Adhikarana kuShThaSvitrakRuminidAnAdhyAyaH ,kuShThasya nidAnasaMprAptI (2-3) · Śloka 3
అథాతః కుష్ఠశ్విత్రకృమినిదానం వ్యాఖ్యాస్యామః|
ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః|
(గద్యసూత్రే)||2||
మిథ్యాహారవిహారేణ విశేషేణ విరోధినా|
సాధునిందావధాన్యస్వహరణాద్యైశ్చ సేవితైః||1||
పాప్మభిః కర్మభిః సద్యః ప్రాక్తనైర్వోరితా మలాః|
సిరాః ప్రపద్య తిర్యగ్గాస్త్వగ్లసీకాసృగామిషం||2||
దూషయంతి శ్లథీకృత్య నిశ్చరంతస్తతో బహిః|
త్వచః కుర్వంతి వైవర్ణ్యం దుష్టాః కుష్ఠముశంతి తత్||3||
View original
अथातः कुष्ठश्वित्रकृमिनिदानं व्याख्यास्यामः|
इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः|
(गद्यसूत्रे)||२||
मिथ्याहारविहारेण विशेषेण विरोधिना|
साधुनिन्दावधान्यस्वहरणाद्यैश्च सेवितैः||१||
पाप्मभिः कर्मभिः सद्यः प्राक्तनैर्वोरिता मलाः|
सिराः प्रपद्य तिर्यग्गास्त्वग्लसीकासृगामिषम्||२||
दूषयन्ति श्लथीकृत्य निश्चरन्तस्ततो बहिः|
त्वचः कुर्वन्ति वैवर्ण्यं दुष्टाः कुष्ठमुशन्ति तत्||३||
Adhikarana kuShThasya nirvacanam (4-6) · Śloka 6
కుతోఽస్య రోగస్య కుష్ఠమితి సంజ్ఞా ? ఇత్యాహ - - - - కాలేనోపేక్షితం యస్మాత్సర్వం కుష్ణాతి తద్వపుః|
ప్రపద్య ధాతూన్వ్యాప్యాంతః సర్వాన్ సంక్లేద్య చావహేత్||4||
సస్వేదక్లేదసంకోథాన్ కృమీన్ సూక్ష్మాన్ సుదారుణాన్|
లోమత్వక్స్నాయుధమనీతరుణాస్థీని యైః క్రమాత్||5||
భక్షయేచ్ఛ్విత్రమస్మాచ్చ కుష్ఠబాహ్యముదాహృతం|
|6|
View original
कुतोऽस्य रोगस्य कुष्ठमिति संज्ञा ? इत्याह - - - - कालेनोपेक्षितं यस्मात्सर्वं कुष्णाति तद्वपुः|
प्रपद्य धातून्व्याप्यान्तः सर्वान् संक्लेद्य चावहेत्||४||
सस्वेदक्लेदसङ्कोथान् कृमीन् सूक्ष्मान् सुदारुणान्|
लोमत्वक्स्नायुधमनीतरुणास्थीनि यैः क्रमात्||५||
भक्षयेच्छ्वित्रमस्माच्च कुष्ठबाह्यमुदाहृतम्|
|६|
Adhikarana kuShThasya saptavidhatvaM doShataH (6-7) · Śloka 7
|
కుష్ఠాని సప్తధా దోషైః పృథఙ్మిశ్రైః సమాగతైః||6||
నను, ఏవం సత్యేకదోషజం ద్విదోషజం కుష్ఠం, న సర్వం త్రిదోషజం స్యాత్, ఇత్యాశంక్యాహ - - - - సర్వేష్వపి త్రిదోషేషు వ్యపదేశోఽధికత్వతః|7|
View original
|
कुष्ठानि सप्तधा दोषैः पृथङ्मिश्रैः समागतैः||६||
ननु, एवं सत्येकदोषजं द्विदोषजं कुष्ठम्, न सर्वं त्रिदोषजं स्यात्, इत्याशङ्क्याह - - - - सर्वेष्वपि त्रिदोषेषु व्यपदेशोऽधिकत्वतः|७|
Adhikarana kuShThasya aShTAdashatvaM nAmataH (7-10) · Śloka 10
అత ఆహ - - - - వాతేన కుష్ఠం కాపాలం, పిత్తాదౌదుంబరం, కఫాత్||7||
మండలాఖ్యం విచర్చీ చ, ఋక్షాఖ్యం వాతపిత్తజం|
చర్మైకకుష్ఠకిటిభసిధ్మాలసవిపాదికాః||8||
వాతశ్లేష్మోద్భవాః, శ్లేష్మపిత్తాద్దద్రుశతారుషీ|
పుండరీకం సవిస్ఫోటం పామా చర్మదలం తథా||9||
సర్వైః స్యాత్కాకణం|
|10|
View original
अत आह - - - - वातेन कुष्ठं कापालं, पित्तादौदुम्बरं, कफात्||७||
मण्डलाख्यं विचर्ची च, ऋक्षाख्यं वातपित्तजम्|
चर्मैककुष्ठकिटिभसिध्मालसविपादिकाः||८||
वातश्लेष्मोद्भवाः, श्लेष्मपित्ताद्दद्रुशतारुषी|
पुण्डरीकं सविस्फोटं पामा चर्मदलं तथा||९||
सर्वैः स्यात्काकणं|
|१०|
Adhikarana saptamahAkuShThAni (10) · Śloka 10
పూర్వం త్రికం దద్రు సకాకణం|
పుండరీకర్క్షజిహ్వే చ మహాకుష్ఠాని సప్త తు||10||
View original
पूर्वं त्रिकं दद्रु सकाकणम्|
पुण्डरीकर्क्षजिह्वे च महाकुष्ठानि सप्त तु||१०||
Adhikarana kuShThasya pUrvarUpam (11-13) · Śloka 13
అతిశ్లక్ష్ణఖరస్పర్శఖేదాస్వేదవివర్ణతాః|
దాహః కండూస్త్వచి స్వాపస్తోదః కోఠోన్నతిః శ్రమః||11||
వ్రణానామధికం శూలం శీఘ్రోత్పత్తిశ్చిరస్థితిః|
రూఢానామపి రూక్షత్వం నిమిత్తేఽల్పేఽపి కోపనం||12||
రోమహర్షోఽసృజః కార్ష్ణ్యం కుష్ఠలక్షణమగ్రజం|
|13|
View original
अतिश्लक्ष्णखरस्पर्शखेदास्वेदविवर्णताः|
दाहः कण्डूस्त्वचि स्वापस्तोदः कोठोन्नतिः श्रमः||११||
व्रणानामधिकं शूलं शीघ्रोत्पत्तिश्चिरस्थितिः|
रूढानामपि रूक्षत्वं निमित्तेऽल्पेऽपि कोपनम्||१२||
रोमहर्षोऽसृजः कार्ष्ण्यं कुष्ठलक्षणमग्रजम्|
|१३|
Adhikarana kApAlakuShThasya lakShaNam (13-14) · Śloka 14
అధునైతేషాం లక్షణాన్యాహ - - - - కృష్ణారుణకపాలాభం రూక్షం సుప్తం ఖరం తను||13||
విస్తృతాసమపర్యంతం హృషితైర్లోమభిశ్చితం|
తోదఢ్యమల్పకండూకం కాపాలం శీఘ్రసర్పి చ||14||
View original
अधुनैतेषां लक्षणान्याह - - - - कृष्णारुणकपालाभं रूक्षं सुप्तं खरं तनु||१३||
विस्तृतासमपर्यन्तं हृषितैर्लोमभिश्चितम्|
तोदढ्यमल्पकण्डूकं कापालं शीघ्रसर्पि च||१४||
Adhikarana udumbarakuShThasya lakShaNam (15-16) · Śloka 16
పక్వోదుంబరతామ్రత్వగ్రోమ గౌరసిరాచితం|
బహలం బహలక్లేదరక్తం దాహరుజాధికం||15||
ఆశూత్థానావదరణకృమి విద్యాదుదుంబరం|
|16|
View original
पक्वोदुम्बरताम्रत्वग्रोम गौरसिराचितम्|
बहलं बहलक्लेदरक्तं दाहरुजाधिकम्||१५||
आशूत्थानावदरणकृमि विद्यादुदुम्बरम्|
|१६|
Adhikarana maNDalakuShThasya lakShaNam (16-17) · Śloka 17
|
స్థిరం స్త్యానం గురు స్నిగ్ధం శ్వేతరక్తమనాశుగం||16||
అన్యోన్యసక్తముత్సన్నం బహుకండూస్రుతిక్రిమి|
శ్లక్ష్ణపీతాభపర్యంతం మండలం పరిమండలం||17||
View original
|
स्थिरं स्त्यानं गुरु स्निग्धं श्वेतरक्तमनाशुगम्||१६||
अन्योन्यसक्तमुत्सन्नं बहुकण्डूस्रुतिक्रिमि|
श्लक्ष्णपीताभपर्यन्तं मण्डलं परिमण्डलम्||१७||
Adhikarana vicarcikAkuShThasya lakShaNam (18) · Śloka 18
సకండూపిటికా శ్యావా లసీకాఢ్యా విచర్చికా|
|18|
View original
सकण्डूपिटिका श्यावा लसीकाढ्या विचर्चिका|
|१८|
Adhikarana RukShajihvakuShThasya lakShaNam (18-19) · Śloka 19
|
పరుషం తను రక్తాంతమంతఃశ్యావం సమున్నతం||18||
సతోదదాహరుక్క్లేదం కర్కశైః పిటికైశ్చితం|
ఋక్షజిహ్వాకృతి ప్రోక్తమృక్షజిహ్వం బహుక్రిమి||19||
View original
|
परुषं तनु रक्तान्तमन्तःश्यावं समुन्नतम्||१८||
सतोददाहरुक्क्लेदं कर्कशैः पिटिकैश्चितम्|
ऋक्षजिह्वाकृति प्रोक्तमृक्षजिह्वं बहुक्रिमि||१९||
Adhikarana carmakuShThasya lakShaNam (20) · Śloka 20
హస్తిచర్మఖరస్పర్శం చర్మ|
|20|
View original
हस्तिचर्मखरस्पर्शं चर्म|
|२०|
Adhikarana ekakuShThasya lakShaNam (20) · Śloka 20
ఏకాఖ్యం మహాశ్రయం|
అస్వేదం మత్స్యశకలసన్నిభం |20|
View original
एकाख्यं महाश्रयम्|
अस्वेदं मत्स्यशकलसन्निभम् |२०|
Adhikarana kiTibhakuShThasya lakShaNam (20-21) · Śloka 21
|
కిటిభం పునః||20||
రూక్షం కిణఖరస్పర్శం కండూమత్పరుషాసితం|
|21|
View original
|
किटिभं पुनः||२०||
रूक्षं किणखरस्पर्शं कण्डूमत्परुषासितम्|
|२१|
Adhikarana sidhmakuShThasya lakShaNam (21-23) · Śloka 23
|
సిధ్మం రూక్షం బహిః స్నిగ్ధమంతర్ఘృష్టం రజః కిరేత్||21||
శ్లక్ష్ణస్పర్శం తను శ్వేతతామ్రం దౌగ్ధికపుష్పవత్|
ప్రాయేణ చోర్ధ్వకాయే స్యాత్|23|
View original
|
सिध्मं रूक्षं बहिः स्निग्धमन्तर्घृष्टं रजः किरेत्||२१||
श्लक्ष्णस्पर्शं तनु श्वेतताम्रं दौग्धिकपुष्पवत्|
प्रायेण चोर्ध्वकाये स्यात्|२३|
Adhikarana alasakakuShThasya lakShaNam (22-23) · Śloka 23
|
గండైః కండూయుతైశ్చితం||22||
రక్తైరలసకం|
|23|
View original
|
गण्डैः कण्डूयुतैश्चितम्||२२||
रक्तैरलसकम्|
|२३|
Adhikarana vipAdikAkuShThasya lakShaNam (23) · Śloka 23
పాణిపాదదార్యో విపాదికాః|
తీవ్రార్త్యో మందకండ్వశ్చ సరాగపిటికాచితాః||23||
View original
पाणिपाददार्यो विपादिकाः|
तीव्रार्त्यो मन्दकण्ड्वश्च सरागपिटिकाचिताः||२३||
Adhikarana dadrukuShThasya lakShaNam (24) · Śloka 24
దీర్ఘప్రతానా దూర్వావదతసీకుసుమచ్ఛవిః|
ఉత్సన్నమండలా దద్రూః కండూమత్యనుషంగిణీ||24||
View original
दीर्घप्रताना दूर्वावदतसीकुसुमच्छविः|
उत्सन्नमण्डला दद्रूः कण्डूमत्यनुषङ्गिणी||२४||
Adhikarana shatAruH kuShThasya lakShaNam (25) · Śloka 25
స్థూలమూలం సదాహార్తి రక్తశ్యావం బహువ్రణం|
శతారుః క్లేదజంత్వాఢ్యం ప్రాయశః పర్వజన్మ చ||25||
View original
स्थूलमूलं सदाहार्ति रक्तश्यावं बहुव्रणम्|
शतारुः क्लेदजन्त्वाढ्यं प्रायशः पर्वजन्म च||२५||
Adhikarana puNDarIkakuShThasya lakShaNam (26-27) · Śloka 27
రక్తాంతమంతరా పాండు కండూదాహరుజాన్వితం|
సోత్సేధమాచితం రక్తైః పద్మపత్రమివాంశుభిః||26||
ఘనభూరిలసీకాసృక్ప్రాయమాశు విభేది చ|
పుండరీకం|27|
View original
रक्तान्तमन्तरा पाण्डु कण्डूदाहरुजान्वितम्|
सोत्सेधमाचितं रक्तैः पद्मपत्रमिवांशुभिः||२६||
घनभूरिलसीकासृक्प्रायमाशु विभेदि च|
पुण्डरीकम्|२७|
Adhikarana visphoTakuShThasya lakShaNam (27-28) · Śloka 28
|
తనుత్వగ్భిశ్చితం స్ఫోటైః సితారుణైః||27||
విస్ఫోటం|
|28|
View original
|
तनुत्वग्भिश्चितं स्फोटैः सितारुणैः||२७||
विस्फोटम्|
|२८|
Adhikarana pAmAkuShThasya lakShaNam (28) · Śloka 28
పిటికాః పామా కండూక్లేదరుజాధికాః|
సూక్ష్మాః శ్యావారుణా బహ్వ్యః ప్రాయః స్ఫిక్పణికూర్పరే||28||
View original
पिटिकाः पामा कण्डूक्लेदरुजाधिकाः|
सूक्ष्माः श्यावारुणा बह्व्यः प्रायः स्फिक्पणिकूर्परे||२८||
Adhikarana carmadalakuShThasya lakShaNam (29) · Śloka 29
సస్ఫోటమస్పర్శసహం కండూషాతోదదాహవత్|
రక్తం దలచ్చర్మదలం|29|
View original
सस्फोटमस्पर्शसहं कण्डूषातोददाहवत्|
रक्तं दलच्चर्मदलम्|२९|
Adhikarana kAkaNakuShThasya lakShaNam (29-30) · Śloka 30
|
కాకణం తీవ్రదాహరుక్||29||
పూర్వం రక్తం చ కృష్ణం చ కాకణంతీఫలోపమం|
కుష్ఠలింగైర్యుతం సర్వైర్నైకవర్ణం తతో భవేత్||30||
View original
|
काकणं तीव्रदाहरुक्||२९||
पूर्वं रक्तं च कृष्णं च काकणन्तीफलोपमम्|
कुष्ठलिङ्गैर्युतं सर्वैर्नैकवर्णं ततो भवेत्||३०||
Adhikarana kuShTheShu doSholbaNatA (31) · Śloka 31
కుష్ఠేషు త్రిదోషజేషు సత్సు, ఇదం వాతాధికం కుష్ఠమిదం పిత్తాధికం కుష్ఠమిదం కఫాధికం కుష్ఠమితి కథం జ్ఞాతవ్యం? ఇత్యాహ - - - - దోషభేదీయవిహితైరాదిశేల్లింగకర్మభిః|
కుష్ఠేషు దోషోల్బణతాం|31|
View original
कुष्ठेषु त्रिदोषजेषु सत्सु, इदं वाताधिकं कुष्ठमिदं पित्ताधिकं कुष्ठमिदं कफाधिकं कुष्ठमिति कथं ज्ञातव्यम्? इत्याह - - - - दोषभेदीयविहितैरादिशेल्लिङ्गकर्मभिः|
कुष्ठेषु दोषोल्बणताम्|३१|
Adhikarana kuShThasya asAdhyatvam (31-32) · Śloka 32
|
సర్వదోషోల్బణం త్యజేత్||31||
రిష్టోక్తం యచ్చ యచ్చాస్థిమజ్జశుక్రసమాశ్రయం|
|32|
View original
|
सर्वदोषोल्बणं त्यजेत्||३१||
रिष्टोक्तं यच्च यच्चास्थिमज्जशुक्रसमाश्रयम्|
|३२|
Adhikarana kuShThasya yApyatvam (32) · Śloka 32
|
యాప్యం మేదోగతం|32|
View original
|
याप्यं मेदोगतम्|३२|
Adhikarana kuShThasya kRucchratvam (32) · Śloka 32
|
కృచ్ఛ్రం పిత్తద్వంద్వాస్రమాంసగం||32||
View original
|
कृच्छ्रं पित्तद्वन्द्वास्रमांसगम्||३२||
Adhikarana kuShThasya sukhasAdhyatvam (33) · Śloka 33
అకృచ్ఛ్రం కఫవాతాఢ్యం త్వక్స్థమేకమలం చ యత్|
|33|
View original
अकृच्छ्रं कफवाताढ्यं त्वक्स्थमेकमलं च यत्|
|३३|
Adhikarana rasagatakuShTasya lakShaNam, raktagatasya lakShaNam, mAMsagatasya lakShaNam, medogatasya lakShaNam, asthimajjAgatasya lakShaNam, shukragatasya lakShaNam (33-36) · Śloka 36
|
తత్ర త్వచి స్థితే కుష్ఠే తోదవైవర్ణ్యరూక్షతాః||33||
స్వేదస్వాపశ్వయథవః శోణితే, పిశితే పునః|
పాణిపాదాశ్రితాః స్ఫోటాః క్లేదః సంధిషు చాధికం||34||
కౌణ్యం గతిక్షయోఽంగానాం దలనం స్యాచ్చ మేదసి|
నాసాభంగోఽస్థిమజ్జస్థే నేత్రరాగః స్వరక్షయః||35||
క్షతే చ కృమయః, శుక్రే స్వదారాపత్యబాధనం|
|36|
View original
|
तत्र त्वचि स्थिते कुष्ठे तोदवैवर्ण्यरूक्षताः||३३||
स्वेदस्वापश्वयथवः शोणिते, पिशिते पुनः|
पाणिपादाश्रिताः स्फोटाः क्लेदः सन्धिषु चाधिकम्||३४||
कौण्यं गतिक्षयोऽङ्गानां दलनं स्याच्च मेदसि|
नासाभङ्गोऽस्थिमज्जस्थे नेत्ररागः स्वरक्षयः||३५||
क्षते च कृमयः, शुक्रे स्वदारापत्यबाधनम्|
|३६|
Adhikarana asRugAdiShu yathApUrvaM li~ggAni (36-1) · Śloka 1
|
యథాపూర్వం చ సర్వాణి స్యుర్లింగాన్యసృగాదిషు||36||
ఇతి కుష్ఠనిదానం||1||
View original
|
यथापूर्वं च सर्वाणि स्युर्लिङ्गान्यसृगादिषु||३६||
इति कुष्ठनिदानम्||१||
Adhikarana shvitrasya sAmAnyalakShaNam (37) · Śloka 37
కుష్ఠనిదానాదనంతరం శ్విత్రస్యోచ్యతే|
కుష్ఠశ్విత్రయోరేకకారణత్వాత్|
అత ఏవాహ - - - - అథ శ్విత్రనిదానం|
కుష్ఠైకసంభవం శ్విత్రం కిలాసం దారుణం చ తత్|
నిర్దిష్టమపరిస్రావి త్రిధాతూద్భవసంశ్రయం||37||
View original
कुष्ठनिदानादनन्तरं श्वित्रस्योच्यते|
कुष्ठश्वित्रयोरेककारणत्वात्|
अत एवाह - - - - अथ श्वित्रनिदानम्|
कुष्ठैकसम्भवं श्वित्रं किलासं दारुणं च तत्|
निर्दिष्टमपरिस्रावि त्रिधातूद्भवसंश्रयम्||३७||
Adhikarana vAtajasya lakShaNam, pittajasya lakShaNam, kaphajasya lakShaNam (38-39) · Śloka 39
వాతాద్రూక్షారుణం, పిత్తాత్తామ్రం కమలపత్రవత్|
సదాహం రోమవిధ్వంసి, కఫాచ్ఛ్వేతం ఘనం గురు||38||
సకండు చ, క్రమాద్రక్తమాంసమేదఃసు చాదిశేత్|
|39|
View original
वाताद्रूक्षारुणं, पित्तात्ताम्रं कमलपत्रवत्|
सदाहं रोमविध्वंसि, कफाच्छ्वेतं घनं गुरु||३८||
सकण्डु च, क्रमाद्रक्तमांसमेदःसु चादिशेत्|
|३९|
Adhikarana shvitrasya sAdhyakRucchrAsAdhyatvam (39) · Śloka 39
|
వర్ణేనైవేదృగుభయం కృచ్ఛ్రం తచ్చోత్తరోత్తరం||39||
View original
|
वर्णेनैवेदृगुभयं कृच्छ्रं तच्चोत्तरोत्तरम्||३९||
Adhikarana sarve rogAH prAyaH sa~jcAriNaH (40-2) · Śloka 2
అధునా సాధ్యాసాధ్యవిభాగార్థమాహ - - - - అశుక్లరోమాబహలమసంసృష్టం మిథో నవం|
అనగ్నిదగ్ధజం సాధ్యం శ్విత్రం, వర్జ్యమతోఽన్యథా||40||
గుహ్యపాణితలౌష్ఠేషు జాతమప్యచిరంతనం|
స్పర్శైకాహారశయ్యాదిసేవనాత్ ప్రాయశో గదాః||41||
సర్వే సంచారిణో, నేత్రత్వగ్వికారా విశేషతః|
|42|
ఇతి శ్విత్రనిదానం||2||
View original
अधुना साध्यासाध्यविभागार्थमाह - - - - अशुक्लरोमाबहलमसंसृष्टं मिथो नवम्|
अनग्निदग्धजं साध्यं श्वित्रं, वर्ज्यमतोऽन्यथा||४०||
गुह्यपाणितलौष्ठेषु जातमप्यचिरन्तनम्|
स्पर्शैकाहारशय्यादिसेवनात् प्रायशो गदाः||४१||
सर्वे सञ्चारिणो, नेत्रत्वग्विकारा विशेषतः|
|४२|
इति श्वित्रनिदानम्||२||
Adhikarana kRumINAM dvividhatvam (42) · Śloka 42
అధునా క్రమప్రాప్తాన్ కృమీనధికృత్యాహ - - - - అథ కృమినిదానం|
కృమయస్తు ద్విధా ప్రోక్తా బాహ్యాభ్యంతరభేదతః||42||
View original
अधुना क्रमप्राप्तान् कृमीनधिकृत्याह - - - - अथ कृमिनिदानम्|
कृमयस्तु द्विधा प्रोक्ता बाह्याभ्यन्तरभेदतः||४२||
Adhikarana kRumINAM caturvidhatvaM janmataH (43) · Śloka 43
జన్మభేదేన చతుష్ప్రకారాః|
కథం ? ఇత్యాహ - - - - బహిర్మలకఫాసృగ్విడ్జన్మభేదాచ్చతుర్విధాః|
|43|
View original
जन्मभेदेन चतुष्प्रकाराः|
कथम् ? इत्याह - - - - बहिर्मलकफासृग्विड्जन्मभेदाच्चतुर्विधाः|
|४३|
Adhikarana kRumINAM viMshatividhatvaM nAmataH (43) · Śloka 43
|
నామతో వింశతివిధాః|43|
View original
|
नामतो विंशतिविधाः|४३|
Adhikarana bAhyajAnAM nidAnanAmalakShaNAni (43-45) · Śloka 45
|
బాహ్యాస్తత్రామృజోద్భవాః||43||
తిలప్రమాణసంస్థానవర్ణాః కేశాంబరాశ్రయాః|
బహుపాదాశ్చ సూక్ష్మాశ్చ యూకా లిక్షాశ్చ నామతః||44||
ద్విధా తే కోఠపిటికాకండూగండాన్ ప్రకుర్వతే|
|45|
View original
|
बाह्यास्तत्रामृजोद्भवाः||४३||
तिलप्रमाणसंस्थानवर्णाः केशाम्बराश्रयाः|
बहुपादाश्च सूक्ष्माश्च यूका लिक्षाश्च नामतः||४४||
द्विधा ते कोठपिटिकाकण्डूगण्डान् प्रकुर्वते|
|४५|
Adhikarana antarjAnAM nidAnam (45) · Śloka 45
|
కుష్ఠైకహేతవోఽంతర్జాః|45|
View original
|
कुष्ठैकहेतवोऽन्तर्जाः|४५|
Adhikarana kaphajAnAM nidAnam (45-46) · Śloka 46
|
శ్లేష్మజాస్తేషు చాధికం||45||
మధురాన్నగుడక్షీరదధిసక్తునవౌదనైః|
|46|
View original
|
श्लेष्मजास्तेषु चाधिकम्||४५||
मधुरान्नगुडक्षीरदधिसक्तुनवौदनैः|
|४६|
Adhikarana purIShajAnAM nidAnam (46) · Śloka 46
రక్తజానాం నిదానవిశేషో వక్ష్యమాణ ఇతి పురీషోత్థాంస్తా(త్థానాం తా)వదాహ - - - - |
శకృజ్జా బహువిడ్ధాన్యపర్ణశాకోలకాదిభిః||46||
View original
रक्तजानां निदानविशेषो वक्ष्यमाण इति पुरीषोत्थांस्ता(त्थानां ता)वदाह - - - - |
शकृज्जा बहुविड्धान्यपर्णशाकोलकादिभिः||४६||
Adhikarana kaphajAnAM sthAnAkAranAmalakShaNAni (47-50) · Śloka 50
కఫాదామాశయే జాతా వృద్ధాః సర్పంతి సర్వతః|
పృథుబ్రధ్ననిభాః కేచిత్ కేచిద్గండూపదోపమాః||47||
రూఢధాన్యాంకురాకారాస్తనుదీర్ఘాస్తథాఽణవః|
శ్వేతాస్తామ్రావభాసాశ్చ నామతః సప్తధా తు తే||48||
అంత్రాదా ఉదరావేష్టా హృదయాదా మహాకుహాః|
కురవో దర్భకుసుమాః సుగంధాస్తే చ కుర్వతే||49||
హృల్లాసమాస్యస్రవణమవిపాకమరోచకం|
మూర్చ్ఛాచ్ఛర్దిజ్వరానాహకార్శ్యక్షవథుపీనసాన్||50||
View original
कफादामाशये जाता वृद्धाः सर्पन्ति सर्वतः|
पृथुब्रध्ननिभाः केचित् केचिद्गण्डूपदोपमाः||४७||
रूढधान्याङ्कुराकारास्तनुदीर्घास्तथाऽणवः|
श्वेतास्ताम्रावभासाश्च नामतः सप्तधा तु ते||४८||
अन्त्रादा उदरावेष्टा हृदयादा महाकुहाः|
कुरवो दर्भकुसुमाः सुगन्धास्ते च कुर्वते||४९||
हृल्लासमास्यस्रवणमविपाकमरोचकम्|
मूर्च्छाच्छर्दिज्वरानाहकार्श्यक्षवथुपीनसान्||५०||
Adhikarana raktajAnAM sthAnAkAranAmalakShaNAni (51-52) · Śloka 52
అధునా రక్తజానాహ - - - - రక్తవాహిసిరోత్థానా రక్తజా జంతవోఽణవః|
అపాదా వృత్తతామ్రాశ్చ సౌక్ష్మ్యాత్కేచిదదర్శనాః||51||
కేశాదా లోమవిధ్వంసా లోమద్వీపా ఉదుంబరాః|
షట్ తే కుష్ఠైకకర్మాణః సహసౌరసమాతరః||52||
View original
अधुना रक्तजानाह - - - - रक्तवाहिसिरोत्थाना रक्तजा जन्तवोऽणवः|
अपादा वृत्तताम्राश्च सौक्ष्म्यात्केचिददर्शनाः||५१||
केशादा लोमविध्वंसा लोमद्वीपा उदुम्बराः|
षट् ते कुष्ठैककर्माणः सहसौरसमातरः||५२||
Adhikarana purIShajAnAM sthAnAkAranAmalakShaNAni (14) · Śloka 14
పక్వాశయే పురీషోత్థా జాయంతేఽధోవిసర్పిణః|
వృద్ధాః సంతో భవేయుశ్చ తే యదాఽఽమాశయోన్ముఖాః||53||
తదాఽస్యోద్గారనిఃశ్వాసా విడ్గంధానువిధాయినః|
పృథువృత్తతనుస్థూలాః శ్యావపీతసితాసితాః||54||
తే పంచ నామ్నా కృమయః కకేరుకమకేరుకాః|
సౌసురాదాః సులూనాఖ్యా లేలిహా జనయంతి చ||55||
విడ్భేదశూలవిష్టంభకార్శ్యపారుష్యపాండుతాః|
రోమహర్షాగ్నిసదనగుదకండూర్వినిర్గమాత్||56||
ఇతి శ్రీవైద్యపతిసింహగుప్తసూనుశ్రీమద్వాగ్భటవిరచితాయామష్టాంగహృదయసంహితాయాం తృతీయే నిదానస్థానే కుష్ఠశ్విత్రకృమినిదానం నామ చతుర్దశోఽధ్యాయః||14||
View original
पक्वाशये पुरीषोत्था जायन्तेऽधोविसर्पिणः|
वृद्धाः सन्तो भवेयुश्च ते यदाऽऽमाशयोन्मुखाः||५३||
तदाऽस्योद्गारनिःश्वासा विड्गन्धानुविधायिनः|
पृथुवृत्ततनुस्थूलाः श्यावपीतसितासिताः||५४||
ते पञ्च नाम्ना कृमयः ककेरुकमकेरुकाः|
सौसुरादाः सुलूनाख्या लेलिहा जनयन्ति च||५५||
विड्भेदशूलविष्टम्भकार्श्यपारुष्यपाण्डुताः|
रोमहर्षाग्निसदनगुदकण्डूर्विनिर्गमात्||५६||
इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां तृतीये निदानस्थाने कुष्ठश्वित्रकृमिनिदानं नाम चतुर्दशोऽध्यायः||१४||