Adhikarana karNarogavij~jAnIyAdhyAyaH||17|| 1 vAtajasya karNashUlasya lakShaNam (2-3) · Śloka 3
అథాతః కర్ణరోగవిజ్ఞానీయం వ్యాఖ్యాస్యామః|
ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః|
(గద్యసూత్రే||2||
) ప్రతిశ్యాయజలక్రీడాకర్ణకండూయనైర్మరుత్|
మిథ్యాయోగేన శబ్దస్య కుపితోఽన్యైశ్చ కోపనైః||1||
ప్రాప్య శ్రోత్రసిరాః కుర్యాచ్ఛూలం స్రోతసి వేగవత్|
అర్ధావభేదకం స్తంభం శిశిరానభినందనం||2||
చిరాచ్చ పాకం పక్వం తు లసీకామల్పశః స్రవేత్|
శ్రోత్రం శూన్యమకస్మాచ్చ స్యాత్సంచారవిచారవత్||3||
View original
अथातः कर्णरोगविज्ञानीयं व्याख्यास्यामः|
इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः|
(गद्यसूत्रे||२||
) प्रतिश्यायजलक्रीडाकर्णकण्डूयनैर्मरुत्|
मिथ्यायोगेन शब्दस्य कुपितोऽन्यैश्च कोपनैः||१||
प्राप्य श्रोत्रसिराः कुर्याच्छूलं स्रोतसि वेगवत्|
अर्धावभेदकं स्तम्भं शिशिरानभिनन्दनम्||२||
चिराच्च पाकं पक्वं तु लसीकामल्पशः स्रवेत्|
श्रोत्रं शून्यमकस्माच्च स्यात्सञ्चारविचारवत्||३||
Adhikarana 2pittajasya karNashUlasya lakShaNam (4-5) · Śloka 5
శూలం పిత్తాత్ సదాహోషాశీతేచ్ఛాశ్వయథుజ్వరం|
ఆశుపాకం ప్రపక్వం చ సపీతలసికాస్రుతి||4||
సా లసీకా స్పృశేద్యద్యత్తత్తత్పాకముపైతి చ|
|5|
View original
शूलं पित्तात् सदाहोषाशीतेच्छाश्वयथुज्वरम्|
आशुपाकं प्रपक्वं च सपीतलसिकास्रुति||४||
सा लसीका स्पृशेद्यद्यत्तत्तत्पाकमुपैति च|
|५|
Adhikarana 3 kaphajasya karNashUlasya lakShaNam (5-6) · Śloka 6
|
కఫాచ్ఛిరోహనుగ్రీవాగౌరవం మందతా రుజః||5||
కండూః శ్వయథురుష్ణేచ్ఛా పాకాచ్ఛ్వేతఘనస్రుతిః|
|6|
View original
|
कफाच्छिरोहनुग्रीवागौरवं मन्दता रुजः||५||
कण्डूः श्वयथुरुष्णेच्छा पाकाच्छ्वेतघनस्रुतिः|
|६|
Adhikarana 4 raktajasya karNashUlasya lakShaNam (6-7) · Śloka 7
|
కరోతి శ్రవణే శూలమభిఘాతాదిదూషితం||6||
రక్తం పిత్తసమానార్తి కించిద్వాఽధికలక్షణం|
|7|
View original
|
करोति श्रवणे शूलमभिघातादिदूषितम्||६||
रक्तं पित्तसमानार्ति किञ्चिद्वाऽधिकलक्षणम्|
|७|
Adhikarana 5 sannipAtajasya karNashUlasya lakShaNam (7-8) · Śloka 8
|
శూలం సముదితైర్దోషైః సశోఫజ్వరతీవ్రరుక్||7||
పర్యాయాదుష్ణశీతేచ్ఛం జాయతే శ్రుతిజాడ్యవత్|
పక్వం సితాసితారక్తఘనపూయప్రవాహి చ||8||
View original
|
शूलं समुदितैर्दोषैः सशोफज्वरतीव्ररुक्||७||
पर्यायादुष्णशीतेच्छं जायते श्रुतिजाड्यवत्|
पक्वं सितासितारक्तघनपूयप्रवाहि च||८||
Adhikarana 6 karNanAdasya lakShaNam (9) · Śloka 9
శబ్దవాహిసిరాసంస్థే శృణోతి పవనే ముహుః|
నాదానకస్మాద్వివిధాన్ కర్ణనాదం వదంతి తం||9||
View original
शब्दवाहिसिरासंस्थे शृणोति पवने मुहुः|
नादानकस्माद्विविधान् कर्णनादं वदन्ति तम्||९||
Adhikarana 7 badhiratvasya lakShaNam (10) · Śloka 10
శ్లేష్మణాఽనుగతో వాయుర్నాదో వా సముపేక్షితః|
ఉచ్చైః కృచ్ఛ్రాచ్ఛ్రుతిం కుర్యాద్బధిరత్వం క్రమేణ చ||10||
View original
श्लेष्मणाऽनुगतो वायुर्नादो वा समुपेक्षितः|
उच्चैः कृच्छ्राच्छ्रुतिं कुर्याद्बधिरत्वं क्रमेण च||१०||
Adhikarana 8pratInAhasya lakShaNam (11) · Śloka 11
వాతేన శోషితః శ్లేష్మా శ్రోతో లింపేత్తతో భవేత్|
రుగ్గౌరవం పిధానం చ స ప్రతీనాహసంజ్ఞితః||11||
View original
वातेन शोषितः श्लेष्मा श्रोतो लिम्पेत्ततो भवेत्|
रुग्गौरवं पिधानं च स प्रतीनाहसंज्ञितः||११||
Adhikarana 9 kaNDUkarNasya lakShaNam 10shophakarNasya lakShaNam (12) · Śloka 12
కండూశోఫౌ కఫాచ్ఛ్రోత్రే స్థిరౌ తత్సంజ్ఞయా స్మృతౌ|
|12|
View original
कण्डूशोफौ कफाच्छ्रोत्रे स्थिरौ तत्संज्ञया स्मृतौ|
|१२|
Adhikarana 11pUtikarNakasya lakShaNam (12-13) · Śloka 13
|
కఫో విదగ్ధః పిత్తేన సరుజం నీరుజం త్వపి||12||
ఘనపూతిబహుక్లేదం కురుతే పూతికర్ణకం|
|13|
View original
|
कफो विदग्धः पित्तेन सरुजं नीरुजं त्वपि||१२||
घनपूतिबहुक्लेदं कुरुते पूतिकर्णकम्|
|१३|
Adhikarana 12 kRumikarNakasya lakShaNam (13-14) · Śloka 14
|
వాతాదిదూషితం శ్రోత్రం మాంసాసృక్క్లేదజా రుజం||13||
ఖాదంతో జంతవః కుర్యుస్తీవ్రాం స కృమికర్ణకః|
|14|
View original
|
वातादिदूषितं श्रोत्रं मांसासृक्क्लेदजा रुजम्||१३||
खादन्तो जन्तवः कुर्युस्तीव्रां स कृमिकर्णकः|
|१४|
Adhikarana 13 karNavidradheH lakShaNam (14-15) · Śloka 15
|
శ్రోత్రకండూయనాజ్జాతే క్షతే స్యాత్పూర్వలక్షణః||14||
విద్రధిః, పూర్వవచ్చాన్యః|
|15|
View original
|
श्रोत्रकण्डूयनाज्जाते क्षते स्यात्पूर्वलक्षणः||१४||
विद्रधिः, पूर्ववच्चान्यः|
|१५|
Adhikarana 14 karNArshasaH lakShaNam 15karNArbudasya lakShaNam (15) · Śloka 15
శోఫోఽర్శోఽర్బుదమీరితం|
తేషు రుక్ పూతికర్ణత్వం బధిరత్వం చ బాధతే||15||
View original
शोफोऽर्शोऽर्बुदमीरितम्|
तेषु रुक् पूतिकर्णत्वं बधिरत्वं च बाधते||१५||
Adhikarana 16 kucikarNakasya lakShaNam (16) · Śloka 16
గర్భేఽనిలాత్సంకుచితా శష్కులీ కుచికర్ణకః|
|16|
View original
गर्भेऽनिलात्सङ्कुचिता शष्कुली कुचिकर्णकः|
|१६|
Adhikarana 17 pippalIkarNasya lakShaNam (16-17) · Śloka 17
|
ఏకో నీరుగనేకో వా గర్భే మాంసాంకురః స్థిరః||16||
పిప్పలీ పిప్పలీమానః|
|17|
View original
|
एको नीरुगनेको वा गर्भे मांसाङ्कुरः स्थिरः||१६||
पिप्पली पिप्पलीमानः|
|१७|
Adhikarana 18 vidArikAyAH lakShaNam (17-18) · Śloka 18
సన్నిపాతాద్విదారికా|
సవర్ణః సరుజః స్తబ్ధః శ్వయథుః, స ఉపేక్షితః||17||
కటుతైలనిభం పక్వః స్రవేత్ కృచ్ఛ్రేణ రోహతి|
సంకోచయతి రూఢా చ సా ధ్రువం కర్ణశష్కులీం||18||
View original
सन्निपाताद्विदारिका|
सवर्णः सरुजः स्तब्धः श्वयथुः, स उपेक्षितः||१७||
कटुतैलनिभं पक्वः स्रवेत् कृच्छ्रेण रोहति|
सङ्कोचयति रूढा च सा ध्रुवं कर्णशष्कुलीम्||१८||
Adhikarana 19 pAlIshoShasya lakShaNam (19) · Śloka 19
సిరాస్థః కురుతే వాయుః పాలీశోషం తదాహ్వయం|
|19|
View original
सिरास्थः कुरुते वायुः पालीशोषं तदाह्वयम्|
|१९|
Adhikarana 20 tantrikAyAH lakShaNam 21paripoTasya lakShaNam (19-21) · Śloka 21
|
కృశా దృఢా చ తంత్రీవత్ పాలీ వాతేన తంత్రికా||19||
సుకుమారే చిరోత్సర్గాత్సహసైవ ప్రవర్ధితే|
కర్ణే శోఫః సరుక్ పాల్యామరుణః పరిపోటవాన్||20||
పరిపోటః స పవనాత్|
|21|
View original
|
कृशा दृढा च तन्त्रीवत् पाली वातेन तन्त्रिका||१९||
सुकुमारे चिरोत्सर्गात्सहसैव प्रवर्धिते|
कर्णे शोफः सरुक् पाल्यामरुणः परिपोटवान्||२०||
परिपोटः स पवनात्|
|२१|
Adhikarana 22 utpAtasya lakShaNam (21-22) · Śloka 22
ఉత్పాతః పిత్తశోణితాత్|
గుర్వాభరణభారాద్యైః శ్యావో రుగ్దాహపాకవాన్||21||
శ్వయథుః స్ఫోటపిటికారాగోషాక్లేదసంయుతః|
|22|
View original
उत्पातः पित्तशोणितात्|
गुर्वाभरणभाराद्यैः श्यावो रुग्दाहपाकवान्||२१||
श्वयथुः स्फोटपिटिकारागोषाक्लेदसंयुतः|
|२२|
Adhikarana 23 unmanthasya lakShaNam (22-23) · Śloka 23
|
పాల్యాం శోఫోఽనిలకఫాత్సర్వతో నిర్వ్యథః స్థిరః||22||
స్తబ్ధః సవర్ణః కండూమానున్మంథో గల్లిరశ్చ సః|
|23|
View original
|
पाल्यां शोफोऽनिलकफात्सर्वतो निर्व्यथः स्थिरः||२२||
स्तब्धः सवर्णः कण्डूमानुन्मन्थो गल्लिरश्च सः|
|२३|
Adhikarana 24 duHkhavardhanasya lakShaNam (23-24) · Śloka 24
|
దుర్విద్ధే వర్ధితే కర్ణే సకండూదాహపాకరుక్||23||
శ్వయథ్ ఉః సన్నిపాతోత్థః స నామ్నా దుఃఖవర్ధనః|
|24|
View original
|
दुर्विद्धे वर्धिते कर्णे सकण्डूदाहपाकरुक्||२३||
श्वयथ् उः सन्निपातोत्थः स नाम्ना दुःखवर्धनः|
|२४|
Adhikarana 25 lehyAkhyAyAH lakShaNam (24-25) · Śloka 25
|
కఫాసృక్ఽఽకృమిజాః సూక్ష్మాః సకండూక్లేదవేదనాః||24||
లేహ్యాఖ్యాః పిటికాస్తా హి లిహ్యుః పాలీముపేక్షితాః|
|25|
View original
|
कफासृक्ऽऽकृमिजाः सूक्ष्माः सकण्डूक्लेदवेदनाः||२४||
लेह्याख्याः पिटिकास्ता हि लिह्युः पालीमुपेक्षिताः|
|२५|
Adhikarana eteShAM pa~jcaviMshatirogANAM sAdhyAsAdhyatvam (17) · Śloka 17
|
పిప్పలీ సర్వజం శూలం విదారీ కుచికర్ణకః||25||
ఏషామసాధ్యాః, యాప్యైకా తంత్రికాఽన్యాంస్తు సాధయేత్|
పంచవింశతిరిత్యుక్తాః కర్ణరోగా విభాగతః||26||
ఇతి శ్రీవైద్యపతిసింహగుప్తసూనుశ్రీమద్వాగ్భటవిరచితాయామష్టాంగహృదయసంహితాయాం షష్ఠే ఉత్తరస్థానే కర్ణరోగవిజ్ఞానీయో నామ సప్తదశోఽధ్యాయః||17||
View original
|
पिप्पली सर्वजं शूलं विदारी कुचिकर्णकः||२५||
एषामसाध्याः, याप्यैका तन्त्रिकाऽन्यांस्तु साधयेत्|
पञ्चविंशतिरित्युक्ताः कर्णरोगा विभागतः||२६||
इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तरस्थाने कर्णरोगविज्ञानीयो नाम सप्तदशोऽध्यायः||१७||