Adhikarana apasmArapratiShedhAdhyAyaH||7|| (2-3) · Śloka 3
অথাতোঽপস্মারপ্রতিষেধং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ| (গদ্যসূত্রে|২| )|৩|
अथातोऽपस्मारप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२| )|३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apasmArasya svarupamapasmArasya nidAnam apasmArasya samprAptiH apasmArasya sAmAnyaM lakShaNam (1-5) · Śloka 5
স্মৃত্যপাযো হ্যপোস্মারঃ স ধীসত্ত্বাভিসংপ্লবাত্| জাযতেঽভিহতে চিত্তে চিন্তাশোকভযাদিভিঃ||১|| উন্মাদবত্প্রকুপিতৈশ্চিত্তদেহগতৈর্মলৈঃ| হতে সত্ত্বে হৃদি ব্যাপ্তে সংজ্ঞাবাহিষু খেষু চ||২|| তমো বিশন্ মূঢমতির্বীভত্সাঃ কুরুতে ক্রিযাঃ| দন্তান্ খাদন্ বমন্ ফেনং হস্তৌ পাদৌ চ বিক্ষিপন্||৩|| পশ্যন্নসন্তি রূপাণি প্রস্খলন্ পততি ক্ষিতৌ| বিজিহ্যক্ষিভ্রুবো দোষবেগেঽতীতে বিবুধ্যতে||৪|| কালান্তরেণ স পুনশ্চৈবমেব বিচেষ্টতে| |৫|
स्मृत्यपायो ह्यपोस्मारः स धीसत्त्वाभिसंप्लवात्| जायतेऽभिहते चित्ते चिन्ताशोकभयादिभिः||१|| उन्मादवत्प्रकुपितैश्चित्तदेहगतैर्मलैः| हते सत्त्वे हृदि व्याप्ते संज्ञावाहिषु खेषु च||२|| तमो विशन् मूढमतिर्बीभत्साः कुरुते क्रियाः| दन्तान् खादन् वमन् फेनं हस्तौ पादौ च विक्षिपन्||३|| पश्यन्नसन्ति रूपाणि प्रस्खलन् पतति क्षितौ| विजिह्यक्षिभ्रुवो दोषवेगेऽतीते विबुध्यते||४|| कालान्तरेण स पुनश्चैवमेव विचेष्टते| |५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apasmArasya caturvidhatvam (5) · Śloka 5
| অপস্মারশ্চতুর্ভেদো বাতাদ্যৈর্নিচযেন চ||৫||
| अपस्मारश्चतुर्भेदो वाताद्यैर्निचयेन च||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apasmArasya pUrvarUpam (6-8) · Śloka 8
রূপমুত্পত্স্যমানেঽস্মিন্ হৃত্কম্পঃ শূন্যতা ভ্রমঃ| তমসো দর্শনং ধ্যানং ভ্রূব্যুদাসোঽক্ষিবৈকৃতম্||৬|| অশব্দশ্রবণং স্বেদো লালাসিঙ্ঘাণকস্রুতিঃ| অবিপাকোঽরুচির্মূর্চ্ছা কুক্ষ্যাটোপো বলক্ষযঃ||৭|| নিদ্রানাশোঽঙ্গমর্দস্তৃট্ স্বপ্নে গানং সনর্তনম্| পানং তৈলস্য মদ্যস্য তযোরেব চ মেহনম্||৮||
रूपमुत्पत्स्यमानेऽस्मिन् हृत्कम्पः शून्यता भ्रमः| तमसो दर्शनं ध्यानं भ्रूव्युदासोऽक्षिवैकृतम्||६|| अशब्दश्रवणं स्वेदो लालासिङ्घाणकस्रुतिः| अविपाकोऽरुचिर्मूर्च्छा कुक्ष्याटोपो बलक्षयः||७|| निद्रानाशोऽङ्गमर्दस्तृट् स्वप्ने गानं सनर्तनम्| पानं तैलस्य मद्यस्य तयोरेव च मेहनम्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 1 vAtajasya lakShaNam (9-12) · Śloka 12
তত্র বাতাত্স্ফুরত্সক্থিঃ প্রপতংশ্চ মুহুর্মুহুঃ| অপস্মরতি সংজ্ঞাং চ লভতে বিস্বরং রুদন্||৯|| উত্পিণ্ডিতাক্ষঃ শ্বসিতি ফেনং বমতি কম্পতে| আবিধ্যতি শিরোদন্তান্ দশত্যাধ্মাতকন্ধরঃ||১০|| পরিতো বিক্ষিপত্যঙ্গং বিষমং বিনতাঙ্গুলিঃ| রূক্ষ্শ্যাবারুণাক্ষিত্বঙ্নখাস্যঃ কৃষ্ণমীক্ষতে||১১|| চপলং পরুষং রূপং বিরূপং বিকৃতাননম্| |১২|
तत्र वातात्स्फुरत्सक्थिः प्रपतंश्च मुहुर्मुहुः| अपस्मरति संज्ञां च लभते विस्वरं रुदन्||९|| उत्पिण्डिताक्षः श्वसिति फेनं वमति कम्पते| आविध्यति शिरोदन्तान् दशत्याध्मातकन्धरः||१०|| परितो विक्षिपत्यङ्गं विषमं विनताङ्गुलिः| रूक्ष्श्यावारुणाक्षित्वङ्नखास्यः कृष्णमीक्षते||११|| चपलं परुषं रूपं विरूपं विकृताननम्| |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 2 pittajasya lakShaNam (12-13) · Śloka 13
| অপস্মরতি পিত্তেন মুহুঃ সংজ্ঞা চ বিন্দতি||১২|| পীতফেনাক্ষিবক্ত্রত্বগাস্পালযতি মেদিনীম্| ভৈরবাদীপ্তরুষিতরূপদর্শী তৃষান্বিতঃ||১৩||
| अपस्मरति पित्तेन मुहुः संज्ञा च विन्दति||१२|| पीतफेनाक्षिवक्त्रत्वगास्पालयति मेदिनीम्| भैरवादीप्तरुषितरूपदर्शी तृषान्वितः||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 kaphajasya lakShaNam (14-15) · Śloka 15
কফাচ্চিরেণ গ্রহণং চিরেণৈব বিবোধনম্| চেষ্টাঽল্পা ভূযসী লালা শুক্লনেত্রনখাস্যতা||১৪|| শুক্লাভরূপদর্শিত্বং| |১৫|
कफाच्चिरेण ग्रहणं चिरेणैव विबोधनम्| चेष्टाऽल्पा भूयसी लाला शुक्लनेत्रनखास्यता||१४|| शुक्लाभरूपदर्शित्वं| |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 tridoShajasya lakShaNam (15) · Śloka 15
সর্বলিঙ্গং তু বর্জযেত্| |১৫|
सर्वलिङ्गं तु वर्जयेत्| |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhIcittahratkhAnAM prabodhanam (15-16) · Śloka 16
| অথাঽঽবৃতানাং ধীচিত্তহৃত্খানাং প্রাক্প্রবোধনম্||১৫|| তীক্ষ্ণৈঃ কুর্যাদিঅপস্মারে কর্মভির্বমনাদিভিঃ| |১৬|
| अथाऽऽवृतानां धीचित्तहृत्खानां प्राक्प्रबोधनम्||१५|| तीक्ष्णैः कुर्यादिअपस्मारे कर्मभिर्वमनादिभिः| |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAdijAnAM shodhanam (16-17) · Śloka 17
| বাতিকং বস্তিভূযিষ্ঠৈঃ, পৈত্তং প্রাযো বিরেচনৈঃ||১৬|| শ্লৈষ্মিকং বমনপ্রাযৈরপস্মারমুপাচরেত্| |১৭|
| वातिकं बस्तिभूयिष्ठैः, पैत्तं प्रायो विरेचनैः||१६|| श्लैष्मिकं वमनप्रायैरपस्मारमुपाचरेत्| |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apasmAraharAH shamanayogAH (17-18) · Śloka 18
| সর্বতঃ সুবিশুদ্ধস্য সম্যগাশ্বাসিতস্য চ||১৭|| অপস্মারবিমোক্ষার্থং যোগান্ সংশমনান্ শৃণু| |১৮|
| सर्वतः सुविशुद्धस्य सम्यगाश्वासितस्य च||१७|| अपस्मारविमोक्षार्थं योगान् संशमनान् शृणु| |१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apasmAraharAH gomayasvarasAdighRutam (18-19) · Śloka 19
তানেবাহ | গোমযস্বরসক্ষীরদধিমূত্রৈঃ শৃতং হবিঃ||১৮|| অপস্মারজ্বরোন্মাদকামলান্তকরং পিবেত্| |১৯|
तानेवाह | गोमयस्वरसक्षीरदधिमूत्रैः शृतं हविः||१८|| अपस्मारज्वरोन्मादकामलान्तकरं पिबेत्| |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apasmAraharAH mahat pa~jcagavyaM ghRutam (19-24) · Śloka 24
| দ্বিপঞ্চমূলত্রিফলাদ্বিনিশাকুটজত্বচঃ||১৯|| সপ্তপর্ণমপামার্গং নীলিনীং কটুরোহিণীম্| শম্যাকপুষ্করজটাফল্গুমূলদুরালভাঃ||২০|| দ্বিপলাঃ সলিলদ্রোণে পক্ত্বা পাদাবশেষিতে| ভার্গীপাঠাঢকীকুম্ভনিকুম্ভব্যোষরোহিষৈঃ||২১|| মূর্বাভূতীকভূনিম্বশ্রেযসীসারিবাদ্বযৈঃ| মদযন্ত্যগ্নিনিচুলৈরক্ষাংশৈঃ সর্পিষঃ পচেত্||২২|| প্রস্থং তদ্বদ্ দ্রবৈঃ পূর্বৈঃ পঞ্চগন্যমিদং মহত্| জ্বরাপস্মারজঠরভগন্দরহরং পরম্||২৩|| শোফার্শঃকামলাপাণ্ডুগুল্মকাসগ্রহাপহম্| |২৪|
| द्विपञ्चमूलत्रिफलाद्विनिशाकुटजत्वचः||१९|| सप्तपर्णमपामार्गं नीलिनीं कटुरोहिणीम्| शम्याकपुष्करजटाफल्गुमूलदुरालभाः||२०|| द्विपलाः सलिलद्रोणे पक्त्वा पादावशेषिते| भार्गीपाठाढकीकुम्भनिकुम्भव्योषरोहिषैः||२१|| मूर्वाभूतीकभूनिम्बश्रेयसीसारिवाद्वयैः| मदयन्त्यग्निनिचुलैरक्षांशैः सर्पिषः पचेत्||२२|| प्रस्थं तद्वद् द्रवैः पूर्वैः पञ्चगन्यमिदं महत्| ज्वरापस्मारजठरभगन्दरहरं परम्||२३|| शोफार्शःकामलापाण्डुगुल्मकासग्रहापहम्| |२४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apasmAraharAH brAhyAdighRutam (24-25) · Śloka 25
| ব্রাহ্মীরসবচাকুষ্ঠশঙ্খপুষ্পীশৃতং ঘৃতম্||২৪|| পুরাণং মেধ্যমুন্মাদালক্ষ্ম্যপস্মারপাওমজিত্| |২৫|
| ब्राह्मीरसवचाकुष्ठशङ्खपुष्पीशृतं घृतम्||२४|| पुराणं मेध्यमुन्मादालक्ष्म्यपस्मारपाओमजित्| |२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apasmAraharAH siddhaM tailaghRutam (25-26) · Śloka 26
| তৈলপ্রস্থং ঘৃতপ্রস্থং জীবনীযৈঃ পলোন্মিতৈঃ||২৫|| ক্ষীরদ্রোণে পচেত্সিদ্ধমপস্মারবিমোক্ষণম্| |২৬|
| तैलप्रस्थं घृतप्रस्थं जीवनीयैः पलोन्मितैः||२५|| क्षीरद्रोणे पचेत्सिद्धमपस्मारविमोक्षणम्| |२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtapittApasmAraharaM kShIrAdighRutam (26-27) · Śloka 27
| কংসে ক্ষীরেক্ষুরসযোঃ কাশ্মর্যেঽষ্টগুণে রসে||২৬|| কাড়্ষিকৈর্জীবনীযৈশ্চ সর্পিঃপ্রস্থং বিপাচযেত্| বাতপিত্তোদ্ভবং ক্ষিপ্রমপস্মারং নিহন্তি তত্||২৭||
| कंसे क्षीरेक्षुरसयोः काश्मर्येऽष्टगुणे रसे||२६|| काऱ्षिकैर्जीवनीयैश्च सर्पिःप्रस्थं विपाचयेत्| वातपित्तोद्भवं क्षिप्रमपस्मारं निहन्ति तत्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtapittApasmAraharaM kAshAdikShIram (28) · Śloka 28
তদ্বত্ কাশবিদারীক্ষুকুশক্বাথশৃতং পযঃ| |২৮|
तद्वत् काशविदारीक्षुकुशक्वाथशृतं पयः| |२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apasmAraharaM kUShmANDAdighRutam (28-29) · Śloka 29
| কূষ্মাণ্ডস্বরসে সর্পিরষ্টাদশগুণে শৃতম্||২৮|| যষ্টীকল্কমপস্মারহরং ধীবাক্স্বরপ্রদম্| |২৯|
| कूष्माण्डस्वरसे सर्पिरष्टादशगुणे शृतम्||२८|| यष्टीकल्कमपस्मारहरं धीवाक्स्वरप्रदम्| |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apasmAraharaM kapilagavAdinAM pittaM nasyam (29-30) · Śloka 30
| কপিলানাং গবাং পিত্তং নাবনে পরমং হিতম্||২৯|| শ্বশৃগালবিডালানং সিংহাদীনাং চ পূজিতম্| |৩০|
| कपिलानां गवां पित्तं नावने परमं हितम्||२९|| श्वशृगालबिडालानं सिंहादीनां च पूजितम्| |३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apasmAraharaM godhAditailaM nasyam (30-31) · Śloka 31
| গোধানকুলনাগানাং পৃষতর্ক্ষগবমপি||৩০|| পিত্তেষু সাধিতং তৈলং নস্যেঽভ্যঙ্গে চ শস্যতে| |৩১|
| गोधानकुलनागानां पृषतर्क्षगवमपि||३०|| पित्तेषु साधितं तैलं नस्येऽभ्यङ्गे च शस्यते| |३१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apasmAraharaM triphalAditailaM nasyam (31-32) · Śloka 32
| ত্রিফলাব্যোষপীতদ্রুযবক্ষারফণিজ্জকৈঃ||৩১|| শ্র্যাহ্বাপামার্গকারঞ্জবীজৈস্তৈলং বিপাচিতম্| বস্তমূত্রে হিতং নস্যং চূর্ণং বা ধ্মাপযেদ্ভিষক্||৩২||
| त्रिफलाब्योषपीतद्रुयवक्षारफणिज्जकैः||३१|| श्र्याह्वापामार्गकारञ्जबीजैस्तैलं विपाचितम्| बस्तमूत्रे हितं नस्यं चूर्णं वा ध्मापयेद्भिषक्||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apasmAraharaM nakulAdituNDAdinA dhUpaH (33) · Śloka 33
নকুলোলূকমার্জারগৃধ্রকীটাহিকাকজৈঃ| তুণ্ডৈঃ পক্ষৈঃ পুরীষৈশ্চ ধূপমস্য প্রযোজযেত্||৩৩||
नकुलोलूकमार्जारगृध्रकीटाहिकाकजैः| तुण्डैः पक्षैः पुरीषैश्च धूपमस्य प्रयोजयेत्||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apasmAraharaM tailalashunAdishIlanam (34) · Śloka 34
শীলযেত্তৈললশুনং পযস বা শতাবরীম্| ব্রাহ্মীরসং কুষ্ঠরসং বচাং বা মধুসংযুতাম্||৩৪||
शीलयेत्तैललशुनं पयस वा शतावरीम्| ब्राह्मीरसं कुष्ठरसं वचां वा मधुसंयुताम्||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dushcikitsyasya rasAyanAni apasmArArtasyAgnitoyAdeH rakShaNam (35-36) · Śloka 36
সমং ক্রুদ্ধৈরপস্মারো দোষৈঃ শারীরমানসৈঃ| যজ্জাযতে যতশ্চৈষ মহামর্মসমাশ্রযঃ||৩৫|| তস্মাদ্রসাযনৈরেনং দুশ্চিকিত্স্যমুপাচরেন্| তদার্তং চাগ্নিতোযাদের্বিষমাত্পালযেত্সদা||৩৬||
समं क्रुद्धैरपस्मारो दोषैः शारीरमानसैः| यज्जायते यतश्चैष महामर्मसमाश्रयः||३५|| तस्माद्रसायनैरेनं दुश्चिकित्स्यमुपाचरेन्| तदार्तं चाग्नितोयादेर्विषमात्पालयेत्सदा||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tvamitthaM kRutamiti na brUyAt iShTairviShayairmanobRuMhaNam (37-7) · Śloka 7
মুক্তং মনো বিকারেণ ত্বমিত্থং কৃতবানিতি| ন ব্রূযাদ্বিষযৈরিষ্টৈঃ ক্লিষ্টং চেতোঽস্য বৃংহযেত্||৩৭|| ইতি শ্রীবৈদ্যপতিসিংহগুপ্তসূনুশ্রীমদ্বাগ্ভটবির- চিতাযামষ্টাঙহৃদযসংহিতাযাং ষষ্ঠে উত্তর- স্থানেঽপস্মারপ্রতিষেধো নাম সপ্তমোঽধ্যাযঃ||৭||
मुक्तं मनो विकारेण त्वमित्थं कृतवानिति| न ब्रूयाद्विषयैरिष्टैः क्लिष्टं चेतोऽस्य बृंहयेत्||३७|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविर- चितायामष्टाङहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तर- स्थानेऽपस्मारप्रतिषेधो नाम सप्तमोऽध्यायः||७||
🔊 Audio coming soon