Adhikarana pramehacikitsitAdhyAyaH (2-3) · Śloka 3
অথাতঃ প্রমেহচিকিত্সিতং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ| (গদ্যসূত্রে|২| )|৩|
अथातः प्रमेहचिकित्सितं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२| )|३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pramehe vamanarecane, pramehe AsthApanam, shuddhe mAMsarasaistarpaNam (1-3) · Śloka 3
মোহিনো বলিনঃ কুর্যাদাদৌ বমনরেচনে| স্নিগ্ধস্য সর্ষপারিষ্টনিকুম্ভাক্ষকরঞ্জজৈঃ||১|| তৈলৈস্ত্রিকণ্টকাদ্যেন যথাস্বং সাধিতেন বা| স্নেহেন মুস্তদেবাহ্বনাগরপ্রতিবাপবত্||২|| সুরসাদিকষাযেণ দদ্যাদাস্থাপনং ততঃ| ন্যগ্রোধাদেস্তু পিত্তার্তং রসৈঃ শুদ্ধং চ তর্পযেত্||৩||
मोहिनो बलिनः कुर्यादादौ वमनरेचने| स्निग्धस्य सर्षपारिष्टनिकुम्भाक्षकरञ्जजैः||१|| तैलैस्त्रिकण्टकाद्येन यथास्वं साधितेन वा| स्नेहेन मुस्तदेवाह्वनागरप्रतिवापवत्||२|| सुरसादिकषायेण दद्यादास्थापनं ततः| न्यग्रोधादेस्तु पित्तार्तं रसैः शुद्धं च तर्पयेत्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atyapatarpaNe mUtragrahAdyAH, tato~anubandharakShArthaM shamanAni (4) · Śloka 4
মূত্রগ্রহরুজাগুল্মক্ষযাদ্যাস্ত্বপতর্পণাত্| ততোঽনুবন্ধরক্ষার্থং শমনানি প্রযোজযেত্||৪||
मूत्रग्रहरुजागुल्मक्षयाद्यास्त्वपतर्पणात्| ततोऽनुबन्धरक्षार्थं शमनानि प्रयोजयेत्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ashodhye pramehe ca shamanAni (5) · Śloka 5
অসংশোধ্যস্য তান্যেব সর্বমেহেষু পাযযেত্| |৫|
असंशोध्यस्य तान्येव सर्वमेहेषु पाययेत्| |५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvaprameheShu haridrAyogaH, dArvpAdikvAthaH, citrakAdikvAthaH guDUcIsvarasaH, AmalakasvarasaH (5-7) · Śloka 7
| ধাত্রীরসপ্লুতাং প্রাহ্ণে হরিদ্রাং মাক্ষিকান্বিতাম্||৫|| দার্বীসুরাহ্বত্রিফলামুস্তা বা ক্বথিতা জলে| চিত্রকত্রিফলাদার্বীকলিঙ্গান্ বা সমাক্ষিকান্||৬|| মধুযুক্তং গুডূচ্যা বা রসমামলকস্য বা| |৭|
| धात्रीरसप्लुतां प्राह्णे हरिद्रां माक्षिकान्विताम्||५|| दार्वीसुराह्वत्रिफलामुस्ता वा क्वथिता जले| चित्रकत्रिफलादार्वीकलिङ्गान् वा समाक्षिकान्||६|| मधुयुक्तं गुडूच्या वा रसमामलकस्य वा| |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPapramehe rodhrAdikaShAyaH, pAThAdikaShAyaH, gAyatryAdikaShAyaH, pittapramehe ushIrAdikAShAyaH, paTolAdikaShAyaH, rodhrAmbvAdikaShAyaH (7-8) · Śloka 8
রোধ্রাভযাতোযদকট্ফলানাং পাঠাবিডঙ্গার্জুনধন্বনানাম্| গাযত্রিদার্বীকৃমিহৃদ্ধবানাং কফে ত্রযঃ ক্ষৌদ্রযুতাঃ কষাযাঃ||৭|| উশীররোধ্রার্জুনচন্দনানাং পটোলনিম্বামলকামৃতানাম্| রোধ্রাম্বুকালীযকধাতকীনাং পিত্তে ত্রযঃ ক্ষৌদ্রযুতাঃ কষাযাঃ||৮||
रोध्राभयातोयदकट्फलानां पाठाविडङ्गार्जुनधन्वनानाम्| गायत्रिदार्वीकृमिहृद्धवानां कफे त्रयः क्षौद्रयुताः कषायाः||७|| उशीररोध्रार्जुनचन्दनानां पटोलनिम्बामलकामृतानाम्| रोध्राम्बुकालीयकधातकीनां पित्ते त्रयः क्षौद्रयुताः कषायाः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pramehe eBiH saMskRutaM pAnAnnam (9) · Śloka 9
| যথাস্বমেভিঃ পানান্নং যবগোধূমভাবনাঃ||৯||
| यथास्वमेभिः पानान्नं यवगोधूमभावनाः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtapramehe snehAH saMskRutAH (10) · Śloka 10
বাতোল্বণেষু স্নেহাংশ্চ প্রমেহেষু প্রকল্পযেত্| |১০|
वातोल्बणेषु स्नेहांश्च प्रमेहेषु प्रकल्पयेत्| |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvapramehe yavAnAM vikRutiH, tRuNadhAnyAni, mudgAdidhAnyAni, SrIkukkuTaH khalaH, kapitthAdiPalAni, tatkRutA rAgaShADavAH, tiktAni shAkAni, madhu triPalA ca, shuShkA BakShyAH, shUlyAni dhanvamAMsAni, ayaskRutiH, jIrNA madhvariShTAdayaH, asanAdisArAdijalam (10-14) · Śloka 14
| অপূপসক্তুবাট্যাদির্যবানাং বিকৃতির্হিতা||১০|| গজাশ্বগুদমুক্তানামথবা বেণুজন্মনাম্| তৃণধান্যানি মুদ্গাদ্যাঃ শালির্জীর্ণঃ সষষ্টিকঃ||১১|| শ্রীকুক্কুটোঽম্লঃ খলকস্তিলসর্ষপকিট্টজঃ| কপিত্থং তিন্দুকং জম্বূস্তত্কৃতা রাগষাডবাঃ||১২|| তিক্তং শাকং মধু শ্রেষ্ঠা ভক্ষ্যাঃ শুষ্কাঃ সসক্তবঃ| ধন্বমাংসানি শূল্যানি পরিশুষ্কাণ্যযস্কৃতিঃ||১৩|| মধ্বরিষ্টাসবা জীর্ণাঃ সীধুঃ পক্বরসোদ্ভবঃ| তথাঽসনাদিসারাম্বু দর্ভাম্ভো মাক্ষিকোদকম্||১৪||
| अपूपसक्तुवाट्यादिर्यवानां विकृतिर्हिता||१०|| गजाश्वगुदमुक्तानामथवा वेणुजन्मनाम्| तृणधान्यानि मुद्गाद्याः शालिर्जीर्णः सषष्टिकः||११|| श्रीकुक्कुटोऽम्लः ख़लकस्तिलसर्षपकिट्टजः| कपित्थं तिन्दुकं जम्बूस्तत्कृता रागषाडवाः||१२|| तिक्तं शाकं मधु श्रेष्ठा भक्ष्याः शुष्काः ससक्तवः| धन्वमांसानि शूल्यानि परिशुष्काण्ययस्कृतिः||१३|| मध्वरिष्टासवा जीर्णाः सीधुः पक्वरसोद्भवः| तथाऽसनादिसाराम्बु दर्भाम्भो माक्षिकोदकम्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvaprameheShu yavasaktuvisheShaH (15) · Śloka 15
বাসিতেষু বরাক্বাথে শর্বরীং শোষিতেষ্বহঃ| যবেষু সুকৃতান্ সক্তূন্ সক্ষৌদ্রান্ সীধুনা পিবেত্||১৫||
वासितेषु वराक्वाथे शर्वरीं शोषितेष्वहः| यवेषु सुकृतान् सक्तून् सक्षौद्रान् सीधुना पिबेत्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPapitapramehe shAlAdipuShpa cUrNam (16-17) · Śloka 17
শালসপ্তাহ্বকম্পিল্লবৃক্ষকাক্ষকপিত্থজম্| রোহীতকং চ কুসুমং মধুনাঽদ্যাত্সুচূর্ণিতম্||১৬|| কফপিত্তপ্রমেহেষু পিবেদ্ধাত্রীরসেন বা| |১৭|
शालसप्ताह्वकम्पिल्लवृक्षकाक्षकपित्थजम्| रोहीतकं च कुसुमं मधुनाऽद्यात्सुचूर्णितम्||१६|| कफपित्तप्रमेहेषु पिबेद्धात्रीरसेन वा| |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtakaPaje trikaNTakAdi tailam pittaje trikaNTakAdighRutam vAtapittaje kaPapittaje ca ghRutatailam (17-19) · Śloka 19
| ত্রিকণ্টকনিশারোধ্রসোমবল্কবচার্জুনৈঃ||১৭|| পদ্মকাশ্মন্তকারিষ্টচন্দনাগুরুদীপ্যকৈঃ| পটোলমুস্তমঞ্জিষ্ঠামাদ্রীভল্লাতকৈঃ পচেত্||১৮|| তৈলং বাতকফে পিত্তে ঘৃতং মিশ্রেষু মিশ্রকম্| |১৯|
| त्रिकण्टकनिशारोध्रसोमवल्कवचार्जुनैः||१७|| पद्मकाश्मन्तकारिष्टचन्दनागुरुदीप्यकैः| पटोलमुस्तमञ्जिष्ठामाद्रीभल्लातकैः पचेत्||१८|| तैलं वातकफे पित्ते घृतं मिश्रेषु मिश्रकम्| |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvapramehe dhAnvantaraM ghRutam (19-24) · Śloka 24
| দশমূলশঠীদন্তীসুরাহ্বং দ্বিপুনর্নবম্||১৯|| মূলং স্নুগর্কযোঃ পথ্যাং ভূকদম্বমরুষ্করম্| করঞ্জৌ বরুণান্মূলং পিপ্পল্যাঃ পৌষ্করং চ যত্||২০|| পৃথগ্ দশপলং প্রস্থান্ যবকোলকুলত্থতঃ| ত্রীংশ্চাষ্টগুণিতে তোযে বিপচেত্পাদবর্তিনা||২১|| তেন দ্বিপিপ্পলীচব্যবচানিচুলরোহিষৈঃ| ত্রিবৃদ্বিডঙ্গকম্পিল্লভার্গীবিশ্বৈশ্চ সাধযেত্||২২|| প্রস্থং ঘৃতাজ্জযেত্সর্বাংস্তন্মেহান্ পিটিকা বিষম্| পাণ্ডুবিদ্রধিগুল্মার্শঃশোষশোফগরোদরম্||২৩|| শ্বাসং কাসং বমিং বৃদ্ধিং প্লীহানং বাতশোণিতম্| কুষ্ঠোন্মাদাবপস্মারং ধান্বন্তরমিদং ঘৃতম্||২৪||
| दशमूलशठीदन्तीसुराह्वं द्विपुनर्नवम्||१९|| मूलं स्नुगर्कयोः पथ्यां भूकदम्बमरुष्करम्| करञ्जौ वरुणान्मूलं पिप्पल्याः पौष्करं च यत्||२०|| पृथग् दशपलं प्रस्थान् यवकोलकुलत्थतः| त्रींश्चाष्टगुणिते तोये विपचेत्पादवर्तिना||२१|| तेन द्विपिप्पलीचव्यवचानिचुलरोहिषैः| त्रिवृद्विडङ्गकम्पिल्लभार्गीविश्वैश्च साधयेत्||२२|| प्रस्थं घृताज्जयेत्सर्वांस्तन्मेहान् पिटिका विषम्| पाण्डुविद्रधिगुल्मार्शःशोषशोफगरोदरम्||२३|| श्वासं कासं वमिं वृद्धिं प्लीहानं वातशोणितम्| कुष्ठोन्मादावपस्मारं धान्वन्तरमिदं घृतम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvapramehe rodhrAsavaH (25-28) · Śloka 28
রোধ্রমূর্বাশঠীবেল্লভার্গীনতনখপ্লবান্| কলিঙ্গকুষ্ঠক্রমুকপ্রিযঙ্গ্বতিবিষাগ্নিকান্||২৫|| দ্বে বিশালে চতুর্জাতং ভূনিম্বং কটুরোহিণীম্| যবানীং পৌষ্করং পাঠাং গ্রন্থিং চব্যং ফলত্রযম্||২৬|| কর্ষাংশমম্বুকলশে পাদশেষে স্রুতে হিমে| দ্বৌ প্রস্থৌ মাক্ষিকাত্ক্ষিপ্ত্বা রক্ষেত্পক্ষমুপেক্ষযা||২৭|| রোধ্রাসবোঽযং মেহর্শঃশ্বিত্রকুষ্ঠারুচিকৃমীন্| পাণ্ডুত্বং গ্রহণীদোষং স্থূলতাং চ নিযচ্ছতি||২৮||
रोध्रमूर्वाशठीवेल्लभार्गीनतनख़प्लवान्| कलिङ्गकुष्ठक्रमुकप्रियङ्ग्वतिविषाग्निकान्||२५|| द्वे विशाले चतुर्जातं भूनिम्बं कटुरोहिणीम्| यवानीं पौष्करं पाठां ग्रन्थिं चव्यं फलत्रयम्||२६|| कर्षांशमम्बुकलशे पादशेषे स्रुते हिमे| द्वौ प्रस्थौ माक्षिकात्क्षिप्त्वा रक्षेत्पक्षमुपेक्षया||२७|| रोध्रासवोऽयं मेहर्शःश्वित्रकुष्ठारुचिकृमीन्| पाण्डुत्वं ग्रहणीदोषं स्थूलतां च नियच्छति||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvapramehe ayaskRutiH (29-32) · Śloka 32
সাধযেদসনাদীনাং পলানাং বিংশতিং পৃথক্| দ্বিবহেঽপাং ক্ষিপেত্তত্র পাদস্থে দ্বে শতে গুডাত্||২৯|| ক্ষৌদ্রাঢকার্ধং পলিকং বত্সকাদিং চ কল্কিতম্| তত্ক্ষৌদ্রপিপ্পলীচূর্ণপ্রদিগ্ধে ঘৃতভাজনে||৩০|| স্থিতং দৃঢে জতুসৃতে যবরাশৌ নিধাপযেত্| খদিরাঙ্গারতপ্তানি বহুশোঽত্র নিমজ্জযেত্||৩১|| তনূনি তীক্ষ্ণলোহস্য পত্রাণ্যালোহসঙ্ক্ষযাত্| অযস্কৃতিঃ স্থিতা পীতা পূর্বস্মাদধিকা গুণৈঃ||৩২||
साधयेदसनादीनां पलानां विंशतिं पृथक्| द्विवहेऽपां क्षिपेत्तत्र पादस्थे द्वे शते गुडात्||२९|| क्षौद्राढकार्धं पलिकं वत्सकादिं च कल्कितम्| तत्क्षौद्रपिप्पलीचूर्णप्रदिग्धे घृतभाजने||३०|| स्थितं दृढे जतुसृते यवराशौ निधापयेत्| खदिराङ्गारतप्तानि बहुशोऽत्र निमज्जयेत्||३१|| तनूनि तीक्ष्णलोहस्य पत्राण्यालोहसङ्क्षयात्| अयस्कृतिः स्थिता पीता पूर्वस्मादधिका गुणैः||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvapramehe udvartanavyAyAmAdi (33) · Śloka 33
রূক্ষমুদ্বর্তনং গাঢং ব্যাযামো নিশি জাগরঃ| যচ্চান্যচ্ছ্লেষ্মমেদোঘ্নং বহিরন্তশ্চ তদ্ধিতম্||৩৩||
रूक्षमुद्वर्तनं गाढं व्यायामो निशि जागरः| यच्चान्यच्छ्लेष्ममेदोघ्नं बहिरन्तश्च तद्धितम्||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvapramehe shilAjaturasAyanam (34-36) · Śloka 36
সুভাবিতাং সারজলৈস্তুলাং পীত্বা শিলোদ্ভবাত্| সারাম্বুনৈব ভুঞ্জানঃ শালীন্ জাঙ্গলজৈ রসৈঃ||৩৪|| সর্বানভিভবেন্মেহান্ সুবহূপদ্রবানপি| গণ্ডমালার্বুদগ্রন্থিস্থৌল্যকুষ্ঠভগন্দরান্||৩৫|| কৃমিশ্লীপদশোফাংশ্চ পরং চৈতদ্রসাযনম্| |৩৬|
सुभावितां सारजलैस्तुलां पीत्वा शिलोद्भवात्| साराम्बुनैव भुञ्जानः शालीन् जाङ्गलजै रसैः||३४|| सर्वानभिभवेन्मेहान् सुबहूपद्रवानपि| गण्डमालार्बुदग्रन्थिस्थौल्यकुष्ठभगन्दरान्||३५|| कृमिश्लीपदशोफांश्च परं चैतद्रसायनम्| |३६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana adhane pramehiNi munivartanAdi (36-37) · Śloka 37
| অধনশ্ছত্রপাদত্ররহিতো মুনিবর্তনঃ||৩৬|| যোজনানাং শতং যাযাত্খনেদ্বা সলিলাশযান্| গোশকৃন্মূত্রবৃত্তির্বা গোভিরেব সহ ভ্রমেত্||৩৭||
| अधनश्छत्रपादत्ररहितो मुनिवर्तनः||३६|| योजनानां शतं यायात्ख़नेद्वा सलिलाशयान्| गोशकृन्मूत्रवृत्तिर्वा गोभिरेव सह भ्रमेत्||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRushe bRuMhaNam (38) · Śloka 38
বৃংহযেদৌষধাহারৈরমেদোমূত্রলৈঃ কৃশম্| |৩৮|
बृंहयेदौषधाहारैरमेदोमूत्रलैः कृशम्| |३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piTikAnAM cikitsA (38-39) · Śloka 39
| শরাবিকাদ্যাঃ পিটিকাঃ শোফবত্সমুপাচরেত্||৩৮|| অপক্বা ব্রণবত্পক্বাঃ| |৩৯|
| शराविकाद्याः पिटिकाः शोफवत्समुपाचरेत्||३८|| अपक्वा व्रणवत्पक्वाः| |३९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piTikAnAM prAgrUpe kShIrivRukShajalAdipAnam, piTikAnAM prAgrUpe tIkShNaM shodhanam (39-40) · Śloka 40
তাসাং প্রাগ্রূপ এব চ| ক্ষীরিবৃক্ষাম্বু পানাযবস্তমূত্রং চ শস্যতে||৩৯|| তীক্ষ্ণং চ শোধনং, প্রাযো দুর্বিরেচ্যা হি মেহিনঃ| |৪০|
तासां प्राग्रूप एव च| क्षीरिवृक्षाम्बु पानायबस्तमूत्रं च शस्यते||३९|| तीक्ष्णं च शोधनं, प्रायो दुर्विरेच्या हि मेहिनः| |४०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piTikAnAM vraNaropaNaM tailam, piTikAnAM udvartanakaShAyaH, piTikAnAM pariShekakaShAyaH (40-41) · Śloka 41
| তৈলমেলাদিনা কুর্যাদ্গণেন ব্রণরোপণম্||৪০|| উদ্বর্তনে কষাযং তু বর্গেণারগ্বধাদিনা| পরিষেকোঽসনাদ্যেন পানান্নে বত্সকাদিনা||৪১||
| तैलमेलादिना कुर्याद्गणेन व्रणरोपणम्||४०|| उद्वर्तने कषायं तु वर्गेणारग्वधादिना| परिषेकोऽसनाद्येन पानान्ने वत्सकादिना||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piTikAnAM pAThAdicUrNaM navAyasaM ca (42-43) · Śloka 43
পাঠাচিত্রকশার্ঙ্গষ্টাসারিবাকণ্টকারিকাঃ| সপ্তাহ্বং কৌটজং মূলং সোমবল্কং নৃপদ্রুমম্||৪২|| সঞ্চূর্ণ্য মধুনা লিহ্যাত্তদ্বচ্চূর্ণং নবাযসম্| |৪৩|
पाठाचित्रकशार्ङ्गष्टासारिवाकण्टकारिकाः| सप्ताह्वं कौटजं मूलं सोमवल्कं नृपद्रुमम्||४२|| सञ्चूर्ण्य मधुना लिह्यात्तद्वच्चूर्णं नवायसम्| |४३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madhumehinaH shilAjaturasAyanAt punarnavatvam (12) · Śloka 12
মধুমেহিত্বমাপন্নো ভিষগ্ভিঃ পরিবর্জিতঃ||৪৩|| শিলাজতুতুলামদ্যাত্প্রমেহার্তঃ পুনর্নবঃ| ৪৩ ১/২| ইতি শ্রীবৈদ্যপতিসিংহগুপ্তসূনুশ্রীমদ্বাগ্ভটবিরচিতাযামষ্টাঙ্গহৃদযসংহিতাযাং চতুর্থে চিকিত্সিতস্থানে প্রমেহচিকিত্সিতং নাম দ্বাদশোঽধ্যাযঃ||১২||
मधुमेहित्वमापन्नो भिषग्भिः परिवर्जितः||४३|| शिलाजतुतुलामद्यात्प्रमेहार्तः पुनर्नवः| ४३ १/२| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां चतुर्थे चिकित्सितस्थाने प्रमेहचिकित्सितं नाम द्वादशोऽध्यायः||१२||
🔊 Audio coming soon