10. grahaṇīdōṣacikitsitādhyāyaḥ

Adhikarana grahaNIdoShacikitsitAdhyAyaH (2-3) · Śloka 3

అథాతో గ్రహణీదోషచికిత్సితం వ్యాఖ్యాస్యమః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః| (గద్యసూత్రే||2|| )||3||

Adhikarana grahaNIdoShe~ajIrNavadatIsAravaccopacAraH (1) · Śloka 1

గ్రహణీమాశ్రితం దోషమజీర్ణవదుపాచరేత్| అతీసారోక్తవిధినా తస్యామం చ విపాచయేత్||1||

Adhikarana vAtaje grahaNIdoShe yavAgvAdyannam (2) · Śloka 2

అన్నకాలే యవాగ్వాది పంచకోలాదిభిర్యుతం| వితరేత్పటులఘ్వన్నం పునర్యోగాంశ్చ దీపనాన్||2||

Adhikarana vAtaje sAme peyA, jalaM takraM ca (3) · Śloka 3

దద్యాత్సాతివిషాం పేయామామే సామ్లాం సనాగరాం| పానేఽతీసారవిహితం వారి తక్రం సురాది చ||3||

Adhikarana vAtaje sAme takrasya tridoShaharatvam (4-5) · Śloka 5

గ్రహణీదోషిణాం తక్రం దీపనగ్రాహిలాఘవాత్| పథ్యం, మధురపాకిత్వాన్న చ పిత్తప్రదూషణం||4|| కషాయోష్ణవికాశిత్వాద్రూక్షత్వాచ్చ కఫే హితం| వాతే స్వాద్వమ్లసాంద్రత్వాత్సద్యస్కమవిదాహి తత్||5||

Adhikarana vAtaje sAme amlAdicUrNam (6-7) · Śloka 7

చతుర్ణాం ప్రస్థమమ్లానాం త్ర్యూషణాచ్చ పలత్రయం| లవణానాం చ చత్వారి శర్కరాయాః పలాష్టకం||6|| తచ్చూర్ణం శాకసూపాన్నరాగాదిష్వవచారయేత్| కాసాజీర్ణారుచిశ్వాసహృత్పాండుప్లీహగుల్మనుత్||7||

Adhikarana vAtaje sAme nAgarAdikvAthakalkau, nAgaraharItakIcUrNe, vacAdicUrNam (8-9) · Śloka 9

నాగరాతివిషాముస్తం పాక్యమామహరం పిబేత్| ఉష్ణాంబునా వా తత్కల్కం నాగరం వాఽథవాఽభయాం||8|| ససైంధవం వచాదిం వా తద్వన్మదిరయాఽథవా| |9|

Adhikarana vAtaje sAme sapravAhe biDalavaNAdi cUrNam (9-10) · Śloka 10

| వర్చస్యామే సప్రవాహే పిబేద్వా దాడిమాంబునా||9|| బిడేన లవణం పిష్టం బిల్వచిత్రకనాగరం| సామే కఫానిలే కోష్ఠరుక్కరే కోష్ణవారిణా||10||

Adhikarana vAtaje sAme kali~ggAdicUrNam pathyAdicUrNam (11-12) · Śloka 12

కలింగహింగ్వతివిషావచాసౌవర్చలాభయం| ఛర్దిహృద్రోగశూలేషు పేయముష్ణేన వారిణా||11|| పథ్యాసౌవర్చలాజాజీచూర్ణం మరిచసంయుతం| |12|

Adhikarana vAtaje sAme pippalyAdicUrNam (12-14) · Śloka 14

| పిప్పలీం నాగరం పాఠాం సారివాం బృహతీద్వయం||12|| చిత్రకం కౌటజం క్షారం తథా లవణపంచకం| చూర్ణీకృతం దధిసురాతన్మండోష్ణాంబుకాంజికైః||13|| పిబేదగ్నివివృద్ధ్యర్థం కోష్ఠవాతహరం పరం| |14|

Adhikarana vAtaje sAme lavaNapa~jcakAdi guTikA (14-15) · Śloka 15

| పటుని పంచ ద్వౌ క్షారౌ మరిచం పంచకోలకం||14|| దీప్యకం హింగుగులికా బీజపూరరసే కృతా| కోలదాడిమతోయే వా పరం పాచనదీపనీ||15||

Adhikarana vAtaje sAme tAlIsAdiguTikA (16-21) · Śloka 21

తాలీసపత్రచవికామరిచానాం పలం పలం| కృష్ణాతన్మూలయోర్ద్వే ద్వే పలే శుంఠీ పలత్రయం||16|| చతుర్జాతముశీరం చ కర్షాంశం శ్లక్ష్ణచూర్ణితం| గుడేన వటకాన్ కృత్వా త్రిగుణేన సదా భజేత్||17|| మద్యయూషరసారిష్టమస్తుపేయాపయోనుపః| వాతశ్లేష్మాత్మనాం ఛర్దిగ్రహణీపార్శ్వహృద్రుజాం||18|| జ్వరశ్వయథుపాండుత్వగుల్మపానాత్యయార్శసాం| ప్రసేకపీనసశ్వాసకాసానాం చ నివృత్తయే||19|| అభయాం నాగరస్థానే దద్యాత్తత్రైవ విడ్గ్రహే| ఛర్ద్యాదిషు చ పైత్తేషు చతుర్గుణసితాన్వితాః||20|| పక్వేన వటకాః కార్యా గుడేన సితయాఽపి వా| పరం హి వహ్నిసంపర్కాల్లఘిమానం భజంతి తే||21||

Adhikarana vAtaje nirAme ghRutam, nirUhabastiH, virecanam (22-24) · Śloka 24

సామచికిత్సాముక్త్వా నిరామచికిత్సాం విశేషేణాహ అథైనం పరిక్వామం మారుతగ్రహణీగదం| దీపనీయయుతం సర్పిః పాయయేదల్పశో భిషక్||22|| కించిత్సంధుక్షితే త్వగ్నౌ సక్తవిణ్మూత్రమారుతం| ద్వ్యహం త్ర్యహం వా సంస్నేహ్య స్విన్నాభ్యక్తం నురూహయేత్||23|| తత ఏరండతైలేన సర్పిషా తైల్వకేన వా| సక్షారేణానిలే శాంతే స్రస్తదోషం విరేచయేత్||24||

Adhikarana vAtaje nirAme anuvAsanam, anantaraM laghvannam (25-26) · Śloka 26

శుద్ధరూక్షాశయం బద్ధవర్చస్కం చానువాసయేత్| దీపనీయామ్లవాతఘ్నసిద్ధతైలేన తం తతః||25|| నిరూఢం చ విరిక్తం చ సమ్యక్చాప్యనువాసితం| లఘ్వన్నప్రతిసంయుక్తం సర్పిరభ్యాసయేత్పునః||26||

Adhikarana vAtaje nirAme pa~jcamUlAdighRutam (27-30) · Śloka 30

పంచమూలాభయావ్యోషపిప్పలీమూలసైంధవైః| రాస్నాక్షారద్వయాజాజీవిడాంగశఠిభిర్ఘృతం||27|| శుక్తేన మాతులుంగస్య స్వరసేనార్ద్రకస్య చ| శుష్కమూలకకోలామ్లచుక్రికాదాడిమస్య చ||28|| తక్రమస్తుసురామండసౌవీరకతుషోదకైః| కాంజికేన చ తత్పక్వమగ్నిదీప్తికరం పరం||29|| శూలగుల్మోదరశ్వాసకాసానిలకఫాపహం| |30|

Adhikarana vAtaje nirAme bIjapUrakaghRutam (30) · Śloka 30

| సబీజపూరకరసం సిద్ధం వా పాయయేద్ధృతం||30||

Adhikarana vAtaje nirAme aBya~jjanArthaM tailam (31) · Śloka 31

తైలమభ్యంజనార్థం చ సిద్ధమేభిశ్చలాపహం| |31|

Adhikarana vAtaje shleShmAvRutavAtAdau cUrNam (31-32) · Śloka 32

| ఏతేషామౌషధానాం వా పిబేచ్చూర్ణం సుఖాంబునా||31|| వాతే శ్లేష్మావృతే సామే కఫే వా వాయునోద్ధతే| |32|

Adhikarana pittaje grahaNIdoShe vamanavirekau tiktAdyannaM cUrNasnehASca (32-33) · Śloka 33

అధునా పిత్తగ్రహణీరోగచికిత్సామాహ | అగ్నేర్నిర్వాపకం పిత్తం రేకేణ వమనేన వా||32|| హత్వా తిక్తలఘుగ్రాహిదీపనైరవిదాహిభిః| అన్నైః సంధుక్షయేదగ్నిం చూర్ణైః స్నేహైశ్చ తిక్తకైః||33||

Adhikarana pittaje grahaNIdoShe paTolAdi cUrNam (34-37) · Śloka 37

పటోలనింబత్రాయంతీతిక్తాతిక్తకపర్పటం| కుటజత్వక్ఫలం మూర్వా మధుశిగ్రుఫలం వచా||34|| దార్వీత్వక్పద్మకోశీరయవానీముస్తచందనం| సౌరాష్ట్ర్యతివిషావ్యోషత్వగేలాపత్రదారు చ||35|| చూర్ణితం మధునా లేహ్యం పేయం మద్యైర్జలేన వా| హృత్పాండుగ్రహణీరోగగుల్మశూలారుచిజ్వరాన్||36|| కామలాం సన్నిపాతం చ ముఖరోగాంశ్చ నాశయేత్| |37|

Adhikarana pittaje grahaNIdoShe BUnimbAdi cUrNam (37-39) · Śloka 39

| భూనింబకటుకాముస్తాత్ర్యూషణేంద్రయవాన్ సమాన్||37|| ద్వౌ చిత్రకాద్వత్సకత్వగ్భాగాన్ షోడశ చూర్ణయేత్| గుడశీతాంబునా పీతం గ్రహణీదోషగుల్మనుత్||38|| కామలాజ్వరపాండుత్వమేహారుచ్యతిసారజిత్| |39|

Adhikarana pittaje grahaNIdoShe nAgarAdicUrNam (39-41) · Śloka 41

| నాగరాతివిషాముస్తాపాఠాబిల్వం రసాంజనం||39|| కుటజత్వక్ఫలం తిక్తా ధాతకీ చ కృతం రజః| క్షౌద్రతండులవారిభ్యాం పైత్తికే గ్రహణీగదే||40|| ప్రవాహికార్శోగుదరుగ్రక్తోత్థానేషు చేష్యతే| |41|

Adhikarana pittaje grahaNIdoShe candanAdighRutam, kuShThoktaMtiktakaghRutam (41-44) · Śloka 44

| చందనం పద్మకోశీరం పాఠాం మూర్వాం కుటన్నటం||41|| షడ్గ్రంథాసారివాస్ఫోతాసప్తపర్ణాటారూషకాన్| పటోలోదుంబరాశ్వత్థవటప్లక్షకపీతనాన్||42|| కటుకాం రోహిణీం ముస్తాం నింబం చ ద్విపలాంశకాన్| ద్రోణేఽపాం సాధయేత్తేన పచేత్సర్పిః పిచూన్మితైః||43|| కిరాతతిక్తేంద్రయవవీరామాగధికోత్పలైః| పిత్తగ్రహణ్యాం తత్పేయం కుష్ఠోక్తం తిక్తకం చ యత్||44||

Adhikarana shleShmaje grahaNIdoShe vamanam, kaTvamlAdiBiragnivardhanam (45) · Śloka 45

గ్రహణ్యాం శ్లేష్మదుష్టాయాం తీక్ష్ణైః ప్రచ్ఛర్దనే కృతే| కట్వమ్లలవణక్షారైః క్రమాదగ్నిం వివర్ధయేత్||45||

Adhikarana shleShmaje grahaNIdoShe pa~jcakolAdisiddhaM peyAdyannam (46) · Śloka 46

పంచకోలాభయాధాన్యపాఠాగంధపలాశకైః| బీజపూరప్రగాఢైశ్చ సిద్ధైః పేయాది కల్పయేత్||46||

Adhikarana shleShmaje madhUkapuShpAdyAsavaH (47-50) · Śloka 50

ద్రోణం మధూకపుష్పాణాం విడంగం చ తతోఽర్ధతః| చిత్రకస్య తతోఽర్ధం చ తథా భల్లాతకాఢకం||47|| మంజిష్ఠాఽష్టపలం చైతజ్జలద్రోణత్రయే పచేత్| ద్రోణశేషం శృతం శీతం మధ్వర్ధాఢకసంయుతం||48|| ఏలామృణాలాగురుభిశ్చందనేన చ రూషితే| కుంభే మాసం స్థితం జాతమాసవం తం ప్రయోజయేత్||49|| గ్రహణీం దీపయత్యేష బృంహణః పిత్తరక్తనుత్| శోషకుష్ఠకిలాసానాం ప్రమేహాణాం చ నాశనః||50||

Adhikarana shleShmaje grahaNIdoShe madhUkapuShpasvarasAsavaH (51-52) · Śloka 52

మధూకపుష్పస్వరసం శృతమర్ధక్షయీకృతం| క్షౌద్రపాదయుతం శీతం పూర్వవత్సన్నిధాపయేత్||51|| తత్పిబన్ గ్రహణీదోషాన్ జయేత్సర్వాన్ హితాశనః| |52|

Adhikarana shleShmaje grahaNIdoShe drAkShAdisvarasAsavAH (52) · Śloka 52

| తద్వద్ద్రాక్షేక్షుఖర్జూరస్వరసానాసుతాన్ పిబేత్||52||

Adhikarana shleShmaje grahaNIdoShe hi~ggvAdikShAraH (53-56) · Śloka 56

హింగుతిక్తావచామాద్రీపాఠేంద్రయవగోక్షురం| పంచకోలం చ కర్షాంశం పలాంశం పటుపంచకం||53|| ఘృతతైలద్వికుడవే దధ్నః ప్రస్థద్వయే చ తత్| ఆపోథ్య క్వాథయేదగ్నౌ మృదావనుగతే రసే||54|| అంతర్ధూమం తతో దగ్ధ్వా చూర్ణీకృత్య ఘృతాప్లుతం| పిబేత్పాణితలం తస్మిన్ జీర్ణే స్యాన్మధురాశనః||55|| వాతశ్లేష్మామయాన్ సర్వాన్ హన్యాద్విషగరాంశ్చ సః| |56|

Adhikarana shleShmaje grahaNIdoShe BUnimbAdikShAraH (56-57) · Śloka 57

| భూనింబం రోహిణీం తిక్తాం పటోలం నింబపర్పటం||56|| దగ్ధ్వా మాహిషమూత్రేణ పిబేదగ్నివివర్ధనం| |57|

Adhikarana shleShmaje grahaNIdoShe haridrAdikShAraH (57-58) · Śloka 58

| ద్వే హరిద్రే వచా కుష్ఠం చిత్రకః కటురోహిణీ||57|| ముస్తా చ ఛాగమూత్రేణ సిద్ధః క్షారోఽగ్నివర్ధనః| |58|

Adhikarana shleShmaje grahaNIdoShe sudhAkANDAdikShAraguTikA (58-60) · Śloka 60

| చతుష్పలం సుధాకాండాత్రిపలం లవణత్రయాత్||58|| వార్తాకకుడవం చార్కాదష్టౌ ద్వే చిత్రకాత్పలే| దగ్ధ్వా రసేన వార్తాకాద్గుటికా భోజనోత్తరాః||59|| భుక్తమన్నం పచంత్యాశు కాసశ్వాసార్శసాం హితాః| విసూచికాప్రతిశ్యాయహృద్రోగశమనాశ్చ తాః||60||

Adhikarana shleShmaje grahaNIdoShe mAtulu~ggAdicUrNam (61-62) · Śloka 62

మాతులుంగశఠీరాస్నాకటుత్రయహరీతకి| స్వర్జికాయావశూకాఖ్యౌ క్షారౌ పంచపటూని చ||61|| సుఖాంబుపీతం తచ్చూర్ణం బలవర్ణాగ్నివర్ధనం| |62|

Adhikarana shleShmaje savAte mAtulu~ggAdighRutam, dhAnvantarAdighRutAni (62-63) · Śloka 63

| శ్లైష్మికే గ్రహణీదోషే సవాతే తైర్ఘృతం పచేత్||62|| ధాన్వంతరం షట్పలం చ భల్లాతకఘృతాభయం| |63|

Adhikarana shleShmaje savAte biDAdikShAraghRutam (63-65) · Śloka 65

| బిడకాచోషలవణస్వర్జికాయావశూకజాన్||63|| సప్తలాం కంటకారీం చ చిత్రకం చైకతో దహేత్| సప్తకృత్వః స్రుతస్యాస్య క్షారస్యార్ధాఢకే పచేత్||64|| ఆఢకం సర్పిషః పేయం తదగ్నిబలవృద్ధయే| |65|

Adhikarana sanipAtaje grahaNIdoShe pa~jcakarmANi (65) · Śloka 65

| నిచయే పంచకర్మాణి యుంజ్యాచ్చైతద్యథాబలం||65||

Adhikarana mandAgnau pratidoShaM pratyavasthaM ca cikitsitam (66-68) · Śloka 68

ఇతి గ్రహణిదోషస్య చతుర్విధస్య చికిత్సామాభిధాయేదానీం ప్రతిపురుషం ప్రతిదోషం మందాగ్నిత్వమాశ్రిత్య యథావస్థం చికిత్సితం నిర్దిశన్నాహ ప్రసేకే శ్లైష్మికేఽల్పాగ్నేర్దీపనం రూక్షతిక్తకం| యోజ్యం కృశస్య వ్యత్యాసాత్స్నిగ్ధరూక్షం కఫోదయే||66|| క్షీణక్షామశరీరస్య దీపనం స్నేహసంయుతం| దీపనం బహుపిత్తస్య తిక్తం మధురకైర్యుతం||67|| స్నేహోఽమ్లలవణైర్యుక్తో బహువాతస్య శస్యతే| |68|

Adhikarana mandAgnau sneha eva shreShThaM BeShajam (68-69) · Śloka 69

స్నేహస్య మందాగ్నివిషయేభ్యోఽన్యద్రవ్యేభ్యః ప్రాయేణ ప్రాధాన్యం సర్వపురుషం ప్రతి ద్యోతయితుమిదం బ్రూతే | స్నేహమేవ పరం విద్యాద్దుర్బలానలదీపనం||68|| నాలం స్నేహసమిద్ధస్య శమాయాన్నం సుగుర్వపి| |69|

Adhikarana mandAgnau kaphe kShINe ghRutam (69-71) · Śloka 71

| యోఽఽల్పాగ్నిత్వాత్కఫే క్షీణే వర్చః పక్వమపి శ్లథం||69|| ముంచేత్పట్వౌషధయుతం స పిబేదల్పశో ఘృతం| తేన స్వమార్గమానీతః స్వకర్మణి నియోజితః||70|| సమానో దీపయత్యగ్నిమగ్నేః సంధుక్షకో హి సః| |71|

Adhikarana mandAgnau kaThinamale lavaNaghRutam (71-72) · Śloka 72

| పురీషం యశ్చ కృచ్ఛ్రేణ కఠినత్వాద్విముంచతి||71|| స ఘృతం లవణైర్యుక్తం నరోఽన్నావగ్రహం పిబేత్| |72|

Adhikarana mandAgnau rUkShatve dIpanaM ghRutaM tailaM vA (72) · Śloka 72

| రౌక్ష్యాన్మందేఽనలే సర్పిస్తైలం వా దీపనైః పిబేత్||72||

Adhikarana mandAgnau snehAtiyoge kShArAdayaH (73) · Śloka 73

క్షారచూర్ణాసవారిష్టాన్ మందే స్నేహాతిపానతః| |73|

Adhikarana mandAgnau udAvartaje nirUhasneha bastayaH (73) · Śloka 73

| ఉదావర్తాత్తు యోక్తవ్యా నిరూహస్నేహబస్తయః||73||

Adhikarana mandAgnau doShAtivRuddhije SuddhiH peyAdikramaSca (74) · Śloka 74

దోషాతివృధ్ద్యా మందేఽగ్నౌ సంశుద్ధోఽన్నవిధిం చరేత్| |74|

Adhikarana mandAgnau vyAdhimuktasya GRutameva (74) · Śloka 74

| వ్యాధిముక్తస్య మందేఽగ్నౌ సర్పిరేవ తు దీపనం||74||

Adhikarana mandAgnau adhvAdije yavAgUghRutam (75) · Śloka 75

అధ్వోపవాసక్షమత్వైర్యవాగ్వా పాయయేద్ధృతం| అన్నావపీడితం బల్యం దీపనం బృహణం చ తత్||75||

Adhikarana mandAgnau dIrghakAlaje sAmlA mAMsarasAH (76-77) · Śloka 77

దీర్ఘకాలప్రసంగాత్తు క్షామక్షీణకృశాన్నరాన్| ప్రసహానాం రసైః సామ్లైర్భోజయేత్పిశితాశినాం||76|| లఘూష్ణకటుశోధిత్వాద్ దీపయంత్యాశు తేఽనలం| మాంసోపచితమాంసత్వాత్పరం చ బలవర్ధనాః||77||

Adhikarana mandAgnau yathAvasthaM snehAdayaH (78) · Śloka 78

స్నేహాసవసురారిష్టచూర్ణక్వాథాహితాశనైః| సమ్యక్ ప్రయుక్తైర్దేహస్య బలమగ్నేశ్చ వర్ధతే||78||

Adhikarana mandAgnau sasneha AhAraH (79) · Śloka 79

అధునా స్నేహస్యాగ్నివృద్ధికరత్వం దృష్టాంతేన దర్శయతి దీప్తో యథైవ స్థాణుశ్చ బాహ్యోఽగ్నిః సారదారుభిః| సస్నేహైర్జాయతే తద్వదాహారైః కోష్ఠగోఽనలః||79||

Adhikarana mandAgnau aBojanAtiBojananiShedhaH (80) · Śloka 80

నాభోజనేన కాయాగ్నిర్దీప్యతే నాతిభోజనాత్| యథా నిరింధనో వహ్నిరల్పో వాఽతీంధనావృతః||80||

Adhikarana atyagneH (Basmakasya) saMprAptiH, lakShaNam (81-82) · Śloka 82

యదా క్షీణే కఫే పిత్తం స్వస్థానే పవనానుగం| ప్రవృద్ధం వర్ధయత్యగ్నిం తదాఽసౌ సానిలోఽనలః||81|| పక్త్వాఽన్నమాశు ధాతూంశ్చ సర్వానోజశ్చ సంక్షిపన్| మారయేత్స్యాత్స నా స్వస్థో భుక్తే జీర్ణే తు తామ్యతి||82||

Adhikarana atyagneH upadravAH (83) · Śloka 83

తృట్కాసదాహమూర్చ్ఛాద్యా వ్యాధయోఽత్యగ్నిసంభవాః| |83|

Adhikarana atyagneH gurUsnigdhAdyannapAnAni (83-84) · Śloka 84

తమత్యిగ్నిం గురుస్నిగ్ధమందసాంద్రహిమస్థిరైః||83|| అన్నపానైర్నయేచ్ఛాంతిం దీప్తమగ్నిమివాంబుభిః| |84|

Adhikarana atyagneH ajIrNe~api Bojanam (84-85) · Śloka 85

| ముహుర్ముహురజీర్ణేఽపి భోజ్యాన్యస్యోపహారయేత్||84|| నిరింధనోఽంతరం లబ్ధ్వా యథైనం న విపాదయేత్| |85|

Adhikarana atyagneH kRusharAdyannam audakAnUpamAMsAni visheShato matsyAH (85-86) · Śloka 86

| కృశరాం పాయసం స్నిగ్ధం పైష్టికం గుడవైకృతం||85|| అశ్నీయాదౌదకానూపపిశితాని భృతాని చ| మత్స్యాన్ విశేషతః శ్లక్ష్ణాన్ స్థిరతోయచరాశ్చ యే||86||

Adhikarana atyagneH AvikaM mAMsam (87) · Śloka 87

ఆవికం సుభృతం మాంసమద్యాదత్యగ్నివారణం| |87|

Adhikarana atyagneH tRuShAyAM payoghRutAdipAnam, shyAmAdivirecanam, pAyasaBojanam (87-89) · Śloka 89

| పయః సహమధూచ్ఛిష్టం ఘృతం వా తృషితః పిబేత్||87|| గోధూమచూర్ణం పయసా బహుసర్పిఃపరిప్లుతం| ఆనూపరసయుక్తాన్ వా స్నేహాంస్తైలవివర్జితాన్||88|| శ్యామాత్రివృద్విపక్వం వా పయో దద్యాద్విరేచనం| అసకృత్పిత్తహరణం పాయసప్రతిభోజనం||89||

Adhikarana atyagneH sAmAnyacikitsA (90) · Śloka 90

యత్కించిద్గురు మేద్యం చ శ్లేష్మకారి చ భోజనం| సర్వం తద్యగ్నిహితం భుక్త్వా చ స్వపనం దివా||90||

Adhikarana atyagneH AhAradoShAdiH pacanakramaH (91) · Śloka 91

ఆహారమగ్నిః పచతి దోషానాహారవర్జితః| ధాతూన్ క్షీణేశు దోషేషు జీవితం ఢాతుసంక్షయే||91||

Adhikarana agnibalasya shaktiH agneH pAlanam tasya phalam (10) · Śloka 10

ఏతత్ప్రకృత్యైవ విరుద్ధమన్నం సంయోగసంస్కారవశేన చేదం| ఇత్యాద్యవిజ్ఞాయ యథేష్టచేష్టాశ్చరంతి యత్సాఽగ్నిబలస్య శక్తిః||92|| తస్మాదగ్నిం పాలయేత్సర్వయత్నై స్తస్మిన్నష్టే యాతి నా నాశమేవ| దోషైర్గ్రస్తే గ్రస్యతే రోగసంఘైర్యుక్తే తు స్యాన్నీరుజో దీర్ఘజీవీ||93|| ఇతి శ్రీవైద్యపతిసింహగుప్తసూనుశ్రీమద్వాగ్భటవిరచితాయామష్టాంగహృదయసంహితాయాం చతుర్థే చికిత్సిత స్థానే గ్రహణిదోషచికిత్సితం నామ దశమోఽధ్యాయః||10||