Adhikarana vamanakalpAdhyAyaH (2) · Śloka 2
tasmāt kalpasthānamucyata ityāha athātō vamanakalpaṁ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātrēyādayō maharṣayaḥ| (gadyasūtrē)||2||
तस्मात् कल्पस्थानमुच्यत इत्याह अथातो वमनकल्पं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे)||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madanakalpaH,vamane madanaM shreShTham virecane trivRunmUlaM shreShTham,vyAdhivashAjjImUtAdervishiShTatA (1) · Śloka 1
prādhānyācca vamanakalpē madanamēva śasyata ityāha atha madanakalpaḥ| vamanē madanaṁ śrēṣṭhaṁ, trivr̥nmūlaṁ virēcanē| nityamanyasya tu vyādhiviśēṣēṇa viśiṣṭatā||1||
प्राधान्याच्च वमनकल्पे मदनमेव शस्यत इत्याह अथ मदनकल्पः| वमने मदनं श्रेष्ठं, त्रिवृन्मूलं विरेचने| नित्यमन्यस्य तु व्याधिविशेषेण विशिष्टता||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madanaphalAnAM saMskAraH (2-6) · Śloka 6
phalāni nātipāṇḍūni na cātiharitānyapi| ādāyāhni praśastarkṣē madhyē grīṣmavasantayōḥ||2|| pramr̥jya kuśamuttōlyāṁ kṣiptvā badhvā pralēpayēt| gōmayēnānu muttōlīṁ dhānyamadhyē nidhāpayēt||3|| mr̥dubhūtāni madhviṣṭagandhāni kuśavēṣṭanāt| niṣkr̥ṣṭāni gatē'ṣṭāhē śōṣayēttānyathātapē||4|| tēṣāṁ tataḥ suśuṣkāṇāmuddhr̥tya phalapippalīḥ| dadhimadhvājyapalalairmr̥ditvā śōṣayētpunaḥ||5|| tataḥ suguptaṁ saṁsthāpya rkāyakālē prayōjayēt| |6|
फलानि नातिपाण्डूनि न चातिहरितान्यपि| आदायाह्नि प्रशस्तर्क्षे मध्ये ग्रीष्मवसन्तयोः||२|| प्रमृज्य कुशमुत्तोल्यां क्षिप्त्वा बध्वा प्रलेपयेत्| गोमयेनानु मुत्तोलीं धान्यमध्ये निधापयेत्||३|| मृदुभूतानि मध्विष्टगन्धानि कुशवेष्टनात्| निष्कृष्टानि गतेऽष्टाहे शोषयेत्तान्यथातपे||४|| तेषां ततः सुशुष्काणामुद्धृत्य फलपिप्पलीः| दधिमध्वाज्यपललैर्मृदित्वा शोषयेत्पुनः||५|| ततः सुगुप्तं संस्थाप्य र्कायकाले प्रयोजयेत्| |६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madanaprayogaH (6-9) · Śloka 9
| athādāya tatō mātrāṁ jarjarīkr̥tya vāsayēt||6|| śarvarīṁ madhuyaṣṭyā vā kōvidārasya vā jalē| karbudārasya bimbyā vā nīpasya vidulasya vā||7|| śaṇapuṣpyāḥ sadāpuṣpyāḥ pratyakpuṣpyudakē'thavā| tataḥ pibētkaṣāyaṁ taṁ prātarmr̥ditagālitam||8|| sūtrōditēna vidhinā sādhu tēna tathā vamēt| |9|
| अथादाय ततो मात्रां जर्जरीकृत्य वासयेत्||६|| शर्वरीं मधुयष्ट्या वा कोविदारस्य वा जले| कर्बुदारस्य बिम्ब्या वा नीपस्य विदुलस्य वा||७|| शणपुष्प्याः सदापुष्प्याः प्रत्यक्पुष्प्युदकेऽथवा| ततः पिबेत्कषायं तं प्रातर्मृदितगालितम्||८|| सूत्रोदितेन विधिना साधु तेन तथा वमेत्| |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmajvarAdau visheShaH (9-10) · Śloka 10
| ślēṣmajvarapratiśyāyagulmāntarvidradhīṣu ca||9|| pracchardayēdwiśēṣēṇa yāvatpittasya darśanam| |10|
| श्लेष्मज्वरप्रतिश्यायगुल्मान्तर्विद्रधीषु च||९|| प्रच्छर्दयेद्विशेषेण यावत्पित्तस्य दर्शनम्| |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarArucyAdiShu vamanayogaH (10-11) · Śloka 11
| phalapippalicūrṇaṁ vā kwāthēna svēna bhāvitam||10|| tribhāgatriphalācūrṇaṁ kōvidārādivāriṇā| pibējjvarāruciṣṭhēvagranthyapacyarbudōdarī||11||
| फलपिप्पलिचूर्णं वा क्वाथेन स्वेन भावितम्||१०|| त्रिभागत्रिफलाचूर्णं कोविदारादिवारिणा| पिबेज्ज्वरारुचिष्ठेवग्रन्थ्यपच्यर्बुदोदरी||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphasthAnage pitte (12) · Śloka 12
pittē kaphasthānagatē jīmūtādijalēna tat| |12|
पित्ते कफस्थानगते जीमूतादिजलेन तत्| |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hRuddAhAdau vamanayogaH (12-13) · Śloka 13
| hr̥ddāhē'dhōstrapittē ca kṣīraṁ tatpippalīśr̥tam||12|| kṣairēyīṁ vā| |13|
| हृद्दाहेऽधोस्त्रपित्ते च क्षीरं तत्पिप्पलीशृतम्||१२|| क्षैरेयीं वा| |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphacchardyAdau vamanayogaH (13) · Śloka 13
kaphacchardiprasēkatamakēṣu tu| dadhyuttaraṁ vā dadhi vā tacchr̥takṣīrasambhavam||13||
कफच्छर्दिप्रसेकतमकेषु तु| दध्युत्तरं वा दधि वा तच्छृतक्षीरसम्भवम्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sukhakArako vamanayogaH (14) · Śloka 14
phalādikwāthakalkābhyāṁ siddhaṁ tatsiddhadugdhajam| sarpiḥ kaphābhibhūtē'gnau śuṣyaddēhē ca vāmanam||14||
फलादिक्वाथकल्काभ्यां सिद्धं तत्सिद्धदुग्धजम्| सर्पिः कफाभिभूतेऽग्नौ शुष्यद्देहे च वामनम्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhakShyabhojyeShu vamanayogaH (15-16) · Śloka 16
swarasaṁ phalamajjñō vā bhallātakavidhiśr̥tam| ādarvīlēpanātsiddhaṁ līḍhvā pracchardayētsukham||15|| taṁ lēhaṁ bhakṣyabhōjyēṣu tatkaṣāyāṁśca yōjayēt| |16|
स्वरसं फलमज्ज्ञो वा भल्लातकविधिशृतम्| आदर्वीलेपनात्सिद्धं लीढ्वा प्रच्छर्दयेत्सुखम्||१५|| तं लेहं भक्ष्यभोज्येषु तत्कषायांश्च योजयेत्| |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana santarpaNavyAdhiShu vamanayogaH (16-17) · Śloka 17
| vatsakādipratīvāpaḥ kaṣāyaḥ phalamajjajaḥ||16|| nimbārkānyatarakwāthasamāyuktō niyacchati| baddhamūlānapi vyādhīn sarvān santarpaṇōdbhavān||17||
| वत्सकादिप्रतीवापः कषायः फलमज्जजः||१६|| निम्बार्कान्यतरक्वाथसमायुक्तो नियच्छति| बद्धमूलानपि व्याधीन् सर्वान् सन्तर्पणोद्भवान्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana phalAbhAve puShpaM shalATu vA (18-2) · Śloka 2
rāṭhapuṣpaphalaślakṣṇacūrṇairmālyaṁ surūkṣitam| vamēnmaṇḍarasādīnāṁ tr̥ptō jighran sukhaṁ sukhī||18|| ēvamēva phalābhāvē kalpyaṁ puṣpaṁ śalāṭu vā| |19| iti madanakalpaḥ||2||
राठपुष्पफलश्लक्ष्णचूर्णैर्माल्यं सुरूक्षितम्| वमेन्मण्डरसादीनां तृप्तो जिघ्रन् सुखं सुखी||१८|| एवमेव फलाभावे कल्प्यं पुष्पं शलाटु वा| |१९| इति मदनकल्पः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jImUtakalpaH (19) · Śloka 19
atha jīmūtakalpa:| | jīmūtādyāśca phalavat|19|
अथ जीमूतकल्प:| | जीमूताद्याश्च फलवत्|१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarashvAsAdau jImUto yojyaH (19-20) · Śloka 20
| jīmūtaṁ tu viśēṣataḥ||19|| prayōktavyaṁ jvaraśvāsakāsahidhmādirōgiṇām| |20|
| जीमूतं तु विशेषतः||१९|| प्रयोक्तव्यं ज्वरश्वासकासहिध्मादिरोगिणाम्| |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tumbIkoshAtakIShvapIyaM kalpanA (20-22) · Śloka 22
| payaḥ puṣpē'sya nirvr̥ttē, phalē pēyā payaskr̥tā||20|| lōmaśē kṣīrasantānaṁ, dadhyuttaramalōmaśē| śr̥̄tē payasi dadhyamlaṁ jātaṁ haritapāṇḍukē||21|| āsutya vāruṇīmaṇḍaṁ pibēnmr̥ditagālitam| kaphādarōcakē kāsē pāṇḍutwē rājayakṣmaṇi||22||
| पयः पुष्पेऽस्य निर्वृत्ते, फले पेया पयस्कृता||२०|| लोमशे क्षीरसन्तानं, दध्युत्तरमलोमशे| शॄते पयसि दध्यम्लं जातं हरितपाण्डुके||२१|| आसुत्य वारुणीमण्डं पिबेन्मृदितगालितम्| कफादरोचके कासे पाण्डुत्वे राजयक्ष्मणि||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtapittArdite vamanayogaH (23) · Śloka 23
iyaṁ ca kalpanā kāryā tumbīkōśātakīṣvapi| |23|
इयं च कल्पना कार्या तुम्बीकोशातकीष्वपि| |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittashleShmajvare vamanayogaH (23-25) · Śloka 25
| paryāgatānāṁ śuṣkāṇāṁ phalānāṁ vēṇijanmanām||23|| cūrṇasya payasā śuktiṁ vātapittārditaḥ pibēt| dwē vā trīṇyapi vā''pōthya kwāthē tiktōttamasya vā||24|| āragvadhādinavakādāsutyānyatamasya vā| vimr̥dya pūtaṁ taṁ kwāthaṁ pittaślēṣmajwarī pibēt||25||
| पर्यागतानां शुष्काणां फलानां वेणिजन्मनाम्||२३|| चूर्णस्य पयसा शुक्तिं वातपित्तार्दितः पिबेत्| द्वे वा त्रीण्यपि वाऽऽपोथ्य क्वाथे तिक्तोत्तमस्य वा||२४|| आरग्वधादिनवकादासुत्यान्यतमस्य वा| विमृद्य पूतं तं क्वाथं पित्तश्लेष्मज्वरी पिबेत्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittjvarAdau vamanayogaH (26-2) · Śloka 2
jīmūtakalkaṁ cūrṇaṁ vā pibēcchītēna vāriṇā| jwarē paittē, kavōṣṇēna kaphavātātkaphādapi||26|| iti jimūtakalpaḥ||2||
जीमूतकल्कं चूर्णं वा पिबेच्छीतेन वारिणा| ज्वरे पैत्ते, कवोष्णेन कफवातात्कफादपि||२६|| इति जिमूतकल्पः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAsashvAsAdau ikShvAkuHshastaH (27) · Śloka 27
athēkṣwākukalpaḥ| kāsaśwāsaviṣacchardijvarārtē kaphakarśitē| ikṣwākurvamanē śastaḥ pratāmyati ca mānavē||27||
अथेक्ष्वाकुकल्पः| कासश्वासविषच्छर्दिज्वरार्ते कफकर्शिते| इक्ष्वाकुर्वमने शस्तः प्रताम्यति च मानवे||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittashleShmajvarAdou ikShvAku prayogaH (28) · Śloka 28
phalapuṣpavihīnasya pravālaistasya sādhitam| pittaślēṣmajvarē kṣīraṁ pittōdriktē prayōjayēt||28||
फलपुष्पविहीनस्य प्रवालैस्तस्य साधितम्| पित्तश्लेष्मज्वरे क्षीरं पित्तोद्रिक्ते प्रयोजयेत्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphakAsAdau vamanayogaH (29) · Śloka 29
hr̥̄tamadhyē phalē jīrṇē sthitaṁ kṣīraṁ yadā dadhi| syāttadā kaphajē kāsē śwāsē vamyaṁ ca pāyayēt||29||
हॄतमध्ये फले जीर्णे स्थितं क्षीरं यदा दधि| स्यात्तदा कफजे कासे श्वासे वम्यं च पाययेत्||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDukuShThAdau vamanayogaH (30) · Śloka 30
mastunā vā phalānmadhyaṁ pāṇḍukuṣṭhaviṣārditaḥ| tēna takraṁ vipakvaṁ vā pibētatsamadhusaindhavam||30||
मस्तुना वा फलान्मध्यं पाण्डुकुष्ठविषार्दितः| तेन तक्रं विपक्वं वा पिबेतत्समधुसैन्धवम्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShagulmAdau vamanayogaH (31) · Śloka 31
bhāvayitvā''jadugdhēna bījaṁ tēnaiva vā pibēt| viṣagulmaudaragranthigaṇḍēṣu ślīpadēṣu ca||31||
भावयित्वाऽऽजदुग्धेन बीजं तेनैव वा पिबेत्| विषगुल्मौदरग्रन्थिगण्डेषु श्लीपदेषु च||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajvarAdau vamanayogaH (32) · Śloka 32
saktubhirvā pibēnmanthaṁ tumbīsvarasabhāvitaiḥ| kaphōdbhavē jvarē kāsē galarōgēṣvarōcakē||32||
सक्तुभिर्वा पिबेन्मन्थं तुम्बीस्वरसभावितैः| कफोद्भवे ज्वरे कासे गलरोगेष्वरोचके||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gulmajvarAdau vamanayogaH (33) · Śloka 33
gulmē jvarē prasaktē ca kalkaṁ māṁsarasaiḥ pibēt| naraḥ sādhu vamatyēvaṁ na ca daurbalyamaśnutē||33||
गुल्मे ज्वरे प्रसक्ते च कल्कं मांसरसैः पिबेत्| नरः साधु वमत्येवं न च दौर्बल्यमश्नुते||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sukhiShu AdhrApako vamanayogaH (34-3) · Śloka 3
tumbyāḥ phalarasaiḥ śuṣkaiḥ sapuṣpairavacūrṇitam| chardayēnmālyamāghrāya gandhasampatsukhōcitaḥ||34|| itīkṣvākukalpaḥ||3||
तुम्ब्याः फलरसैः शुष्कैः सपुष्पैरवचूर्णितम्| छर्दयेन्माल्यमाघ्राय गन्धसम्पत्सुखोचितः||३४|| इतीक्ष्वाकुकल्पः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAsagulmAdau dhAmArgavaH iShTaH (35-36) · Śloka 36
atha dhāmārgavakalpaḥ| kāsagulmōdaragarē vātē ślēṣmāśayasthitē| kaphē ca kaṇṭhavaktrasthē kaphasañcayajēṣu ca||35|| dhāmārgavō gadēṣviṣṭaḥ sthirēṣu ca mahatsu ca| |36|
अथ धामार्गवकल्पः| कासगुल्मोदरगरे वाते श्लेष्माशयस्थिते| कफे च कण्ठवक्त्रस्थे कफसञ्चयजेषु च||३५|| धामार्गवो गदेष्विष्टः स्थिरेषु च महत्सु च| |३६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAsAdau dhAmArgavaprayogaH (36-38) · Śloka 38
| jīvakarṣabhakau vīrā kapikacchūḥ śatāvarī||36|| kākōlī śrāvāṇī mēdā mahāmēdā madhūlikā| tadrajōbhiḥ pr̥thaglēhā dhamārgavarajōnvitāḥ||37|| kāsē hr̥dayadāhē ca śastā madhusitādrutāḥ| |38|
| जीवकर्षभकौ वीरा कपिकच्छूः शतावरी||३६|| काकोली श्रावाणी मेदा महामेदा मधूलिका| तद्रजोभिः पृथग्लेहा धमार्गवरजोन्विताः||३७|| कासे हृदयदाहे च शस्ता मधुसिताद्रुताः| |३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sapittoShme kaPe prayogaH (38) · Śloka 38
| tē sukhāmbhōnupānāḥ syuḥ pittōṣmasahitē kaphē||38||
| ते सुखाम्भोनुपानाः स्युः पित्तोष्मसहिते कफे||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShApahaH prayogaH (39) · Śloka 39
dhānyatumbaruyūṣēṇa kalkastasya viṣāpahaḥ| |39|
धान्यतुम्बरुयूषेण कल्कस्तस्य विषापहः| |३९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAnasaroge prayogaH (39-4) · Śloka 4
| bimyāḥ punarnavāyā vā kāsamardasya vā rasē||39|| ēkaṁ dhāmārgavaṁ dvē vā mānasē mr̥ditaṁ pibēt| tacchr̥takṣīrajaṁ sarpiḥ sādhitaṁ vā phalādibhiḥ||40|| iti dhāmārgavakalpaḥ||4||
| बिम्याः पुनर्नवाया वा कासमर्दस्य वा रसे||३९|| एकं धामार्गवं द्वे वा मानसे मृदितं पिबेत्| तच्छृतक्षीरजं सर्पिः साधितं वा फलादिभिः||४०|| इति धामार्गवकल्पः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kuShThAdau kShveDaH shasyate (41) · Śloka 41
atha kṣvēḍakalpaḥ| kṣvēḍō'tikaṭutīkṣṇōṣṇaḥ pragāḍhēṣu praśasyatē| kuṣṭhapāṇḍvāmayaplīhaśōphagulmagarādiṣu||41||
अथ क्ष्वेडकल्पः| क्ष्वेडोऽतिकटुतीक्ष्णोष्णः प्रगाढेषु प्रशस्यते| कुष्ठपाण्ड्वामयप्लीहशोफगुल्मगरादिषु||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShveDasya vamanaprayogaH (42) · Śloka 42
pr̥thak phalādiṣaṭkasya kvāthē māṁsamanūpajam| kōśātakyā samaṁ siddhaṁ tadrasaṁ lavaṇaṁ pibēt||42||
पृथक् फलादिषट्कस्य क्वाथे मांसमनूपजम्| कोशातक्या समं सिद्धं तद्रसं लवणं पिबेत्||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShveDasya anyaH prayogaH (43) · Śloka 43
phalādipippalītulyaṁ siddhaṁ kṣvēḍarasē'thavā| |43|
फलादिपिप्पलीतुल्यं सिद्धं क्ष्वेडरसेऽथवा| |४३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShveDasya anyaH prayogaH (43-4) · Śloka 4
| kṣvēḍakvāthaṁ pibētatsiddhaṁ miśramikṣurasēna vā||43|| iti kṣvēḍakalpaḥ||4||
| क्ष्वेडक्वाथं पिबेतत्सिद्धं मिश्रमिक्षुरसेन वा||४३|| इति क्ष्वेडकल्पः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sukumArAdiShu kauTajaM shreShTham (44) · Śloka 44
atha kuṭajaphalakalpaḥ| kauṭajaṁ sukumārēṣu pittaraktakaphōdayē| jvarē visarpē hr̥drōgē khuḍē kuṣṭhē ca pūjitam||44||
अथ कुटजफलकल्पः| कौटजं सुकुमारेषु पित्तरक्तकफोदये| ज्वरे विसर्पे हृद्रोगे खुडे कुष्ठे च पूजितम्||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kauTajasya vamanaprayogaH (45-5) · Śloka 5
sarṣapāṇāṁ madhūkānāṁ tōyēna lavaṇasya vā| pāyayētkauṭajaṁ bījaṁ yuktaṁ kr̥śarayā'thavā||45|| saptāhaṁ vā'rkadugdhāktaṁ taccūrṇaṁ pāyayētpr̥thak| phalajīmūtakēkṣvākujīvantījīvakōdakaiḥ||46|| iti kuṭajaphalakalpaḥ||5||
सर्षपाणां मधूकानां तोयेन लवणस्य वा| पाययेत्कौटजं बीजं युक्तं कृशरयाऽथवा||४५|| सप्ताहं वाऽर्कदुग्धाक्तं तच्चूर्णं पाययेत्पृथक्| फलजीमूतकेक्ष्वाकुजीवन्तीजीवकोदकैः||४६|| इति कुटजफलकल्पः||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanayogAnAmupasaMhAraH (1) · Śloka 1
vamanauṣadhamukhyānāmiti kalpadigīritā| bījēnānēna matimānanyānyapi ca kalpayēt||47|| iti śrīvaidyapatisiṁhaguptasūnuśrīmadvāgbhaṭaviracitāyāmaṣṭāṅgahr̥dayasaṁhitāyāṁ pañcamē kalpasiddhisthānē vamanakalpō nāma prathamō'dhyāyaḥ||1||
वमनौषधमुख्यानामिति कल्पदिगीरिता| बीजेनानेन मतिमानन्यान्यपि च कल्पयेत्||४७|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां पञ्चमे कल्पसिद्धिस्थाने वमनकल्पो नाम प्रथमोऽध्यायः||१||
🔊 Audio coming soon