Skip to content
AYANAAYURVEDAby Dr Vijaya Dwarampudi
Open navigation
Explore AyurvedaBook appointment

13. vidradhivr̥ddhicikitśitādhyāyaḥ

Adhikarana vidradhivRuddhicikitsitAdhyAyaH Ame vidradhau shoPavat upakramaHvAtike vidradhau dhAvanalepanashodhanaropaNAni (2-1) · Śloka 1

অথাতো বিদ্রধিবৃদ্ধিচিকিত্সিতং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ| (গদ্যসূত্রে|২| ) বিদ্রধিং সর্বমেবামং শোফবত্সমুপাচরেত্| প্রততং চ হরেদ্রক্তং পক্বে তু ব্রণবত্ক্রিযা||১||

View original

अथातो विद्रधिवृद्धिचिकित्सितं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२| ) विद्रधिं सर्वमेवामं शोफवत्समुपाचरेत्| प्रततं च हरेद्रक्तं पक्वे तु व्रणवत्क्रिया||१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana vAtike vidradhau dhAvanalepanaSodhanaropaNAni (2-3) · Śloka 3

পঞ্চমূলজলৈর্ধৌতং বাতিকং লবণোত্তরৈঃ| ভদ্রাদিবর্গযষ্ট্যাহ্বতিলৈরালেপযেদ্ব্রণম্||২|| বৈরেচনিকযুক্তেন ত্রৈবৃতেন বিশোধ্য চ| বিদারীবর্গসিদ্ধেন ত্রৈবৃতেনৈব রোপযেত্||৩||

View original

पञ्चमूलजलैर्धौतं वातिकं लवणोत्तरैः| भद्रादिवर्गयष्ट्याह्वतिलैरालेपयेद्व्रणम्||२|| वैरेचनिकयुक्तेन त्रैवृतेन विशोध्य च| विदारीवर्गसिद्धेन त्रैवृतेनैव रोपयेत्||३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana paittike vidradhau dhAvanalepanaSodhanaropaNAni (4-5) · Śloka 5

ক্ষালিতং ক্ষীরিতোযেন লিম্পেদ্যষ্ট্যমৃতাতিলৈঃ| পৈত্তং ঘৃতেন সিদ্ধেন মঞ্জিষ্ঠোশীরপদ্মকৈঃ||৪|| পযস্যাদ্বিনিশাশ্রেষ্ঠাযষ্টীদুগ্ধৈশ্চ রোপযেত্| ন্যগ্রোধাদিপ্রবালত্বক্ফলৈর্বা|৫|

View original

क्षालितं क्षीरितोयेन लिम्पेद्यष्ट्यमृतातिलैः| पैत्तं घृतेन सिद्धेन मञ्जिष्ठोशीरपद्मकैः||४|| पयस्याद्विनिशाश्रेष्ठायष्टीदुग्धैश्च रोपयेत्| न्यग्रोधादिप्रवालत्वक्फलैर्वा|५|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana kaPaje vidradhau dhAvanalepanaSodhanaropaNAni (5-7) · Śloka 7

| কফজং পুনঃ||৫|| আরগ্বধাদিনা ধৌতং সক্তুকুম্ভনিশাতিলৈঃ| লিম্পেত্কুলত্থিকাদন্তীত্রিবৃচ্ছ্যামাগ্নিতিল্বকৈঃ||৬|| সসৈন্ধবৈঃ সগোমূত্রৈস্তৈলং কুর্বীত রোপণম্| |৭|

View original

| कफजं पुनः||५|| आरग्वधादिना धौतं सक्तुकुम्भनिशातिलैः| लिम्पेत्कुलत्थिकादन्तीत्रिवृच्छ्यामाग्नितिल्वकैः||६|| ससैन्धवैः सगोमूत्रैस्तैलं कुर्वीत रोपणम्| |७|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana raktAgantuje vidradhau pittajavat (7) · Śloka 7

| রক্তাগন্তূদ্ভবে কার্যা পিত্তবিদ্রধিবত্ক্রিযা||৭||

View original

| रक्तागन्तूद्भवे कार्या पित्तविद्रधिवत्क्रिया||७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana shleShmAtisAregantuje vidradhau pittajavat antarvidradhau kvAthaH (8) · Śloka 8

বরুণাদিগণক্বাথমপক্বেঽভ্যন্তরোত্থিতে| ঊশকাদিপ্রতীবাপং পূর্বাহ্ণে বিদ্রধৌ পিবেত্||৮||

View original

वरुणादिगणक्वाथमपक्वेऽभ्यन्तरोत्थिते| ऊशकादिप्रतीवापं पूर्वाह्णे विद्रधौ पिबेत्||८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana antarvidradhau ghRutam antarvidradhau nirUhasnehabastI (9) · Śloka 9

ঘৃতং বিরেচনদ্রব্যৈঃ সিদ্ধং তাভ্যাং চ পাযযেত্| নিরূহং স্নেহবস্তিং চ তাভ্যামেব প্রকল্পযেত্||৯||

View original

घृतं विरेचनद्रव्यैः सिद्धं ताभ्यां च पाययेत्| निरूहं स्नेहबस्तिं च ताभ्यामेव प्रकल्पयेत्||९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana vidradhigulmAdau trAyanAdi kvAthaH (10) · Śloka 10

পানভোজনলেপেষু মধুশিগ্রু প্রযোজিতঃ| দত্তাবাপো যথাদোষমপক্বং হন্তি বিদ্রধিম্||১০||

View original

पानभोजनलेपेषु मधुशिग्रु प्रयोजितः| दत्तावापो यथादोषमपक्वं हन्ति विद्रधिम्||१०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana vidradhigulmAdau trAyamANA ghRutam (11-15) · Śloka 15

ত্রাযন্তীত্রিফলানিম্বকটুকামধুকং সমম্| ত্রিবৃত্পটোলমূলাভ্যাং চত্বারিংঽশাঃ পৃথক্ পৃথক্||১১|| মসূরান্নিস্তুষাদষ্টৌ তত্ক্বাথঃ সঘৃতো জযেত্| বিদ্রধীগুল্মবীসর্পদাহমোহমদজ্বরান্||১২|| তৃণ্মূর্চ্ছাচ্ছর্দিহৃদ্রোগপিত্তাসৃক্কুষ্ঠকামলাঃ| কুডবং ত্রাযমাণাযাঃ সাধ্যমষ্টগুণেঽম্ভসি||১৩|| কুডবং তদ্রসাদ্ধাত্রীস্বরসাত্ক্ষীরতো ঘৃতাত্| কর্ষাংশং কল্কিতং তিক্তাত্রাযন্তীধন্বযাসকম্||১৪|| মুস্তাতামলকীবীরাজীবন্তীচন্দনোত্পলম্| পচেদেকত্র সংযোজ্য তদ্ঘৃতং পূর্ববদ্গুণৈঃ||১৫||

View original

त्रायन्तीत्रिफलानिम्बकटुकामधुकं समम्| त्रिवृत्पटोलमूलाभ्यां चत्वारिंऽशाः पृथक् पृथक्||११|| मसूरान्निस्तुषादष्टौ तत्क्वाथः सघृतो जयेत्| विद्रधीगुल्मवीसर्पदाहमोहमदज्वरान्||१२|| तृण्मूर्च्छाच्छर्दिहृद्रोगपित्तासृक्कुष्ठकामलाः| कुडवं त्रायमाणायाः साध्यमष्टगुणेऽम्भसि||१३|| कुडवं तद्रसाद्धात्रीस्वरसात्क्षीरतो घृतात्| कर्षांशं कल्कितं तिक्तात्रायन्तीधन्वयासकम्||१४|| मुस्तातामलकीवीराजीवन्तीचन्दनोत्पलम्| पचेदेकत्र संयोज्य तद्घृतं पूर्ववद्गुणैः||१५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana vidradhigulmAdau drAkShAdighRutam (16-17) · Śloka 17

দ্রাক্ষা মধূকং খর্জূরং বিদারী সশতাবরী| পরূষকাণি ত্রিফলা তত্ক্বাথে পাচযেদ্ঘৃতম্||১৬|| ক্ষীরেক্ষুধাত্রীনির্যাসপ্রাণদাকল্কসংযুতম্| তচ্ছীতং শর্করাক্ষৌদ্রপাদিকং পূর্ববদ্গুণৈঃ||১৭||

View original

द्राक्षा मधूकं खर्जूरं विदारी सशतावरी| परूषकाणि त्रिफला तत्क्वाथे पाचयेद्घृतम्||१६|| क्षीरेक्षुधात्रीनिर्यासप्राणदाकल्कसंयुतम्| तच्छीतं शर्कराक्षौद्रपादिकं पूर्ववद्गुणैः||१७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana vidradhisamIpe raktaharaNam (18) · Śloka 18

হরেচ্ছৃঙ্গাদিভির্সৃক্ সিরযা বা যথান্তিকম্| |১৮|

View original

हरेच्छृङ्गादिभिर्सृक् सिरया वा यथान्तिकम्| |१८|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana pacyamAne vidradhau upanAhaH (18-19) · Śloka 19

| বিদ্রধিং পচ্যমানং চ কোষ্ঠস্থং বহিরুন্নতম্||১৮|| জ্ঞাত্বোপনাহযেত্- | |১৯|

View original

| विद्रधिं पच्यमानं च कोष्ठस्थं बहिरुन्नतम्||१८|| ज्ञात्वोपनाहयेत्- | |१९|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana bahiH pakvasya vidradherlakShaNam bahiH pavkasya BedanaM vraNavadupacAraSca (19-20) · Śloka 20

শূলে স্থিতে তত্রৈব পিণ্ডিতে| তত্পার্শ্বপীডনাত্সুপ্তৌ দাহাদিষ্বল্পকেষু চ||১৯|| পক্বঃ স্যাদ্বিদ্রধিং ভিত্ত্বা ব্রণবত্তমুপাচরেত্| |২০|

View original

शूले स्थिते तत्रैव पिण्डिते| तत्पार्श्वपीडनात्सुप्तौ दाहादिष्वल्पकेषु च||१९|| पक्वः स्याद्विद्रधिं भित्त्वा व्रणवत्तमुपाचरेत्| |२०|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana antaH pakvasya vidradherlakShaNam (20) · Śloka 20

| অন্তর্ভাগস্য চাপ্যেতচ্চিহ্নং পক্বস্য বিদ্রধেঃ||২০||

View original

| अन्तर्भागस्य चाप्येतच्चिह्नं पक्वस्य विद्रधेः||२०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana antaH pakvasya svayaMpravRuttasya pUyasyopekShaNam antaH asamyagvahati srAve varuNAdicUrNam antaH asamadhushigrucUrNam (21-23) · Śloka 23

পক্বঃ স্রোতাংসি সম্পূর্য স যাত্যূর্ধ্বমধোঽথবা| স্বযং প্রবৃত্তং তং দোষমুপেক্ষেত হিতাশিনঃ||২১|| দশাহং দ্বাদশাহং বা রক্ষন্ ভিষগুপদ্রবান্| অসম্যগ্বহতি ক্লেদে বরুণাদিং সুখাম্ভসা||২২|| পাযযেন্মধুশিগ্রুং বা যবাগূং তেন বা কৃতাম্| |২৩|

View original

पक्वः स्रोतांसि सम्पूर्य स यात्यूर्ध्वमधोऽथवा| स्वयं प्रवृत्तं तं दोषमुपेक्षेत हिताशिनः||२१|| दशाहं द्वादशाहं वा रक्षन् भिषगुपद्रवान्| असम्यग्वहति क्लेदे वरुणादिं सुख़ाम्भसा||२२|| पाययेन्मधुशिग्रुं वा यवागूं तेन वा कृताम्| |२३|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana antaH asamyagvahati srAve saMskRutA yavAgUH,antaHasayavAdiyUShairannam (23) · Śloka 23

| যবকোলকুলত্থোত্থযূষৈরন্নং চ শস্যতে||২৩||

View original

| यवकोलकुलत्थोत्थयूषैरन्नं च शस्यते||२३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana antaH asamyagvahati srAve dashAhAdUrdhvaM trAyantyAdidhRutena shodhanam shuddhe tiktakaM ghRutam (24) · Śloka 24

ঊর্ধ্বং দশাহাত্ত্রাযন্তীসর্পিষা তৈল্বকেন বা| শোধযেদ্বলতঃ, শুদ্ধঃ সক্ষৌদ্রং তিক্তকং পিবেত্||২৪||

View original

ऊर्ध्वं दशाहात्त्रायन्तीसर्पिषा तैल्वकेन वा| शोधयेद्बलतः, शुद्धः सक्षौद्रं तिक्तकं पिबेत्||२४||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana vidradhIShu gulmacikitsA~api (25) · Śloka 25

সর্বশো গুল্মবচ্চৈনং যথাদোষমুপাচরেত্| |২৫|

View original

सर्वशो गुल्मवच्चैनं यथादोषमुपाचरेत्| |२५|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana vidradhIShu sarvAsthAsu guggulushilAjatu ca (25-26) · Śloka 26

| সর্বাবস্থাসু সর্বাসু গুগ্গুলুং বিদ্রধীষু চ||২৫|| কষাযৈর্যৌগিকৈর্যুঞ্জ্যাত্স্বৈঃস্বৈস্তদ্বচ্ছিলাজতু| |২৬|

View original

| सर्वावस्थासु सर्वासु गुग्गुलुं विद्रधीषु च||२५|| कषायैर्यौगिकैर्युञ्ज्यात्स्वैःस्वैस्तद्वच्छिलाजतु| |२६|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana vidradhIShu yatnena pAkavAraNam vidradhIShu tasya hetuH (26-27) · Śloka 27

| পাকং চ বারযেদ্যত্নাত্সিদ্ধিঃ পক্বে হি দৈবিকী||২৬|| অপি চাশু বিদাহিত্বাদ্বিদ্রধিঃ সোঽভিধীযতে| |২৭|

View original

| पाकं च वारयेद्यत्नात्सिद्धिः पक्वे हि दैविकी||२६|| अपि चाशु विदाहित्वाद्विद्रधिः सोऽभिधीयते| |२७|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana vidradhIShu mehe sati mehacikitsA (27) · Śloka 27

| সতি চালোচযেন্মেহে প্রমেহাণাং চিকিত্সিতম্||২৭||

View original

| सति चालोचयेन्मेहे प्रमेहाणां चिकित्सितम्||२७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana stanavidradhau sarvaM vraNavat stanashastrakarmaNi stanyavAhinyAipAlanam (28-1) · Śloka 1

স্তনজে ব্রণবত্সর্বং ন ত্বেনমুপনাহযেত্| পাটযেত্পালযন্ স্তন্যবাহিনীঃ কৃষ্ণচূচুকৌ||২৮|| সর্বাস্বামাদ্যবস্থাসু নির্দুহীত চ তত্স্তনম্| |২৯| ইতি বিদ্রধিচিকিত্সিতম্||১||

View original

स्तनजे व्रणवत्सर्वं न त्वेनमुपनाहयेत्| पाटयेत्पालयन् स्तन्यवाहिनीः कृष्णचूचुकौ||२८|| सर्वास्वामाद्यवस्थासु निर्दुहीत च तत्स्तनम्| |२९| इति विद्रधिचिकित्सितम्||१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana vAtaje vRuddhau trivRutA snehanam vAtaje vRuddhau kaushAmrAdiBirvirecanam (90)) · Śloka 30

অথ বৃদ্ধিচিকিত্সিতম্| শোধযেত্ত্রিবৃতা স্নিগ্ধং বৃদ্ধৌ স্নেহৈশ্চলাত্মকে||২৯|| কৌশাম্রতিল্বকৈরণ্ডসুকুমারকমিশ্রকৈঃ| |৩০|

View original

अथ वृद्धिचिकित्सितम्| शोधयेत्त्रिवृता स्निग्धं वृद्धौ स्नेहैश्चलात्मके||२९|| कौशाम्रतिल्वकैरण्डसुकुमारकमिश्रकैः| |३०|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana vAtaje vRuddhau tato nirUho~anuvAsanaM ca vAtaje vRuddhau vAtaghnAH svedalepAH vAtaje vRuddhau pakve BitvA vraNakriyA (30-31) · Śloka 31

| ততোঽনিলঘ্ননির্যূহকল্কস্নেহৈর্নিরূহযেত্||৩০|| রসেন ভোজিতং যষ্টিতৈলেনান্বাসযেদনু| স্বেদপ্রলোপা বাতঘ্নাঃ পক্বে ভিত্ত্বা ব্রণক্রিযাম্||৩১||

View original

| ततोऽनिलघ्ननिर्यूहकल्कस्नेहैर्निरूहयेत्||३०|| रसेन भोजितं यष्टितैलेनान्वासयेदनु| स्वेदप्रलोपा वातघ्नाः पक्वे भित्त्वा व्रणक्रियाम्||३१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana pittaraktaje kriyA Amapavke shoPavraNakriyA pittarktaje raktaharaNam (32) · Śloka 32

পিত্তরক্তোদ্ভবে বৃদ্ধাবামপক্বে যথাযথম্| শোফব্রণক্রিযাং কুর্যাত্ প্রততং চ হরেদসৃক্||৩২||

View original

पित्तरक्तोद्भवे वृद्धावामपक्वे यथायथम्| शोफव्रणक्रियां कुर्यात् प्रततं च हरेदसृक्||३२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana kaPaje rakta pitadArUkalkaH kaPaje shleShmagranthikramaH kaPaje pavke pATite tailam (33-35) · Śloka 35

গোমূত্রেণ পিবেত্কল্কং শ্লৈষ্মিকে পীতদারুজম্| বিম্লাপনাদৃতে চাস্য শ্লেষ্মগ্রন্থিক্রমো হিতঃ||৩৩|| পক্বে চ পাটিতে তৈলমিষ্যতে ব্রণশোধনম্| সুমনোরুষ্করাঙ্কোল্লসপ্তপর্ণেষু সাধিতম্||৩৪|| পটোলনিম্বরজনীবিডঙ্গকুটজেষু চ| |৩৫|

View original

गोमूत्रेण पिबेत्कल्कं श्लैष्मिके पीतदारुजम्| विम्लापनादृते चास्य श्लेष्मग्रन्थिक्रमो हितः||३३|| पक्वे च पाटिते तैलमिष्यते व्रणशोधनम्| सुमनोरुष्कराङ्कोल्लसप्तपर्णेषु साधितम्||३४|| पटोलनिम्बरजनीविडङ्गकुटजेषु च| |३५|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana medoje vRuddhau svedanam medoje vRuddhau tato dAraNam medoje vRuddhau pratisAritavraNasya sIvanam medoje vRuddhau aBya~jjanaM tailaM manaHshilAdikRutam medoje vRuddhau snehasvedashIlanam (35-38) · Śloka 38

| মেদোজং মূত্রপিষ্টেন সুস্বিন্নং সুরসাদিনা||৩৫|| শিরোবিরেকদ্রব্যৈর্বা বর্জযন্ ফলসেবনীম্| দারযেদ্বৃদ্ধিপত্রেণ সম্যঙ্মেদসি সূদ্ধৃতে||৩৬|| ব্রণং মাক্ষিককাসীসসৈন্ধবপ্রতিসারিতম্| সীব্যেদভ্যঞ্জনং চাস্য যোজ্যং মেদোবিশুদ্ধযে||৩৭|| মনঃশিলৈলাসুমনোগ্রন্থিভল্লাতকৈঃ কৃতম্| তৈলমাব্রণসন্ধানাত্স্নেহস্বেদৌ চ শীলযেত্||৩৮||

View original

| मेदोजं मूत्रपिष्टेन सुस्विन्नं सुरसादिना||३५|| शिरोविरेकद्रव्यैर्वा वर्जयन् फलसेवनीम्| दारयेद्वृद्धिपत्रेण सम्यङ्मेदसि सूद्धृते||३६|| व्रणं माक्षिककासीससैन्धवप्रतिसारितम्| सीव्येदभ्यञ्जनं चास्य योज्यं मेदोविशुद्धये||३७|| मनःशिलैलासुमनोग्रन्थिभल्लातकैः कृतम्| तैलमाव्रणसन्धानात्स्नेहस्वेदौ च शीलयेत्||३८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana mUtraje vRuddhau svedanaM veShTanaM vedhanaM sravaNaM vraNabaddhanaM ropaNaM ca (39-40) · Śloka 40

মূত্রজং স্বেদিতং স্নিগ্ধৈর্বস্ত্রপট্টেন বেষ্টিতম্| বিধ্যেদধস্তাত্সেবন্যাঃ স্রাবযেচ্চ যথোদরম্||৩৯|| ব্রণং চ স্থগিকাবদ্ধং রোপযেত্| |৪০|

View original

मूत्रजं स्वेदितं स्निग्धैर्वस्त्रपट्टेन वेष्टितम्| विध्येदधस्तात्सेवन्याः स्रावयेच्च यथोदरम्||३९|| व्रणं च स्थगिकाबद्धं रोपयेत्| |४०|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana antraje vRuddhau vAtavRuddhivat (40) · Śloka 40

অন্ত্রহেতুকে| ফলকোশমসম্প্রাপ্তে চিকিত্সা বাতবৃদ্ধিবত্||৪০||

View original

अन्त्रहेतुके| फलकोशमसम्प्राप्ते चिकित्सा वातवृद्धिवत्||४०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana sukumAraM ghRutam (41-47) · Śloka 47

পচেত্পুনর্নবতুলাং তথা দশপলাঃ পৃথক্| দশমূলপযস্যাশ্বগন্ধৈরণ্ডশতাবরীঃ||৪১|| দ্বিদর্ভশরকাশেক্ষুমূলপোটগলান্বিতাঃ| বহেঽপামষ্টভাগস্থে তত্র ত্রিংশত্পলং গুডাত্||৪২|| প্রস্থমেরণ্ডতৈলস্য দ্বৌ ঘৃতাত্পযসস্তথা| আবপেদ্ দ্বিপলাংশং চ কৃষ্ণাতন্মূলসৈন্ধবম্||৪৩|| যষ্টীমধু(চিত্র)কমৃদ্বীকাযবানীনাগরাণি চ (ক্ষারনাগরম্)| তত্সিদ্ধং সুকুমারাখ্যং সুকুমারং রসাযনম্||৪৪|| বাতাতপাধ্বযানাদিপরিহার্যেষ্বযন্ত্রণম্| প্রযোজ্যং সুকুমারাণামীশ্বরাণং সুখাত্মনাম্||৪৫|| নৃণাং স্ত্রীবৃন্দভর্তৄণামলক্ষ্মীকলিনাশনম্| সর্বকালোপযোগেন কান্তিলাবণ্যপুষ্টিদম্||৪৬|| বর্ধ্মবিদ্রধিগুল্মার্শোযোনিমেঢ্রানিলার্তিষু| শোফোদরখুডপ্লীহবিড্বিবন্ধেষু চোত্তমম্||৪৭||

View original

पचेत्पुनर्नवतुलां तथा दशपलाः पृथक्| दशमूलपयस्याश्वगन्धैरण्डशतावरीः||४१|| द्विदर्भशरकाशेक्षुमूलपोटगलान्विताः| वहेऽपामष्टभागस्थे तत्र त्रिंशत्पलं गुडात्||४२|| प्रस्थमेरण्डतैलस्य द्वौ घृतात्पयसस्तथा| आवपेद् द्विपलांशं च कृष्णातन्मूलसैन्धवम्||४३|| यष्टीमधु(चित्र)कमृद्वीकायवानीनागराणि च (क्षारनागरम्)| तत्सिद्धं सुकुमाराख्यं सुकुमारं रसायनम्||४४|| वातातपाध्वयानादिपरिहार्येष्वयन्त्रणम्| प्रयोज्यं सुकुमाराणामीश्वराणं सुखात्मनाम्||४५|| नृणां स्त्रीवृन्दभर्तॄणामलक्ष्मीकलिनाशनम्| सर्वकालोपयोगेन कान्तिलावण्यपुष्टिदम्||४६|| वर्ध्मविद्रधिगुल्मार्शोयोनिमेढ्रानिलार्तिषु| शोफोदरखुडप्लीहविड्विबन्धेषु चोत्तमम्||४७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana vardhmashAntyaBAve dAhaH dAhavidhiH (48-49) · Śloka 49

যাযাদ্বর্ধ্ম ন চেচ্ছান্তিং স্নেহরেকানুবাসনৈঃ| বস্তিকর্ম পুরঃ কৃত্বা বঙ্ক্ষণস্থং ততো দহেত্||৪৮|| অগ্নিনা মার্গরোধার্থং মরুতঃ| |৪৯|

View original

यायाद्वर्ध्म न चेच्छान्तिं स्नेहरेकानुवासनैः| बस्तिकर्म पुरः कृत्वा वङ्क्षणस्थं ततो दहेत्||४८|| अग्निना मार्गरोधार्थं मरुतः| |४९|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana dAhe~anyamatam gulmAdAvayameva vidhiH (13) · Śloka 13

অর্ধেন্দুবক্রিযা| অঙ্গুষ্ঠস্যোপরি স্নাব পীতং তন্তুসমং চ যত্||৪৯|| উত্ক্ষিপ্য সূচ্যা তত্তির্যগ্দহেচ্ছিত্ত্বা যতো গদঃ| ততোঽন্যপার্শ্বেঽন্যে ত্বাহুর্দহেদ্বাঽনামিকাঙ্গুলেঃ||৫০|| গুল্মেঽন্যৈর্বাতকফজে প্লীহ্নি চাযং বিধিঃ স্মৃতঃ| কনিষ্ঠিকানামিকযোর্বিশ্বাচ্যাং চ যতো গদঃ||৫১|| ইতি শ্রীবৈদ্যপতিসিংহগুপ্তসূনুশ্রীমদ্বাগ্ভটবিরচিতাযামষ্টাঙ্গহৃদযসংহিতাযাং চতুর্থে চিকিত্সিতস্থানে বিদ্রধিবৃদ্ধিচিকিত্সিতং নাম ত্রযোদশোঽধ্যাযঃ||১৩||

View original

अर्धेन्दुवक्रिया| अङ्गुष्ठस्योपरि स्नाव पीतं तन्तुसमं च यत्||४९|| उत्क्षिप्य सूच्या तत्तिर्यग्दहेच्छित्त्वा यतो गदः| ततोऽन्यपार्श्वेऽन्ये त्वाहुर्दहेद्वाऽनामिकाङ्गुलेः||५०|| गुल्मेऽन्यैर्वातकफजे प्लीह्नि चायं विधिः स्मृतः| कनिष्ठिकानामिकयोर्विश्वाच्यां च यतो गदः||५१|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां चतुर्थे चिकित्सितस्थाने विद्रधिवृद्धिचिकित्सितं नाम त्रयोदशोऽध्यायः||१३||

🔊 Audio coming soon

13. vidradhivr̥ddhicikitśitādhyāyaḥ — Ashtanga Hrudayam | Ayana Ayurveda | Dr Vijaya Dwarampudi