Adhikarana virecanakalpAdhyAyaH (2) · Śloka 2
అథాతో విరేచనకల్పం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః| (గద్యసూత్రే)||2||
View original
अथातो विरेचनकल्पं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे)||२||
🔊 Audio coming soon
2. virēcanakalpādhyāyaḥ
Adhikarana trivRucchyAmayoH kalpaH trivRuto guNAshca (1) · Śloka 1
అథ త్రివృచ్ఛ్యామయోః కల్పః| కషాయమధురా రూక్షా విపాకే కటుకా త్రివృత్| కఫపిత్తప్రశమనీ రౌక్ష్యాచ్చానిలకోపనీ||1||
View original
अथ त्रिवृच्छ्यामयोः कल्पः| कषायमधुरा रूक्षा विपाके कटुका त्रिवृत्| कफपित्तप्रशमनी रौक्ष्याच्चानिलकोपनी||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trivRutaH saMyogAdikRutA guNAH (2) · Śloka 2
సేదానీమౌషధైర్యుక్తా వాతపిత్తకఫాపహైః| కల్పవైశేష్యమాసాద్య జాయతే సర్వరోగజిత్||2||
View original
सेदानीमौषधैर्युक्ता वातपित्तकफापहैः| कल्पवैशेष्यमासाद्य जायते सर्वरोगजित्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trivRuto Bedadvayam (3) · Śloka 3
ద్విధా ఖ్యాతం చ తన్మూలం శ్యామం శ్యామాఽరుణం త్రివృత్| |3|
View original
द्विधा ख्यातं च तन्मूलं श्यामं श्यामाऽरुणं त्रिवृत्| |३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arUNasya viShayaH (3-4) · Śloka 4
| త్రివృదాఖ్యం వరతరం నిరపాయం సుఖం తయోః||3|| సుకుమారే శిశౌ వృద్ధే మృదుకోష్ఠే చ తద్ధితం| |4|
View original
| त्रिवृदाख्यं वरतरं निरपायं सुखं तयोः||३|| सुकुमारे शिशौ वृद्धे मृदुकोष्ठे च तद्धितम्| |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shyAmasya viShayaH (4-5) · Śloka 5
సాపాయత్వే విశేషేణ హేతుమాహ | మూర్చ్ఛాసమ్మోహహృత్కంఠకషణక్షణనప్రదం||4|| శ్యామం తీక్ష్ణాశుకారిత్వాదతస్తదపి శస్యతే| క్రూరే కోష్ఠే బహౌ దోషే క్లేశక్షమిణి చాతురే||5||
View original
सापायत्वे विशेषेण हेतुमाह | मूर्च्छासम्मोहहृत्कण्ठकषणक्षणनप्रदम्||४|| श्यामं तीक्ष्णाशुकारित्वादतस्तदपि शस्यते| क्रूरे कोष्ठे बहौ दोषे क्लेशक्षमिणि चातुरे||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahaNavidhiH (6) · Śloka 6
గంభీరానుగతం శ్లక్ష్ణమతిర్యగ్విసృతం చ యత్| గృహీత్వా విసృజేత్కాష్ఠం త్వచం శుష్కాం నిధాపయేత్||6||
View original
गम्भीरानुगतं श्लक्ष्णमतिर्यग्विसृतं च यत्| गृहीत्वा विसृजेत्काष्ठं त्वचं शुष्कां निधापयेत्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaroge virecanayogaH (7) · Śloka 7
అథ కాలే తతశ్చూర్ణం కించిన్నాగరసైంధవం| వాతామయే పిబేదమ్లైః|7|
View original
अथ काले ततश्चूर्णं किञ्चिन्नागरसैन्धवम्| वातामये पिबेदम्लैः|७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaroge virecanayogaH (7-8) · Śloka 8
| పైత్తే సాజ్యసితామధు||7|| క్షీరద్రాక్షేక్షుకాశ్మర్యస్వాదుస్కంధవరారసైః| |8|
View original
| पैत्ते साज्यसितामधु||७|| क्षीरद्राक्षेक्षुकाश्मर्यस्वादुस्कन्धवरारसैः| |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaParoge virecanayogaH (8-9) · Śloka 9
| కఫామయే పీలురసమూత్రమద్యామ్లకాంజికైః||8|| పంచకోలాదిచూర్ణైశ్చ యుక్త్యా యుక్తం కఫాపహైః| |9|
View original
| कफामये पीलुरसमूत्रमद्याम्लकाञ्जिकैः||८|| पञ्चकोलादिचूर्णैश्च युक्त्या युक्तं कफापहैः| |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hRudyo virecanayogaH (9-10) · Śloka 10
| త్రివృత్కల్కకషాయాభ్యాం సాధితః ససితో హిమః||9|| మధుత్రిజాతసంయుక్తో లేహో హృద్యం విరేచనం| |10|
View original
| त्रिवृत्कल्ककषायाभ्यां साधितः ससितो हिमः||९|| मधुत्रिजातसंयुक्तो लेहो हृद्यं विरेचनम्| |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtajvarAdau virecanayogaH (10-11) · Śloka 11
| అజగంధా తవక్షీరీ విదారీ శర్కరా త్రివృత్||10|| చూర్ణితం మధుసర్పిర్భ్యాం లీఢ్వా సాధు విరిచ్యతే| సన్నిపాతజ్వరస్తంభపిపాసాదాహపీడితః||11||
View original
| अजगन्धा तवक्षीरी विदारी शर्करा त्रिवृत्||१०|| चूर्णितं मधुसर्पिर्भ्यां लीढ्वा साधु विरिच्यते| सन्निपातज्वरस्तम्भपिपासादाहपीडितः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtajvarAdau anyo virecanayogaH (12) · Śloka 12
లింపేదంతస్త్రివృతయా ద్విధాకృత్వేక్షుగండికాం| ఏకీకృత్య చ తత్స్విన్నం పుటపాకేన భక్షయేత్||12||
View original
लिम्पेदन्तस्त्रिवृतया द्विधाकृत्वेक्षुगण्डिकाम्| एकीकृत्य च तत्स्विन्नं पुटपाकेन भक्षयेत्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtarogAdiShu nirapAyo virecanayogaH (13-14) · Śloka 14
భృంగైలాభ్యాం సమా నీలీ తైస్త్రివృత్తైశ్చ శర్కరా| చూర్ణం ఫలరసక్షౌద్రసక్తుభిస్తర్పణం పిబేత్||13|| వాతపిత్తకఫోత్థేషు రోగేష్వల్పానలేషు చ| నరేషు సుకుమారేషు నిరపాయం విరేచనం||14||
View original
भृङ्गैलाभ्यां समा नीली तैस्त्रिवृत्तैश्च शर्करा| चूर्णं फलरसक्षौद्रसक्तुभिस्तर्पणं पिबेत्||१३|| वातपित्तकफोत्थेषु रोगेष्वल्पानलेषु च| नरेषु सुकुमारेषु निरपायं विरेचनम्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gulmAdiShu virecanayogaH (15-16) · Śloka 16
విడంగతండులవరాయావశూకకణాస్త్రివృత్| సర్వతోఽర్ధేన తల్లీఢం మధ్వాజ్యేన గుడేన వా||15|| గుల్మం ప్లీహోదరం కాసం హలీమకమరోచకం| కఫవాతకృతాంశ్చాన్యాన్ పరిమార్ష్టి గదాన్ బహూన్||16||
View original
विडङ्गतण्डुलवरायावशूककणास्त्रिवृत्| सर्वतोऽर्धेन तल्लीढं मध्वाज्येन गुडेन वा||१५|| गुल्मं प्लीहोदरं कासं हलीमकमरोचकम्| कफवातकृतांश्चान्यान् परिमार्ष्टि गदान् बहून्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kalyANakaguDaH kuShThAdiShu (17-21) · Śloka 21
విడంగపిప్పలీమూలత్రిఫలాధాన్యచిత్రకాన్| మరీచేంద్రయవాజాజీపిప్పలీహస్తిపిప్పలీః||17|| దీప్యకం పంచలవణం చూర్ణితం కార్షికం పృథక్| తిలతైలత్రివృచ్చూర్ణభాగౌ చాష్టపలోన్మితౌ||18|| ధాత్రీఫలరసప్రస్థాంస్త్రీన్ గుడార్ధతులాన్వితాన్| పక్త్వా మృద్వగ్నినా ఖాదేత్తతో మాత్రామయంత్రణః||19|| కుష్ఠార్శఃకామలాగుల్మమేహోదరభగందరాన్| గ్రహణీపాండురోగాంశ్చ హంతి పుంసవనశ్చ సః||20|| గుడః కల్యాణకో నామ సర్వేష్వృతుషు యౌగికః| |21|
View original
विडङ्गपिप्पलीमूलत्रिफलाधान्यचित्रकान्| मरीचेन्द्रयवाजाजीपिप्पलीहस्तिपिप्पलीः||१७|| दीप्यकं पञ्चलवणं चूर्णितं कार्षिकं पृथक्| तिलतैलत्रिवृच्चूर्णभागौ चाष्टपलोन्मितौ||१८|| धात्रीफलरसप्रस्थांस्त्रीन् गुडार्धतुलान्वितान्| पक्त्वा मृद्वग्निना खादेत्ततो मात्रामयन्त्रणः||१९|| कुष्ठार्शःकामलागुल्ममेहोदरभगन्दरान्| ग्रहणीपाण्डुरोगांश्च हन्ति पुंसवनश्च सः||२०|| गुडः कल्याणको नाम सर्वेष्वृतुषु यौगिकः| |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avipattiyogo mUtrakRucCrAdiShu (21-23) · Śloka 23
| వ్యోషత్రిజాతకాంభోదకృమిఘ్నామలకైస్త్రివృత్||21|| సర్వైః సమా సమసితా క్షౌద్రేణ గుటికాః కృతాః| మూత్రకృచ్ఛ్రజ్వరచ్ఛర్దికాసశోషభ్రమక్షయే||22|| తాపే పాండ్వామయేఽల్పేఽగ్నౌ శస్తాః సర్వవిషేషు చ| అవిపత్తిరయం యోగః ప్రశస్తః పిత్తరోగిణాం||23||
View original
| व्योषत्रिजातकाम्भोदकृमिघ्नामलकैस्त्रिवृत्||२१|| सर्वैः समा समसिता क्षौद्रेण गुटिकाः कृताः| मूत्रकृच्छ्रज्वरच्छर्दिकासशोषभ्रमक्षये||२२|| तापे पाण्ड्वामयेऽल्पेऽग्नौ शस्ताः सर्वविषेषु च| अविपत्तिरयं योगः प्रशस्तः पित्तरोगिणाम्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana varShAsu virecanayogaH (24) · Śloka 24
త్రివృతా కౌటజం బీజం పిప్పలీ విశ్వభేషజం| క్షౌద్రద్రాక్షారసోపేతం వర్షాకాలే విరేచనం||24||
View original
त्रिवृता कौटजं बीजं पिप्पली विश्वभेषजम्| क्षौद्रद्राक्षारसोपेतं वर्षाकाले विरेचनम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sharadi virecanayogaH (25) · Śloka 25
త్రివృద్దురాలభాముస్తశర్కరోదీచ్యచందనం| ద్రాక్షాంబునా సయష్ట్యాహ్వసాతలం జలదాత్యయే||25||
View original
त्रिवृद्दुरालभामुस्तशर्करोदीच्यचन्दनम्| द्राक्षाम्बुना सयष्ट्याह्वसातलं जलदात्यये||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hemante virecanayogaH (26) · Śloka 26
త్రివృతాం చిత్రకం పాఠామజాజీం సరలం వచాం| స్వర్ణక్షీరీం చ హేమంతే చూర్ణముష్ణాంబునా పిబేత్||26||
View original
त्रिवृतां चित्रकं पाठामजाजीं सरलं वचाम्| स्वर्णक्षीरीं च हेमन्ते चूर्णमुष्णाम्बुना पिबेत्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grIShme virecanayogaH (27) · Śloka 27
త్రివృతా శర్కరాతుల్యా గ్రీష్మకాలే విరేచనం| |27|
View original
त्रिवृता शर्करातुल्या ग्रीष्मकाले विरेचनम्| |२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snigdhAnAM sarvartuko virecanayogaH (27-28) · Śloka 28
| త్రివృత్త్రాయంతిహపుషాసాతలాకటురోహిణీః||27|| స్వర్ణక్షీరీం చ సంచూర్ణ్య గోమూత్రే భావయేత్త్ర్యహం| ఏష సర్వర్తుకో యోగః స్నిగ్ధానాం మలదోషహృత్||28||
View original
| त्रिवृत्त्रायन्तिहपुषासातलाकटुरोहिणीः||२७|| स्वर्णक्षीरीं च सञ्चूर्ण्य गोमूत्रे भावयेत्त्र्यहम्| एष सर्वर्तुको योगः स्निग्धानां मलदोषहृत्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rUkShANAM sarvartuko virecanayogaH (29-1) · Śloka 1
శ్యామాత్రివృద్దురాలంభాహస్తిపిప్పలివత్సకం| నీలినీకటుకాముస్తాశ్రేష్ఠాయుక్తం సుచూర్ణితం||29|| రసాజ్యోష్ణాంబుభిః శస్తం రూక్షాణామపి సర్వదా| |30| ఇతి త్రివృచ్ఛ్యామయోః కల్పః||1||
View original
श्यामात्रिवृद्दुरालम्भाहस्तिपिप्पलिवत्सकम्| नीलिनीकटुकामुस्ताश्रेष्ठायुक्तं सुचूर्णितम्||२९|| रसाज्योष्णाम्बुभिः शस्तं रूक्षाणामपि सर्वदा| |३०| इति त्रिवृच्छ्यामयोः कल्पः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjavRukShakalpaH jvarAdiShu virecanayogaH (30-31) · Śloka 31
అథ రాజవృక్షకల్పః| | జ్వరహృద్రోగవాతాసృగుదావర్తాదిరోగిషు||30|| రాజవృక్షోఽధికం పథ్యో మృదుర్మధురశీతలః| |31|
View original
अथ राजवृक्षकल्पः| | ज्वरहृद्रोगवातासृगुदावर्तादिरोगिषु||३०|| राजवृक्षोऽधिकं पथ्यो मृदुर्मधुरशीतलः| |३१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bAlAdiShu visheSheNa yogaH (31-32) · Śloka 32
| బాలే వృద్ధే క్షతే క్షీణే సుకుమారే చ మానవే||31|| యోజ్యో మృద్వనపాయిత్వాద్విశేషాచ్చతురంగులః| |32|
View original
| बाले वृद्धे क्षते क्षीणे सुकुमारे च मानवे||३१|| योज्यो मृद्वनपायित्वाद्विशेषाच्चतुरङ्गुलः| |३२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahaNavidhiH (32-34) · Śloka 34
| ఫలకాలే పరిణతం ఫలం తస్య సమాహరేత్||32|| తేషాం గుణవతాం భారం సికతాసు వినిక్షిపేత్| సప్తరాత్రాత్సముద్ధృత్య శోషయేదాతపే తతః||33|| తతో మజ్జానముద్ధృత్య శుచౌ పాత్రే నిధాపయేత్| |34|
View original
| फलकाले परिणतं फलं तस्य समाहरेत्||३२|| तेषां गुणवतां भारं सिकतासु विनिक्षिपेत्| सप्तरात्रात्समुद्धृत्य शोषयेदातपे ततः||३३|| ततो मज्जानमुद्धृत्य शुचौ पात्रे निधापयेत्| |३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dAhodAvartayoH virecanayogaH (34-35) · Śloka 35
| ద్రాక్షారసేన తం దద్యాద్దాహోదావర్తపీడితే||34|| చతుర్వర్షే సుఖం బాలే యావద్ద్వాదశవార్షికే| |35|
View original
| द्राक्षारसेन तं दद्याद्दाहोदावर्तपीडिते||३४|| चतुर्वर्षे सुखं बाले यावद्द्वादशवार्षिके| |३५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dAhodAvartayoH anye pa~jca yogAH (35-36) · Śloka 36
| చతురంగులమజ్జ్ఞో వా కషాయం పాయయేద్ధిమం||35|| దధిమండసురామండధాత్రీఫలరసైః పృథక్| సౌవీరకేణ వా యుక్తం కల్కేన త్రైవృతేన వా||36||
View original
| चतुरङ्गुलमज्ज्ञो वा कषायं पाययेद्धिमम्||३५|| दधिमण्डसुरामण्डधात्रीफलरसैः पृथक्| सौवीरकेण वा युक्तम् कल्केन त्रैवृतेन वा||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjavRukShAriShTaM virecanayogaH (37-2) · Śloka 2
దంతీకషాయే తన్మజ్జ్ఞో గుడం జీర్ణం చ నిక్షిపేత్| తమరిష్టం స్థితం మాసం పాయయేత్ పక్షమేవ వా||37|| ఇతి రాజవృక్షకల్పః||2||
View original
दन्तीकषाये तन्मज्ज्ञो गुडं जीर्णं च निक्षिपेत्| तमरिष्टं स्थितं मासं पाययेत् पक्षमेव वा||३७|| इति राजवृक्षकल्पः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tilvakakalpaH tilvakamUlacUrNasya yogaH (38-40) · Śloka 40
అథ తిల్వకకల్పః| త్వచం తిల్వకమూలస్య త్యక్త్వాఽఽభ్యంతరవల్కలం| విశోష్య చూర్ణయిత్వా చ ద్వౌ భాగౌ గాలయేత్తతః||38|| రోధ్రస్యైవ కషాయేణ తృతీయం తేన భావయేత్| కషాయే దశమూలస్య తం భాగం భావితం పునః||39|| శుష్కం చూర్ణం పునః కృత్వా తతః పాణితలం పిబేత్| మస్తుమూత్రసురామండకోలధాత్రీఫలాంబుభిః||40||
View original
अथ तिल्वककल्पः| त्वचं तिल्वकमूलस्य त्यक्त्वाऽऽभ्यन्तरवल्कलम्| विशोष्य चूर्णयित्वा च द्वौ भागौ गालयेत्ततः||३८|| रोध्रस्यैव कषायेण तृतीयं तेन भावयेत्| कषाये दशमूलस्य तं भागं भावितं पुनः||३९|| शुष्कं चूर्णं पुनः कृत्वा ततः पाणितलं पिबेत्| मस्तुमूत्रसुरामण्डकोलधात्रीफलाम्बुभिः||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tilvakamUlakalkasya yogaH (41-3) · Śloka 3
తిల్వకస్య కషాయేణ కల్కేన చ సశర్కరః| సఘృతః సాధితో లేహః స చ శ్రేష్ఠం విరేచనం||41|| ఇతి తిల్వకకల్పః||3||
View original
तिल्वकस्य कषायेण कल्केन च सशर्करः| सघृतः साधितो लेहः स च श्रेष्ठं विरेचनम्||४१|| इति तिल्वककल्पः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sudhAkalpaH sudhAkShIrasya virecanayogaH (42-47) · Śloka 47
అథ సుధాకల్పః| సుధా భినత్తి దోషాణాం మహాంతమపి సంచయం| ఆశ్వేవ కష్ఠవిభ్రంశాన్నైవ తాం కల్పయేదతః||42|| మృదౌ కోష్ఠేఽబలే బాలే స్థవిరే దీర్ఘరోగిణి| కల్ప్యా గుల్మోదరగరత్వగ్రోగమధుమేహిషు||43|| పాండౌ దూషీవిషే శోఫే దోషవిభ్రాంతచేతసి| సా శ్రేష్ఠా కంటకైస్తీక్ష్ణైర్బహుభిశ్చ సమాచితా||44|| ద్వివర్షాం వా త్రివర్షాం వా శిశిరాంతే విశేషతః| తాం పాటయిత్వా శస్త్రేణ క్షీరముద్ధారయేత్తతః||45|| బిల్వాదీనాం బృహత్యోర్వా క్వాథేన సమమేకశః| మిశ్రయిత్వా సుధాక్షీరం తతోఽంగారేషు శోషయేత్||46|| పిబేత్కృత్వా తు గుటికాం మస్తుమూత్రసురాదిభిః| |47|
View original
अथ सुधाकल्पः| सुधा भिनत्ति दोषाणां महान्तमपि सञ्चयम्| आश्वेव कष्ठविभ्रंशान्नैव तां कल्पयेदतः||४२|| मृदौ कोष्ठेऽबले बाले स्थविरे दीर्घरोगिणि| कल्प्या गुल्मोदरगरत्वग्रोगमधुमेहिषु||४३|| पाण्डौ दूषीविषे शोफे दोषविभ्रान्तचेतसि| सा श्रेष्ठा कण्टकैस्तीक्ष्णैर्बहुभिश्च समाचिता||४४|| द्विवर्षां वा त्रिवर्षां वा शिशिरान्ते विशेषतः| तां पाटयित्वा शस्त्रेण क्षीरमुद्धारयेत्ततः||४५|| बिल्वादीनां बृहत्योर्वा क्वाथेन सममेकशः| मिश्रयित्वा सुधाक्षीरं ततोऽङ्गारेषु शोषयेत्||४६|| पिबेत्कृत्वा तु गुटिकां मस्तुमूत्रसुरादिभिः| |४७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sudhAkShIrasya anyo virecanayogaH (47-4) · Śloka 4
| త్రివృతాదీన్నవ వరాం స్వర్ణక్షీరీం ససాతలాం||47|| సప్తాహం స్నుక్పయః పీతాన్ రసేనాజ్యేన వా పిబేత్| తద్వద్వ్యోషోత్తమాకుంభనికుంభాగ్నీన్ గుడాంబునా||48|| ఇతి సుధాకల్పః||4||
View original
| त्रिवृतादीन्नव वरां स्वर्णक्षीरीं ससातलाम्||४७|| सप्ताहं स्नुक्पयः पीतान् रसेनाज्येन वा पिबेत्| तद्वद्व्योषोत्तमाकुम्भनिकुम्भाग्नीन् गुडाम्बुना||४८|| इति सुधाकल्पः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sha~gkhinIphalasya kalpaH saptalAmUlasya kalpaH (49-5) · Śloka 5
అథ శంఖినీసప్తలయోః కల్పః| నాతిశుష్కం ఫలం గ్రాహ్యం శంఖిన్యా నిస్తుషీకృతం| సప్తలాయాస్తథా మూలం తే తు తీక్ష్ణవికాషిణీ||49|| శ్లేష్మామయోదరగరశ్వయథ్వాదిషు కల్పయేత్| అక్షమాత్రం తయోః పిండం మదిరాలవణాన్వితం||50|| హృద్రోగే వాతకఫజే తద్వద్గుల్మేఽపి యోజయేత్| |51| ఇతి శంఖినీసప్తలయోః కల్పః||5||
View original
अथ शङ्खिनीसप्तलयोः कल्पः| नातिशुष्कं फलं ग्राह्यं शङ्खिन्या निस्तुषीकृतम्| सप्तलायास्तथा मूलं ते तु तीक्ष्णविकाषिणी||४९|| श्लेष्मामयोदरगरश्वयथ्वादिषु कल्पयेत्| अक्षमात्रं तयोः पिण्डं मदिरालवणान्वितम्||५०|| हृद्रोगे वातकफजे तद्वद्गुल्मेऽपि योजयेत्| |५१| इति शङ्खिनीसप्तलयोः कल्पः||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantIdravantyoH kalpaH praklinnadehAdiShu kalpaH (51-57) · Śloka 57
అథ దంతీద్రవంత్యోః కల్పః| | దంతిదంతస్థిరం స్థూలం మూలం దంతీద్రవంతిజం||51|| ఆతామ్రశ్యావతీక్ష్ణోష్ణమాశుకారి వికాశి చ| గురు ప్రకోపి వాతస్య పిత్తశ్లేష్మవిలాయనం||52|| తత్క్షౌద్రపిప్పలీలిప్తం స్వేద్యం మృద్దర్భవేష్టితం| శోష్యం మందాతపేఽగ్న్యర్కౌ హతో హ్యస్య వికాశితాం||53|| తత్పిబేన్మస్తుమదిరాతక్రపీలురసాసవైః| అభిష్యణ్ణతనుర్గుల్మీ ప్రమేహీ జఠరీ గరీ||54|| గోమృగాజరసైః పాండుః కృమికోష్ఠీ భగందరీ| సిద్ధం తత్క్వాథకల్కాభ్యాం దశమూలరసేన చ||55|| విసర్పవిద్రధ్యలజీకక్షాదాహాన్ జయేద్ధృతం| తైలం తు గుల్మమేహార్శోవిబంధకఫమారుతాన్||56|| మహాస్నేహః శకృచ్ఛుక్రవాతసంగానిలవ్యథాః| ఇతి దంతీద్రవంత్యోః కల్పః| విరేచనే ముఖ్యతమా నవైతే త్రివృతాదయః||57||
View original
अथ दन्तीद्रवन्त्योः कल्पः| | दन्तिदन्तस्थिरं स्थूलं मूलं दन्तीद्रवन्तिजम्||५१|| आताम्रश्यावतीक्ष्णोष्णमाशुकारि विकाशि च| गुरु प्रकोपि वातस्य पित्तश्लेष्मविलायनम्||५२|| तत्क्षौद्रपिप्पलीलिप्तं स्वेद्यं मृद्दर्भवेष्टितम्| शोष्यं मन्दातपेऽग्न्यर्कौ हतो ह्यस्य विकाशिताम्||५३|| तत्पिबेन्मस्तुमदिरातक्रपीलुरसासवैः| अभिष्यण्णतनुर्गुल्मी प्रमेही जठरी गरी||५४|| गोमृगाजरसैः पाण्डुः कृमिकोष्ठी भगन्दरी| सिद्धं तत्क्वाथकल्काभ्यां दशमूलरसेन च||५५|| विसर्पविद्रध्यलजीकक्षादाहान् जयेद्धृतम्| तैलं तु गुल्ममेहार्शोविबन्धकफमारुतान्||५६|| महास्नेहः शकृच्छुक्रवातसङ्गानिलव्यथाः| इति दन्तीद्रवन्त्योः कल्पः| विरेचने मुख्यतमा नवैते त्रिवृतादयः||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana harItakIkalpaH grahaNyAdiShu kalpaH (58-6) · Śloka 6
అథ హరీతకీకల్పః| హరీతకీమపి త్రివృద్విధానేనోపకల్పయేత్| గుడస్యాష్టపలే పథ్యావింశతిః స్యాత్పలం పలం||58|| దంతీచిత్రకయోః కర్షౌ పిప్పలీత్రివృతోర్దశ| ప్రకల్ప్య మోదకానేకం దశమే దశమేఽహని||59|| ఉష్ణాంభోఽను పిబేత్ఖాదేత్తాన్ సర్వాన్విధినాఽమునా| ఏతే నిష్పరిహారాః స్యుః సర్వవ్యాధినిబర్హణాః||60|| విశేషాద్గ్రహణీపాండుకండూకోఠార్శసాం హితాః| |61| ఇతి హరీతకీకల్పః||6||
View original
अथ हरीतकीकल्पः| हरीतकीमपि त्रिवृद्विधानेनोपकल्पयेत्| गुडस्याष्टपले पथ्याविंशतिः स्यात्पलं पलम्||५८|| दन्तीचित्रकयोः कर्षौ पिप्पलीत्रिवृतोर्दश| प्रकल्प्य मोदकानेकं दशमे दशमेऽहनि||५९|| उष्णाम्भोऽनु पिबेत्खादेत्तान् सर्वान्विधिनाऽमुना| एते निष्परिहाराः स्युः सर्वव्याधिनिबर्हणाः||६०|| विशेषाद्ग्रहणीपाण्डुकण्डूकोठार्शसां हिताः| |६१| इति हरीतकीकल्पः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uktAnAM virecanakalpAnAM ki~jcidvisheShaH (2) · Śloka 2
అల్పస్యాపి మహార్థత్వం ప్రభూతస్యాల్పకర్మతాం||61|| కుర్యాత్సంశ్లేషవిశ్లేషకాలసంస్కారయుక్తిభిః| 61 1/2| త్వక్కేసరామ్రాతకదాడిమైలా- సితోపలామాక్షికమాతులుంగైః| మద్యేన తైస్తైశ్చ మనోనుకూలై- ర్యుక్తాని దేయాని విరేచనాని| 62 1/2| ఇతి శ్రీవైద్యపతిసింహగుప్తసూనుశ్రీమద్వాగ్భటవిరచితా యామష్టాంగహృదయసంహితాయాం పంచమే కల్పసిద్ధిస్థానే విరేచనకల్పో నామ ద్వితీయోఽధ్యాయః||2||
View original
अल्पस्यापि महार्थत्वं प्रभूतस्याल्पकर्मताम्||६१|| कुर्यात्संश्लेषविश्लेषकालसंस्कारयुक्तिभिः| ६१ १/२| त्वक्केसराम्रातकदाडिमैला- सितोपलामाक्षिकमातुलुङ्गैः| मद्येन तैस्तैश्च मनोनुकूलै- र्युक्तानि देयानि विरेचनानि| ६२ १/२| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचिता यामष्टाङ्गहृदयसंहितायां पञ्चमे कल्पसिद्धिस्थाने विरेचनकल्पो नाम द्वितीयोऽध्यायः||२||
🔊 Audio coming soon