9. atīsāracikitsitādhyāyaḥ

Adhikarana atIsAracikitsitAdhyAyaH AmAtIsAre pUrvaM la~gghanam (2-1) · Śloka 1

అథాతోఽతీసారచికిత్సితం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః| (గద్యసూత్రే|2| ) అతీసారో హి భూయిష్ఠం భవత్యామాశయాన్వయః| హత్వాఽగ్నిం వాతజేఽప్యస్మాత్ప్రాక్ తస్మింల్లంఘనం హితం||1||

Adhikarana AmAtIsAre vamanam (2) · Śloka 2

శూలానాహప్రసేకార్తం వామయేదతిసారిణం| |2|

Adhikarana AmAtIsAre upekShaNam (2-3) · Śloka 3

| దోషాః సన్నిచితా యే చ విదగ్ధాహారముర్చ్ఛితాః||2|| అతీసారాయ కల్పంతే తేషూపేక్షైవ భేషజం| భృశోత్క్లేశప్రవృత్తేషు స్వయమేవ చలాత్మసు||3||

Adhikarana AmAtIsAre pUrvaM na sa~ggrahaNam (4) · Śloka 4

న తు సంగ్రహణం యోజ్యం పూర్వమామాతిసారిణి| |4|

Adhikarana vibaddhadoShe prANadA (4-5) · Śloka 5

| అపి చాధ్మానగురుతాశూలస్తైమిత్యకారిణి||4|| ప్రాణదా ప్రాణదా దోషే విబద్ధే సంప్రవర్తినీ| |5|

Adhikarana madhyadoShe BUtIkAdi kvAthaH, bilvAdi kvAthaH, biDAdi kvAthaH, SuNThyAdi kvAthaH (5-7) · Śloka 7

మధ్యదోషాల్పదోషయోస్త్వాహ | పిబేత్ప్రక్వథితాస్తోయే మధ్యదోషో విశోషయన్||5|| భూతీకపిప్పలీశుంఠీవచాధాన్యహరీతకీః| అథవా బిల్వఘనకాముస్తనాగరవాలకం||6|| బిడపాఠావచాపథ్యాకృమిజిన్నాగరాణి వా| శుంఠీఘనవచామాద్రీబిల్వవత్సకహింగు వా||7||

Adhikarana alpadoShe upavAsaH (8) · Śloka 8

శస్యతే త్వలపదోషాణాముపవాసోఽతిసారిణాం| |8|

Adhikarana atIsAre pAnArthaM jalam (8-9) · Śloka 9

| వచాప్రతివిషాభ్యాం వా ముస్తాపపర్టకేన వా||8|| హ్నీబేరనాగరాభ్యాం వా విపక్వం పాయయేజ్జలం| |9|

Adhikarana atIsAre annam (9-10) · Śloka 10

| యుక్తేఽన్నకాలే క్షుత్క్షామం లఘ్వన్నప్రతి భోజయేత్||9|| తథా స శీఘ్రం ప్రాప్నోతి రుచిమగ్నిబలం బలం| |10|

Adhikarana atIsAre takrAdikam (10-11) · Śloka 11

ఏవం చ భుంజానస్య పానముపదిశ్యతే | తక్రేణావంతిసోమేన యవాగ్వా తర్పణేన వా||10|| సురయా మధునా వాఽథ యథాసాత్మ్యముపాచరేత్| |11|

Adhikarana atIsAre Bojyam (11-13) · Śloka 13

| భోజ్యాని కల్పయేదూర్ధ్వం గ్రాహిదీపనపాచనైః||11|| బాలబిల్వశఠీధాన్యహింగువృక్షామ్లదాడిమైః| పలాశహపుషాజాజీయవానీబిడసైంధవైః||12|| లఘునా పంచమూలేన పంచకోలేన పాఠయా| |13|

Adhikarana kaPapittAdhike peyA (13-14) · Śloka 14

| శాలిపర్ణీబలాబిల్వైః పృశ్నిపర్ణ్యా చ సాధితా||13|| దాడిమామ్లా హితా పేయా కఫపిత్తే సముల్బణే| |14|

Adhikarana vAtAdhike peyA (14) · Śloka 14

| అభయాపిప్పలీమూలబిల్వైర్వాతానులోమనీ||14||

Adhikarana doShabahule virekaH (15-16) · Śloka 16

విబద్ధం దోషబహులో దీప్తాగ్నిర్యోఽతిసార్యతే| కృష్ణావిడంగత్రిఫలాకషాయైస్తం విరేచయేత్||15|| పేయాం యుంజయాద్విరిక్తస్య వాతఘ్నైర్దీపనైః కృతాం| |16|

Adhikarana doShabahule peyA (16-22) · Śloka 22

| ఆమే పరిణతే యస్తు దీప్తేఽగ్నావుపవేశ్యతే||16|| సఫేనపిచ్ఛం సరుజం సవిబంధం పునః పునః| అల్పాల్పమల్పశమలం నిర్విడ్వా సప్రవాహికం||17|| దధితైలఘృతక్షీరైః స శుంఠీం సగుడాం పిబేత్| స్విన్నాని గుడతైలేన భక్షయేద్బదరాణి వా||18|| గాఢవిడ్విహితైః శాకైర్బహుస్నేహైస్తథా రసైః| క్షుధితం భోజయేదేనం దధిదాడిమసాధితైః||19|| శాల్యోదనం తిలైర్మాషైర్ముద్గైర్వా సాధు సాధితం| శఠ్యా మూలకపోతాయాః పాఠాయాః స్వస్తికస్య వా||20|| సూషాయవానీకర్కారుక్షీరిణీచిర్భటస్య వా| ఉపోదకాయా జీవంత్యా బాకుచ్యా వాస్తుకస్య వా||21|| సువర్చలాయాశ్చుంచోర్వా లోణీకాయా రసైరపి| కూర్మవర్తకలోపాకశిఖితిత్తిరికౌక్కుటైః||22||

Adhikarana pakvadoShe sapravAhike auShadham, annam, yavAgUH (23-24) · Śloka 24

బిల్వముస్తాక్షిభైషజ్యధాకీపుష్పనాగరైః| పక్వాతీసారజిత్తక్రే యవాగూర్దాధికీ తథా||23|| కపిత్థకచ్ఛురాఫంజీయూథికావటశోలుజైః| దాడిమీశణకార్పాసీశాల్మలీనాం చ పల్లవైః||24||

Adhikarana pakvadoShe sapravAhike khalaH (25) · Śloka 25

కల్కో బిల్వశలాటూనాం తిలకల్కశ్చ తత్సమః| దధ్నః సరోఽమ్లః సస్నేహః ఖలో హంతి ప్రవాహికాం||25||

Adhikarana pakvadoShe sapravAhike aparAjitaH khalaH (26-28) · Śloka 28

మరిచం ధనికాఽజాజీ తిత్తిడీకం శఠీ బిడం| దాడిమం ధాతకీ పాఠా త్రిఫలా పంచకోలకం||26|| యావశూకం కపిత్థామ్రజంబూమధ్యం సదీప్యకం| పిష్టైః షంగుణబిల్వైస్తైర్దధ్ని ముద్గరసే గుడే||27|| స్నేహే చ యమకే సిద్ధః ఖలోఽయమపరాజితః| దీపనః పాచనో గ్రాహీ రుచ్యో బింబిశినాశనః||28||

Adhikarana purIShakShaye yUShAH, annam, khalaH, vya~jjanam, saktavaH, mAShAH, mAMsarasaH (29-35) · Śloka 35

కోలానాం బాలబిల్వానాం కల్కైః శాలియవస్య చ| ముద్గమాషతిలానాం చ ధాన్యయూషం ప్రకల్పయేత్||29|| ఏకధ్యం యమకే భృష్టం దధిదాడిమసారికం| వర్చఃక్షయే శుష్కముఖం శాల్యన్నం తేన భోజయేత్||30|| దధ్నః సరం వా యమకే భృష్టం సగుడనాగరం| సురాం వా యమకే భృష్టాం వ్యంజనార్థం ప్రయోజయేత్||31|| ఫలామ్లం యమకే భృష్టం యూషం గృంజనకస్య వా| భృష్టాన్వా యమకే సక్తున్ స్వాదేహ్యోషావచూర్ణితాన్||32|| మాషాన్ సుసిద్ధాంస్తద్వద్వా ఋతమండోపసేవనాన్| రసం సుసిద్ధపూతం వా ఛాగమేషాంతరాధిజం||33|| పచేద్దాడిమసారామ్లం సధాన్యస్నేహనాగరం| రక్తశాల్యోదనం తేన భుంజానః ప్రపిబంశ్చ తం||34|| వర్చఃక్షయకృతైరాశు వికారైః పరిముచ్యతే| |35|

Adhikarana vAte pratihate bAlabilvAdilehaH (35-36) · Śloka 36

| బాలబిల్వం గుడం తైలం పిప్పలీం విశ్వభేషజం||35|| లిహ్యాద్వాతే ప్రతిహతే సశూలః సప్రవాహికః| |36|

Adhikarana vAte shAbaratvagAdi (36-37) · Śloka 37

| వల్కలం శాబరం పుష్పం ధాతక్యాబదరీదలం||36|| పిబేద్దధిసరక్షౌద్రకపిత్థస్వరసాప్లుతం| |37|

Adhikarana vibaddhavAtAdau kShIrasauhityam, dhAroShNaM kShIram, eraNDashRutaM kShIram, bAlabilvaSRutaM kShIram (37-39) · Śloka 39

| విబద్ధవాతవర్చాస్తు బహుశూలప్రవాహికః||37|| సరక్తపిచ్ఛస్తృష్ణార్తః క్షీరసౌహిత్యమర్హతి| యమకస్యోపరి క్షీరం ధారోష్ణం వా ప్రయోజయేత్||38|| శృతమేరండమూలేన బాలబిల్వేన వా పునః| |39|

Adhikarana Ame savedane mustA kShIram (39-40) · Śloka 40

| పయస్యుత్క్వాథ్య ముస్తానాం వింశతిం త్రిగుణేఽంభసి||39|| క్షీరావశిష్టం తత్పీతం హన్యాదామం సవేదనం| |40|

Adhikarana cirakAlapravAhikAyAM pippalIcUrNaM marIcacUrNaM ca (40-41) · Śloka 41

| పిప్పల్యాః పిబతః సూక్ష్మం రజో మరిచజన్మ వా||40|| చిరకాలానుషక్తాఽపి నశ్యత్యాశు ప్రవాహికా| |41|

Adhikarana nirAmashUlAdau sakShAraM ghRutam (41-42) · Śloka 42

| నిరామరూపం శూలార్తం లంఘనాద్యైశ్చ కర్షితం||41|| రూక్షకోష్ఠమపేక్ష్యాగ్నిం సక్షారం పాయయేద్ ఘృతం| |42|

Adhikarana nirAmashUlAdau dadhyAditailam (42-43) · Śloka 43

| సిద్ధం దధిసురామండే దశమూలస్య చాంభసి||42|| సింధూత్థపంచకోలాభ్యాం తైలం సద్యోర్తినాశనం| |43|

Adhikarana nirAmashUlAdau shuNThyAditailam (43-44) · Śloka 44

| షడ్భిః శుంఠ్యాః పలైర్ద్వాభ్యాం ద్వాభ్యాం గ్రంథ్యగ్నిసైంధవాత్||43|| తైలప్రస్థం పచేద్దధ్నా నిఃసారకరుజాపహం| |44|

Adhikarana nirAmashUlAdau mAMsadugdhAjyam (44-45) · Śloka 45

| ఏకతో మాంసదుగ్ధాజ్యం పురీషగ్రహశూలజిత్||44|| పానానువాసనాభ్యంగప్రయుక్తం తైలమేకతః| తద్ధి వాతజితామగ్ర్యం శూలం చ విగుణోఽనిలః||45||

Adhikarana nirAmashUlAdau pAnAdiprayuktaM tailaM shreShTham, shreShThatve kAraNam (46-47) · Śloka 47

వాయోర్వైగుణ్యే కోపే ధాతుక్షయ ఏవాత్ర హేతుః| అత ఏవాహ ధాత్వంతరోపమర్దేద్ధశ్చలో వ్యాపీ స్వధామగః| తైలం మందానలస్యాపి యుక్త్యా శర్మకరం పరం||46|| వాయ్వాశయే సతైలే హి బింబిసీ నావతిష్ఠతే| |47|

Adhikarana shreShThatve kAraNantarAni (47) · Śloka 47

క్షీణే మలే స్వాయతనచ్యుతేషు దోషాంతరేష్వీరణ ఏకవీరే| కో నిష్టనంప్రాణితి కోష్ఠశూలీ నాంతర్బహిస్తైలపరో యది స్యాత్||47||

Adhikarana gudashUlaBraMshayorGRutam (48-49) · Śloka 49

| గుదరుగ్భ్రంశయోర్యుంజ్యాత్సక్షీరం సాధితం హవిః||48|| రసే కోలామ్లచాంగేర్యోర్దధ్ని పిష్టే చ నాగరే| |49|

Adhikarana gudashUlaBraMshayoranyadghRutam (49-50) · Śloka 50

తైరేవ చామ్లైః సంయోజ్య సిద్ధం సుశ్లక్ష్ణకల్కితైః||49|| ధాన్యోషణబిడాజాజీపంచకోలకదాడిమైః| |50|

Adhikarana gudashUlaBraMshayorsnehabastiH (50-51) · Śloka 51

| యోజయేత్స్నేహబస్తిం వా దశమూలేన సాధితం||50|| శఠీశతాహ్వాకుష్ఠైర్వా వచయా చిత్రకేణ వా| |51|

Adhikarana pravAhaNAdau anuvAsanam (51-52) · Śloka 52

| ప్రవాహణే గుదభ్రంశే మూత్రాఘాతే కటిగ్రహే||51|| మధురామ్లైః శృతం తైలం ఘృతం వాఽప్యనువాసనం| |52|

Adhikarana gudaBraMSe~antaHpraveSaH goH PaNAbandhaH (52-53) · Śloka 53

| ప్రవేశయేహ్గుదం ధ్వస్తమభ్యక్తం స్వేదితం మృదు||52|| కుర్యాచ్చ గోఃఫణాబంధం మధ్యచ్ఛిద్రేణ చర్మణా| |53|

Adhikarana gudaBraMSe pa~jcamUlAditailam (53-54) · Śloka 54

| పంచమూలస్య మహతః క్వాథం క్షీరే విపాచయేత్||53|| ఉందురం చాంత్రరహితం తేన వాతఘ్నకల్కవత్| తైలం పచేద్గుదభ్రంశం పానాభ్యంగేన తజ్జయేత్||54||

Adhikarana pittAtisAre sAme la~gghanam (55) · Śloka 55

పైత్తే తు సామే తీక్ష్ణోష్ణవర్జ్యం ప్రాగివ లంఘనం| |55|

Adhikarana pittAtisAre sAme pAnIyam, annam (55-56) · Śloka 56

| తృడ్వాన్ పిబేత్ షడంగాంబు సభూనింబం ససారివం||55|| పేయాది క్షుధితస్యాన్నమగ్నిసంధుక్షణం హితం| బృహత్యాదిగణాభీరుద్విబలాశూర్పపర్ణిభిః||56||

Adhikarana pittAtisAre sAme kuTajAdicUrNam, pAThAdicUrNam, ativiShAbilvAdikvAthaH, ativiShAmUrvAdikvAthaH, ativiShAshuNThyAdikvAthaH (57-59) · Śloka 59

పాయయేదనుబంధే తు సక్షౌద్రం తండులాంభసా| కటుజస్య ఫలం పిష్టం సవల్కం సఘుణప్రియం||57|| పాఠావత్సకబీజత్వగ్దార్వీగ్రంథికశుంఠి వా| క్వాథం వాఽతివిషాబిల్వవత్సకోదీచ్యముస్తజం||58|| అథవాఽతివిషామూర్వానిశేంద్రయవతార్క్ష్యజం| సమధ్వతివిషాశుంఠీముస్తేంద్రయవకట్ఫలం||59||

Adhikarana pittAtisAre sAme vatsakabIjakvAthaH, mustAkvAthaH, shAlmalIvRuntakvAthaH (60-61) · Śloka 61

పలం వత్సకబీజస్య శ్రపయిత్వా రసం పిబేత్| యో రసాశీ జయేచ్ఛీఘ్రం స పైత్తం జఠరామయం||60|| ముస్తాకషాయమేవం వా పిబేన్మధుసమాయుతం| సక్షౌద్రం శాల్మలీవృంతకషాయం వా హిమాహ్వయం||61||

Adhikarana pittAtisAre sAme kirAtatiktakAdicUrNam, kaTa~gkaTeryAdi cUrNam, tilAdicUrNam, nAgarAdicUrNam (62-64) · Śloka 64

కిరాతతిక్తకం ముస్తం వత్సకం సరసాంజనం| కటంకటేరీ హ్రీబేరం బిల్వమధ్యం దురాలభా||62|| తిలా మోచరసం రోధ్నం సమంగా కమలోత్పలం| నాగరం ధాతకీపుష్పం దాడిమస్య త్వగుత్పలం||63|| అర్ధశ్లోకైః స్మృతా యోగాః సక్షౌద్రాస్తండులాంబునా| |64|

Adhikarana pittAtisAre pakve nishAdikvAthaH (64) · Śloka 64

| నిశేంద్రయవరోధ్నైలాక్వాథః పక్వాతిసారజిత్||64||

Adhikarana pittAtisAre pakve rodhrAdigaNakvAthaH, ambaShThAdigaNakvAthaH, priya~ggvAdigaNakvAthaH (65) · Śloka 65

రోధ్రాంబష్ఠాప్రియంగ్వాదిగణాంస్తద్వత్ పృథక్ పిబేత్| |65|

Adhikarana pittAtisAre pakve peyAvilepI khalAH (65-66) · Śloka 66

| కట్వంగవల్కయష్ట్యాహ్వఫలినీదాడిమంకురైః||65|| పేయావిలేపీఖలకాన్ కుర్యాత్సదధిదాడిమాన్| తద్వద్దధిత్థబిల్వామ్రజంబుమధ్యైః ప్రకల్పయేత్||66||

Adhikarana pittAtisAre pakve ajApayaH, virecanam (67) · Śloka 67

అజాపయః ప్రయోక్తవ్యం నిరామే, తేన చేచ్ఛమః| దోషాధిక్యాన్న జాయేత బలినం తం విరేచయేత్||67||

Adhikarana pittAtisAre pakve virekArtham palAshaPalakvAthaH (68-69) · Śloka 69

వ్యత్యాసేన శకృద్రక్తముపవేశ్యేత యోఽపి వా| పలాశఫలనిర్యూహం యుక్తం వా పయసా పిబేత్||68|| తతోఽను కోష్ణం పాతవ్యం క్షీరమేవ యథాబలం| ప్రవాహితే తేన మలే ప్రశామ్యత్యుదరమయః||69||

Adhikarana pittAtisAre pakve trAyamANAkvAthaH (70) · Śloka 70

పలాశవత్ప్రయోజ్యా వా త్రాయమాణా విశోధనీ| |70|

Adhikarana pittAtisAre pakve anuvAsanam (70-71) · Śloka 71

| సంసర్గ్యాం క్రియమాణాయాం శూలం యద్యనువర్తతే||70|| స్రుతదోషస్య తం శీఘ్రం యథావహ్న్యనువాసయేత్| |71|

Adhikarana pittAtisAre pakve anuvAsanaghRutam (71-72) · Śloka 72

| శతపుష్పావరీభ్యాం చ బిల్వేన మధుకేన చ||71|| తైలపాదం పయోయుక్తం పక్వమన్వాసనం ఘృతం| |72|

Adhikarana pittAtisAre pakve picCAbastiH (72) · Śloka 72

| అశాంతావిత్యతీసారే పిచ్ఛాబస్తిః పరం హితః||72||

Adhikarana pittAtisAre pakve picCAbastyarthaM dravyaM vidhistatPalaM ca (73-76) · Śloka 76

పరివేష్ట్య కుశైరాద్రైరార్ద్రవృంతాని శాల్మలేః| కృష్ణమృత్తికయాఽఽలిప్య స్వేదయేద్గోమయాగ్నినా||73|| మృచ్ఛోషే తాని సంక్షుద్య తత్పిండం ముష్టిసమ్మితం| మర్దయేత్పయసః ప్రస్థే పూతేనాస్థాపయేత్తతః||74|| నతయష్ట్యాహ్వకల్కాజ్యక్షౌద్రతైలవతాఽను చ| స్నాతో భుంజీత పయసా జాంగలేన రసేన వా||75|| పిత్తాతిసారజ్వరశోఫగుల్మ సమీరణాస్రగ్రహణీవికారాన్| జయత్యయం శీఘ్రమతిప్రవృత్తిం విరేచనాస్థాపనయోశ్చ బస్తిః||76||

Adhikarana pittAtisAre pakve kuTajaPANitam (77) · Śloka 77

ఫాణితం కుటజోత్థం చ సర్వాతీసారనాశనం| వత్సకాదిసమాయుక్తం సాంబష్ఠాది సమాక్షికం||77||

Adhikarana pittAtisAre cirotthitAdau puTapAkAH (78) · Śloka 78

నీరుఙ్నిరామం దీప్తాగ్నేరపి సాస్రం చిరోత్థితం| నానావర్ణమతీసారం పుటపాకైరుపాచరేత్||78||

Adhikarana pittAtisAre dIrghavRuntapuTapAkaH (79-80) · Śloka 80

త్వక్పిండాద్దీర్ఘవృంతస్య శ్రీపర్ణీపత్రసంవృతాత్| మృల్లిప్తాదగ్నినా స్విన్నాద్రసం నిష్పీడితం హిమం||79|| అతీసారీ పిబేద్యుక్తం మధునా సితయాఽథవా| |80|

Adhikarana pittAtisAre kShIridrumapuTapAkAH, kaTva~ggayogaH (80-81) · Śloka 81

| ఏవం క్షీరిద్రుమత్వగ్భిస్తత్ప్రరోహైశ్చ కల్పయేత్||80|| కట్వంగత్వగ్ఘృతయుతా స్వేదితా సలిలోష్మణా| సక్షౌద్రా హంత్యతీసారం బలవంతమపి ద్రుతం||81||

Adhikarana raktAtisare nidAnalakShaNe, padmotpalAdishRutaM CAgapayaH, pAne Bojane gudasecane ca (82-84) · Śloka 84

పిత్తాతిసారీ సేవేత పిత్తలాన్యేవ యః పునః| రక్తాతిసారం కురుతే తస్య పిత్తం సతృడ్జ్వరం||82|| దారుణం గుదపాకం చ తత్ర ఛాగం పయో హితం| పద్మోత్పలసమంగాభిః శృతం మోచరసేన చ||83|| సారివాయష్టిరోధ్రైర్వా ప్రసవైర్వా వటాదిజైః| సక్షౌద్రశర్కరం పానే భోజనే గుదసేచనే||84||

Adhikarana raktAtisAre pAnAdau rasayUShAdayo~anamlAH, kAshmaryaPalayUShaH (85) · Śloka 85

తద్వద్రసాదయోఽనమ్లాః సాజ్యాః పానాన్నయోర్హితాః| కాశ్మర్యఫలయూషశ్చ కించిదమ్లః సశర్కరః||85||

Adhikarana raktAtisAre peyA, navanItaM prAgBaktam (86-87) · Śloka 87

పయస్యర్ధోదకే ఛాగే హ్రీబేరోత్పలనాగరైః| పేయా రక్తాతిసారఘ్నీ పృశ్నిపర్ణీరసాన్వితా||86|| ప్రాగ్భక్తం నవనీతం వా లిహ్యాన్మధుసితాయుతం| |87|

Adhikarana raktAtisAre AjaM mArgaM vA raktam, kShIrodbhavaM ghRutam (87-88) · Śloka 88

| బలిన్యస్రేఽస్రమేవాజం మార్గం వా ఘృతభర్జితం||87|| క్షీరానుపానం క్షీరాశీ త్ర్యహం క్షీరోద్భవం ఘృతం| కపింజలరసాశీ వా లిహన్నారోగ్యమశ్రుతే||88||

Adhikarana raktAtisAre shatAvarIkalkaH (89) · Śloka 89

పీత్వా శతావరీకల్కం క్షీరేణ క్షీరభోజనః| రక్తాతిసారం హంత్యాశు తయా వా సాధితం ఘృతం||89||

Adhikarana raktAtisAre lAkShAdisiddhaM ghRutam (90-91) · Śloka 91

లాక్షానాగరవైదేహీకటుకాదార్వివల్కలైః| సర్పిః సేంద్రయవైః సిద్ధం పేయామండావచారితం||90|| అతీసారం జయేచ్ఛీఘ్రం త్రిదోషమపి దారుణం| |91|

Adhikarana raktAtisAre kRuShNamRudAdikam, priya~ggukalkaH (91-92) · Śloka 92

| కృష్ణమృచ్ఛంఖయష్ట్యాహ్వక్షౌద్రాసృక్తండులోదకం||91|| జయత్యస్రం ప్రియంగుశ్చ తండులాంబుమధుప్లుతా| |92|

Adhikarana raktAtisAre kRuShNatilakalkaH (92-93) · Śloka 93

| కల్కస్తిలానాం కృష్ణానాం శర్కరాపాంచభాగికః||92|| ఓజేన పయసా పీతః సద్యో రక్తం నియచ్ఛతి| |93|

Adhikarana raktAtisAre candanakalkaH (93-94) · Śloka 94

| పీత్వా సశర్కరాక్షౌద్రం చందనం తండులాంబునా||93|| దాహతృష్ణాప్రమోహేభ్యో రక్తస్రావాచ్చ ముచ్యతే| |94|

Adhikarana raktAtisAre gudadAhapAkayoH seka lepAH (94) · Śloka 94

| గుదస్య దాహే పాకే వా సేకలేపా హితా హిమాః||94||

Adhikarana raktAtisAre sashUlaraktAdau picCAbastiH (95-96) · Śloka 96

అల్పాల్పం బహుశో రక్తం సశూలముపవేశ్యతే| యదా విబద్ధో వాయుశ్చ కృచ్ఛ్రాచ్చరతి వా న వా||95|| పిచ్ఛాబస్తిం తదా తస్య పూర్వోక్తముపకల్పయేత్| |96|

Adhikarana raktAtisAre shiMshipAdikvAthasya picCAbastiH (96-98) · Śloka 98

| పల్లవాన్ జర్జరీకృత్య శింశిపాకోవిదారయోః||96|| పచేద్యవాంశ్చ స క్వాథో ఘృతక్షీరసమన్వితః| పిచ్ఛాస్రుతౌ గుదభ్రంశే ప్రవాహణరుజాసు చ||97|| పిచ్ఛాబస్తిః ప్రయోక్తవ్యః క్షతక్షీణబలావహః| |98|

Adhikarana raktAtisAre anuvAsanArthaM ghRutam (98) · Śloka 98

| ప్రపౌండరీకసిద్ధేన సర్పిషా చానువాసనం||98||

Adhikarana raktAtisAre shatAvarIghRutalehaH (99) · Śloka 99

రక్తం విట్సహితం పూర్వం పశ్చాద్వా యోఽతిసార్యతే| శతావరీఘృతం తస్య లేహార్థముపకల్పయేత్||99||

Adhikarana raktAtisAre navanItasharkarAmadhuyogaH (100) · Śloka 100

శర్కరార్ధాంశకం లీఢం నవనీతం నవోద్ధృతం| క్షౌద్రపాదం జయేచ్ఛీఘ్రం తం వికారం హితాశినః||100||

Adhikarana raktAtisAre nyagrodhAdighRutam (101-102) · Śloka 102

న్యగ్రోధోదుంబరాశ్వత్థశుంగానాపోథ్య వాసయేత్| అహోరాత్రం జలే తప్తే ఘృతం తేనాంభసా పచేత్||101|| తదర్ధశర్కరాయుక్తం లేహయేత్క్షౌద్రపాదికం| అధో వా యది వాఽయూర్ధ్వం యస్య రక్తం ప్రవర్తతే||102||

Adhikarana shleShmAtisAre vAtoktaM pAcanam, bilvAdikvAthaH, vacAdikvAthaH, pippalImUlAdikvAthaH (103-105) · Śloka 105

శ్లేష్మాతిసారే వాతోక్తం విశేషాదామపాచనం| కర్తవ్యమనుబంధేఽస్య పిబేత్పక్త్వాఽగ్నిదీపనం||103|| బిల్వకర్కటికాముస్తప్రాణదావిశ్వభేషజం| వచావిడంగభూతీకధానకామరదారు వా||104|| అథవా పిప్పలీమూలపిప్పలీద్వయచిత్రకం| |105|

Adhikarana shleShmAtisAre pAThAdikvAthaScUrNaM vA (105-106) · Śloka 106

| పాఠాగ్నివత్సకగ్రంథితిక్తాశుంఠీవచాభయాః||105|| క్వథితా యది వా పిష్టాః శ్లేష్మాతీసారభేషజం| |106|

Adhikarana shleShmAtisAre sauvarcalAdi cUrNam (106-107) · Śloka 107

| సౌవర్చలవచావ్యోషహింగుప్రతివిషాభయాః||106|| పిబేచ్ఛ్లేష్మాతిసారార్తశ్చూర్ణితాః కోష్ణవారిణా| |107|

Adhikarana shleShmAtisAre kapitthAdilehaH, kaTPalalehaH (107-108) · Śloka 108

| మధ్యం లీఢ్వా కపిత్థస్య సవ్యోషక్షౌద్రశర్కరం||107|| కట్ఫలం మధుయుక్తం వా ముచ్యతే జఠరామయాత్| |108|

Adhikarana shleShmAtisAre kaNAlehaH, takrapAnam, bAlabilvAni (108-109) · Śloka 109

| కణాం మధుయుతాం లీఢ్వా తక్రం పీత్వా సచిత్రకం||108|| భుక్త్వా వా బాలబిల్వాని వ్యపోహత్యుదరామయం| |109|

Adhikarana shleShmAtisAre pAThAdicUrNam (109-110) · Śloka 110

| పాఠామోచరసాంభోదధాతకీబిల్వనాగరం||109|| సుకృచ్ఛ్రమప్యతీసారం గుడతక్రేణ నాశయేత్| |110|

Adhikarana shleShmAtisAre kapitthAShTakam (110-113) · Śloka 113

| యవానీపిప్పలీమూలచాతుర్జాతకనాగరైః||110|| మరీచాగ్నిజలాజాజీధాన్యసౌవర్చలైః *సమైః| *వృషామ్లధాతకీకృష్ణాబిల్వదాడిమదీప్యకైః||111|| త్రిగుణైః షడ్గుణసితైః *కపిత్థాష్టగుణైః కృతః| చూర్ణోఽతీసారగ్రహణీక్షయగుల్మగలామయాన్||112|| కాసశ్వాసాగ్నిసాదార్శఃపీనసారోచకాన్ జయేత్| |113|

Adhikarana shleShmAtisAre dADimAShTakam (113-115) · Śloka 115

| కర్షోన్మితా తవక్షీరీ చాతుర్జాతం ద్వికార్షికం||113|| యవానీధాన్యకాజాజీగ్రంథివ్యోషం పలాంశకం| పలాని దాడిమాదష్టౌ సితాయాశ్చైకతః కృతః||114|| గుణైః కపిత్థాష్టకవచ్చూర్ణోఽయం దాడిమాష్టకః| భోజ్యో వాతాతిసారోక్తైర్యథావస్థం ఖలాదిభిః||115||

Adhikarana shleShmAtisAre khalaH (116) · Śloka 116

సవిడంగః సమరిచః సకపిత్థః సనాగరః| చాంగేరీతక్రకోలామ్లః ఖలః శ్లేష్మాతిసారజిత్||116||

Adhikarana shleShmAtisAre kShINekaPe amlAdighRutam (117) · Śloka 117

క్షీణే శ్లేష్మణి పూర్వోక్తమమ్లం లాక్షాది షట్పలం| పురాణం వా ఘృతం దద్యాద్యవాగూమండమిశ్రితం||117||

Adhikarana kaPavAtAdhike picCAbastiH (118-119) · Śloka 119

వాతశ్లేష్మవిబంధే వా స్రవత్యతి కఫేఽపి వా| శూలే ప్రవాహికాయాం వా పిచ్ఛాబస్తిః ప్రశస్యతే||118|| వచాబిల్వకణాకుష్ఠశతాహ్వలవణాన్వితః| |119|

Adhikarana kaPavAtAdhike anuvAsanam (119-120) · Śloka 120

| బిల్వతైలేన తైలేన వచాద్యైః సాధితేన వా||119|| బహుశః కఫవాతార్తే కోష్ణేనాన్వాసనం హితం| |120|

Adhikarana kShINakaPAdau vAyoH prabalatvam, prabalo vAyuH SIghraM cikitsyaH, tridoShANAM cikitsAkramaH (120-122) · Śloka 122

| క్షీణే కఫే గుదే దీర్ఘకాలాతీసారదుర్బలే||120|| అనిలః ప్రబలోఽవశ్యం స్వస్థానస్థః ప్రజాయతే| స బలీ సహసా హన్యాత్తస్మాత్తం త్వరయా జయేత్||121|| వాయోరనంతరం పిత్తం పిత్తస్యానంతరం కఫం| జయేత్పూర్వం త్రయాణాం వా భవేద్యో బలవత్తమః||122||

Adhikarana BayashokAtIsArayoScikitsA (123) · Śloka 123

భీశోకాభ్యామపి చలః శీఘ్Rఅం కుప్యత్యతస్తయోః| కార్యా క్రియా వాతహరా హర్షణాశ్వాసనాని చ||123||

Adhikarana atIsAramuktalakShaNam (9) · Śloka 9

యస్యోచ్చారాద్వినా మూత్రం పవనో వా ప్రవర్తతే| దీప్తాగ్నేర్లఘుకోష్ఠస్య శాంతస్తస్యోదరామయః||124|| ఇతి శ్రీవైద్యపతిసింహగుప్తసూనుశ్రీమద్వాగ్భటవిరచితా యామష్టాంగహృదయసంహితాయాం చతుర్థే చికిత్సిత- స్థానేఽతీసారచికిత్సితం నాం నవమోఽధ్యాయః||9||