17. karṇarōgavijñānīyādhyāyaḥ

Adhikarana karNarogavij~jAnIyAdhyAyaH||17|| 1 vAtajasya karNashUlasya lakShaNam (2-3) · Śloka 3

अथातः कर्णरोगविज्ञानीयं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे||२|| ) प्रतिश्यायजलक्रीडाकर्णकण्डूयनैर्मरुत्| मिथ्यायोगेन शब्दस्य कुपितोऽन्यैश्च कोपनैः||१|| प्राप्य श्रोत्रसिराः कुर्याच्छूलं स्रोतसि वेगवत्| अर्धावभेदकं स्तम्भं शिशिरानभिनन्दनम्||२|| चिराच्च पाकं पक्वं तु लसीकामल्पशः स्रवेत्| श्रोत्रं शून्यमकस्माच्च स्यात्सञ्चारविचारवत्||३||

Adhikarana 2pittajasya karNashUlasya lakShaNam (4-5) · Śloka 5

शूलं पित्तात् सदाहोषाशीतेच्छाश्वयथुज्वरम्| आशुपाकं प्रपक्वं च सपीतलसिकास्रुति||४|| सा लसीका स्पृशेद्यद्यत्तत्तत्पाकमुपैति च| |५|

Adhikarana 3 kaphajasya karNashUlasya lakShaNam (5-6) · Śloka 6

| कफाच्छिरोहनुग्रीवागौरवं मन्दता रुजः||५|| कण्डूः श्वयथुरुष्णेच्छा पाकाच्छ्वेतघनस्रुतिः| |६|

Adhikarana 4 raktajasya karNashUlasya lakShaNam (6-7) · Śloka 7

| करोति श्रवणे शूलमभिघातादिदूषितम्||६|| रक्तं पित्तसमानार्ति किञ्चिद्वाऽधिकलक्षणम्| |७|

Adhikarana 5 sannipAtajasya karNashUlasya lakShaNam (7-8) · Śloka 8

| शूलं समुदितैर्दोषैः सशोफज्वरतीव्ररुक्||७|| पर्यायादुष्णशीतेच्छं जायते श्रुतिजाड्यवत्| पक्वं सितासितारक्तघनपूयप्रवाहि च||८||

Adhikarana 6 karNanAdasya lakShaNam (9) · Śloka 9

शब्दवाहिसिरासंस्थे शृणोति पवने मुहुः| नादानकस्माद्विविधान् कर्णनादं वदन्ति तम्||९||

Adhikarana 7 badhiratvasya lakShaNam (10) · Śloka 10

श्लेष्मणाऽनुगतो वायुर्नादो वा समुपेक्षितः| उच्चैः कृच्छ्राच्छ्रुतिं कुर्याद्बधिरत्वं क्रमेण च||१०||

Adhikarana 8pratInAhasya lakShaNam (11) · Śloka 11

वातेन शोषितः श्लेष्मा श्रोतो लिम्पेत्ततो भवेत्| रुग्गौरवं पिधानं च स प्रतीनाहसंज्ञितः||११||

Adhikarana 9 kaNDUkarNasya lakShaNam 10shophakarNasya lakShaNam (12) · Śloka 12

कण्डूशोफौ कफाच्छ्रोत्रे स्थिरौ तत्संज्ञया स्मृतौ| |१२|

Adhikarana 11pUtikarNakasya lakShaNam (12-13) · Śloka 13

| कफो विदग्धः पित्तेन सरुजं नीरुजं त्वपि||१२|| घनपूतिबहुक्लेदं कुरुते पूतिकर्णकम्| |१३|

Adhikarana 12 kRumikarNakasya lakShaNam (13-14) · Śloka 14

| वातादिदूषितं श्रोत्रं मांसासृक्क्लेदजा रुजम्||१३|| खादन्तो जन्तवः कुर्युस्तीव्रां स कृमिकर्णकः| |१४|

Adhikarana 13 karNavidradheH lakShaNam (14-15) · Śloka 15

| श्रोत्रकण्डूयनाज्जाते क्षते स्यात्पूर्वलक्षणः||१४|| विद्रधिः, पूर्ववच्चान्यः| |१५|

Adhikarana 14 karNArshasaH lakShaNam 15karNArbudasya lakShaNam (15) · Śloka 15

शोफोऽर्शोऽर्बुदमीरितम्| तेषु रुक् पूतिकर्णत्वं बधिरत्वं च बाधते||१५||

Adhikarana 16 kucikarNakasya lakShaNam (16) · Śloka 16

गर्भेऽनिलात्सङ्कुचिता शष्कुली कुचिकर्णकः| |१६|

Adhikarana 17 pippalIkarNasya lakShaNam (16-17) · Śloka 17

| एको नीरुगनेको वा गर्भे मांसाङ्कुरः स्थिरः||१६|| पिप्पली पिप्पलीमानः| |१७|

Adhikarana 18 vidArikAyAH lakShaNam (17-18) · Śloka 18

सन्निपाताद्विदारिका| सवर्णः सरुजः स्तब्धः श्वयथुः, स उपेक्षितः||१७|| कटुतैलनिभं पक्वः स्रवेत् कृच्छ्रेण रोहति| सङ्कोचयति रूढा च सा ध्रुवं कर्णशष्कुलीम्||१८||

Adhikarana 19 pAlIshoShasya lakShaNam (19) · Śloka 19

सिरास्थः कुरुते वायुः पालीशोषं तदाह्वयम्| |१९|

Adhikarana 20 tantrikAyAH lakShaNam 21paripoTasya lakShaNam (19-21) · Śloka 21

| कृशा दृढा च तन्त्रीवत् पाली वातेन तन्त्रिका||१९|| सुकुमारे चिरोत्सर्गात्सहसैव प्रवर्धिते| कर्णे शोफः सरुक् पाल्यामरुणः परिपोटवान्||२०|| परिपोटः स पवनात्| |२१|

Adhikarana 22 utpAtasya lakShaNam (21-22) · Śloka 22

उत्पातः पित्तशोणितात्| गुर्वाभरणभाराद्यैः श्यावो रुग्दाहपाकवान्||२१|| श्वयथुः स्फोटपिटिकारागोषाक्लेदसंयुतः| |२२|

Adhikarana 23 unmanthasya lakShaNam (22-23) · Śloka 23

| पाल्यां शोफोऽनिलकफात्सर्वतो निर्व्यथः स्थिरः||२२|| स्तब्धः सवर्णः कण्डूमानुन्मन्थो गल्लिरश्च सः| |२३|

Adhikarana 24 duHkhavardhanasya lakShaNam (23-24) · Śloka 24

| दुर्विद्धे वर्धिते कर्णे सकण्डूदाहपाकरुक्||२३|| श्वयथ् उः सन्निपातोत्थः स नाम्ना दुःखवर्धनः| |२४|

Adhikarana 25 lehyAkhyAyAH lakShaNam (24-25) · Śloka 25

| कफासृक्ऽऽकृमिजाः सूक्ष्माः सकण्डूक्लेदवेदनाः||२४|| लेह्याख्याः पिटिकास्ता हि लिह्युः पालीमुपेक्षिताः| |२५|

Adhikarana eteShAM pa~jcaviMshatirogANAM sAdhyAsAdhyatvam (17) · Śloka 17

| पिप्पली सर्वजं शूलं विदारी कुचिकर्णकः||२५|| एषामसाध्याः, याप्यैका तन्त्रिकाऽन्यांस्तु साधयेत्| पञ्चविंशतिरित्युक्ताः कर्णरोगा विभागतः||२६|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तरस्थाने कर्णरोगविज्ञानीयो नाम सप्तदशोऽध्यायः||१७||