalIvRuntakvAthaH (60-61) · Śloka 61

പലം വത്സകബീജസ്യ ശ്രപയിത്വാ രസം പിബേത്| യോ രസാശീ ജയേച്ഛീഘ്രം സ പൈത്തം ജഠരാമയമ്||൬൦|| മുസ്താകഷായമേവം വാ പിബേന്മധുസമായുതമ്| സക്ഷൌദ്രം ശാല്മലീവൃന്തകഷായം വാ ഹിമാഹ്വയമ്||൬൧||

Adhikarana pittAtisAre sAme kirAtatiktakAdicUrNam, kaTa~gkaTeryAdi cUrNam, tilAdicUrNam, nAgarAdicUrNam (62-64) · Śloka 64

കിരാതതിക്തകം മുസ്തം വത്സകം സരസാഞ്ജനമ്| കടങ്കടേരീ ഹ്രീബേരം ബില്വമധ്യം ദുരാലഭാ||൬൨|| തിലാ മോചരസം രോധ്നം സമങ്ഗാ കമലോത്പലമ്| നാഗരം ധാതകീപുഷ്പം ദാഡിമസ്യ ത്വഗുത്പലമ്||൬൩|| അര്ധശ്ലോകൈഃ സ്മൃതാ യോഗാഃ സക്ഷൌദ്രാസ്തണ്ഡുലാമ്ബുനാ| |൬൪|

Adhikarana pittAtisAre pakve nishAdikvAthaH (64) · Śloka 64

| നിശേന്ദ്രയവരോധ്നൈലാക്വാഥഃ പക്വാതിസാരജിത്||൬൪||

Adhikarana pittAtisAre pakve rodhrAdigaNakvAthaH, ambaShThAdigaNakvAthaH, priya~ggvAdigaNakvAthaH (65) · Śloka 65

രോധ്രാമ്ബഷ്ഠാപ്രിയങ്ഗ്വാദിഗണാംസ്തദ്വത് പൃഥക് പിബേത്| |൬൫|

Adhikarana pittAtisAre pakve peyAvilepI khalAH (65-66) · Śloka 66

| കട്വങ്ഗവല്കയഷ്ട്യാഹ്വഫലിനീദാഡിമങ്കുരൈഃ||൬൫|| പേയാവിലേപീഖലകാന് കുര്യാത്സദധിദാഡിമാന്| തദ്വദ്ദധിത്ഥബില്വാമ്രജമ്ബുമധ്യൈഃ പ്രകല്പയേത്||൬൬||

Adhikarana pittAtisAre pakve ajApayaH, virecanam (67) · Śloka 67

അജാപയഃ പ്രയോക്തവ്യം നിരാമേ, തേന ചേച്ഛമഃ| ദോഷാധിക്യാന്ന ജായേത ബലിനം തം വിരേചയേത്||൬൭||

Adhikarana pittAtisAre pakve virekArtham palAshaPalakvAthaH (68-69) · Śloka 69

വ്യത്യാസേന ശകൃദ്രക്തമുപവേശ്യേത യോऽപി വാ| പലാശഫലനിര്യൂഹം യുക്തം വാ പയസാ പിബേത്||൬൮|| തതോऽനു കോഷ്ണം പാതവ്യം ക്ഷീരമേവ യഥാബലമ്| പ്രവാഹിതേ തേന മലേ പ്രശാമ്യത്യുദരമയഃ||൬൯||

Adhikarana pittAtisAre pakve trAyamANAkvAthaH (70) · Śloka 70

പലാശവത്പ്രയോജ്യാ വാ ത്രായമാണാ വിശോധനീ| |൭൦|

Adhikarana pittAtisAre pakve anuvAsanam (70-71) · Śloka 71

| സംസര്ഗ്യാം ക്രിയമാണായാം ശൂലം യദ്യനുവര്തതേ||൭൦|| സ്രുതദോഷസ്യ തം ശീഘ്രം യഥാവഹ്ന്യനുവാസയേത്| |൭൧|

Adhikarana pittAtisAre pakve anuvAsanaghRutam (71-72) · Śloka 72

| ശതപുഷ്പാവരീഭ്യാം ച ബില്വേന മധുകേന ച||൭൧|| തൈലപാദം പയോയുക്തം പക്വമന്വാസനം ഘൃതമ്| |൭൨|

Adhikarana pittAtisAre pakve picCAbastiH (72) · Śloka 72

| അശാന്താവിത്യതീസാരേ പിച്ഛാബസ്തിഃ പരം ഹിതഃ||൭൨||

Adhikarana pittAtisAre pakve picCAbastyarthaM dravyaM vidhistatPalaM ca (73-76) · Śloka 76

പരിവേഷ്ട്യ കുശൈരാദ്രൈരാര്ദ്രവൃന്താനി ശാല്മലേഃ| കൃഷ്ണമൃത്തികയാऽऽലിപ്യ സ്വേദയേദ്ഗോമയാഗ്നിനാ||൭൩|| മൃച്ഛോഷേ താനി സങ്ക്ഷുദ്യ തത്പിണ്ഡം മുഷ്ടിസമ്മിതമ്| മര്ദയേത്പയസഃ പ്രസ്ഥേ പൂതേനാസ്ഥാപയേത്തതഃ||൭൪|| നതയഷ്ട്യാഹ്വകല്കാജ്യക്ഷൌദ്രതൈലവതാऽനു ച| സ്നാതോ ഭുഞ്ജീത പയസാ ജാങ്ഗലേന രസേന വാ||൭൫|| പിത്താതിസാരജ്വരശോഫഗുല്മ സമീരണാസ്രഗ്രഹണീവികാരാന്| ജയത്യയം ശീഘ്രമതിപ്രവൃത്തിം വിരേചനാസ്ഥാപനയോശ്ച ബസ്തിഃ||൭൬||

Adhikarana pittAtisAre pakve kuTajaPANitam (77) · Śloka 77

ഫാണിതം കുടജോത്ഥം ച സര്വാതീസാരനാശനമ്| വത്സകാദിസമായുക്തം സാമ്ബഷ്ഠാദി സമാക്ഷികമ്||൭൭||

Adhikarana pittAtisAre cirotthitAdau puTapAkAH (78) · Śloka 78

നീരുങ്നിരാമം ദീപ്താഗ്നേരപി സാസ്രം ചിരോത്ഥിതമ്| നാനാവര്ണമതീസാരം പുടപാകൈരുപാചരേത്||൭൮||

Adhikarana pittAtisAre dIrghavRuntapuTapAkaH (79-80) · Śloka 80

ത്വക്പിണ്ഡാദ്ദീര്ഘവൃന്തസ്യ ശ്രീപര്ണീപത്രസംവൃതാത്| മൃല്ലിപ്താദഗ്നിനാ സ്വിന്നാദ്രസം നിഷ്പീഡിതം ഹിമമ്||൭൯|| അതീസാരീ പിബേദ്യുക്തം മധുനാ സിതയാऽഥവാ| |൮൦|

Adhikarana pittAtisAre kShIridrumapuTapAkAH, kaTva~ggayogaH (80-81) · Śloka 81

| ഏവം ക്ഷീരിദ്രുമത്വഗ്ഭിസ്തത്പ്രരോഹൈശ്ച കല്പയേത്||൮൦|| കട്വങ്ഗത്വഗ്ഘൃതയുതാ സ്വേദിതാ സലിലോഷ്മണാ| സക്ഷൌദ്രാ ഹന്ത്യതീസാരം ബലവന്തമപി ദ്രുതമ്||൮൧||

Adhikarana raktAtisare nidAnalakShaNe, padmotpalAdishRutaM CAgapayaH, pAne Bojane gudasecane ca (82-84) · Śloka 84

പിത്താതിസാരീ സേവേത പിത്തലാന്യേവ യഃ പുനഃ| രക്താതിസാരം കുരുതേ തസ്യ പിത്തം സതൃഡ്ജ്വരമ്||൮൨|| ദാരുണം ഗുദപാകം ച തത്ര ഛാഗം പയോ ഹിതമ്| പദ്മോത്പലസമങ്ഗാഭിഃ ശൃതം മോചരസേന ച||൮൩|| സാരിവായഷ്ടിരോധ്രൈര്വാ പ്രസവൈര്വാ വടാദിജൈഃ| സക്ഷൌദ്രശര്കരം പാനേ ഭോജനേ ഗുദസേചനേ||൮൪||

Adhikarana raktAtisAre pAnAdau rasayUShAdayo~anamlAH, kAshmaryaPalayUShaH (85) · Śloka 85

തദ്വദ്രസാദയോऽനമ്ലാഃ സാജ്യാഃ പാനാന്നയോര്ഹിതാഃ| കാശ്മര്യഫലയൂഷശ്ച കിഞ്ചിദമ്ലഃ സശര്കരഃ||൮൫||

Adhikarana raktAtisAre peyA, navanItaM prAgBaktam (86-87) · Śloka 87

പയസ്യര്ധോദകേ ഛാഗേ ഹ്രീബേരോത്പലനാഗരൈഃ| പേയാ രക്താതിസാരഘ്നീ പൃശ്നിപര്ണീരസാന്വിതാ||൮൬|| പ്രാഗ്ഭക്തം നവനീതം വാ ലിഹ്യാന്മധുസിതായുതമ്| |൮൭|

Adhikarana raktAtisAre AjaM mArgaM vA raktam, kShIrodbhavaM ghRutam (87-88) · Śloka 88

| ബലിന്യസ്രേऽസ്രമേവാജം മാര്ഗം വാ ഘൃതഭര്ജിതമ്||൮൭|| ക്ഷീരാനുപാനം ക്ഷീരാശീ ത്ര്യഹം ക്ഷീരോദ്ഭവം ഘൃതമ്| കപിഞ്ജലരസാശീ വാ ലിഹന്നാരോഗ്യമശ്രുതേ||൮൮||

Adhikarana raktAtisAre shatAvarIkalkaH (89) · Śloka 89

പീത്വാ ശതാവരീകല്കം ക്ഷീരേണ ക്ഷീരഭോജനഃ| രക്താതിസാരം ഹന്ത്യാശു തയാ വാ സാധിതം ഘൃതമ്||൮൯||

Adhikarana raktAtisAre lAkShAdisiddhaM ghRutam (90-91) · Śloka 91

ലാക്ഷാനാഗരവൈദേഹീകടുകാദാര്വിവല്കലൈഃ| സര്പിഃ സേന്ദ്രയവൈഃ സിദ്ധം പേയാമണ്ഡാവചാരിതമ്||൯൦|| അതീസാരം ജയേച്ഛീഘ്രം ത്രിദോഷമപി ദാരുണമ്| |൯൧|

Adhikarana raktAtisAre kRuShNamRudAdikam, priya~ggukalkaH (91-92) · Śloka 92

| കൃഷ്ണമൃച്ഛങ്ഖയഷ്ട്യാഹ്വക്ഷൌദ്രാസൃക്തണ്ഡുലോദകമ്||൯൧|| ജയത്യസ്രം പ്രിയങ്ഗുശ്ച തണ്ഡുലാമ്ബുമധുപ്ലുതാ| |൯൨|

Adhikarana raktAtisAre kRuShNatilakalkaH (92-93) · Śloka 93

| കല്കസ്തിലാനാം കൃഷ്ണാനാം ശര്കരാപാഞ്ചഭാഗികഃ||൯൨|| ഓജേന പയസാ പീതഃ സദ്യോ രക്തം നിയച്ഛതി| |൯൩|

Adhikarana raktAtisAre candanakalkaH (93-94) · Śloka 94

| പീത്വാ സശര്കരാക്ഷൌദ്രം ചന്ദനം തണ്ഡുലാമ്ബുനാ||൯൩|| ദാഹതൃഷ്ണാപ്രമോഹേഭ്യോ രക്തസ്രാവാച്ച മുച്യതേ| |൯൪|

Adhikarana raktAtisAre gudadAhapAkayoH seka lepAH (94) · Śloka 94

| ഗുദസ്യ ദാഹേ പാകേ വാ സേകലേപാ ഹിതാ ഹിമാഃ||൯൪||

Adhikarana raktAtisAre sashUlaraktAdau picCAbastiH (95-96) · Śloka 96

അല്പാല്പം ബഹുശോ രക്തം സശൂലമുപവേശ്യതേ| യദാ വിബദ്ധോ വായുശ്ച കൃച്ഛ്രാച്ചരതി വാ ന വാ||൯൫|| പിച്ഛാബസ്തിം തദാ തസ്യ പൂര്വോക്തമുപകല്പയേത്| |൯൬|

Adhikarana raktAtisAre shiMshipAdikvAthasya picCAbastiH (96-98) · Śloka 98

| പല്ലവാന് ജര്ജരീകൃത്യ ശിംശിപാകോവിദാരയോഃ||൯൬|| പചേദ്യവാംശ്ച സ ക്വാഥോ ഘൃതക്ഷീരസമന്വിതഃ| പിച്ഛാസ്രുതൌ ഗുദഭ്രംശേ പ്രവാഹണരുജാസു ച||൯൭|| പിച്ഛാബസ്തിഃ പ്രയോക്തവ്യഃ ക്ഷതക്ഷീണബലാവഹഃ| |൯൮|

Adhikarana raktAtisAre anuvAsanArthaM ghRutam (98) · Śloka 98

| പ്രപൌണ്ഡരീകസിദ്ധേന സര്പിഷാ ചാനുവാസനമ്||൯൮||

Adhikarana raktAtisAre shatAvarIghRutalehaH (99) · Śloka 99

രക്തം വിട്സഹിതം പൂര്വം പശ്ചാദ്വാ യോऽതിസാര്യതേ| ശതാവരീഘൃതം തസ്യ ലേഹാര്ഥമുപകല്പയേത്||൯൯||

Adhikarana raktAtisAre navanItasharkarAmadhuyogaH (100) · Śloka 100

ശര്കരാര്ധാംശകം ലീഢം നവനീതം നവോദ്ധൃതമ്| ക്ഷൌദ്രപാദം ജയേച്ഛീഘ്രം തം വികാരം ഹിതാശിനഃ||൧൦൦||

Adhikarana raktAtisAre nyagrodhAdighRutam (101-102) · Śloka 102

ന്യഗ്രോധോദുമ്ബരാശ്വത്ഥശുങ്ഗാനാപോഥ്യ വാസയേത്| അഹോരാത്രം ജലേ തപ്തേ ഘൃതം തേനാമ്ഭസാ പചേത്||൧൦൧|| തദര്ധശര്കരായുക്തം ലേഹയേത്ക്ഷൌദ്രപാദികമ്| അധോ വാ യദി വാऽയൂര്ധ്വം യസ്യ രക്തം പ്രവര്തതേ||൧൦൨||

Adhikarana shleShmAtisAre vAtoktaM pAcanam, bilvAdikvAthaH, vacAdikvAthaH, pippalImUlAdikvAthaH (103-105) · Śloka 105

ശ്ലേഷ്മാതിസാരേ വാതോക്തം വിശേഷാദാമപാചനമ്| കര്തവ്യമനുബന്ധേऽസ്യ പിബേത്പക്ത്വാऽഗ്നിദീപനമ്||൧൦൩|| ബില്വകര്കടികാമുസ്തപ്രാണദാവിശ്വഭേഷജമ്| വചാവിഡങ്ഗഭൂതീകധാനകാമരദാരു വാ||൧൦൪|| അഥവാ പിപ്പലീമൂലപിപ്പലീദ്വയചിത്രകമ്| |൧൦൫|

Adhikarana shleShmAtisAre pAThAdikvAthaScUrNaM vA (105-106) · Śloka 106

| പാഠാഗ്നിവത്സകഗ്രന്ഥിതിക്താശുണ്ഠീവചാഭയാഃ||൧൦൫|| ക്വഥിതാ യദി വാ പിഷ്ടാഃ ശ്ലേഷ്മാതീസാരഭേഷജമ്| |൧൦൬|

Adhikarana shleShmAtisAre sauvarcalAdi cUrNam (106-107) · Śloka 107

| സൌവര്ചലവചാവ്യോഷഹിങ്ഗുപ്രതിവിഷാഭയാഃ||൧൦൬|| പിബേച്ഛ്ലേഷ്മാതിസാരാര്തശ്ചൂര്ണിതാഃ കോഷ്ണവാരിണാ| |൧൦൭|

Adhikarana shleShmAtisAre kapitthAdilehaH, kaTPalalehaH (107-108) · Śloka 108

| മധ്യം ലീഢ്വാ കപിത്ഥസ്യ സവ്യോഷക്ഷൌദ്രശര്കരമ്||൧൦൭|| കട്ഫലം മധുയുക്തം വാ മുച്യതേ ജഠരാമയാത്| |൧൦൮|

Adhikarana shleShmAtisAre kaNAlehaH, takrapAnam, bAlabilvAni (108-109) · Śloka 109

| കണാം മധുയുതാം ലീഢ്വാ തക്രം പീത്വാ സചിത്രകമ്||൧൦൮|| ഭുക്ത്വാ വാ ബാലബില്വാനി വ്യപോഹത്യുദരാമയമ്| |൧൦൯|

Adhikarana shleShmAtisAre pAThAdicUrNam (109-110) · Śloka 110

| പാഠാമോചരസാമ്ഭോദധാതകീബില്വനാഗരമ്||൧൦൯|| സുകൃച്ഛ്രമപ്യതീസാരം ഗുഡതക്രേണ നാശയേത്| |൧൧൦|

Adhikarana shleShmAtisAre kapitthAShTakam (110-113) · Śloka 113

| യവാനീപിപ്പലീമൂലചാതുര്ജാതകനാഗരൈഃ||൧൧൦|| മരീചാഗ്നിജലാജാജീധാന്യസൌവര്ചലൈഃ *സമൈഃ| *വൃഷാമ്ലധാതകീകൃഷ്ണാബില്വദാഡിമദീപ്യകൈഃ||൧൧൧|| ത്രിഗുണൈഃ ഷഡ്ഗുണസിതൈഃ *കപിത്ഥാഷ്ടഗുണൈഃ കൃതഃ| ചൂര്ണോऽതീസാരഗ്രഹണീക്ഷയഗുല്മഗലാമയാന്||൧൧൨|| കാസശ്വാസാഗ്നിസാദാര്ശഃപീനസാരോചകാന് ജയേത്| |൧൧൩|

Adhikarana shleShmAtisAre dADimAShTakam (113-115) · Śloka 115

| കര്ഷോന്മിതാ തവക്ഷീരീ ചാതുര്ജാതം ദ്വികാര്ഷികമ്||൧൧൩|| യവാനീധാന്യകാജാജീഗ്രന്ഥിവ്യോഷം പലാംശകമ്| പലാനി ദാഡിമാദഷ്ടൌ സിതായാശ്ചൈകതഃ കൃതഃ||൧൧൪|| ഗുണൈഃ കപിത്ഥാഷ്ടകവച്ചൂര്ണോऽയം ദാഡിമാഷ്ടകഃ| ഭോജ്യോ വാതാതിസാരോക്തൈര്യഥാവസ്ഥം ഖലാദിഭിഃ||൧൧൫||

Adhikarana shleShmAtisAre khalaH (116) · Śloka 116

സവിഡങ്ഗഃ സമരിചഃ സകപിത്ഥഃ സനാഗരഃ| ചാങ്ഗേരീതക്രകോലാമ്ലഃ ഖലഃ ശ്ലേഷ്മാതിസാരജിത്||൧൧൬||

Adhikarana shleShmAtisAre kShINekaPe amlAdighRutam (117) · Śloka 117

ക്ഷീണേ ശ്ലേഷ്മണി പൂര്വോക്തമമ്ലം ലാക്ഷാദി ഷട്പലമ്| പുരാണം വാ ഘൃതം ദദ്യാദ്യവാഗൂമണ്ഡമിശ്രിതമ്||൧൧൭||

Adhikarana kaPavAtAdhike picCAbastiH (118-119) · Śloka 119

വാതശ്ലേഷ്മവിബന്ധേ വാ സ്രവത്യതി കഫേऽപി വാ| ശൂലേ പ്രവാഹികായാം വാ പിച്ഛാബസ്തിഃ പ്രശസ്യതേ||൧൧൮|| വചാബില്വകണാകുഷ്ഠശതാഹ്വലവണാന്വിതഃ| |൧൧൯|

Adhikarana kaPavAtAdhike anuvAsanam (119-120) · Śloka 120

| ബില്വതൈലേന തൈലേന വചാദ്യൈഃ സാധിതേന വാ||൧൧൯|| ബഹുശഃ കഫവാതാര്തേ കോഷ്ണേനാന്വാസനം ഹിതമ്| |൧൨൦|

Adhikarana kShINakaPAdau vAyoH prabalatvam, prabalo vAyuH SIghraM cikitsyaH, tridoShANAM cikitsAkramaH (120-122) · Śloka 122

| ക്ഷീണേ കഫേ ഗുദേ ദീര്ഘകാലാതീസാരദുര്ബലേ||൧൨൦|| അനിലഃ പ്രബലോऽവശ്യം സ്വസ്ഥാനസ്ഥഃ പ്രജായതേ| സ ബലീ സഹസാ ഹന്യാത്തസ്മാത്തം ത്വരയാ ജയേത്||൧൨൧|| വായോരനന്തരം പിത്തം പിത്തസ്യാനന്തരം കഫമ്| ജയേത്പൂര്വം ത്രയാണാം വാ ഭവേദ്യോ ബലവത്തമഃ||൧൨൨||

Adhikarana BayashokAtIsArayoScikitsA (123) · Śloka 123

ഭീശോകാഭ്യാമപി ചലഃ ശീഘ്റം കുപ്യത്യതസ്തയോഃ| കാര്യാ ക്രിയാ വാതഹരാ ഹര്ഷണാശ്വാസനാനി ച||൧൨൩||

Adhikarana atIsAramuktalakShaNam (9) · Śloka 9

യസ്യോച്ചാരാദ്വിനാ മൂത്രം പവനോ വാ പ്രവര്തതേ| ദീപ്താഗ്നേര്ലഘുകോഷ്ഠസ്യ ശാന്തസ്തസ്യോദരാമയഃ||൧൨൪|| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചിതാ യാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം ചതുര്ഥേ ചികിത്സിത- സ്ഥാനേऽതീസാരചികിത്സിതം നാമ് നവമോऽധ്യായഃ||൯||