15. vātavyādhinidānadhyāyaḥ

Adhikarana vAtavyAdhinidAnAdhyAyaH, sarvArthAnarthakaraNe vAyuH kAraNam (2-1) · Śloka 1

ಅಥಾತೋ ವಾತವ್ಯಾಧಿನಿದಾನಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ)|೨| ಸರ್ವಾರ್ಥಾನರ್ಥಕರಣೇ ವಿಶ್ವಸ್ಯಾಸ್ಯೈಕಕಾರಣಮ್| ಅದುಷ್ಟದುಷ್ಟಃ ಪವನಃ, ಶರೀರಸ್ಯ ವಿಶೇಷತಃ||೧||

Adhikarana vAyoH svarUpam (2-3) · Śloka 3

ಕಥಂ ವಾಯುಃ ಕಾರಣಮಿತ್ಯವಗಮ್ಯತೇ ? ಇತ್ಯಾಹ - - - - ಸ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ ವಿಶ್ವಾತ್ಮಾ ವಿಶ್ವರೂಪಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ| ಸ್ರಷ್ಟಾ ಧಾತಾ ವಿಭುರ್ವಿಷ್ಣುಃ ಸಂಹರ್ತಾ ಮೃತ್ಯುರನ್ತಕಃ||೨|| ತದದುಷ್ಟೌ ಪ್ರಯತ್ನೇನ ಯತಿತವ್ಯಮತಃ ಸದಾ| |೩|

Adhikarana vAyoH karmanAmAdikaM sUtrasthAne uktam (3-4) · Śloka 4

| ತಸ್ಯೋಕ್ತಂ ದೋಷವಿಜ್ಞಾನೇ ಕರ್ಮ ಪ್ರಾಕೃತವೈಕೃತಮ್||೩|| ಸಮಾಸಾದ್ವ್ಯಾಸತೋ ದೋಷಭೇದೀಯೇ ನಾಮ ಧಾಮ ಚ| ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಪಞ್ಚಧಾ ಚಾರೋ ವ್ಯಾಪಾರಶ್ಚ|೪|

Adhikarana iha tu vaikRutaM karma (4-1) · Śloka 1

| ಇಹ ವೈಕೃತಮ್||೪|| ತಸ್ಯೋಚ್ಯತೇ ವಿಭಾಗೇನ ಸನಿದಾನಂ ಸಲಕ್ಷಣಮ್| |೫| |ಅಸಙ್ಖ್ಯಮಪಿ ಸಙ್ಖ್ಯಾಯ ಯದಶೀತ್ಯಾ ಪುರೇರಿತಮ್]||೧||

Adhikarana vAyukope kAraNam (5-6) · Śloka 6

ವಾಯೋಶ್ಚೋಭಯಥಾಽಪಿ ಕೋಪಃ ಸಮ್ಭವತಿ| ತಮಿದಾನೀಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ - - - - | ಧಾತುಕ್ಷಯಕರೈರ್ವಾಯುಃ ಕುಪ್ಯತ್ಯತಿನಿಷೇವಿತೈಃ||೫|| ಚರನ್ ಸ್ರೋತಃಸು ರಿಕ್ತೇಷು ಭೃಶಂ ತಾನ್ಯೇವ ಪೂರಯನ್| ತೇಭ್ಯೋಽನ್ಯದೋಷಪೂರ್ಣೇಭ್ಯಃ ಪ್ರಾಪ್ಯ ವಾಽಽವರಣಂ ಬಲೀ||೬||

Adhikarana pakvAshaye kruddhasya lakShaNam (7-8) · Śloka 8

ತತ್ರ ಪಕ್ವಾಶಯೇ ಕ್ರುದ್ಧಃ ಶೂಲಾನಾಹಾನ್ತ್ರಕೂಜನಮ್| ಮಲರೋಧಾಶ್ಮವರ್ಧ್ಮಾರ್ಶಸ್ತ್ರಿಕಪೃಷ್ಠಕಟೀಗ್ರಹಮ್||೭|| ಕರೋತ್ಯಧರಕಾಯೇ ಚ ತಾಂಸ್ತಾನ್ ಕೃಚ್ಛ್ರಾನುಪದ್ರವಾನ್| |೮|

Adhikarana AmAshaye kruddhasya lakShaNam (8-9) · Śloka 9

| ಆಮಾಶಯೇ ತೃಡ್ವಮಥುಶ್ವಾಸಕಾಸವಿಸೂಚಿಕಾಃ||೮|| ಕಣ್ಠೋಪರೋಧಮುದ್ಗಾರಾನ್ ವ್ಯಾಧೀನೂರ್ಧ್ವಂ ಚ ನಾಭಿತಃ| |೯|

Adhikarana shrotrAdiShu kruddhasya lakShaNam (9) · Śloka 9

| ಶ್ರೋತ್ರಾದಿಷ್ವಿನ್ದ್ರಿಯವಧಂ|೯|

Adhikarana tvaci kruddhasya lakShaNam (9) · Śloka 9

| ತ್ವಚಿ ಸ್ಫುಟನರೂಕ್ಷತೇ||೯||

Adhikarana rakte kruddhasya lakShaNam (10) · Śloka 10

ರಕ್ತೇ ತೀವ್ರಾ ರುಜಃ ಸ್ವಾಪಂ ತಾಪಂ ರಾಗಂ ವಿವರ್ಣತಾಮ್| ಅರೂಂಷ್ಯನ್ನಸ್ಯ ವಿಷ್ಟಮ್ಭರುಚಿಂ ಕೃಶತಾಂ ಭ್ರಮಮ್||೧೦||

Adhikarana mAMsamedasoH kruddhasya lakShaNam (11) · Śloka 11

ಮಾಂಸಮೇದೋಗತೋ ಗ್ರನ್ಥೀಂಸ್ತೋದಾಢ್ಯಾನ್ ಕರ್ಕಶಾನ್ ಶ್ರಮಮ್| ಗುರ್ವಙ್ಗಂ ಚಾತಿರುಕ್ಸ್ತಬ್ಧಂ ಮುಷ್ಟಿದಣ್ಡಹತೋಪಮಮ್||೧೧||

Adhikarana asthni kruddhasya lakShaNam (12) · Śloka 12

ಅಸ್ಥಿಸ್ಥಃ ಸಕ್ಥಿಸನ್ಧ್ಯಾಸ್ಥಿಶೂಲಂ ತೀವ್ರಂ ಬಲಕ್ಷಯಮ್| |೧೨|

Adhikarana majjAyAM kruddhasya lakShaNam (12) · Śloka 12

| ಮಜ್ಜಸ್ಥೋಽಸ್ಥಿಷು ಸೌಷಿರ್ಯಮಸ್ವಪ್ನಂ ಸನ್ತತಾಂ ರುಜಮ್||೧೨||

Adhikarana shukre kruddhasya lakShaNam (13) · Śloka 13

ಶುಕ್ರಸ್ಯ ಶೀಘ್ರಮುತ್ಸರ್ಗಂ ಸಙ್ಗಂ ವಿಕೃತಿಮೇವ ವಾ| ತದ್ವದ್ಗರ್ಭಸ್ಯ ಶುಕ್ರಸ್ಥಃ|೧೩|

Adhikarana sirAsu kruddhasya lakShaNam (13-14) · Śloka 14

| ಸಿರಾಸ್ವಾಧ್ಮಾನರಿಕ್ತತೇ||೧೩|| ತತ್ಸ್ಥಃ| |೧೪|

Adhikarana snAvni kruddhasya lakShaNam (14) · Śloka 14

ಸ್ನಾವಸ್ಥಿತಃ ಕುರ್ಯಾದ್ಗೃಧ್ರಸ್ಯಾಯಾಮಕುಬ್ಜತಾಃ| |೧೪|

Adhikarana sandhiShu kruddhasya lakShaNam (14-15) · Śloka 15

| ವಾತಪೂರ್ಣದೃತಿಸ್ಪರ್ಶಂ ಶೋಫಂ ಸನ್ಧಿಗತೋಽನಿಲಃ||೧೪|| ಪ್ರಸಾರಣಾಕುಞ್ಚನಯೋಃ ಪ್ರವೃತ್ತಿಂ ಚ ಸವೇದನಾಮ್| |೧೫|

Adhikarana sarvA~gge kruddhasya lakShaNam (15-16) · Śloka 16

| ಸರ್ವಾಙ್ಗಸಂಶ್ರಯಸ್ತೋದಭೇದಸ್ಫುರಣಭಞ್ಜನಮ್||೧೫|| ಸ್ತಮ್ಭನಾಕ್ಷೇಪಣಸ್ವಾಪಸನ್ಧ್ಯಾಕುಞ್ಚನಕಮ್ಪನಮ್| |೧೬|

Adhikarana AkShepakasya lakShaNam (16-17) · Śloka 17

| ಯದಾ ತು ಧಮನೀಃ ಸರ್ವಾಃ ಕ್ರುದ್ಧೋಽಭ್ಯೇತಿ ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ||೧೬|| ತದಾಽಙ್ಗಮಾಕ್ಷಿಪತ್ಯೇಷ ವ್ಯಾಧಿರಾಕ್ಷೇಪಕಃ ಸ್ಮೃತಃ| |೧೭|

Adhikarana apatantrakasya lakShaNam (17-20) · Śloka 20

ಅಥಾಪತನ್ತ್ರಕಂ ಲಕ್ಷಯತಿ - - - - | ಅಧಃ ಪ್ರತಿಹತೋ ವಾಯುರ್ವ್ರಜನ್ನೂರ್ಧ್ವಂ ಹೃದಾಶ್ರಿತಾಃ||೧೭|| ನಾಡೀಃ ಪ್ರವಿಶ್ಯ ಹೃದಯಂ ಶಿರಃ ಶಙ್ಖೌ ಚ ಪೀಡಯನ್| ಆಕ್ಷಿಪೇತ್ಪರಿತೋ ಗಾತ್ರಂ ಧನುರ್ವಚ್ಚಾಸ್ಯ ನಾಮಯೇತ್||೧೮|| ಕೃಚ್ಛ್ರಾದುಚ್ಛ್ವಸಿತಿ ಸ್ತಬ್ಧಸ್ರಸ್ತಮೀಲಿತದೃಕ್ತತಃ| ಕಪೋತ ಇವ ಕೃಜೇಚ್ಚ ನಿಃಸಂಜ್ಞಃ ಸೋಽಪತನ್ತ್ರಕಃ||೧೯|| ಸ ಏವ ಚಾಪತಾನಾಖ್ಯೋ ಮುಕ್ತೇ ತು ಮರುತಾ ಹೃದಿ| ಅಶ್ರ್ನುವೀತ ಮುಹುಃ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಂ ಮುಹುರಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಮಾವೃತೇ||೨೦||

Adhikarana apatAnakasya lakShaNam, apatantrakasya dushcikitsyatvam (21) · Śloka 21

ಗರ್ಭಪಾತಸಮುತ್ಪನ್ನಃ ಶೋಣಿತಾತಿಸ್ರವೋತ್ಥಿತಃ| ಅಭಿಘಾತಸಮುತ್ಥಶ್ಚ ದುಶ್ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯತಮೋ ಹಿ ಸಃ||೨೧||

Adhikarana antarAyAmasya lakShaNam (22-24) · Śloka 24

ಮನ್ಯೇ ಸಂಸ್ತಭ್ಯ ವಾತೋಽನ್ತರಾಯಚ್ಛನ್ ಧಮನೀರ್ಯದಾ| ವ್ಯಾಪ್ನೋತಿ ಸಕಲಂ ದೇಹಂ ಜತ್ರುರಾಯಮ್ಯತೇ ತದಾ||೨೨|| ಅನ್ತರ್ಧನುರಿವಾಙ್ಗಂ ಚ ವೇಗೈಃ ಸ್ತಮ್ಭಂ ಚ ನೇತ್ರಯೋಃ| ಕರೋತಿ ಜೃಮ್ಭಾಂ ದಶನಂ ದಶನಾನಾಂ ಕಫೋದ್ವಮಮ್||೨೩|| ಪಾರ್ಶ್ವಯೋರ್ವೇದನಾಂ ವಾಕ್ಯಹನುಪೃಷ್ಠಶಿರೋಗ್ರಹಮ್| ಅನ್ತರಾಯಾಮ ಇತ್ಯೇಷ|೨೪|

Adhikarana bahirAyAmasya lakShaNam (24-26) · Śloka 26

| ಬಾಹ್ಯಾಯಾಮಶ್ಚ ತದ್ವಿಧಃ||೨೪|| ದೇಹಸ್ಯ ಬಹಿರಾಯಾಮಾತ್ ಪೃಷ್ಠತೋ ನೀಯತೇ ಶಿರಃ| ಉರಶ್ಚೋತ್ಕ್ಷಿಪ್ಯತೇ ತತ್ರ ಕನ್ಧರಾ ಚಾವಮೃದ್ಯತೇ||೨೫|| ದನ್ತೇಷ್ವಾಸ್ಯೇ ಚ ವೈವರ್ಣ್ಯಂ ಪ್ರಸ್ವೇದಃ ಸ್ರಸ್ತಗಾತ್ರತಾ| ಬಾಹ್ಯಾಯಾಮಂ ಧನುಷ್ಕಮ್ಭಂ ಬ್ರುವತೇ ವೇಗಿನಂ ಚ ತಮ್||೨೬||

Adhikarana vraNAyAmasya lakShaNam (27-28) · Śloka 28

ಅಧುನಾ ವ್ರಣಾಯಾಮಮಾಹ - - - - ವ್ರಣಂ ಮರ್ಮಾಶ್ರಿತಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಸಮೀರಣಸಮೀರಣಾತ್| ವ್ಯಾಯಚ್ಛನ್ತಿ ತನುಂ ದೋಷಾಃ ಸರ್ವಾಮಾಪಾದಮಸ್ತಕಮ್||೨೭|| ತೃಷ್ಯತಃ ಪಾಣ್ಡುಗಾತ್ರಸ್ಯ ವ್ರಣಾಯಾಮಃ ಸ ವರ್ಜಿತಃ| |೨೮|

Adhikarana AkShepakeShu gate vege svAsthyam (28) · Śloka 28

| ಗತೇ ವೇಗೇ ಭವೇತ್ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಂ ಸರ್ವೇಷ್ವಾಕ್ಷೇಪಕೇಷು ಚ||೨೮||

Adhikarana hanusraMsasya lakShaNam (29-30) · Śloka 30

ಜಿಹ್ವಾತಿಲೇಖನಾಚ್ಛುಷ್ಕಭಕ್ಷಣಾದಭಿಘಾತತಃ| ಕುಪಿತೋ ಹನುಮೂಲಸ್ಥಃ ಸ್ರಂಸಯಿತ್ವಾಽನಿಲೋ ಹನೂ||೨೯|| ಕರೋತಿ ವಿವೃತಾಸ್ಯತ್ವಮಥವಾ ಸಂವೃತಾಸ್ಯತಾಮ್| ಹನುಸ್ರಂಸಃ ಸ ತೇನ ಸ್ಯಾತ್ಕೃಚ್ಛ್ರಾಚ್ಚರ್ವಣಭಾಷಣಾಮ್||೩೦||

Adhikarana jihvAstambhasya lakShaNam (31) · Śloka 31

ವಾಗ್ವಾಹಿನೀಸಿರಾಸಂಸ್ಥೋ ಜಿಹ್ವಾಂ ಸ್ತಮ್ಭಯತೇಽನಿಲಃ| ಜಿಹ್ವಾಸ್ತಮ್ಭಃ ಸ ತೇನಾನ್ನಪಾನವಾಕ್ಯೇಷ್ವನೀಶತಾ||೩೧||

Adhikarana arditasya lakShaNam (32-37) · Śloka 37

ಶಿರಸಾ ಭಾರಹರಣಾದತಿಹಾಸ್ಯಪ್ರಭಾಷಣಾತ್| ಉತ್ತ್ರಾಸವಕ್ತ್ರಕ್ಷವಥೋಃ ಖರಕಾರ್ಮುಕಕರ್ಷಣಾತ್||೩೨|| ವಿಷಮಾದುಪಧಾನಾಚ್ಚ ಕಠಿನಾನಾಂ ಚ ಚರ್ವಣಾತ್| ವಾಯುರ್ವಿವೃದ್ಧಸ್ತೈಸ್ತೈಶ್ಚ ವಾತಲೈರೂರ್ಧ್ವಮಾಸ್ಥಿತಃ||೩೩|| ವಕ್ರೀಕರೋತಿ ವಕ್ತ್ರಾರ್ಧಮುಕ್ತಂ ಹಸಿತಮೀಕ್ಷಿತಮ್| ತತೋಽಸ್ಯ ಕಮ್ಪತೇ ಮೂರ್ದ್ಧಾ ವಾಕ್ಸಙ್ಗಃ ಸ್ತಬ್ಧನೇತ್ರತಾ||೩೪|| ದನ್ತಚಾಲಃ ಸ್ವರಭ್ರಂಶಃ ಶ್ರುತಿಹಾನಿಃ ಕ್ಷವಗ್ರಹಃ| ಗನ್ಧಾಜ್ಞಾನಂ ಸ್ಮೃತೇರ್ಮೋಹಸ್ತ್ರಾಸಃ ಸುಪ್ತಸ್ಯ ಜಾಯತೇ||೩೫|| ನಿಷ್ಠೀವಃ ಪಾರ್ಶ್ವತೋ ಯಾಯಾದೇಕಸ್ಯಾಕ್ಷ್ಣೋ ನಿಮೀಲನಮ್| ಜತ್ರೋರೂರ್ಧ್ವಂ ರುಜಾ ತೀವ್ರಾ ಶರೀರಾರ್ಧೇಽಧರೇಽಪಿ ವಾ||೩೬|| ತಮಾಹುರರ್ದಿತಂ ಕೇಚಿದೇಕಾಯಾಮಮಥಾಪರೇ| |೩೭|

Adhikarana sirAgrahasya lakShaNam (37-38) · Śloka 38

| ರಕ್ತಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಪವನಃ ಕುರ್ಯಾನ್ಮೂರ್ದ್ಧಧರಾಃ ಸಿರಾಃ||೩೭|| ರೂಕ್ಷಾಃ ಸವೇದನಾಃ ಕೃಷ್ಣಾಃ ಸೋಽಸಾಧ್ಯಃ ಸ್ಯಾತ್ಸಿರಾಗ್ರಹಃ| |೩೮|

Adhikarana pakShavadhasya lakShaNam (38-40) · Śloka 40

| ಗೃಹೀತ್ವಾಽರ್ಧಂ ತನೋರ್ವಾಯುಃ ಸಿರಾಃ ಸ್ನಾಯೂರ್ವಿಶೋಷ್ಯ ಚ||೩೮|| ಪಕ್ಷಮನ್ಯತರಂ ಹನ್ತಿ ಸನ್ಧಿಬನ್ಧಾನ್ ವಿಮೋಕ್ಷಯನ್| ಕೃತ್ಸ್ನೋಽರ್ಧಕಾಯಸ್ತಸ್ಯ ಸ್ಯಾದಕರ್ಮಣ್ಯೋ ವಿಚೇತನಃ||೩೯|| ಏಕಾಙ್ಗರೋಗಂ ತಂ ಕೇಚಿದನ್ಯೇ ಪಕ್ಷವಧಂ ವಿದುಃ| |೪೦|

Adhikarana sarvA~ggarogasya lakShaNam (40) · Śloka 40

| ಸರ್ವಾಙ್ಗರೋಗಂ ತದ್ವಚ್ಚ ಸರ್ವಕಾಯಾಶ್ರಿತೇಽನಿಲೇ||೪೦||

Adhikarana pakShavadhasya kRucchrasAdhyAsAdhyatvam (41) · Śloka 41

ಶುದ್ಧವಾತಹತಃ ಪಕ್ಷಃ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯತಮೋ ಮತಃ| ಕೃಚ್ಛ್ರಸ್ತ್ವನ್ಯೇನ ಸಂಸೃಷ್ಟೋ ವಿವರ್ಜ್ಯಃ ಕ್ಷಯಹೇತುಕಃ||೪೧||

Adhikarana daNDakasya lakShaNam (42) · Śloka 42

ಆಮಬದ್ಧಾಯನಃ ಕುರ್ಯಾತ್ಸಂಸ್ತಭ್ಯಾಙ್ಗಂ ಕಫಾನ್ವಿತಃ| ಅಸಾಧ್ಯಂ ಹತಸರ್ವೇಹಂ ದಣ್ಡವದ್ದಣ್ಡಕಂ ಮರುತ್||೪೨||

Adhikarana avabAhukasya lakShaNam (43) · Śloka 43

ಅಂಸಮೂಲಸ್ಥಿತೋ ವಾಯುಃ ಸಿರಾಃ ಸಙ್ಕೋಚ್ಯ ತತ್ರಗಾಃ| ಬಾಹುಪ್ರಸ್ಪನ್ದಿತಹರಂ ಜನಯತ್ಯವಬಾಹುಕಮ್||೪೩||

Adhikarana vishvAcyAH lakShaNam (44) · Śloka 44

ತಲಂ ಪ್ರತ್ಯಙ್ಗುಲೀನಾಂ ಯಾ ಕಣ್ಡರಾ ಬಾಹುಪೃಷ್ಠತಃ| ಬಾಹುಚೇಷ್ಟಾಪಹರಣೀ ವಿಶ್ವಾಚೀ ನಾಮ ಸಾ ಸ್ಮೃತಾ||೪೪||

Adhikarana kha~jjasya lakShaNam, pa~ggoH lakShaNam (45) · Śloka 45

ವಾಯುಃ ಕಟ್ಯಾಂ ಸ್ಥಿತಃ ಸಕ್ಥ್ನಃ ಕಣ್ಡರಾಮಾಕ್ಷಿಪೇದ್ಯದಾ| ತದಾ ಖಞ್ಜೋ ಭವೇಜ್ಜನ್ತುಃ ಪಙ್ಗುಃ ಸಕ್ಥ್ನೋರ್ದ್ವಯೋರಪಿ||೪೫||

Adhikarana kalAyakha~jjasya lakShaNam (46) · Śloka 46

ಕಮ್ಪತೇ ಗಮನಾರಮ್ಭೇ ಖಞ್ಜನ್ನಿವ ಚ ಯಾತಿ ಯಃ| ಕಲಾಯಖಞ್ಜಂ ತಂ ವಿದ್ಯಾನ್ಮುಕ್ತಸನ್ಧಿಪ್ರಬನ್ಧನಮ್||೪೬||

Adhikarana UrUstambhasya lakShaNam (47-51) · Śloka 51

ಶೀತೋಷ್ಣದ್ರವಸಂಶುಷ್ಕಗುರುಸ್ನಿಗ್ಧೈರ್ನಿಷೇವಿತೈಃ| ಜೀರ್ಣಾಜೀರ್ಣೇ ತಥಾಽಽಯಾಸಸಙ್ಕ್ಷೋಭಸ್ವಪ್ನಜಾಗರೈಃ||೪೭|| ಸಶ್ಲೇಷ್ಮಮೇದಃಪವನಮಾಮಮತ್ಯರ್ಥಸಞ್ಚಿತಮ್| ಅಭಿಭೂಯೇತರಂ ದೋಷಮೂರು ಚೇತ್ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ||೪೮|| ಸಕ್ಥ್ಯಸ್ಥೀನಿ ಪ್ರಪೂರ್ಯಾನ್ತಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ಸ್ತಿಮಿತೇನ ತತ್| ತದಾ ಸ್ಕಭ್ನಾತಿ ತೇನೋರೂ ಸ್ತಬ್ಧೌ ಶೀತಾವಚೇತನೌ||೪೯|| ಪರಕೀಯಾವಿವ ಗುರೂ ಸ್ಯಾತಾಮತಿಭೃಶವ್ಯಥೌ| ಧ್ಯಾನಾಙ್ಗಮರ್ದಸ್ತೈಮಿತ್ಯತನ್ದ್ರಾಚ್ಛರ್ದ್ಯರುಚಿಜ್ವರೈಃ||೫೦|| ಸಂಯುತೌ ಪಾದಸದನಕೃಚ್ಛ್ರೋದ್ಧರಣಸುಪ್ತಿಭಿಃ| ತಮೂರುಸ್ತಮ್ಭಮಿತ್ಯಾಹುರಾಢ್ಯವಾತಮಥಾಪರೇ||೫೧||

Adhikarana kroShTukashIrShasya lakShaNam (52) · Śloka 52

ವಾತಶೋಣಿತಜಃ ಶೋಫೋ ಜಾನುಮಧ್ಯೇ ಮಹಾರುಜಃ| ಜ್ಞೇಯಃ ಕ್ರೋಷ್ಟುಕಶೀರ್ಷಶ್ಚ ಸ್ಥೂಲಃ ಕ್ರೋಷ್ಟುಕಶೀರ್ಷವತ್||೫೨||

Adhikarana vAtakaNTakasya lakShaNam (53) · Śloka 53

ರುಕ್ ಪಾದೇ ವಿಷಮನ್ಯಸ್ತೇ ಶ್ರಮಾದ್ವಾ ಜಾಯತೇ ಯದಾ| ವಾತೇನ ಗುಲ್ಫಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ತಮಾಹುರ್ವಾತಕಣ್ಟಕಮ್||೫೩||

Adhikarana gRudhrasyAH lakShaNam (54) · Śloka 54

ಪಾರ್ಷ್ಣಿಂ ಪ್ರತ್ಯಙ್ಗುಲೀನಾಂ ಯಾ ಕಣ್ಡರಾ ಮಾರುತಾರ್ದಿತಾ| ಸಕ್ಥ್ಯುತ್ಕ್ಷೇಪಂ ನಿಗೃಹ್ಣಾತಿ ಗೃಧ್ರಸೀಂ ತಾಂ ಪ್ರಚಕ್ಷತೇ||೫೪||

Adhikarana khalyAH lakShaNam (55) · Śloka 55

ವಿಶ್ವಾಚೀ ಗೃಧ್ರಸೀ ಚೋಕ್ತಾ ಖಲ್ಲೀ ತೀವ್ರರುಜಾನ್ವಿತೇ| |೫೫|

Adhikarana pAdaharShasya lakShaNam (55-56) · Śloka 56

| ಹೃಷ್ಯೇತೇ ಚರಣೌ ಯಸ್ಯ ಭವೇತಾಂ ಚ ಪ್ರಸುಪ್ತವತ್||೫೫|| ಪಾದಹರ್ಷಃ ಸ ವಿಜ್ಞೇಯಃ ಕಫಮಾರುತಕೋಪಜಃ| |೫೬|

Adhikarana pAdadAhasya lakShaNam (15) · Śloka 15

ಪಾದಯೋಃ ಕುರುತೇ ದಾಹಂ ಪಿತ್ತಾಸೃಕ್ಸಹಿತೋಽನಿಲಃ||೫೬|| ವಿಶೇಷತಶ್ಚಙ್ಕ್ರಮಿತೇ ಪಾದದಾಹಂ ತಮಾದಿಶೇತ್| ೫೬ ೧/೨| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ತೃತೀಯೇ ನಿದಾನಸ್ಥಾನೇ ವಾತವ್ಯಾಧಿನಿದಾನಂ ನಾಮ ಪಞ್ಚದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೫||