Adhikarana karNarogavij~jAnIyAdhyAyaH||17|| 1 vAtajasya karNashUlasya lakShaNam (2-3) · Śloka 3
ਅਥਾਤਃ ਕਰ੍ਣਰੋਗਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ|
ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ|
(ਗਦ੍ਯਸੂਤ੍ਰੇ||੨||
) ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਜਲਕ੍ਰੀਡਾਕਰ੍ਣਕਣ੍ਡੂਯਨੈਰ੍ਮਰੁਤ੍|
ਮਿਥ੍ਯਾਯੋਗੇਨ ਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯ ਕੁਪਿਤੋਨ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਕੋਪਨੈਃ||੧||
ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਸਿਰਾਃ ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਛੂਲਂ ਸ੍ਰੋਤਸਿ ਵੇਗਵਤ੍|
ਅਰ੍ਧਾਵਭੇਦਕਂ ਸ੍ਤਮ੍ਭਂ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਾਨਭਿਨਨ੍ਦਨਮ੍||੨||
ਚਿਰਾਚ੍ਚ ਪਾਕਂ ਪਕ੍ਵਂ ਤੁ ਲਸੀਕਾਮਲ੍ਪਸ਼ਃ ਸ੍ਰਵੇਤ੍|
ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਸ਼ੂਨ੍ਯਮਕਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸਞ੍ਚਾਰਵਿਚਾਰਵਤ੍||੩||
View original
अथातः कर्णरोगविज्ञानीयं व्याख्यास्यामः|
इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः|
(गद्यसूत्रे||२||
) प्रतिश्यायजलक्रीडाकर्णकण्डूयनैर्मरुत्|
मिथ्यायोगेन शब्दस्य कुपितोऽन्यैश्च कोपनैः||१||
प्राप्य श्रोत्रसिराः कुर्याच्छूलं स्रोतसि वेगवत्|
अर्धावभेदकं स्तम्भं शिशिरानभिनन्दनम्||२||
चिराच्च पाकं पक्वं तु लसीकामल्पशः स्रवेत्|
श्रोत्रं शून्यमकस्माच्च स्यात्सञ्चारविचारवत्||३||
Adhikarana 2pittajasya karNashUlasya lakShaNam (4-5) · Śloka 5
ਸ਼ੂਲਂ ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ ਸਦਾਹੋਸਾਸ਼ੀਤੇਚ੍ਛਾਸ਼੍ਵਯਥੁਜ੍ਵਰਮ੍|
ਆਸ਼ੁਪਾਕਂ ਪ੍ਰਪਕ੍ਵਂ ਚ ਸਪੀਤਲਸਿਕਾਸ੍ਰੁਤਿ||੪||
ਸਾ ਲਸੀਕਾ ਸ੍ਪਸ਼ੇਦ੍ਯਦ੍ਯਤ੍ਤਤ੍ਤਤ੍ਪਾਕਮੁਪੈਤਿ ਚ|
|੫|
View original
शूलं पित्तात् सदाहोषाशीतेच्छाश्वयथुज्वरम्|
आशुपाकं प्रपक्वं च सपीतलसिकास्रुति||४||
सा लसीका स्पृशेद्यद्यत्तत्तत्पाकमुपैति च|
|५|
Adhikarana 3 kaphajasya karNashUlasya lakShaNam (5-6) · Śloka 6
|
ਕਫਾਚ੍ਛਿਰੋਹਨੁਗ੍ਰੀਵਾਗੌਰਵਂ ਮਨ੍ਦਤਾ ਰੁਜਃ||੫||
ਕਣ੍ਡੂਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਰੁਸ੍ਣੇਚ੍ਛਾ ਪਾਕਾਚ੍ਛ੍ਵੇਤਘਨਸ੍ਰੁਤਿਃ|
|੬|
View original
|
कफाच्छिरोहनुग्रीवागौरवं मन्दता रुजः||५||
कण्डूः श्वयथुरुष्णेच्छा पाकाच्छ्वेतघनस्रुतिः|
|६|
Adhikarana 4 raktajasya karNashUlasya lakShaNam (6-7) · Śloka 7
|
ਕਰੋਤਿ ਸ਼੍ਰਵਣੇ ਸ਼ੂਲਮਭਿਘਾਤਾਦਿਦੂਸਿਤਮ੍||੬||
ਰਕ੍ਤਂ ਪਿਤ੍ਤਸਮਾਨਾਰ੍ਤਿ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਵਾਧਿਕਲਕ੍ਸਣਮ੍|
|੭|
View original
|
करोति श्रवणे शूलमभिघातादिदूषितम्||६||
रक्तं पित्तसमानार्ति किञ्चिद्वाऽधिकलक्षणम्|
|७|
Adhikarana 5 sannipAtajasya karNashUlasya lakShaNam (7-8) · Śloka 8
|
ਸ਼ੂਲਂ ਸਮੁਦਿਤੈਰ੍ਦੋਸੈਃ ਸਸ਼ੋਫਜ੍ਵਰਤੀਵ੍ਰਰੁਕ੍||੭||
ਪਰ੍ਯਾਯਾਦੁਸ੍ਣਸ਼ੀਤੇਚ੍ਛਂ ਜਾਯਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤਿਜਾਡ੍ਯਵਤ੍|
ਪਕ੍ਵਂ ਸਿਤਾਸਿਤਾਰਕ੍ਤਘਨਪੂਯਪ੍ਰਵਾਹਿ ਚ||੮||
View original
|
शूलं समुदितैर्दोषैः सशोफज्वरतीव्ररुक्||७||
पर्यायादुष्णशीतेच्छं जायते श्रुतिजाड्यवत्|
पक्वं सितासितारक्तघनपूयप्रवाहि च||८||
Adhikarana 6 karNanAdasya lakShaNam (9) · Śloka 9
ਸ਼ਬ੍ਦਵਾਹਿਸਿਰਾਸਂਸ੍ਥੇ ਸ਼ਣੋਤਿ ਪਵਨੇ ਮੁਹੁਃ|
ਨਾਦਾਨਕਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਵਿਧਾਨ੍ ਕਰ੍ਣਨਾਦਂ ਵਦਨ੍ਤਿ ਤਮ੍||੯||
View original
शब्दवाहिसिरासंस्थे शृणोति पवने मुहुः|
नादानकस्माद्विविधान् कर्णनादं वदन्ति तम्||९||
Adhikarana 7 badhiratvasya lakShaNam (10) · Śloka 10
ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾਨੁਗਤੋ ਵਾਯੁਰ੍ਨਾਦੋ ਵਾ ਸਮੁਪੇਕ੍ਸਿਤਃ|
ਉਚ੍ਚੈਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਚ੍ਛ੍ਰੁਤਿਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਬਧਿਰਤ੍ਵਂ ਕ੍ਰਮੇਣ ਚ||੧੦||
View original
श्लेष्मणाऽनुगतो वायुर्नादो वा समुपेक्षितः|
उच्चैः कृच्छ्राच्छ्रुतिं कुर्याद्बधिरत्वं क्रमेण च||१०||
Adhikarana 8pratInAhasya lakShaNam (11) · Śloka 11
ਵਾਤੇਨ ਸ਼ੋਸਿਤਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਸ਼੍ਰੋਤੋ ਲਿਮ੍ਪੇਤ੍ਤਤੋ ਭਵੇਤ੍|
ਰੁਗ੍ਗੌਰਵਂ ਪਿਧਾਨਂ ਚ ਸ ਪ੍ਰਤੀਨਾਹਸਂਜ੍ਞਿਤਃ||੧੧||
View original
वातेन शोषितः श्लेष्मा श्रोतो लिम्पेत्ततो भवेत्|
रुग्गौरवं पिधानं च स प्रतीनाहसंज्ञितः||११||
Adhikarana 9 kaNDUkarNasya lakShaNam 10shophakarNasya lakShaNam (12) · Śloka 12
ਕਣ੍ਡੂਸ਼ੋਫੌ ਕਫਾਚ੍ਛ੍ਰੋਤ੍ਰੇ ਸ੍ਥਿਰੌ ਤਤ੍ਸਂਜ੍ਞਯਾ ਸ੍ਮਤੌ|
|੧੨|
View original
कण्डूशोफौ कफाच्छ्रोत्रे स्थिरौ तत्संज्ञया स्मृतौ|
|१२|
Adhikarana 11pUtikarNakasya lakShaNam (12-13) · Śloka 13
|
ਕਫੋ ਵਿਦਗ੍ਧਃ ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਸਰੁਜਂ ਨੀਰੁਜਂ ਤ੍ਵਪਿ||੧੨||
ਘਨਪੂਤਿਬਹੁਕ੍ਲੇਦਂ ਕੁਰੁਤੇ ਪੂਤਿਕਰ੍ਣਕਮ੍|
|੧੩|
View original
|
कफो विदग्धः पित्तेन सरुजं नीरुजं त्वपि||१२||
घनपूतिबहुक्लेदं कुरुते पूतिकर्णकम्|
|१३|
Adhikarana 12 kRumikarNakasya lakShaNam (13-14) · Śloka 14
|
ਵਾਤਾਦਿਦੂਸਿਤਂ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਮਾਂਸਾਸਕ੍ਕ੍ਲੇਦਜਾ ਰੁਜਮ੍||੧੩||
ਖਾਦਨ੍ਤੋ ਜਨ੍ਤਵਃ ਕੁਰ੍ਯੁਸ੍ਤੀਵ੍ਰਾਂ ਸ ਕਮਿਕਰ੍ਣਕਃ|
|੧੪|
View original
|
वातादिदूषितं श्रोत्रं मांसासृक्क्लेदजा रुजम्||१३||
खादन्तो जन्तवः कुर्युस्तीव्रां स कृमिकर्णकः|
|१४|
Adhikarana 13 karNavidradheH lakShaNam (14-15) · Śloka 15
|
ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਕਣ੍ਡੂਯਨਾਜ੍ਜਾਤੇ ਕ੍ਸਤੇ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪੂਰ੍ਵਲਕ੍ਸਣਃ||੧੪||
ਵਿਦ੍ਰਧਿਃ, ਪੂਰ੍ਵਵਚ੍ਚਾਨ੍ਯਃ|
|੧੫|
View original
|
श्रोत्रकण्डूयनाज्जाते क्षते स्यात्पूर्वलक्षणः||१४||
विद्रधिः, पूर्ववच्चान्यः|
|१५|
Adhikarana 14 karNArshasaH lakShaNam 15karNArbudasya lakShaNam (15) · Śloka 15
ਸ਼ੋਫੋਰ੍ਸ਼ੋਰ੍ਬੁਦਮੀਰਿਤਮ੍|
ਤੇਸੁ ਰੁਕ੍ ਪੂਤਿਕਰ੍ਣਤ੍ਵਂ ਬਧਿਰਤ੍ਵਂ ਚ ਬਾਧਤੇ||੧੫||
View original
शोफोऽर्शोऽर्बुदमीरितम्|
तेषु रुक् पूतिकर्णत्वं बधिरत्वं च बाधते||१५||
Adhikarana 16 kucikarNakasya lakShaNam (16) · Śloka 16
ਗਰ੍ਭੇਨਿਲਾਤ੍ਸਙ੍ਕੁਚਿਤਾ ਸ਼ਸ੍ਕੁਲੀ ਕੁਚਿਕਰ੍ਣਕਃ|
|੧੬|
View original
गर्भेऽनिलात्सङ्कुचिता शष्कुली कुचिकर्णकः|
|१६|
Adhikarana 17 pippalIkarNasya lakShaNam (16-17) · Śloka 17
|
ਏਕੋ ਨੀਰੁਗਨੇਕੋ ਵਾ ਗਰ੍ਭੇ ਮਾਂਸਾਙ੍ਕੁਰਃ ਸ੍ਥਿਰਃ||੧੬||
ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮਾਨਃ|
|੧੭|
View original
|
एको नीरुगनेको वा गर्भे मांसाङ्कुरः स्थिरः||१६||
पिप्पली पिप्पलीमानः|
|१७|
Adhikarana 18 vidArikAyAH lakShaNam (17-18) · Śloka 18
ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾਦ੍ਵਿਦਾਰਿਕਾ|
ਸਵਰ੍ਣਃ ਸਰੁਜਃ ਸ੍ਤਬ੍ਧਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਃ, ਸ ਉਪੇਕ੍ਸਿਤਃ||੧੭||
ਕਟੁਤੈਲਨਿਭਂ ਪਕ੍ਵਃ ਸ੍ਰਵੇਤ੍ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਰੋਹਤਿ|
ਸਙ੍ਕੋਚਯਤਿ ਰੂਢਾ ਚ ਸਾ ਧ੍ਰੁਵਂ ਕਰ੍ਣਸ਼ਸ੍ਕੁਲੀਮ੍||੧੮||
View original
सन्निपाताद्विदारिका|
सवर्णः सरुजः स्तब्धः श्वयथुः, स उपेक्षितः||१७||
कटुतैलनिभं पक्वः स्रवेत् कृच्छ्रेण रोहति|
सङ्कोचयति रूढा च सा ध्रुवं कर्णशष्कुलीम्||१८||
Adhikarana 19 pAlIshoShasya lakShaNam (19) · Śloka 19
ਸਿਰਾਸ੍ਥਃ ਕੁਰੁਤੇ ਵਾਯੁਃ ਪਾਲੀਸ਼ੋਸਂ ਤਦਾਹ੍ਵਯਮ੍|
|੧੯|
View original
सिरास्थः कुरुते वायुः पालीशोषं तदाह्वयम्|
|१९|
Adhikarana 20 tantrikAyAH lakShaNam 21paripoTasya lakShaNam (19-21) · Śloka 21
|
ਕਸ਼ਾ ਦਢਾ ਚ ਤਨ੍ਤ੍ਰੀਵਤ੍ ਪਾਲੀ ਵਾਤੇਨ ਤਨ੍ਤ੍ਰਿਕਾ||੧੯||
ਸੁਕੁਮਾਰੇ ਚਿਰੋਤ੍ਸਰ੍ਗਾਤ੍ਸਹਸੈਵ ਪ੍ਰਵਰ੍ਧਿਤੇ|
ਕਰ੍ਣੇ ਸ਼ੋਫਃ ਸਰੁਕ੍ ਪਾਲ੍ਯਾਮਰੁਣਃ ਪਰਿਪੋਟਵਾਨ੍||੨੦||
ਪਰਿਪੋਟਃ ਸ ਪਵਨਾਤ੍|
|੨੧|
View original
|
कृशा दृढा च तन्त्रीवत् पाली वातेन तन्त्रिका||१९||
सुकुमारे चिरोत्सर्गात्सहसैव प्रवर्धिते|
कर्णे शोफः सरुक् पाल्यामरुणः परिपोटवान्||२०||
परिपोटः स पवनात्|
|२१|
Adhikarana 22 utpAtasya lakShaNam (21-22) · Śloka 22
ਉਤ੍ਪਾਤਃ ਪਿਤ੍ਤਸ਼ੋਣਿਤਾਤ੍|
ਗੁਰ੍ਵਾਭਰਣਭਾਰਾਦ੍ਯੈਃ ਸ਼੍ਯਾਵੋ ਰੁਗ੍ਦਾਹਪਾਕਵਾਨ੍||੨੧||
ਸ਼੍ਵਯਥੁਃ ਸ੍ਫੋਟਪਿਟਿਕਾਰਾਗੋਸਾਕ੍ਲੇਦਸਂਯੁਤਃ|
|੨੨|
View original
उत्पातः पित्तशोणितात्|
गुर्वाभरणभाराद्यैः श्यावो रुग्दाहपाकवान्||२१||
श्वयथुः स्फोटपिटिकारागोषाक्लेदसंयुतः|
|२२|
Adhikarana 23 unmanthasya lakShaNam (22-23) · Śloka 23
|
ਪਾਲ੍ਯਾਂ ਸ਼ੋਫੋਨਿਲਕਫਾਤ੍ਸਰ੍ਵਤੋ ਨਿਰ੍ਵ੍ਯਥਃ ਸ੍ਥਿਰਃ||੨੨||
ਸ੍ਤਬ੍ਧਃ ਸਵਰ੍ਣਃ ਕਣ੍ਡੂਮਾਨੁਨ੍ਮਨ੍ਥੋ ਗਲ੍ਲਿਰਸ਼੍ਚ ਸਃ|
|੨੩|
View original
|
पाल्यां शोफोऽनिलकफात्सर्वतो निर्व्यथः स्थिरः||२२||
स्तब्धः सवर्णः कण्डूमानुन्मन्थो गल्लिरश्च सः|
|२३|
Adhikarana 24 duHkhavardhanasya lakShaNam (23-24) · Śloka 24
|
ਦੁਰ੍ਵਿਦ੍ਧੇ ਵਰ੍ਧਿਤੇ ਕਰ੍ਣੇ ਸਕਣ੍ਡੂਦਾਹਪਾਕਰੁਕ੍||੨੩||
ਸ਼੍ਵਯਥ੍ ਉਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੋਤ੍ਥਃ ਸ ਨਾਮ੍ਨਾ ਦੁਃਖਵਰ੍ਧਨਃ|
|੨੪|
View original
|
दुर्विद्धे वर्धिते कर्णे सकण्डूदाहपाकरुक्||२३||
श्वयथ् उः सन्निपातोत्थः स नाम्ना दुःखवर्धनः|
|२४|
Adhikarana 25 lehyAkhyAyAH lakShaNam (24-25) · Śloka 25
|
ਕਫਾਸਕ੍ਕਮਿਜਾਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਃ ਸਕਣ੍ਡੂਕ੍ਲੇਦਵੇਦਨਾਃ||੨੪||
ਲੇਹ੍ਯਾਖ੍ਯਾਃ ਪਿਟਿਕਾਸ੍ਤਾ ਹਿ ਲਿਹ੍ਯੁਃ ਪਾਲੀਮੁਪੇਕ੍ਸਿਤਾਃ|
|੨੫|
View original
|
कफासृक्ऽऽकृमिजाः सूक्ष्माः सकण्डूक्लेदवेदनाः||२४||
लेह्याख्याः पिटिकास्ता हि लिह्युः पालीमुपेक्षिताः|
|२५|
Adhikarana eteShAM pa~jcaviMshatirogANAM sAdhyAsAdhyatvam (17) · Śloka 17
|
ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਸਰ੍ਵਜਂ ਸ਼ੂਲਂ ਵਿਦਾਰੀ ਕੁਚਿਕਰ੍ਣਕਃ||੨੫||
ਏਸਾਮਸਾਧ੍ਯਾਃ, ਯਾਪ੍ਯੈਕਾ ਤਨ੍ਤ੍ਰਿਕਾਨ੍ਯਾਂਸ੍ਤੁ ਸਾਧਯੇਤ੍|
ਪਞ੍ਚਵਿਂਸ਼ਤਿਰਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਾਃ ਕਰ੍ਣਰੋਗਾ ਵਿਭਾਗਤਃ||੨੬||
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸੂਨੁਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਵਾਗ੍ਭਟਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਹਦਯਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸਸ੍ਠੇ ਉਤ੍ਤਰਸ੍ਥਾਨੇ ਕਰ੍ਣਰੋਗਵਿਜ੍ਞਾਨੀਯੋ ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੭||
View original
|
पिप्पली सर्वजं शूलं विदारी कुचिकर्णकः||२५||
एषामसाध्याः, याप्यैका तन्त्रिकाऽन्यांस्तु साधयेत्|
पञ्चविंशतिरित्युक्ताः कर्णरोगा विभागतः||२६||
इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तरस्थाने कर्णरोगविज्ञानीयो नाम सप्तदशोऽध्यायः||१७||