Adhikarana bAlopacaraNIyAdhyAyaH (2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋ ਬਾਲੋਪਚਰਣੀਯਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ| ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ|੨|
अथातो बालोपचरणीयमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| गद्यसूत्रे|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bAlasya ulbAdviSodhanam bAlasya balAtailena secanam bAlasya karNamUle~aSmanorvdanam (1-2) · Śloka 2
ਜਾਤਮਾਤ੍ਰਂ ਵਿਸ਼ੋਧ੍ਯੋਲ੍ਬਾਦ੍ਬਾਲਂ ਸੈਨ੍ਧਵਸਰ੍ਪਿਸਾ| ਪ੍ਰਸੂਤਿਕ੍ਲੇਸ਼ਿਤਂ ਚਾਨੁ ਬਲਾਤੈਲੇਨ ਸੇਚਯੇਤ੍||੧|| ਅਸ਼੍ਮਨੋਰ੍ਵਾਦਨਂ ਚਾਸ੍ਯ ਕਰ੍ਣਮੂਲੇ ਸਮਾਚਰੇਤ੍| ਅਥਾਸ੍ਯ ਦਕ੍ਸਿਣੇ ਕਰ੍ਣੇ ਮਨ੍ਤ੍ਰਮੁਚ੍ਚਾਰਯੇਦਿਮਮ੍||੨||
जातमात्रं विशोध्योल्बाद्बालं सैन्धवसर्पिषा| प्रसूतिक्लेशितं चानु बलातैलेन सेचयेत्||१|| अश्मनोर्वादनं चास्य कर्णमूले समाचरेत्| अथास्य दक्षिणे कर्णे मन्त्रमुच्चारयेदिमम्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bAlasya dakShiNe karNe mantroccAraNam (3-4) · Śloka 4
ਤਮੇਵ ਮਨ੍ਤ੍ਰਮਾਹ "ਅਙ੍ਗਾਦਙ੍ਗਾਤ੍ਸਮ੍ਭਵਸਿ ਹਦਯਾਦਭਿਜਾਯਸੇ| ਆਤ੍ਮਾ ਵੈ ਪੁਤ੍ਰਨਾਮਾਸਿ ਸਞ੍ਜੀਵ ਸ਼ਰਦਾਂ ਸ਼ਤਮ੍||੩|| ਸ਼ਤਾਯੁਃ ਸ਼ਤਵਰ੍ਸੋਸਿ ਦੀਰ੍ਘਮਾਯੁਰਵਾਪ੍ਨੁਹਿ| ਨਕ੍ਸਤ੍ਰਾਣਿ ਦਿਸ਼ੋ ਰਾਤ੍ਰਿਰਹਸ਼੍ਚ ਤ੍ਵਾਭਿਰਕ੍ਸਤੁ"||੪||
तमेव मन्त्रमाह "अङ्गादङ्गात्सम्भवसि हृदयादभिजायसे| आत्मा वै पुत्रनामासि सञ्जीव शरदां शतम्||३|| शतायुः शतवर्षोऽसि दीर्घमायुरवाप्नुहि| नक्षत्राणि दिशो रात्रिरहश्च त्वाऽभिरक्षतु"||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bAlasya nAbhyaa bandhanaM cCedanaM grIvAvasa~jjanaM kuShThatailasecanaM ca bAlasya kShIrivRukShakaShAyaadinA snApanam (5-7) · Śloka 7
ਸ੍ਵਸ੍ਥੀਭੂਤਸ੍ਯ ਨਾਭਿਂ ਚ ਸੂਤ੍ਰੇਣ ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਾਤ੍| ਬਧ੍ਦ੍ਵੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵਰ੍ਧਯਿਤ੍ਵਾ ਚ ਗ੍ਰੀਵਾਯਾਮਵਸਞ੍ਜਯੇਤ੍||੫|| ਨਾਭਿਂ ਚ ਕੁਸ੍ਟਤੈਲੇਨ ਸੇਚਯੇਤ੍ਸ੍ਨਾਪਯੇਦਨੁ| ਕ੍ਸੀਰਿਵਕ੍ਸਕਸਾਯੇਣ ਸਰ੍ਵਗਨ੍ਧੋਦਕੇਨ ਵਾ||੬|| ਕੋਸ੍ਣੇਨ ਤਪ੍ਤਰਜਤਤਪਨੀਯਨਿਮਜ੍ਜਨੈਃ| |੭|
स्वस्थीभूतस्य नाभिं च सूत्रेण चतुरङ्गुलात्| बध्द्वोर्ध्वं वर्धयित्वा च ग्रीवायामवसञ्जयेत्||५|| नाभिं च कुष्टतैलेन सेचयेत्स्नापयेदनु| क्षीरिवृक्षकषायेण सर्वगन्धोदकेन वा||६|| कोष्णेन तप्तरजततपनीयनिमज्जनैः| |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bAlasya tAlUnnamanAdi bAlasya lehaprASanam (7-9) · Śloka 9
| ਤਤੋ ਦਕ੍ਸਿਣਤਰ੍ਜਨ੍ਯਾ ਤਾਲੂਨ੍ਨਮ੍ਯਾਵਗੁਣ੍ਠਯੇਤ੍||੭|| ਸ਼ਿਰਸਿ ਸ੍ਨੇਹਪਿਚੁਨਾ, ਪ੍ਰਾਸ਼੍ਯਂ ਚਾਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਹਰੇਣੁਮਾਤ੍ਰਂ ਮੇਧਾਯੁਰ੍ਬਲਾਰ੍ਥਮਭਿਮਨ੍ਤ੍ਰਿਤਮ੍||੮|| ਐਨ੍ਦ੍ਰੀਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀਵਚਾਸ਼ਙ੍ਖਪੁਸ੍ਪੀਕਲ੍ਕਂ ਘਤਂ ਮਧੁ| |੯|
| ततो दक्षिणतर्जन्या तालून्नम्यावगुण्ठयेत्||७|| शिरसि स्नेहपिचुना, प्राश्यं चास्य प्रयोजयेत्| हरेणुमात्रं मेधायुर्बलार्थमभिमन्त्रितम्||८|| ऐन्द्रीब्राह्मीवचाशङ्खपुष्पीकल्कं घृतं मधु| |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bAlasya cAmIkarAdi lehAntaram (9-10) · Śloka 10
| ਚਾਮੀਕਰਵਚਾਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀਤਾਪ੍ਯਪਥ੍ਯਾ ਰਜੀਕਤਾਃ||੯|| ਲਿਹ੍ਯਾਨ੍ਮਧੁਘਤੋਪੇਤਾ ਹੇਮਧਾਤ੍ਰੀਰਜੋਥਵਾ| |੧੦|
| चामीकरवचाब्राह्मीताप्यपथ्या रजीकृताः||९|| लिह्यान्मधुघृतोपेता हेमधात्रीरजोऽथवा| |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bAlasya garbhAmbhovamanam (10) · Śloka 10
| ਗਰ੍ਭਾਮ੍ਭਃ ਸੈਨ੍ਧਵਵਤਾ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਵਾਮਯੇਤ੍ਤਤਃ||੧੦||
| गर्भाम्भः सैन्धववता सर्पिषा वामयेत्ततः||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bAlasya jAtakarmANi (11) · Śloka 11
ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਜਾਤਕਰ੍ਮਾਣਿ ਕਾਰਯੇਤ੍| |੧੧|
प्राजापत्येन विधिना जातकर्माणि कारयेत्| |११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana strINAM stanyapravartanadivasaH (11-12) · Śloka 12
ਸ੍ਤਨ੍ਯਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਹੇਤੁਮਾਹ | ਸਿਰਾਣਾਂ ਹਦਯਸ੍ਥਾਨਾਂ ਵਿਵਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਪ੍ਰਸੂਤਿਤਃ||੧੧|| ਤਤੀਯੇਹ੍ਨਿ ਚਤੁਰ੍ਥੇ ਵਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਸ੍ਤਨ੍ਯਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ| |੧੨|
स्तन्यप्रवर्तनहेतुमाह | सिराणां हृदयस्थानां विवृतत्वात् प्रसूतितः||११|| तृतीयेऽह्नि चतुर्थे वा स्त्रीणां स्तन्यं प्रवर्तते| |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bAlasya prathame divase madhusarpiHprASanam (12-13) · Śloka 13
| ਪ੍ਰਥਮੇ ਦਿਵਸੇ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤ੍ਰਿਕਾਲਂ ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਸੀ||੧੨|| ਅਨਨ੍ਤਾਮਿਸ਼੍ਰਿਤੇ ਮਨ੍ਤ੍ਰਪਾਵਿਤੇ ਪ੍ਰਾਸ਼ਯੇਚ੍ਛਿਸ਼ੁਮ੍| |੧੩|
| प्रथमे दिवसे तस्मात्त्रिकालं मधुसर्पिषी||१२|| अनन्तामिश्रिते मन्त्रपाविते प्राशयेच्छिशुम्| |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bAlasya dvitIyAdidivase ghRutAdiprASanam (13-14) · Śloka 14
| ਦ੍ਵਿਤੀਯੇ ਲਕ੍ਸ੍ਮਣਾਸਿਦ੍ਧਂ ਤਤੀਯੇ ਚ ਘਤਂ, ਤਤਃ||੧੩|| ਪ੍ਰਾਙ੍ਨਿਸਿਦ੍ਧਸ੍ਤਨਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਤਤ੍ਪਾਣਿਤਲਸਮ੍ਮਿਤਮ੍| ਸ੍ਤਨ੍ਯਾਨੁਪਾਨਂ ਦ੍ਵੌ ਕਾਲੌ ਨਵਨੀਤਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍||੧੪||
| द्वितीये लक्ष्मणासिद्धं तृतीये च घृतं, ततः||१३|| प्राङ्निषिद्धस्तनस्यास्य तत्पाणितलसम्मितम्| स्तन्यानुपानं द्वौ कालौ नवनीतं प्रयोजयेत्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bAlasya mAtureva stanyaM varam mAtRustanyAbhAve vatsalAdiguNayukte dve stanyadhAtryau (15-17) · Śloka 17
ਮਾਤੁਰੇਵ ਪਿਬੇਤ੍ਸ੍ਤਨ੍ਯਂ ਤਧ੍ਦ੍ਯਲਂ ਦੇਹਵਦ੍ਧਯੇ| ਸ੍ਤਨ੍ਯਧਾਤ੍ਰ੍ਯਾਵੁਭੇ ਕਾਰ੍ਯੇ ਤਦਸਮ੍ਪਦਿ ਵਤ੍ਸਲੇ||੧੫|| ਅਵ੍ਯਙ੍ਗੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਣ੍ਯੌ ਵਰ੍ਣਪ੍ਰਕਤਿਤਃ ਸਮੇ| ਨੀਰੁਜੇ ਮਧ੍ਯਵਯਸੌ ਜੀਵਦ੍ਵਤ੍ਸੇ ਨ ਲੋਲੁਪੇ||੧੬|| ਹਿਤਾਹਾਰਵਿਹਾਰੇਣ ਯਤ੍ਨਾਦੁਪਚਰੇਚ੍ਚ ਤੇ| |੧੭|
मातुरेव पिबेत्स्तन्यं तध्द्यलं देहवृद्धये| स्तन्यधात्र्यावुभे कार्ये तदसम्पदि वत्सले||१५|| अव्यङ्गे ब्रह्मचारिण्यौ वर्णप्रकृतितः समे| नीरुजे मध्यवयसौ जीवद्वत्से न लोलुपे||१६|| हिताहारविहारेण यत्नादुपचरेच्च ते| |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana stanyanASahetavaH stanyavardhanahetavaH (17-18) · Śloka 18
| ਸ਼ੁਕ੍ਕ੍ਰੋਧਲਙ੍ਘਨਾਯਾਸਾਃ ਸ੍ਤਨ੍ਯਨਾਸ਼ਸ੍ਯ ਹੇਤਵਃ||੧੭|| ਸ੍ਤਨ੍ਯਸ੍ਯ ਸੀਧੁਵਰ੍ਜ੍ਯਾਨਿ ਮਦ੍ਯਾਨ੍ਯਾਨੂਪਜਾ ਰਸਾਃ| ਕ੍ਸੀਰਂ ਕ੍ਸੀਰਿਣ੍ਯ ਓਸਧ੍ਯਃ ਸ਼ੋਕਾਦੇਸ਼੍ਚ ਵਿਪਰ੍ਯਯਃ||੧੮||
| शुक्क्रोधलङ्घनायासाः स्तन्यनाशस्य हेतवः||१७|| स्तन्यस्य सीधुवर्ज्यानि मद्यान्यानूपजा रसाः| क्षीरं क्षीरिण्य ओषध्यः शोकादेश्च विपर्ययः||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogakaraM stanyam (19) · Śloka 19
ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਹਾਰਭੁਕ੍ਤਾਯਾਃ ਕ੍ਸੁਧਿਤਾਯਾ ਵਿਚੇਤਸਃ| ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟਧਾਤੋਰ੍ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾਃ ਸ੍ਤਨ੍ਯਂ ਰੋਗਕਰਂ ਸ਼ਿਸ਼ੋਃ||੧੯||
विरुद्धाहारभुक्तायाः क्षुधिताया विचेतसः| प्रदुष्टधातोर्गर्भिण्याः स्तन्यं रोगकरं शिशोः||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana stanyAbhAve CAgAdipayaH (20) · Śloka 20
ਸ੍ਤਨ੍ਯਾਭਾਵੇ ਪਯਸ਼੍ਛਾਗਂ ਗਵ੍ਯਂ ਵਾ ਤਦ੍ਗੁਣਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਹ੍ਰਸ੍ਵੇਨ ਪਞ੍ਚਮੂਲੇਨ ਸ੍ਥਿਰਾਭ੍ਯਾਂ ਵਾ ਸਿਤਾਯੁਤਮ੍||੨੦||
स्तन्याभावे पयश्छागं गव्यं वा तद्गुणं पिबेत्| ह्रस्वेन पञ्चमूलेन स्थिराभ्यां वा सितायुतम्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ShaShThyAM rAtrau jAgarAdividhiH (21) · Śloka 21
ਸਸ੍ਠੀਂ ਨਿਸ਼ਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਕਤਰਕ੍ਸਾਬਲਿਕ੍ਰਿਯਾਃ| ਜਾਗਯੁਰ੍ਬਾਨ੍ਧਵਾਸ੍ਤਸ੍ਯ ਦਧਤਃ ਪਰਮਾਂ ਮੁਦਮ੍||੨੧||
षष्ठीं निशां विशेषेण कृतरक्षाबलिक्रियाः| जागृयुर्बान्धवास्तस्य दधतः परमां मुदम्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ekAdaSe divase sUtikotthAnam bAlasya nAmakaraNam (22-23) · Śloka 23
ਦਸ਼ਮੇ ਦਿਵਸੇ ਪੂਰ੍ਣੇ ਵਿਧਿਭਿਃ ਸ੍ਵਕੁਲੋਚਿਤੈਃ| ਕਾਰਯੇਤ੍ਸੂਤਿਕੋਤ੍ਥਾਨਂ ਨਾਮ ਬਾਲਸ੍ਯ ਚਾਰ੍ਚਿਤਮ੍||੨੨|| ਬਿਭ੍ਰਤੋਙ੍ਗੈਰ੍ਮਨੋਹ੍ਲਾਲਰੋਚਨਾਗੁਰੁਚਨ੍ਦਨਮ੍| ਨਕ੍ਸਤ੍ਰਦੇਵਤਾਯੁਕ੍ਤਂ ਬਾਨ੍ਧਵਂ ਵਾ ਸਮਾਕ੍ਸਰਮ੍||੨੩||
दशमे दिवसे पूर्णे विधिभिः स्वकुलोचितैः| कारयेत्सूतिकोत्थानं नाम बालस्य चार्चितम्||२२|| बिभ्रतोऽङ्गैर्मनोह्लालरोचनागुरुचन्दनम्| नक्षत्रदेवतायुक्तं बान्धवं वा समाक्षरम्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bAlasya AyuHparIkShaNam bAlasya SayyAstaraNavAsAMsi (24-25) · Śloka 25
ਤਤਃ ਪ੍ਰਕਤਿਭੇਦੋਕ੍ਤਰੂਪੈਰਾਯੁਃਪਰੀਕ੍ਸਣਮ੍| ਪ੍ਰਾਗੁਦਕ੍ਸ਼ਿਰਸਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਬਾਲਸ੍ਯ ਜ੍ਞਾਨਵਾਨ੍ ਭਿਸਕ੍||੨੪|| ਸ਼ੁਚਿਧੌਤੋਪਧਾਨਾਨਿ ਨਿਰ੍ਵਲੀਨਿ ਮਦੂਨਿ ਚ| ਸ਼ਯ੍ਯਾਸ੍ਤਰਣਵਾਸਾਂਸਿ ਰਕ੍ਸੋਘ੍ਨੈਰ੍ਧੂਪਿਤਾਨਿ ਚ||੨੫||
ततः प्रकृतिभेदोक्तरूपैरायुःपरीक्षणम्| प्रागुदक्शिरसः कुर्यात् बालस्य ज्ञानवान् भिषक्||२४|| शुचिधौतोपधानानि निर्वलीनि मृदूनि च| शय्यास्तरणवासांसि रक्षोघ्नैर्धूपितानि च||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bAlasya vastrAdidhUpane kAkaH SastaH (26) · Śloka 26
ਕਾਕੋ ਵਿਸ਼ਸ੍ਤਃ ਸ਼ਸ੍ਤਸ਼੍ਚ ਧੂਪਨੇ ਤ੍ਰਿਵਤਾਨ੍ਵਿਤਃ| |੨੬|
काको विशस्तः शस्तश्च धूपने त्रिवृतान्वितः| |२६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bAlasya maNyauShadhyAdidhAraNam (26-28) · Śloka 28
| ਜੀਵਤ੍ਖਙ੍ਗਾਦਿਸ਼ਙ੍ਗੋਤ੍ਥਾਨ੍ ਸਦਾ ਬਾਲਃ ਸ਼ੁਭਾਨ੍ ਮਣੀਨ੍||੨੬|| ਧਾਰਯੇਦੌਸਧੀਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਯੈਨ੍ਦ੍ਰੀਜੀਵਕਾਦਿਕਾਃ| ਹਸ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਗ੍ਰੀਵਯਾ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਾ ਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍ਸਤਤਂ ਵਚਾਮ੍||੨੭|| ਆਯੁਰ੍ਮੇਧਾਸ੍ਮਤਿਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਕਰੀਂ ਰਕ੍ਸੋਭਿਰਕ੍ਸਿਣੀਮ੍| |੨੮|
| जीवत्खङ्गादिशृङ्गोत्थान् सदा बालः शुभान् मणीन्||२६|| धारयेदौषधीः श्रेष्ठा ब्राह्मयैन्द्रीजीवकादिकाः| हस्ताभ्यां ग्रीवया मूर्ध्ना विशेषात्सततं वचाम्||२७|| आयुर्मेधास्मृतिस्वास्थ्यकरीं रक्षोभिरक्षिणीम्| |२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bAlasya karNavedhanamAsAH (28-29) · Śloka 29
| ਸਟ੍ਸਪ੍ਤਾਸ੍ਟਮਮਾਸੇਸੁ ਨੀਰੁਜਸ੍ਯ ਸ਼ੁਭੇਹਨਿ||੨੮|| ਕਰ੍ਣੌ ਹਿਮਾਗਮੇ ਵਿਧ੍ਯੇਦ੍ਧਾਤ੍ਰ੍ਯਙ੍ਕਸ੍ਥਸ੍ਯ ਸਾਨ੍ਤ੍ਵਯਨ੍| |੨੯|
| षट्सप्ताष्टममासेषु नीरुजस्य शुभेऽहनि||२८|| कर्णौ हिमागमे विध्येद्धात्र्यङ्कस्थस्य सान्त्वयन्| |२९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bAlasya karNavedhanavidhiH (29-32) · Śloka 32
ਕੁਤ ਇਤ੍ਯਾਹ | ਪ੍ਰਾਗ੍ਦਕ੍ਸਿਣਂ ਕੁਮਾਰਸ੍ਯ ਭਿਸਗ੍ਵਾਮਂ ਤੁ ਯੋਸਿਤਃ||੨੯|| ਦਕ੍ਸਿਣੇਨ ਦਧਤ੍ਸੂਚੀਂ ਪਾਲਿਮਨ੍ਯੇਨ ਪਾਣਿਨਾ| ਮਧ੍ਯਤਃ ਕਰ੍ਣਪੀਠਸ੍ਯ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਗਣ੍ਡਾਸ਼੍ਰਯਂ ਪ੍ਰਤਿ||੩੦|| ਜਰਾਯੁਮਾਤ੍ਰਪ੍ਰਚ੍ਛਨ੍ਨੇ ਰਵਿਰਸ਼੍ਮ੍ਯਵਭਾਸਿਤੇ| ਧਤਸ੍ਯ ਨਿਸ਼੍ਚਲਂ ਸਮ੍ਯਗਲਕ੍ਤਕਰਸਾਙ੍ਕਿਤੇ||੩੧|| ਵਿਧ੍ਯੇਦ੍ਦੈਵਕਤੇ ਛਿਦ੍ਰੇ ਸਕਦੇਵਰ੍ਜੁ ਲਾਘਵਾਤ੍| ਨੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਨ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਤੋ ਨਾਧਃ|੩੨|
कुत इत्याह | प्राग्दक्षिणं कुमारस्य भिषग्वामं तु योषितः||२९|| दक्षिणेन दधत्सूचीं पालिमन्येन पाणिना| मध्यतः कर्णपीठस्य किञ्चिद्गण्डाश्रयं प्रति||३०|| जरायुमात्रप्रच्छन्ने रविरश्म्यवभासिते| धृतस्य निश्चलं सम्यगलक्तकरसाङ्किते||३१|| विध्येद्दैवकृते छिद्रे सकृदेवर्जु लाघवात्| नोर्ध्वं न पार्श्वतो नाधः|३२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bAlasya karNasirAvyadhAdrAgAdayaH (32-33) · Śloka 33
| ਸ਼ਿਰਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਹਿ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤਾਃ||੩੨|| ਕਾਲਿਕਾਮਰ੍ਮਰੀਰਕ੍ਤਾਃ ਤਦ੍ਵ੍ਯਧਾਦ੍ਰਾਗਰੁਗ੍ਜ੍ਵਰਾਃ| ਸਸ਼ੋਫਦਾਹਸਂਰਮ੍ਭਮਨ੍ਯਾਸ੍ਤਮ੍ਭਾਪਤਾਨਕਾਃ||੩੩||
| शिरास्तत्र हि संश्रिताः||३२|| कालिकामर्मरीरक्ताः तद्व्यधाद्रागरुग्ज्वराः| सशोफदाहसंरम्भमन्यास्तम्भापतानकाः||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bAlasya rAgAdInAM cikitsitam (34) · Śloka 34
ਤੇਸਾਂ ਯਥਾਮਯਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਿਭਜ੍ਯਾਸ਼ੁ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| |੩੪|
तेषां यथामयं कुर्याद्विभज्याशु चिकित्सितम्| |३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bAlasya uktasthAnavyadhe phalam (34) · Śloka 34
| ਸ੍ਥਾਨੇ ਵ੍ਯਧਾਨ੍ਨ ਰੁਧਿਰਂ ਨ ਰੁਗ੍ਰਾਗਾਦਿਸਮ੍ਭਵਃ||੩੪||
| स्थाने व्यधान्न रुधिरं न रुग्रागादिसम्भवः||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bAlasya karNacCidre sUtrasthApanAdi (35-36) · Śloka 36
ਸ੍ਨੇਹਾਕ੍ਤਂ ਸੂਚ੍ਯਨੁਸ੍ਯੂਤਂ ਸੂਤ੍ਰਂ ਚਾਨੁ ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍| ਆਮਤੈਲੇਨ ਸਿਞ੍ਚੇਚ੍ਚ ਬਹਲਾਂ ਤਦ੍ਵਦਾਰਯਾ||੩੫|| ਵਿਧ੍ਯੇਤ੍ਪਾਲੀਂ ਹਿਤਭੁਜਃ ਸਞ੍ਚਾਰ੍ਯਾਥ ਸ੍ਥਵੀਯਸੀ| ਵਰ੍ਤਿਸ੍ਤ੍ਰ੍ਯਹਾਤ੍ਤਤੋ ਰੂਢਂ ਵਰ੍ਧਯੇਤ ਸ਼ਨੈਃ ਸ਼ਨੈਃ||੩੬||
स्नेहाक्तं सूच्यनुस्यूतं सूत्रं चानु निधापयेत्| आमतैलेन सिञ्चेच्च बहलां तद्वदारया||३५|| विध्येत्पालीं हितभुजः सञ्चार्याऽथ स्थवीयसी| वर्तिस्त्र्यहात्ततो रूढं वर्धयेत शनैः शनैः||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bAlasya jAtadantasya stanAdapasAraNam bAlasya annam (37) · Śloka 37
ਅਥੈਨਂ ਜਾਤਦਸ਼ਨਂ ਕ੍ਰਮੇਣਾਪਨਯੇਤ੍ਸ੍ਤਨਾਤ੍| ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ ਯੋਜਯੇਤ੍ਕ੍ਸੀਰਮਨ੍ਨਂ ਚ ਲਗ਼ੁ ਬਂਹਣਮ੍||੩੭||
अथैनं जातदशनं क्रमेणापनयेत्स्तनात्| पूर्वोक्तं योजयेत्क्षीरमन्नं च लग़ु बृंहणम्||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bAlasya apastanasya prINano modakaH (38-39) · Śloka 39
ਪ੍ਰਿਯਾਲਮਜ੍ਜਮਧੁਕਮਧੁਲਾਜਸਿਤੋਪਲੈਃ| ਅਪਸ੍ਤਨਸ੍ਯ ਸਂਯੋਜ੍ਯਃ ਪ੍ਰੀਣਨੋ ਮੋਦਕਃ ਸ਼ਿਸ਼ੋਃ||੩੮|| ਦੀਪਨੋ ਬਾਲਬਿਲ੍ਵੈਲਾਸ਼ਰ੍ਕਰਾਲਾਜਸਕ੍ਤੁਭਿਃ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਾਹੀ ਧਾਤੁਕੀਪੁਸ੍ਪਸ਼ਰ੍ਕਰਾਲਾਜਤਰ੍ਪਣੈਃ||੩੯||
प्रियालमज्जमधुकमधुलाजसितोपलैः| अपस्तनस्य संयोज्यः प्रीणनो मोदकः शिशोः||३८|| दीपनो बालबिल्वैलाशर्करालाजसक्तुभिः| सङ्ग्राही धातुकीपुष्पशर्करालाजतर्पणैः||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bAlasya rogajayArthaM saumyauShadhopacAra (40) · Śloka 40
ਰੋਗਾਂਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਜਯੇਤ੍ਸੋਮ੍ਯੈਰ੍ਭੇਸਜੈਰਵਿਸਾਦਕੈਃ| ਅਨ੍ਯਤ੍ਰਾਤ੍ਯਯਿਕਾਦ੍ਵ੍ਯਾਘੇਰ੍ਵਿਰੇਕਂ ਸੁਤਰਾਂ ਤ੍ਯਜੇਤ੍||੪੦||
रोगांश्चास्य जयेत्सोम्यैर्भेषजैरविषादकैः| अन्यत्रात्ययिकाद्व्याघेर्विरेकं सुतरां त्यजेत्||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bAlaM na trAsayet (41) · Śloka 41
ਤ੍ਰਾਸਯੇਨ੍ਨਾਵਿਧੇਯਂ ਤਂ ਤ੍ਰਸ੍ਤਂ ਗਹ੍ਣਨ੍ਤਿ ਹਿ ਗ੍ਰਹਾਃ| |੪੧|
त्रासयेन्नाविधेयं तं त्रस्तं गृह्णन्ति हि ग्रहाः| |४१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bAlaM vastravAtAdibhyo rakShet (41) · Śloka 41
| ਵਸ੍ਤ੍ਰਵਾਤਾਤ੍ ਪਰਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਤ੍ ਪਾਲਯੇਲ੍ਲਙ੍ਘਨਾਚ੍ਚ ਤਮ੍||੪੧||
| वस्त्रवातात् परस्पर्शात् पालयेल्लङ्घनाच्च तम्||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana brAhyAdi ghRutam (42-43) · Śloka 43
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਕਵਚਾਸਾਰਿਵਾਕੁਸ੍ਠਸੈਨ੍ਧਵੈਃ| ਸਕਣੈਃ ਸਾਧਿਤਂ ਪੀਤਂ ਵਾਙ੍ਮੇਧਾਸ੍ਮਤਿਕਦ੍ ਘਤਮ੍||੪੨|| ਆਯੁਸ੍ਯਂ ਪਾਪ੍ਮਰਕ੍ਸੋਘ੍ਨਂ ਭੂਤੋਨ੍ਮਾਦਨਿਬਰ੍ਹਣਮ੍| |੪੩|
ब्राह्मीसिद्धार्थकवचासारिवाकुष्ठसैन्धवैः| सकणैः साधितं पीतं वाङ्मेधास्मृतिकृद् घृतम्||४२|| आयुष्यं पाप्मरक्षोघ्नं भूतोन्मादनिबर्हणम्| |४३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aShTA~ggaM ghRutam (43-45) · Śloka 45
| ਵਚੇਨ੍ਦੁਲੇਖਾਮਣ੍ਡੂਕੀਸ਼ਙ੍ਖਪੁਸ੍ਪੀਸ਼ਤਾਵਰੀਃ||੪੩|| ਬ੍ਰਹ੍ਮਸੋਮਾਮਤਾਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀਃ ਕਲ੍ਕੀਕਤ੍ਯ ਪਲਾਂਸ਼ਿਕਾਃ| ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਂ ਵਿਪਚੇਤ੍ਸਰ੍ਪਿਃ ਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਕ੍ਸੀਰਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮ੍||੪੪|| ਤਤ੍ਪੀਤਂ ਧਨ੍ਯਮਾਯੁਸ੍ਯਂ ਵਾਙ੍ਮੇਧਾਸ੍ਮਤਿਬੁਦ੍ਧਿਕਤ੍| |੪੫|
| वचेन्दुलेखामण्डूकीशङ्खपुष्पीशतावरीः||४३|| ब्रह्मसोमामृताब्राह्मीः कल्कीकृत्य पलांशिकाः| अष्टाङ्गं विपचेत्सर्पिः प्रस्थं क्षीरचतुर्गुणम्||४४|| तत्पीतं धन्यमायुष्यं वाङ्मेधास्मृतिबुद्धिकृत्| |४५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sArasvataM ghRutam (45-46) · Śloka 46
| ਅਜਾਕ੍ਸੀਰਾਭਯਾਵ੍ਯੋਸਪਾਠੋਗ੍ਰਾਸ਼ਿਗ੍ਰੁਸੈਨ੍ਧਵੈਃ||੪੫|| ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਾਰਸ੍ਵਤਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਾਙ੍ਮੋਧਾਸ੍ਮਤਿਵਹ੍ਨਿਕਤ੍| |੪੬|
| अजाक्षीराभयाव्योषपाठोग्राशिग्रुसैन्धवैः||४५|| सिद्धं सारस्वतं सर्पिर्वाङ्मोधास्मृतिवह्निकृत्| |४६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vacAdighRutam (46-47) · Śloka 47
| ਵਚਾਮਤਾਸ਼ਠੀਪਥ੍ਯਾਸ਼ਙ੍ਖਿਨੀਵੇਲ੍ਲਨਾਗਰੈਃ||੪੬|| ਅਪਾਮਾਰ੍ਗੇਣ ਚ ਘ੍ਰੁਤਂ ਸਾਧਿਤਂ ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ਗੁਣੈਃ| |੪੭|
| वचामृताशठीपथ्याशङ्खिनीवेल्लनागरैः||४६|| अपामार्गेण च घ्रुतं साधितं पूर्ववद्गुणैः| |४७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hemAdayaScatvAraH prASAH (47-49) · Śloka 49
| ਹੇਮ ਸ਼੍ਵੇਤਵਚਾ ਕੁਸ੍ਠਮਰ੍ਕਪੁਸ੍ਪੀ ਸਕਾਞ੍ਚਨਾ||੪੭|| ਹੇਮ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਕ੍ਸਕਃ ਸ਼ਙ੍ਖਃ ਕੈਡਰ੍ਯਃ ਕਨਕਂ ਵਚਾ| ਚਤ੍ਵਾਰ ਏਤੇ ਪਾਦੋਕ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਾਸ਼ਾ ਮਧੁਘਤਪ੍ਲੁਤਾਃ||੪੮|| ਵਰ੍ਸਂ ਲੀਢਾ ਵਪੁਰ੍ਮੇਧਾਬਲਵਰ੍ਣਕਰਾਃ ਸ਼ੁਭਾਃ| |੪੯|
| हेम श्वेतवचा कुष्ठमर्कपुष्पी सकाञ्चना||४७|| हेम मत्स्याक्षकः शङ्खः कैडर्यः कनकं वचा| चत्वार एते पादोक्ताः प्राशा मधुघृतप्लुताः||४८|| वर्षं लीढा वपुर्मेधाबलवर्णकराः शुभाः| |४९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vacAdicUrNaM vAkSuddhikaram (1) · Śloka 1
| ਵਚਾਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਸਿਨ੍ਧੂਤ੍ਥਪਥ੍ਯਾਨਾਗਰਦੀਪ੍ਯਕੈਃ||੪੯|| ਸ਼ੁਧ੍ਦ੍ਯਤੇ ਵਾਗ੍ਘਵਿਰ੍ਲੀਢੈਃ ਸਕੁਸ੍ਠਕਣਜੀਰਕੈਃ| ੪੯ ੧/੨| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾ- ਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸਸ੍ਠੇ ਉਤ੍ਤਰਸ੍ਥਾਨੇ ਬਾਲੋ- ਪਚਰਣੀਯੋ ਨਾਮ ਪ੍ਰਥਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧||
| वचायष्ट्याह्वसिन्धूत्थपथ्यानागरदीप्यकैः||४९|| शुध्द्यते वाग्घविर्लीढैः सकुष्ठकणजीरकैः| ४९ १/२| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचिता- यामष्टाङ्गहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तरस्थाने बालो- पचरणीयो नाम प्रथमोऽध्यायः||१||
🔊 Audio coming soon