Adhikarana vAtavyAdhinidAnAdhyAyaH, sarvArthAnarthakaraNe vAyuH kAraNam (2-1) · Śloka 1
అథాతో వాతవ్యాధినిదానం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః| (గద్యసూత్రే)|2| సర్వార్థానర్థకరణే విశ్వస్యాస్యైకకారణం| అదుష్టదుష్టః పవనః, శరీరస్య విశేషతః||1||
अथातो वातव्याधिनिदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे)|२| सर्वार्थानर्थकरणे विश्वस्यास्यैककारणम्| अदुष्टदुष्टः पवनः, शरीरस्य विशेषतः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAyoH svarUpam (2-3) · Śloka 3
కథం వాయుః కారణమిత్యవగమ్యతే ? ఇత్యాహ - - - - స విశ్వకర్మా విశ్వాత్మా విశ్వరూపః ప్రజాపతిః| స్రష్టా ధాతా విభుర్విష్ణుః సంహర్తా మృత్యురంతకః||2|| తదదుష్టౌ ప్రయత్నేన యతితవ్యమతః సదా| |3|
कथं वायुः कारणमित्यवगम्यते ? इत्याह - - - - स विश्वकर्मा विश्वात्मा विश्वरूपः प्रजापतिः| स्रष्टा धाता विभुर्विष्णुः संहर्ता मृत्युरन्तकः||२|| तददुष्टौ प्रयत्नेन यतितव्यमतः सदा| |३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAyoH karmanAmAdikaM sUtrasthAne uktam (3-4) · Śloka 4
| తస్యోక్తం దోషవిజ్ఞానే కర్మ ప్రాకృతవైకృతం||3|| సమాసాద్వ్యాసతో దోషభేదీయే నామ ధామ చ| ప్రత్యేకం పంచధా చారో వ్యాపారశ్చ|4|
| तस्योक्तं दोषविज्ञाने कर्म प्राकृतवैकृतम्||३|| समासाद्व्यासतो दोषभेदीये नाम धाम च| प्रत्येकं पञ्चधा चारो व्यापारश्च|४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana iha tu vaikRutaM karma (4-1) · Śloka 1
| ఇహ వైకృతం||4|| తస్యోచ్యతే విభాగేన సనిదానం సలక్షణం| |5| |అసంఖ్యమపి సంఖ్యాయ యదశీత్యా పురేరితం]||1||
| इह वैकृतम्||४|| तस्योच्यते विभागेन सनिदानं सलक्षणम्| |५| |असङ्ख्यमपि सङ्ख्याय यदशीत्या पुरेरितम्]||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAyukope kAraNam (5-6) · Śloka 6
వాయోశ్చోభయథాఽపి కోపః సంభవతి| తమిదానీం దర్శయన్నాహ - - - - | ధాతుక్షయకరైర్వాయుః కుప్యత్యతినిషేవితైః||5|| చరన్ స్రోతఃసు రిక్తేషు భృశం తాన్యేవ పూరయన్| తేభ్యోఽన్యదోషపూర్ణేభ్యః ప్రాప్య వాఽఽవరణం బలీ||6||
वायोश्चोभयथाऽपि कोपः सम्भवति| तमिदानीं दर्शयन्नाह - - - - | धातुक्षयकरैर्वायुः कुप्यत्यतिनिषेवितैः||५|| चरन् स्रोतःसु रिक्तेषु भृशं तान्येव पूरयन्| तेभ्योऽन्यदोषपूर्णेभ्यः प्राप्य वाऽऽवरणं बली||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakvAshaye kruddhasya lakShaNam (7-8) · Śloka 8
తత్ర పక్వాశయే క్రుద్ధః శూలానాహాంత్రకూజనం| మలరోధాశ్మవర్ధ్మార్శస్త్రికపృష్ఠకటీగ్రహం||7|| కరోత్యధరకాయే చ తాంస్తాన్ కృచ్ఛ్రానుపద్రవాన్| |8|
तत्र पक्वाशये क्रुद्धः शूलानाहान्त्रकूजनम्| मलरोधाश्मवर्ध्मार्शस्त्रिकपृष्ठकटीग्रहम्||७|| करोत्यधरकाये च तांस्तान् कृच्छ्रानुपद्रवान्| |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmAshaye kruddhasya lakShaNam (8-9) · Śloka 9
| ఆమాశయే తృడ్వమథుశ్వాసకాసవిసూచికాః||8|| కంఠోపరోధముద్గారాన్ వ్యాధీనూర్ధ్వం చ నాభితః| |9|
| आमाशये तृड्वमथुश्वासकासविसूचिकाः||८|| कण्ठोपरोधमुद्गारान् व्याधीनूर्ध्वं च नाभितः| |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shrotrAdiShu kruddhasya lakShaNam (9) · Śloka 9
| శ్రోత్రాదిష్వింద్రియవధం|9|
| श्रोत्रादिष्विन्द्रियवधं|९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tvaci kruddhasya lakShaNam (9) · Śloka 9
| త్వచి స్ఫుటనరూక్షతే||9||
| त्वचि स्फुटनरूक्षते||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rakte kruddhasya lakShaNam (10) · Śloka 10
రక్తే తీవ్రా రుజః స్వాపం తాపం రాగం వివర్ణతాం| అరూంష్యన్నస్య విష్టంభరుచిం కృశతాం భ్రమం||10||
रक्ते तीव्रा रुजः स्वापं तापं रागं विवर्णताम्| अरूंष्यन्नस्य विष्टम्भरुचिं कृशतां भ्रमम्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsamedasoH kruddhasya lakShaNam (11) · Śloka 11
మాంసమేదోగతో గ్రంథీంస్తోదాఢ్యాన్ కర్కశాన్ శ్రమం| గుర్వంగం చాతిరుక్స్తబ్ధం ముష్టిదండహతోపమం||11||
मांसमेदोगतो ग्रन्थींस्तोदाढ्यान् कर्कशान् श्रमम्| गुर्वङ्गं चातिरुक्स्तब्धं मुष्टिदण्डहतोपमम्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asthni kruddhasya lakShaNam (12) · Śloka 12
అస్థిస్థః సక్థిసంధ్యాస్థిశూలం తీవ్రం బలక్షయం| |12|
अस्थिस्थः सक्थिसन्ध्यास्थिशूलं तीव्रं बलक्षयम्| |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana majjAyAM kruddhasya lakShaNam (12) · Śloka 12
| మజ్జస్థోఽస్థిషు సౌషిర్యమస్వప్నం సంతతాం రుజం||12||
| मज्जस्थोऽस्थिषु सौषिर्यमस्वप्नं सन्ततां रुजम्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shukre kruddhasya lakShaNam (13) · Śloka 13
శుక్రస్య శీఘ్రముత్సర్గం సంగం వికృతిమేవ వా| తద్వద్గర్భస్య శుక్రస్థః|13|
शुक्रस्य शीघ्रमुत्सर्गं सङ्गं विकृतिमेव वा| तद्वद्गर्भस्य शुक्रस्थः|१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirAsu kruddhasya lakShaNam (13-14) · Śloka 14
| సిరాస్వాధ్మానరిక్తతే||13|| తత్స్థః| |14|
| सिरास्वाध्मानरिक्तते||१३|| तत्स्थः| |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snAvni kruddhasya lakShaNam (14) · Śloka 14
స్నావస్థితః కుర్యాద్గృధ్రస్యాయామకుబ్జతాః| |14|
स्नावस्थितः कुर्याद्गृध्रस्यायामकुब्जताः| |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sandhiShu kruddhasya lakShaNam (14-15) · Śloka 15
| వాతపూర్ణదృతిస్పర్శం శోఫం సంధిగతోఽనిలః||14|| ప్రసారణాకుంచనయోః ప్రవృత్తిం చ సవేదనాం| |15|
| वातपूर्णदृतिस्पर्शं शोफं सन्धिगतोऽनिलः||१४|| प्रसारणाकुञ्चनयोः प्रवृत्तिं च सवेदनाम्| |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvA~gge kruddhasya lakShaNam (15-16) · Śloka 16
| సర్వాంగసంశ్రయస్తోదభేదస్ఫురణభంజనం||15|| స్తంభనాక్షేపణస్వాపసంధ్యాకుంచనకంపనం| |16|
| सर्वाङ्गसंश्रयस्तोदभेदस्फुरणभञ्जनम्||१५|| स्तम्भनाक्षेपणस्वापसन्ध्याकुञ्चनकम्पनम्| |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AkShepakasya lakShaNam (16-17) · Śloka 17
| యదా తు ధమనీః సర్వాః క్రుద్ధోఽభ్యేతి ముహుర్ముహుః||16|| తదాఽంగమాక్షిపత్యేష వ్యాధిరాక్షేపకః స్మృతః| |17|
| यदा तु धमनीः सर्वाः क्रुद्धोऽभ्येति मुहुर्मुहुः||१६|| तदाऽङ्गमाक्षिपत्येष व्याधिराक्षेपकः स्मृतः| |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apatantrakasya lakShaNam (17-20) · Śloka 20
అథాపతంత్రకం లక్షయతి - - - - | అధః ప్రతిహతో వాయుర్వ్రజన్నూర్ధ్వం హృదాశ్రితాః||17|| నాడీః ప్రవిశ్య హృదయం శిరః శంఖౌ చ పీడయన్| ఆక్షిపేత్పరితో గాత్రం ధనుర్వచ్చాస్య నామయేత్||18|| కృచ్ఛ్రాదుచ్ఛ్వసితి స్తబ్ధస్రస్తమీలితదృక్తతః| కపోత ఇవ కృజేచ్చ నిఃసంజ్ఞః సోఽపతంత్రకః||19|| స ఏవ చాపతానాఖ్యో ముక్తే తు మరుతా హృది| అశ్ర్నువీత ముహుః స్వాస్థ్యం ముహురస్వాస్థ్యమావృతే||20||
अथापतन्त्रकं लक्षयति - - - - | अधः प्रतिहतो वायुर्व्रजन्नूर्ध्वं हृदाश्रिताः||१७|| नाडीः प्रविश्य हृदयं शिरः शङ्खौ च पीडयन्| आक्षिपेत्परितो गात्रं धनुर्वच्चास्य नामयेत्||१८|| कृच्छ्रादुच्छ्वसिति स्तब्धस्रस्तमीलितदृक्ततः| कपोत इव कृजेच्च निःसंज्ञः सोऽपतन्त्रकः||१९|| स एव चापतानाख्यो मुक्ते तु मरुता हृदि| अश्र्नुवीत मुहुः स्वास्थ्यं मुहुरस्वास्थ्यमावृते||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apatAnakasya lakShaNam, apatantrakasya dushcikitsyatvam (21) · Śloka 21
గర్భపాతసముత్పన్నః శోణితాతిస్రవోత్థితః| అభిఘాతసముత్థశ్చ దుశ్చికిత్స్యతమో హి సః||21||
गर्भपातसमुत्पन्नः शोणितातिस्रवोत्थितः| अभिघातसमुत्थश्च दुश्चिकित्स्यतमो हि सः||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana antarAyAmasya lakShaNam (22-24) · Śloka 24
మన్యే సంస్తభ్య వాతోఽంతరాయచ్ఛన్ ధమనీర్యదా| వ్యాప్నోతి సకలం దేహం జత్రురాయమ్యతే తదా||22|| అంతర్ధనురివాంగం చ వేగైః స్తంభం చ నేత్రయోః| కరోతి జృంభాం దశనం దశనానాం కఫోద్వమం||23|| పార్శ్వయోర్వేదనాం వాక్యహనుపృష్ఠశిరోగ్రహం| అంతరాయామ ఇత్యేష|24|
मन्ये संस्तभ्य वातोऽन्तरायच्छन् धमनीर्यदा| व्याप्नोति सकलं देहं जत्रुरायम्यते तदा||२२|| अन्तर्धनुरिवाङ्गं च वेगैः स्तम्भं च नेत्रयोः| करोति जृम्भां दशनं दशनानां कफोद्वमम्||२३|| पार्श्वयोर्वेदनां वाक्यहनुपृष्ठशिरोग्रहम्| अन्तरायाम इत्येष|२४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bahirAyAmasya lakShaNam (24-26) · Śloka 26
| బాహ్యాయామశ్చ తద్విధః||24|| దేహస్య బహిరాయామాత్ పృష్ఠతో నీయతే శిరః| ఉరశ్చోత్క్షిప్యతే తత్ర కంధరా చావమృద్యతే||25|| దంతేష్వాస్యే చ వైవర్ణ్యం ప్రస్వేదః స్రస్తగాత్రతా| బాహ్యాయామం ధనుష్కంభం బ్రువతే వేగినం చ తం||26||
| बाह्यायामश्च तद्विधः||२४|| देहस्य बहिरायामात् पृष्ठतो नीयते शिरः| उरश्चोत्क्षिप्यते तत्र कन्धरा चावमृद्यते||२५|| दन्तेष्वास्ये च वैवर्ण्यं प्रस्वेदः स्रस्तगात्रता| बाह्यायामं धनुष्कम्भं ब्रुवते वेगिनं च तम्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vraNAyAmasya lakShaNam (27-28) · Śloka 28
అధునా వ్రణాయామమాహ - - - - వ్రణం మర్మాశ్రితం ప్రాప్య సమీరణసమీరణాత్| వ్యాయచ్ఛంతి తనుం దోషాః సర్వామాపాదమస్తకం||27|| తృష్యతః పాండుగాత్రస్య వ్రణాయామః స వర్జితః| |28|
अधुना व्रणायाममाह - - - - व्रणं मर्माश्रितं प्राप्य समीरणसमीरणात्| व्यायच्छन्ति तनुं दोषाः सर्वामापादमस्तकम्||२७|| तृष्यतः पाण्डुगात्रस्य व्रणायामः स वर्जितः| |२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AkShepakeShu gate vege svAsthyam (28) · Śloka 28
| గతే వేగే భవేత్స్వాస్థ్యం సర్వేష్వాక్షేపకేషు చ||28||
| गते वेगे भवेत्स्वास्थ्यं सर्वेष्वाक्षेपकेषु च||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hanusraMsasya lakShaNam (29-30) · Śloka 30
జిహ్వాతిలేఖనాచ్ఛుష్కభక్షణాదభిఘాతతః| కుపితో హనుమూలస్థః స్రంసయిత్వాఽనిలో హనూ||29|| కరోతి వివృతాస్యత్వమథవా సంవృతాస్యతాం| హనుస్రంసః స తేన స్యాత్కృచ్ఛ్రాచ్చర్వణభాషణాం||30||
जिह्वातिलेखनाच्छुष्कभक्षणादभिघाततः| कुपितो हनुमूलस्थः स्रंसयित्वाऽनिलो हनू||२९|| करोति विवृतास्यत्वमथवा संवृतास्यताम्| हनुस्रंसः स तेन स्यात्कृच्छ्राच्चर्वणभाषणाम्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jihvAstambhasya lakShaNam (31) · Śloka 31
వాగ్వాహినీసిరాసంస్థో జిహ్వాం స్తంభయతేఽనిలః| జిహ్వాస్తంభః స తేనాన్నపానవాక్యేష్వనీశతా||31||
वाग्वाहिनीसिरासंस्थो जिह्वां स्तम्भयतेऽनिलः| जिह्वास्तम्भः स तेनान्नपानवाक्येष्वनीशता||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arditasya lakShaNam (32-37) · Śloka 37
శిరసా భారహరణాదతిహాస్యప్రభాషణాత్| ఉత్త్రాసవక్త్రక్షవథోః ఖరకార్ముకకర్షణాత్||32|| విషమాదుపధానాచ్చ కఠినానాం చ చర్వణాత్| వాయుర్వివృద్ధస్తైస్తైశ్చ వాతలైరూర్ధ్వమాస్థితః||33|| వక్రీకరోతి వక్త్రార్ధముక్తం హసితమీక్షితం| తతోఽస్య కంపతే మూర్ద్ధా వాక్సంగః స్తబ్ధనేత్రతా||34|| దంతచాలః స్వరభ్రంశః శ్రుతిహానిః క్షవగ్రహః| గంధాజ్ఞానం స్మృతేర్మోహస్త్రాసః సుప్తస్య జాయతే||35|| నిష్ఠీవః పార్శ్వతో యాయాదేకస్యాక్ష్ణో నిమీలనం| జత్రోరూర్ధ్వం రుజా తీవ్రా శరీరార్ధేఽధరేఽపి వా||36|| తమాహురర్దితం కేచిదేకాయామమథాపరే| |37|
शिरसा भारहरणादतिहास्यप्रभाषणात्| उत्त्रासवक्त्रक्षवथोः खरकार्मुककर्षणात्||३२|| विषमादुपधानाच्च कठिनानां च चर्वणात्| वायुर्विवृद्धस्तैस्तैश्च वातलैरूर्ध्वमास्थितः||३३|| वक्रीकरोति वक्त्रार्धमुक्तं हसितमीक्षितम्| ततोऽस्य कम्पते मूर्द्धा वाक्सङ्गः स्तब्धनेत्रता||३४|| दन्तचालः स्वरभ्रंशः श्रुतिहानिः क्षवग्रहः| गन्धाज्ञानं स्मृतेर्मोहस्त्रासः सुप्तस्य जायते||३५|| निष्ठीवः पार्श्वतो यायादेकस्याक्ष्णो निमीलनम्| जत्रोरूर्ध्वं रुजा तीव्रा शरीरार्धेऽधरेऽपि वा||३६|| तमाहुरर्दितं केचिदेकायाममथापरे| |३७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirAgrahasya lakShaNam (37-38) · Śloka 38
| రక్తమాశ్రిత్య పవనః కుర్యాన్మూర్ద్ధధరాః సిరాః||37|| రూక్షాః సవేదనాః కృష్ణాః సోఽసాధ్యః స్యాత్సిరాగ్రహః| |38|
| रक्तमाश्रित्य पवनः कुर्यान्मूर्द्धधराः सिराः||३७|| रूक्षाः सवेदनाः कृष्णाः सोऽसाध्यः स्यात्सिराग्रहः| |३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakShavadhasya lakShaNam (38-40) · Śloka 40
| గృహీత్వాఽర్ధం తనోర్వాయుః సిరాః స్నాయూర్విశోష్య చ||38|| పక్షమన్యతరం హంతి సంధిబంధాన్ విమోక్షయన్| కృత్స్నోఽర్ధకాయస్తస్య స్యాదకర్మణ్యో విచేతనః||39|| ఏకాంగరోగం తం కేచిదన్యే పక్షవధం విదుః| |40|
| गृहीत्वाऽर्धं तनोर्वायुः सिराः स्नायूर्विशोष्य च||३८|| पक्षमन्यतरं हन्ति सन्धिबन्धान् विमोक्षयन्| कृत्स्नोऽर्धकायस्तस्य स्यादकर्मण्यो विचेतनः||३९|| एकाङ्गरोगं तं केचिदन्ये पक्षवधं विदुः| |४०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvA~ggarogasya lakShaNam (40) · Śloka 40
| సర్వాంగరోగం తద్వచ్చ సర్వకాయాశ్రితేఽనిలే||40||
| सर्वाङ्गरोगं तद्वच्च सर्वकायाश्रितेऽनिले||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakShavadhasya kRucchrasAdhyAsAdhyatvam (41) · Śloka 41
శుద్ధవాతహతః పక్షః కృచ్ఛ్రసాధ్యతమో మతః| కృచ్ఛ్రస్త్వన్యేన సంసృష్టో వివర్జ్యః క్షయహేతుకః||41||
शुद्धवातहतः पक्षः कृच्छ्रसाध्यतमो मतः| कृच्छ्रस्त्वन्येन संसृष्टो विवर्ज्यः क्षयहेतुकः||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana daNDakasya lakShaNam (42) · Śloka 42
ఆమబద్ధాయనః కుర్యాత్సంస్తభ్యాంగం కఫాన్వితః| అసాధ్యం హతసర్వేహం దండవద్దండకం మరుత్||42||
आमबद्धायनः कुर्यात्संस्तभ्याङ्गं कफान्वितः| असाध्यं हतसर्वेहं दण्डवद्दण्डकं मरुत्||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avabAhukasya lakShaNam (43) · Śloka 43
అంసమూలస్థితో వాయుః సిరాః సంకోచ్య తత్రగాః| బాహుప్రస్పందితహరం జనయత్యవబాహుకం||43||
अंसमूलस्थितो वायुः सिराः सङ्कोच्य तत्रगाः| बाहुप्रस्पन्दितहरं जनयत्यवबाहुकम्||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vishvAcyAH lakShaNam (44) · Śloka 44
తలం ప్రత్యంగులీనాం యా కండరా బాహుపృష్ఠతః| బాహుచేష్టాపహరణీ విశ్వాచీ నామ సా స్మృతా||44||
तलं प्रत्यङ्गुलीनां या कण्डरा बाहुपृष्ठतः| बाहुचेष्टापहरणी विश्वाची नाम सा स्मृता||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kha~jjasya lakShaNam, pa~ggoH lakShaNam (45) · Śloka 45
వాయుః కట్యాం స్థితః సక్థ్నః కండరామాక్షిపేద్యదా| తదా ఖంజో భవేజ్జంతుః పంగుః సక్థ్నోర్ద్వయోరపి||45||
वायुः कट्यां स्थितः सक्थ्नः कण्डरामाक्षिपेद्यदा| तदा खञ्जो भवेज्जन्तुः पङ्गुः सक्थ्नोर्द्वयोरपि||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kalAyakha~jjasya lakShaNam (46) · Śloka 46
కంపతే గమనారంభే ఖంజన్నివ చ యాతి యః| కలాయఖంజం తం విద్యాన్ముక్తసంధిప్రబంధనం||46||
कम्पते गमनारम्भे खञ्जन्निव च याति यः| कलायखञ्जं तं विद्यान्मुक्तसन्धिप्रबन्धनम्||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana UrUstambhasya lakShaNam (47-51) · Śloka 51
శీతోష్ణద్రవసంశుష్కగురుస్నిగ్ధైర్నిషేవితైః| జీర్ణాజీర్ణే తథాఽఽయాససంక్షోభస్వప్నజాగరైః||47|| సశ్లేష్మమేదఃపవనమామమత్యర్థసంచితం| అభిభూయేతరం దోషమూరు చేత్ప్రతిపద్యతే||48|| సక్థ్యస్థీని ప్రపూర్యాంతః శ్లేష్మణా స్తిమితేన తత్| తదా స్కభ్నాతి తేనోరూ స్తబ్ధౌ శీతావచేతనౌ||49|| పరకీయావివ గురూ స్యాతామతిభృశవ్యథౌ| ధ్యానాంగమర్దస్తైమిత్యతంద్రాచ్ఛర్ద్యరుచిజ్వరైః||50|| సంయుతౌ పాదసదనకృచ్ఛ్రోద్ధరణసుప్తిభిః| తమూరుస్తంభమిత్యాహురాఢ్యవాతమథాపరే||51||
शीतोष्णद्रवसंशुष्कगुरुस्निग्धैर्निषेवितैः| जीर्णाजीर्णे तथाऽऽयाससङ्क्षोभस्वप्नजागरैः||४७|| सश्लेष्ममेदःपवनमाममत्यर्थसञ्चितम्| अभिभूयेतरं दोषमूरु चेत्प्रतिपद्यते||४८|| सक्थ्यस्थीनि प्रपूर्यान्तः श्लेष्मणा स्तिमितेन तत्| तदा स्कभ्नाति तेनोरू स्तब्धौ शीतावचेतनौ||४९|| परकीयाविव गुरू स्यातामतिभृशव्यथौ| ध्यानाङ्गमर्दस्तैमित्यतन्द्राच्छर्द्यरुचिज्वरैः||५०|| संयुतौ पादसदनकृच्छ्रोद्धरणसुप्तिभिः| तमूरुस्तम्भमित्याहुराढ्यवातमथापरे||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kroShTukashIrShasya lakShaNam (52) · Śloka 52
వాతశోణితజః శోఫో జానుమధ్యే మహారుజః| జ్ఞేయః క్రోష్టుకశీర్షశ్చ స్థూలః క్రోష్టుకశీర్షవత్||52||
वातशोणितजः शोफो जानुमध्ये महारुजः| ज्ञेयः क्रोष्टुकशीर्षश्च स्थूलः क्रोष्टुकशीर्षवत्||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtakaNTakasya lakShaNam (53) · Śloka 53
రుక్ పాదే విషమన్యస్తే శ్రమాద్వా జాయతే యదా| వాతేన గుల్ఫమాశ్రిత్య తమాహుర్వాతకంటకం||53||
रुक् पादे विषमन्यस्ते श्रमाद्वा जायते यदा| वातेन गुल्फमाश्रित्य तमाहुर्वातकण्टकम्||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gRudhrasyAH lakShaNam (54) · Śloka 54
పార్ష్ణిం ప్రత్యంగులీనాం యా కండరా మారుతార్దితా| సక్థ్యుత్క్షేపం నిగృహ్ణాతి గృధ్రసీం తాం ప్రచక్షతే||54||
पार्ष्णिं प्रत्यङ्गुलीनां या कण्डरा मारुतार्दिता| सक्थ्युत्क्षेपं निगृह्णाति गृध्रसीं तां प्रचक्षते||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana khalyAH lakShaNam (55) · Śloka 55
విశ్వాచీ గృధ్రసీ చోక్తా ఖల్లీ తీవ్రరుజాన్వితే| |55|
विश्वाची गृध्रसी चोक्ता खल्ली तीव्ररुजान्विते| |५५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAdaharShasya lakShaNam (55-56) · Śloka 56
| హృష్యేతే చరణౌ యస్య భవేతాం చ ప్రసుప్తవత్||55|| పాదహర్షః స విజ్ఞేయః కఫమారుతకోపజః| |56|
| हृष्येते चरणौ यस्य भवेतां च प्रसुप्तवत्||५५|| पादहर्षः स विज्ञेयः कफमारुतकोपजः| |५६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAdadAhasya lakShaNam (15) · Śloka 15
పాదయోః కురుతే దాహం పిత్తాసృక్సహితోఽనిలః||56|| విశేషతశ్చంక్రమితే పాదదాహం తమాదిశేత్| 56 1/2| ఇతి శ్రీవైద్యపతిసింహగుప్తసూనుశ్రీమద్వాగ్భటవిరచితాయామష్టాంగహృదయసంహితాయాం తృతీయే నిదానస్థానే వాతవ్యాధినిదానం నామ పంచదశోఽధ్యాయః||15||
पादयोः कुरुते दाहं पित्तासृक्सहितोऽनिलः||५६|| विशेषतश्चङ्क्रमिते पाददाहं तमादिशेत्| ५६ १/२| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां तृतीये निदानस्थाने वातव्याधिनिदानं नाम पञ्चदशोऽध्यायः||१५||
🔊 Audio coming soon