Adhikarana vamanakalpAdhyAyaH (2) · Śloka 2
తస్మాత్ కల్పస్థానముచ్యత ఇత్యాహ అథాతో వమనకల్పం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః| (గద్యసూత్రే)||2||
तस्मात् कल्पस्थानमुच्यत इत्याह अथातो वमनकल्पं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे)||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madanakalpaH,vamane madanaM shreShTham virecane trivRunmUlaM shreShTham,vyAdhivashAjjImUtAdervishiShTatA (1) · Śloka 1
ప్రాధాన్యాచ్చ వమనకల్పే మదనమేవ శస్యత ఇత్యాహ అథ మదనకల్పః| వమనే మదనం శ్రేష్ఠం, త్రివృన్మూలం విరేచనే| నిత్యమన్యస్య తు వ్యాధివిశేషేణ విశిష్టతా||1||
प्राधान्याच्च वमनकल्पे मदनमेव शस्यत इत्याह अथ मदनकल्पः| वमने मदनं श्रेष्ठं, त्रिवृन्मूलं विरेचने| नित्यमन्यस्य तु व्याधिविशेषेण विशिष्टता||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madanaphalAnAM saMskAraH (2-6) · Śloka 6
ఫలాని నాతిపాండూని న చాతిహరితాన్యపి| ఆదాయాహ్ని ప్రశస్తర్క్షే మధ్యే గ్రీష్మవసంతయోః||2|| ప్రమృజ్య కుశముత్తోల్యాం క్షిప్త్వా బధ్వా ప్రలేపయేత్| గోమయేనాను ముత్తోలీం ధాన్యమధ్యే నిధాపయేత్||3|| మృదుభూతాని మధ్విష్టగంధాని కుశవేష్టనాత్| నిష్కృష్టాని గతేఽష్టాహే శోషయేత్తాన్యథాతపే||4|| తేషాం తతః సుశుష్కాణాముద్ధృత్య ఫలపిప్పలీః| దధిమధ్వాజ్యపలలైర్మృదిత్వా శోషయేత్పునః||5|| తతః సుగుప్తం సంస్థాప్య ర్కాయకాలే ప్రయోజయేత్| |6|
फलानि नातिपाण्डूनि न चातिहरितान्यपि| आदायाह्नि प्रशस्तर्क्षे मध्ये ग्रीष्मवसन्तयोः||२|| प्रमृज्य कुशमुत्तोल्यां क्षिप्त्वा बध्वा प्रलेपयेत्| गोमयेनानु मुत्तोलीं धान्यमध्ये निधापयेत्||३|| मृदुभूतानि मध्विष्टगन्धानि कुशवेष्टनात्| निष्कृष्टानि गतेऽष्टाहे शोषयेत्तान्यथातपे||४|| तेषां ततः सुशुष्काणामुद्धृत्य फलपिप्पलीः| दधिमध्वाज्यपललैर्मृदित्वा शोषयेत्पुनः||५|| ततः सुगुप्तं संस्थाप्य र्कायकाले प्रयोजयेत्| |६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madanaprayogaH (6-9) · Śloka 9
| అథాదాయ తతో మాత్రాం జర్జరీకృత్య వాసయేత్||6|| శర్వరీం మధుయష్ట్యా వా కోవిదారస్య వా జలే| కర్బుదారస్య బింబ్యా వా నీపస్య విదులస్య వా||7|| శణపుష్ప్యాః సదాపుష్ప్యాః ప్రత్యక్పుష్ప్యుదకేఽథవా| తతః పిబేత్కషాయం తం ప్రాతర్మృదితగాలితం||8|| సూత్రోదితేన విధినా సాధు తేన తథా వమేత్| |9|
| अथादाय ततो मात्रां जर्जरीकृत्य वासयेत्||६|| शर्वरीं मधुयष्ट्या वा कोविदारस्य वा जले| कर्बुदारस्य बिम्ब्या वा नीपस्य विदुलस्य वा||७|| शणपुष्प्याः सदापुष्प्याः प्रत्यक्पुष्प्युदकेऽथवा| ततः पिबेत्कषायं तं प्रातर्मृदितगालितम्||८|| सूत्रोदितेन विधिना साधु तेन तथा वमेत्| |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmajvarAdau visheShaH (9-10) · Śloka 10
| శ్లేష్మజ్వరప్రతిశ్యాయగుల్మాంతర్విద్రధీషు చ||9|| ప్రచ్ఛర్దయేద్విశేషేణ యావత్పిత్తస్య దర్శనం| |10|
| श्लेष्मज्वरप्रतिश्यायगुल्मान्तर्विद्रधीषु च||९|| प्रच्छर्दयेद्विशेषेण यावत्पित्तस्य दर्शनम्| |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarArucyAdiShu vamanayogaH (10-11) · Śloka 11
| ఫలపిప్పలిచూర్ణం వా క్వాథేన స్వేన భావితం||10|| త్రిభాగత్రిఫలాచూర్ణం కోవిదారాదివారిణా| పిబేజ్జ్వరారుచిష్ఠేవగ్రంథ్యపచ్యర్బుదోదరీ||11||
| फलपिप्पलिचूर्णं वा क्वाथेन स्वेन भावितम्||१०|| त्रिभागत्रिफलाचूर्णं कोविदारादिवारिणा| पिबेज्ज्वरारुचिष्ठेवग्रन्थ्यपच्यर्बुदोदरी||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphasthAnage pitte (12) · Śloka 12
పిత్తే కఫస్థానగతే జీమూతాదిజలేన తత్| |12|
पित्ते कफस्थानगते जीमूतादिजलेन तत्| |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hRuddAhAdau vamanayogaH (12-13) · Śloka 13
| హృద్దాహేఽధోస్త్రపిత్తే చ క్షీరం తత్పిప్పలీశృతం||12|| క్షైరేయీం వా| |13|
| हृद्दाहेऽधोस्त्रपित्ते च क्षीरं तत्पिप्पलीशृतम्||१२|| क्षैरेयीं वा| |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphacchardyAdau vamanayogaH (13) · Śloka 13
కఫచ్ఛర్దిప్రసేకతమకేషు తు| దధ్యుత్తరం వా దధి వా తచ్ఛృతక్షీరసంభవం||13||
कफच्छर्दिप्रसेकतमकेषु तु| दध्युत्तरं वा दधि वा तच्छृतक्षीरसम्भवम्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sukhakArako vamanayogaH (14) · Śloka 14
ఫలాదిక్వాథకల్కాభ్యాం సిద్ధం తత్సిద్ధదుగ్ధజం| సర్పిః కఫాభిభూతేఽగ్నౌ శుష్యద్దేహే చ వామనం||14||
फलादिक्वाथकल्काभ्यां सिद्धं तत्सिद्धदुग्धजम्| सर्पिः कफाभिभूतेऽग्नौ शुष्यद्देहे च वामनम्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhakShyabhojyeShu vamanayogaH (15-16) · Śloka 16
స్వరసం ఫలమజ్జ్ఞో వా భల్లాతకవిధిశృతం| ఆదర్వీలేపనాత్సిద్ధం లీఢ్వా ప్రచ్ఛర్దయేత్సుఖం||15|| తం లేహం భక్ష్యభోజ్యేషు తత్కషాయాంశ్చ యోజయేత్| |16|
स्वरसं फलमज्ज्ञो वा भल्लातकविधिशृतम्| आदर्वीलेपनात्सिद्धं लीढ्वा प्रच्छर्दयेत्सुखम्||१५|| तं लेहं भक्ष्यभोज्येषु तत्कषायांश्च योजयेत्| |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana santarpaNavyAdhiShu vamanayogaH (16-17) · Śloka 17
| వత్సకాదిప్రతీవాపః కషాయః ఫలమజ్జజః||16|| నింబార్కాన్యతరక్వాథసమాయుక్తో నియచ్ఛతి| బద్ధమూలానపి వ్యాధీన్ సర్వాన్ సంతర్పణోద్భవాన్||17||
| वत्सकादिप्रतीवापः कषायः फलमज्जजः||१६|| निम्बार्कान्यतरक्वाथसमायुक्तो नियच्छति| बद्धमूलानपि व्याधीन् सर्वान् सन्तर्पणोद्भवान्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana phalAbhAve puShpaM shalATu vA (18-2) · Śloka 2
రాఠపుష్పఫలశ్లక్ష్ణచూర్ణైర్మాల్యం సురూక్షితం| వమేన్మండరసాదీనాం తృప్తో జిఘ్రన్ సుఖం సుఖీ||18|| ఏవమేవ ఫలాభావే కల్ప్యం పుష్పం శలాటు వా| |19| ఇతి మదనకల్పః||2||
राठपुष्पफलश्लक्ष्णचूर्णैर्माल्यं सुरूक्षितम्| वमेन्मण्डरसादीनां तृप्तो जिघ्रन् सुखं सुखी||१८|| एवमेव फलाभावे कल्प्यं पुष्पं शलाटु वा| |१९| इति मदनकल्पः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jImUtakalpaH (19) · Śloka 19
అథ జీమూతకల్ప:| | జీమూతాద్యాశ్చ ఫలవత్|19|
अथ जीमूतकल्प:| | जीमूताद्याश्च फलवत्|१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarashvAsAdau jImUto yojyaH (19-20) · Śloka 20
| జీమూతం తు విశేషతః||19|| ప్రయోక్తవ్యం జ్వరశ్వాసకాసహిధ్మాదిరోగిణాం| |20|
| जीमूतं तु विशेषतः||१९|| प्रयोक्तव्यं ज्वरश्वासकासहिध्मादिरोगिणाम्| |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tumbIkoshAtakIShvapIyaM kalpanA (20-22) · Śloka 22
| పయః పుష్పేఽస్య నిర్వృత్తే, ఫలే పేయా పయస్కృతా||20|| లోమశే క్షీరసంతానం, దధ్యుత్తరమలోమశే| శౄతే పయసి దధ్యమ్లం జాతం హరితపాండుకే||21|| ఆసుత్య వారుణీమండం పిబేన్మృదితగాలితం| కఫాదరోచకే కాసే పాండుత్వే రాజయక్ష్మణి||22||
| पयः पुष्पेऽस्य निर्वृत्ते, फले पेया पयस्कृता||२०|| लोमशे क्षीरसन्तानं, दध्युत्तरमलोमशे| शॄते पयसि दध्यम्लं जातं हरितपाण्डुके||२१|| आसुत्य वारुणीमण्डं पिबेन्मृदितगालितम्| कफादरोचके कासे पाण्डुत्वे राजयक्ष्मणि||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtapittArdite vamanayogaH (23) · Śloka 23
ఇయం చ కల్పనా కార్యా తుంబీకోశాతకీష్వపి| |23|
इयं च कल्पना कार्या तुम्बीकोशातकीष्वपि| |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittashleShmajvare vamanayogaH (23-25) · Śloka 25
| పర్యాగతానాం శుష్కాణాం ఫలానాం వేణిజన్మనాం||23|| చూర్ణస్య పయసా శుక్తిం వాతపిత్తార్దితః పిబేత్| ద్వే వా త్రీణ్యపి వాఽఽపోథ్య క్వాథే తిక్తోత్తమస్య వా||24|| ఆరగ్వధాదినవకాదాసుత్యాన్యతమస్య వా| విమృద్య పూతం తం క్వాథం పిత్తశ్లేష్మజ్వరీ పిబేత్||25||
| पर्यागतानां शुष्काणां फलानां वेणिजन्मनाम्||२३|| चूर्णस्य पयसा शुक्तिं वातपित्तार्दितः पिबेत्| द्वे वा त्रीण्यपि वाऽऽपोथ्य क्वाथे तिक्तोत्तमस्य वा||२४|| आरग्वधादिनवकादासुत्यान्यतमस्य वा| विमृद्य पूतं तं क्वाथं पित्तश्लेष्मज्वरी पिबेत्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittjvarAdau vamanayogaH (26-2) · Śloka 2
జీమూతకల్కం చూర్ణం వా పిబేచ్ఛీతేన వారిణా| జ్వరే పైత్తే, కవోష్ణేన కఫవాతాత్కఫాదపి||26|| ఇతి జిమూతకల్పః||2||
जीमूतकल्कं चूर्णं वा पिबेच्छीतेन वारिणा| ज्वरे पैत्ते, कवोष्णेन कफवातात्कफादपि||२६|| इति जिमूतकल्पः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAsashvAsAdau ikShvAkuHshastaH (27) · Śloka 27
అథేక్ష్వాకుకల్పః| కాసశ్వాసవిషచ్ఛర్దిజ్వరార్తే కఫకర్శితే| ఇక్ష్వాకుర్వమనే శస్తః ప్రతామ్యతి చ మానవే||27||
अथेक्ष्वाकुकल्पः| कासश्वासविषच्छर्दिज्वरार्ते कफकर्शिते| इक्ष्वाकुर्वमने शस्तः प्रताम्यति च मानवे||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittashleShmajvarAdou ikShvAku prayogaH (28) · Śloka 28
ఫలపుష్పవిహీనస్య ప్రవాలైస్తస్య సాధితం| పిత్తశ్లేష్మజ్వరే క్షీరం పిత్తోద్రిక్తే ప్రయోజయేత్||28||
फलपुष्पविहीनस्य प्रवालैस्तस्य साधितम्| पित्तश्लेष्मज्वरे क्षीरं पित्तोद्रिक्ते प्रयोजयेत्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphakAsAdau vamanayogaH (29) · Śloka 29
హౄతమధ్యే ఫలే జీర్ణే స్థితం క్షీరం యదా దధి| స్యాత్తదా కఫజే కాసే శ్వాసే వమ్యం చ పాయయేత్||29||
हॄतमध्ये फले जीर्णे स्थितं क्षीरं यदा दधि| स्यात्तदा कफजे कासे श्वासे वम्यं च पाययेत्||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pANDukuShThAdau vamanayogaH (30) · Śloka 30
మస్తునా వా ఫలాన్మధ్యం పాండుకుష్ఠవిషార్దితః| తేన తక్రం విపక్వం వా పిబేతత్సమధుసైంధవం||30||
मस्तुना वा फलान्मध्यं पाण्डुकुष्ठविषार्दितः| तेन तक्रं विपक्वं वा पिबेतत्समधुसैन्धवम्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShagulmAdau vamanayogaH (31) · Śloka 31
భావయిత్వాఽఽజదుగ్ధేన బీజం తేనైవ వా పిబేత్| విషగుల్మౌదరగ్రంథిగండేషు శ్లీపదేషు చ||31||
भावयित्वाऽऽजदुग्धेन बीजं तेनैव वा पिबेत्| विषगुल्मौदरग्रन्थिगण्डेषु श्लीपदेषु च||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajvarAdau vamanayogaH (32) · Śloka 32
సక్తుభిర్వా పిబేన్మంథం తుంబీస్వరసభావితైః| కఫోద్భవే జ్వరే కాసే గలరోగేష్వరోచకే||32||
सक्तुभिर्वा पिबेन्मन्थं तुम्बीस्वरसभावितैः| कफोद्भवे ज्वरे कासे गलरोगेष्वरोचके||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gulmajvarAdau vamanayogaH (33) · Śloka 33
గుల్మే జ్వరే ప్రసక్తే చ కల్కం మాంసరసైః పిబేత్| నరః సాధు వమత్యేవం న చ దౌర్బల్యమశ్నుతే||33||
गुल्मे ज्वरे प्रसक्ते च कल्कं मांसरसैः पिबेत्| नरः साधु वमत्येवं न च दौर्बल्यमश्नुते||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sukhiShu AdhrApako vamanayogaH (34-3) · Śloka 3
తుంబ్యాః ఫలరసైః శుష్కైః సపుష్పైరవచూర్ణితం| ఛర్దయేన్మాల్యమాఘ్రాయ గంధసంపత్సుఖోచితః||34|| ఇతీక్ష్వాకుకల్పః||3||
तुम्ब्याः फलरसैः शुष्कैः सपुष्पैरवचूर्णितम्| छर्दयेन्माल्यमाघ्राय गन्धसम्पत्सुखोचितः||३४|| इतीक्ष्वाकुकल्पः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAsagulmAdau dhAmArgavaH iShTaH (35-36) · Śloka 36
అథ ధామార్గవకల్పః| కాసగుల్మోదరగరే వాతే శ్లేష్మాశయస్థితే| కఫే చ కంఠవక్త్రస్థే కఫసంచయజేషు చ||35|| ధామార్గవో గదేష్విష్టః స్థిరేషు చ మహత్సు చ| |36|
अथ धामार्गवकल्पः| कासगुल्मोदरगरे वाते श्लेष्माशयस्थिते| कफे च कण्ठवक्त्रस्थे कफसञ्चयजेषु च||३५|| धामार्गवो गदेष्विष्टः स्थिरेषु च महत्सु च| |३६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAsAdau dhAmArgavaprayogaH (36-38) · Śloka 38
| జీవకర్షభకౌ వీరా కపికచ్ఛూః శతావరీ||36|| కాకోలీ శ్రావాణీ మేదా మహామేదా మధూలికా| తద్రజోభిః పృథగ్లేహా ధమార్గవరజోన్వితాః||37|| కాసే హృదయదాహే చ శస్తా మధుసితాద్రుతాః| |38|
| जीवकर्षभकौ वीरा कपिकच्छूः शतावरी||३६|| काकोली श्रावाणी मेदा महामेदा मधूलिका| तद्रजोभिः पृथग्लेहा धमार्गवरजोन्विताः||३७|| कासे हृदयदाहे च शस्ता मधुसिताद्रुताः| |३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sapittoShme kaPe prayogaH (38) · Śloka 38
| తే సుఖాంభోనుపానాః స్యుః పిత్తోష్మసహితే కఫే||38||
| ते सुखाम्भोनुपानाः स्युः पित्तोष्मसहिते कफे||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShApahaH prayogaH (39) · Śloka 39
ధాన్యతుంబరుయూషేణ కల్కస్తస్య విషాపహః| |39|
धान्यतुम्बरुयूषेण कल्कस्तस्य विषापहः| |३९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAnasaroge prayogaH (39-4) · Śloka 4
| బిమ్యాః పునర్నవాయా వా కాసమర్దస్య వా రసే||39|| ఏకం ధామార్గవం ద్వే వా మానసే మృదితం పిబేత్| తచ్ఛృతక్షీరజం సర్పిః సాధితం వా ఫలాదిభిః||40|| ఇతి ధామార్గవకల్పః||4||
| बिम्याः पुनर्नवाया वा कासमर्दस्य वा रसे||३९|| एकं धामार्गवं द्वे वा मानसे मृदितं पिबेत्| तच्छृतक्षीरजं सर्पिः साधितं वा फलादिभिः||४०|| इति धामार्गवकल्पः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kuShThAdau kShveDaH shasyate (41) · Śloka 41
అథ క్ష్వేడకల్పః| క్ష్వేడోఽతికటుతీక్ష్ణోష్ణః ప్రగాఢేషు ప్రశస్యతే| కుష్ఠపాండ్వామయప్లీహశోఫగుల్మగరాదిషు||41||
अथ क्ष्वेडकल्पः| क्ष्वेडोऽतिकटुतीक्ष्णोष्णः प्रगाढेषु प्रशस्यते| कुष्ठपाण्ड्वामयप्लीहशोफगुल्मगरादिषु||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShveDasya vamanaprayogaH (42) · Śloka 42
పృథక్ ఫలాదిషట్కస్య క్వాథే మాంసమనూపజం| కోశాతక్యా సమం సిద్ధం తద్రసం లవణం పిబేత్||42||
पृथक् फलादिषट्कस्य क्वाथे मांसमनूपजम्| कोशातक्या समं सिद्धं तद्रसं लवणं पिबेत्||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShveDasya anyaH prayogaH (43) · Śloka 43
ఫలాదిపిప్పలీతుల్యం సిద్ధం క్ష్వేడరసేఽథవా| |43|
फलादिपिप्पलीतुल्यं सिद्धं क्ष्वेडरसेऽथवा| |४३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShveDasya anyaH prayogaH (43-4) · Śloka 4
| క్ష్వేడక్వాథం పిబేతత్సిద్ధం మిశ్రమిక్షురసేన వా||43|| ఇతి క్ష్వేడకల్పః||4||
| क्ष्वेडक्वाथं पिबेतत्सिद्धं मिश्रमिक्षुरसेन वा||४३|| इति क्ष्वेडकल्पः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sukumArAdiShu kauTajaM shreShTham (44) · Śloka 44
అథ కుటజఫలకల్పః| కౌటజం సుకుమారేషు పిత్తరక్తకఫోదయే| జ్వరే విసర్పే హృద్రోగే ఖుడే కుష్ఠే చ పూజితం||44||
अथ कुटजफलकल्पः| कौटजं सुकुमारेषु पित्तरक्तकफोदये| ज्वरे विसर्पे हृद्रोगे खुडे कुष्ठे च पूजितम्||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kauTajasya vamanaprayogaH (45-5) · Śloka 5
సర్షపాణాం మధూకానాం తోయేన లవణస్య వా| పాయయేత్కౌటజం బీజం యుక్తం కృశరయాఽథవా||45|| సప్తాహం వాఽర్కదుగ్ధాక్తం తచ్చూర్ణం పాయయేత్పృథక్| ఫలజీమూతకేక్ష్వాకుజీవంతీజీవకోదకైః||46|| ఇతి కుటజఫలకల్పః||5||
सर्षपाणां मधूकानां तोयेन लवणस्य वा| पाययेत्कौटजं बीजं युक्तं कृशरयाऽथवा||४५|| सप्ताहं वाऽर्कदुग्धाक्तं तच्चूर्णं पाययेत्पृथक्| फलजीमूतकेक्ष्वाकुजीवन्तीजीवकोदकैः||४६|| इति कुटजफलकल्पः||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanayogAnAmupasaMhAraH (1) · Śloka 1
వమనౌషధముఖ్యానామితి కల్పదిగీరితా| బీజేనానేన మతిమానన్యాన్యపి చ కల్పయేత్||47|| ఇతి శ్రీవైద్యపతిసింహగుప్తసూనుశ్రీమద్వాగ్భటవిరచితాయామష్టాంగహృదయసంహితాయాం పంచమే కల్పసిద్ధిస్థానే వమనకల్పో నామ ప్రథమోఽధ్యాయః||1||
वमनौषधमुख्यानामिति कल्पदिगीरिता| बीजेनानेन मतिमानन्यान्यपि च कल्पयेत्||४७|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां पञ्चमे कल्पसिद्धिस्थाने वमनकल्पो नाम प्रथमोऽध्यायः||१||
🔊 Audio coming soon