Adhikarana apasmArapratiShedhAdhyAyaH||7|| (2-3) · Śloka 3
അഥാതോऽപസ്മാരപ്രതിഷേധം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| (ഗദ്യസൂത്രേ|൨| )|൩|
अथातोऽपस्मारप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२| )|३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apasmArasya svarupamapasmArasya nidAnam apasmArasya samprAptiH apasmArasya sAmAnyaM lakShaNam (1-5) · Śloka 5
സ്മൃത്യപായോ ഹ്യപോസ്മാരഃ സ ധീസത്ത്വാഭിസംപ്ലവാത്| ജായതേऽഭിഹതേ ചിത്തേ ചിന്താശോകഭയാദിഭിഃ||൧|| ഉന്മാദവത്പ്രകുപിതൈശ്ചിത്തദേഹഗതൈര്മലൈഃ| ഹതേ സത്ത്വേ ഹൃദി വ്യാപ്തേ സംജ്ഞാവാഹിഷു ഖേഷു ച||൨|| തമോ വിശന് മൂഢമതിര്ബീഭത്സാഃ കുരുതേ ക്രിയാഃ| ദന്താന് ഖാദന് വമന് ഫേനം ഹസ്തൌ പാദൌ ച വിക്ഷിപന്||൩|| പശ്യന്നസന്തി രൂപാണി പ്രസ്ഖലന് പതതി ക്ഷിതൌ| വിജിഹ്യക്ഷിഭ്രുവോ ദോഷവേഗേऽതീതേ വിബുധ്യതേ||൪|| കാലാന്തരേണ സ പുനശ്ചൈവമേവ വിചേഷ്ടതേ| |൫|
स्मृत्यपायो ह्यपोस्मारः स धीसत्त्वाभिसंप्लवात्| जायतेऽभिहते चित्ते चिन्ताशोकभयादिभिः||१|| उन्मादवत्प्रकुपितैश्चित्तदेहगतैर्मलैः| हते सत्त्वे हृदि व्याप्ते संज्ञावाहिषु खेषु च||२|| तमो विशन् मूढमतिर्बीभत्साः कुरुते क्रियाः| दन्तान् खादन् वमन् फेनं हस्तौ पादौ च विक्षिपन्||३|| पश्यन्नसन्ति रूपाणि प्रस्खलन् पतति क्षितौ| विजिह्यक्षिभ्रुवो दोषवेगेऽतीते विबुध्यते||४|| कालान्तरेण स पुनश्चैवमेव विचेष्टते| |५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apasmArasya caturvidhatvam (5) · Śloka 5
| അപസ്മാരശ്ചതുര്ഭേദോ വാതാദ്യൈര്നിചയേന ച||൫||
| अपस्मारश्चतुर्भेदो वाताद्यैर्निचयेन च||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apasmArasya pUrvarUpam (6-8) · Śloka 8
രൂപമുത്പത്സ്യമാനേऽസ്മിന് ഹൃത്കമ്പഃ ശൂന്യതാ ഭ്രമഃ| തമസോ ദര്ശനം ധ്യാനം ഭ്രൂവ്യുദാസോऽക്ഷിവൈകൃതമ്||൬|| അശബ്ദശ്രവണം സ്വേദോ ലാലാസിങ്ഘാണകസ്രുതിഃ| അവിപാകോऽരുചിര്മൂര്ച്ഛാ കുക്ഷ്യാടോപോ ബലക്ഷയഃ||൭|| നിദ്രാനാശോऽങ്ഗമര്ദസ്തൃട് സ്വപ്നേ ഗാനം സനര്തനമ്| പാനം തൈലസ്യ മദ്യസ്യ തയോരേവ ച മേഹനമ്||൮||
रूपमुत्पत्स्यमानेऽस्मिन् हृत्कम्पः शून्यता भ्रमः| तमसो दर्शनं ध्यानं भ्रूव्युदासोऽक्षिवैकृतम्||६|| अशब्दश्रवणं स्वेदो लालासिङ्घाणकस्रुतिः| अविपाकोऽरुचिर्मूर्च्छा कुक्ष्याटोपो बलक्षयः||७|| निद्रानाशोऽङ्गमर्दस्तृट् स्वप्ने गानं सनर्तनम्| पानं तैलस्य मद्यस्य तयोरेव च मेहनम्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 1 vAtajasya lakShaNam (9-12) · Śloka 12
തത്ര വാതാത്സ്ഫുരത്സക്ഥിഃ പ്രപതംശ്ച മുഹുര്മുഹുഃ| അപസ്മരതി സംജ്ഞാം ച ലഭതേ വിസ്വരം രുദന്||൯|| ഉത്പിണ്ഡിതാക്ഷഃ ശ്വസിതി ഫേനം വമതി കമ്പതേ| ആവിധ്യതി ശിരോദന്താന് ദശത്യാധ്മാതകന്ധരഃ||൧൦|| പരിതോ വിക്ഷിപത്യങ്ഗം വിഷമം വിനതാങ്ഗുലിഃ| രൂക്ഷ്ശ്യാവാരുണാക്ഷിത്വങ്നഖാസ്യഃ കൃഷ്ണമീക്ഷതേ||൧൧|| ചപലം പരുഷം രൂപം വിരൂപം വികൃതാനനമ്| |൧൨|
तत्र वातात्स्फुरत्सक्थिः प्रपतंश्च मुहुर्मुहुः| अपस्मरति संज्ञां च लभते विस्वरं रुदन्||९|| उत्पिण्डिताक्षः श्वसिति फेनं वमति कम्पते| आविध्यति शिरोदन्तान् दशत्याध्मातकन्धरः||१०|| परितो विक्षिपत्यङ्गं विषमं विनताङ्गुलिः| रूक्ष्श्यावारुणाक्षित्वङ्नखास्यः कृष्णमीक्षते||११|| चपलं परुषं रूपं विरूपं विकृताननम्| |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 2 pittajasya lakShaNam (12-13) · Śloka 13
| അപസ്മരതി പിത്തേന മുഹുഃ സംജ്ഞാ ച വിന്ദതി||൧൨|| പീതഫേനാക്ഷിവക്ത്രത്വഗാസ്പാലയതി മേദിനീമ്| ഭൈരവാദീപ്തരുഷിതരൂപദര്ശീ തൃഷാന്വിതഃ||൧൩||
| अपस्मरति पित्तेन मुहुः संज्ञा च विन्दति||१२|| पीतफेनाक्षिवक्त्रत्वगास्पालयति मेदिनीम्| भैरवादीप्तरुषितरूपदर्शी तृषान्वितः||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 kaphajasya lakShaNam (14-15) · Śloka 15
കഫാച്ചിരേണ ഗ്രഹണം ചിരേണൈവ വിബോധനമ്| ചേഷ്ടാऽല്പാ ഭൂയസീ ലാലാ ശുക്ലനേത്രനഖാസ്യതാ||൧൪|| ശുക്ലാഭരൂപദര്ശിത്വം| |൧൫|
कफाच्चिरेण ग्रहणं चिरेणैव विबोधनम्| चेष्टाऽल्पा भूयसी लाला शुक्लनेत्रनखास्यता||१४|| शुक्लाभरूपदर्शित्वं| |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 tridoShajasya lakShaNam (15) · Śloka 15
സര്വലിങ്ഗം തു വര്ജയേത്| |൧൫|
सर्वलिङ्गं तु वर्जयेत्| |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhIcittahratkhAnAM prabodhanam (15-16) · Śloka 16
| അഥാऽऽവൃതാനാം ധീചിത്തഹൃത്ഖാനാം പ്രാക്പ്രബോധനമ്||൧൫|| തീക്ഷ്ണൈഃ കുര്യാദിഅപസ്മാരേ കര്മഭിര്വമനാദിഭിഃ| |൧൬|
| अथाऽऽवृतानां धीचित्तहृत्खानां प्राक्प्रबोधनम्||१५|| तीक्ष्णैः कुर्यादिअपस्मारे कर्मभिर्वमनादिभिः| |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAdijAnAM shodhanam (16-17) · Śloka 17
| വാതികം ബസ്തിഭൂയിഷ്ഠൈഃ, പൈത്തം പ്രായോ വിരേചനൈഃ||൧൬|| ശ്ലൈഷ്മികം വമനപ്രായൈരപസ്മാരമുപാചരേത്| |൧൭|
| वातिकं बस्तिभूयिष्ठैः, पैत्तं प्रायो विरेचनैः||१६|| श्लैष्मिकं वमनप्रायैरपस्मारमुपाचरेत्| |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apasmAraharAH shamanayogAH (17-18) · Śloka 18
| സര്വതഃ സുവിശുദ്ധസ്യ സമ്യഗാശ്വാസിതസ്യ ച||൧൭|| അപസ്മാരവിമോക്ഷാര്ഥം യോഗാന് സംശമനാന് ശൃണു| |൧൮|
| सर्वतः सुविशुद्धस्य सम्यगाश्वासितस्य च||१७|| अपस्मारविमोक्षार्थं योगान् संशमनान् शृणु| |१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apasmAraharAH gomayasvarasAdighRutam (18-19) · Śloka 19
താനേവാഹ | ഗോമയസ്വരസക്ഷീരദധിമൂത്രൈഃ ശൃതം ഹവിഃ||൧൮|| അപസ്മാരജ്വരോന്മാദകാമലാന്തകരം പിബേത്| |൧൯|
तानेवाह | गोमयस्वरसक्षीरदधिमूत्रैः शृतं हविः||१८|| अपस्मारज्वरोन्मादकामलान्तकरं पिबेत्| |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apasmAraharAH mahat pa~jcagavyaM ghRutam (19-24) · Śloka 24
| ദ്വിപഞ്ചമൂലത്രിഫലാദ്വിനിശാകുടജത്വചഃ||൧൯|| സപ്തപര്ണമപാമാര്ഗം നീലിനീം കടുരോഹിണീമ്| ശമ്യാകപുഷ്കരജടാഫല്ഗുമൂലദുരാലഭാഃ||൨൦|| ദ്വിപലാഃ സലിലദ്രോണേ പക്ത്വാ പാദാവശേഷിതേ| ഭാര്ഗീപാഠാഢകീകുമ്ഭനികുമ്ഭവ്യോഷരോഹിഷൈഃ||൨൧|| മൂര്വാഭൂതീകഭൂനിമ്ബശ്രേയസീസാരിവാദ്വയൈഃ| മദയന്ത്യഗ്നിനിചുലൈരക്ഷാംശൈഃ സര്പിഷഃ പചേത്||൨൨|| പ്രസ്ഥം തദ്വദ് ദ്രവൈഃ പൂര്വൈഃ പഞ്ചഗന്യമിദം മഹത്| ജ്വരാപസ്മാരജഠരഭഗന്ദരഹരം പരമ്||൨൩|| ശോഫാര്ശഃകാമലാപാണ്ഡുഗുല്മകാസഗ്രഹാപഹമ്| |൨൪|
| द्विपञ्चमूलत्रिफलाद्विनिशाकुटजत्वचः||१९|| सप्तपर्णमपामार्गं नीलिनीं कटुरोहिणीम्| शम्याकपुष्करजटाफल्गुमूलदुरालभाः||२०|| द्विपलाः सलिलद्रोणे पक्त्वा पादावशेषिते| भार्गीपाठाढकीकुम्भनिकुम्भव्योषरोहिषैः||२१|| मूर्वाभूतीकभूनिम्बश्रेयसीसारिवाद्वयैः| मदयन्त्यग्निनिचुलैरक्षांशैः सर्पिषः पचेत्||२२|| प्रस्थं तद्वद् द्रवैः पूर्वैः पञ्चगन्यमिदं महत्| ज्वरापस्मारजठरभगन्दरहरं परम्||२३|| शोफार्शःकामलापाण्डुगुल्मकासग्रहापहम्| |२४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apasmAraharAH brAhyAdighRutam (24-25) · Śloka 25
| ബ്രാഹ്മീരസവചാകുഷ്ഠശങ്ഖപുഷ്പീശൃതം ഘൃതമ്||൨൪|| പുരാണം മേധ്യമുന്മാദാലക്ഷ്മ്യപസ്മാരപാഓമജിത്| |൨൫|
| ब्राह्मीरसवचाकुष्ठशङ्खपुष्पीशृतं घृतम्||२४|| पुराणं मेध्यमुन्मादालक्ष्म्यपस्मारपाओमजित्| |२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apasmAraharAH siddhaM tailaghRutam (25-26) · Śloka 26
| തൈലപ്രസ്ഥം ഘൃതപ്രസ്ഥം ജീവനീയൈഃ പലോന്മിതൈഃ||൨൫|| ക്ഷീരദ്രോണേ പചേത്സിദ്ധമപസ്മാരവിമോക്ഷണമ്| |൨൬|
| तैलप्रस्थं घृतप्रस्थं जीवनीयैः पलोन्मितैः||२५|| क्षीरद्रोणे पचेत्सिद्धमपस्मारविमोक्षणम्| |२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtapittApasmAraharaM kShIrAdighRutam (26-27) · Śloka 27
| കംസേ ക്ഷീരേക്ഷുരസയോഃ കാശ്മര്യേऽഷ്ടഗുണേ രസേ||൨൬|| കാറ്ഷികൈര്ജീവനീയൈശ്ച സര്പിഃപ്രസ്ഥം വിപാചയേത്| വാതപിത്തോദ്ഭവം ക്ഷിപ്രമപസ്മാരം നിഹന്തി തത്||൨൭||
| कंसे क्षीरेक्षुरसयोः काश्मर्येऽष्टगुणे रसे||२६|| काऱ्षिकैर्जीवनीयैश्च सर्पिःप्रस्थं विपाचयेत्| वातपित्तोद्भवं क्षिप्रमपस्मारं निहन्ति तत्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtapittApasmAraharaM kAshAdikShIram (28) · Śloka 28
തദ്വത് കാശവിദാരീക്ഷുകുശക്വാഥശൃതം പയഃ| |൨൮|
तद्वत् काशविदारीक्षुकुशक्वाथशृतं पयः| |२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apasmAraharaM kUShmANDAdighRutam (28-29) · Śloka 29
| കൂഷ്മാണ്ഡസ്വരസേ സര്പിരഷ്ടാദശഗുണേ ശൃതമ്||൨൮|| യഷ്ടീകല്കമപസ്മാരഹരം ധീവാക്സ്വരപ്രദമ്| |൨൯|
| कूष्माण्डस्वरसे सर्पिरष्टादशगुणे शृतम्||२८|| यष्टीकल्कमपस्मारहरं धीवाक्स्वरप्रदम्| |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apasmAraharaM kapilagavAdinAM pittaM nasyam (29-30) · Śloka 30
| കപിലാനാം ഗവാം പിത്തം നാവനേ പരമം ഹിതമ്||൨൯|| ശ്വശൃഗാലബിഡാലാനം സിംഹാദീനാം ച പൂജിതമ്| |൩൦|
| कपिलानां गवां पित्तं नावने परमं हितम्||२९|| श्वशृगालबिडालानं सिंहादीनां च पूजितम्| |३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apasmAraharaM godhAditailaM nasyam (30-31) · Śloka 31
| ഗോധാനകുലനാഗാനാം പൃഷതര്ക്ഷഗവമപി||൩൦|| പിത്തേഷു സാധിതം തൈലം നസ്യേऽഭ്യങ്ഗേ ച ശസ്യതേ| |൩൧|
| गोधानकुलनागानां पृषतर्क्षगवमपि||३०|| पित्तेषु साधितं तैलं नस्येऽभ्यङ्गे च शस्यते| |३१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apasmAraharaM triphalAditailaM nasyam (31-32) · Śloka 32
| ത്രിഫലാബ്യോഷപീതദ്രുയവക്ഷാരഫണിജ്ജകൈഃ||൩൧|| ശ്ര്യാഹ്വാപാമാര്ഗകാരഞ്ജബീജൈസ്തൈലം വിപാചിതമ്| ബസ്തമൂത്രേ ഹിതം നസ്യം ചൂര്ണം വാ ധ്മാപയേദ്ഭിഷക്||൩൨||
| त्रिफलाब्योषपीतद्रुयवक्षारफणिज्जकैः||३१|| श्र्याह्वापामार्गकारञ्जबीजैस्तैलं विपाचितम्| बस्तमूत्रे हितं नस्यं चूर्णं वा ध्मापयेद्भिषक्||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apasmAraharaM nakulAdituNDAdinA dhUpaH (33) · Śloka 33
നകുലോലൂകമാര്ജാരഗൃധ്രകീടാഹികാകജൈഃ| തുണ്ഡൈഃ പക്ഷൈഃ പുരീഷൈശ്ച ധൂപമസ്യ പ്രയോജയേത്||൩൩||
नकुलोलूकमार्जारगृध्रकीटाहिकाकजैः| तुण्डैः पक्षैः पुरीषैश्च धूपमस्य प्रयोजयेत्||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apasmAraharaM tailalashunAdishIlanam (34) · Śloka 34
ശീലയേത്തൈലലശുനം പയസ വാ ശതാവരീമ്| ബ്രാഹ്മീരസം കുഷ്ഠരസം വചാം വാ മധുസംയുതാമ്||൩൪||
शीलयेत्तैललशुनं पयस वा शतावरीम्| ब्राह्मीरसं कुष्ठरसं वचां वा मधुसंयुताम्||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dushcikitsyasya rasAyanAni apasmArArtasyAgnitoyAdeH rakShaNam (35-36) · Śloka 36
സമം ക്രുദ്ധൈരപസ്മാരോ ദോഷൈഃ ശാരീരമാനസൈഃ| യജ്ജായതേ യതശ്ചൈഷ മഹാമര്മസമാശ്രയഃ||൩൫|| തസ്മാദ്രസായനൈരേനം ദുശ്ചികിത്സ്യമുപാചരേന്| തദാര്തം ചാഗ്നിതോയാദേര്വിഷമാത്പാലയേത്സദാ||൩൬||
समं क्रुद्धैरपस्मारो दोषैः शारीरमानसैः| यज्जायते यतश्चैष महामर्मसमाश्रयः||३५|| तस्माद्रसायनैरेनं दुश्चिकित्स्यमुपाचरेन्| तदार्तं चाग्नितोयादेर्विषमात्पालयेत्सदा||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tvamitthaM kRutamiti na brUyAt iShTairviShayairmanobRuMhaNam (37-7) · Śloka 7
മുക്തം മനോ വികാരേണ ത്വമിത്ഥം കൃതവാനിതി| ന ബ്രൂയാദ്വിഷയൈരിഷ്ടൈഃ ക്ലിഷ്ടം ചേതോऽസ്യ ബൃംഹയേത്||൩൭|| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിര- ചിതായാമഷ്ടാങഹൃദയസംഹിതായാം ഷഷ്ഠേ ഉത്തര- സ്ഥാനേऽപസ്മാരപ്രതിഷേധോ നാമ സപ്തമോऽധ്യായഃ||൭||
मुक्तं मनो विकारेण त्वमित्थं कृतवानिति| न ब्रूयाद्विषयैरिष्टैः क्लिष्टं चेतोऽस्य बृंहयेत्||३७|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविर- चितायामष्टाङहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तर- स्थानेऽपस्मारप्रतिषेधो नाम सप्तमोऽध्यायः||७||
🔊 Audio coming soon